Gespreksvaardigheden zoals ouder- en coachinggesprekken zijn een essentieel onderdeel van het curriculum van de Pabo en de Associate degree (Ad) Pedagogisch Educatief Professional (PEP). Helaas zijn de oefenmogelijkheden in de klas vaak beperkt, terwijl studenten behoefte hebben aan méér oefenen. Garmt Meulendijks, lerarenopleider bij de Pabo, en Noor Honders, werkzaam bij de Ad PEP, ontwikkelden daarom avatars waarmee hun studenten gesprekken kunnen oefenen wanneer ze maar willen.

Team EdTech introduceerde de mogelijkheid van gespreksvoering met avatars bij de Pabo en de Basiskwalificatie Didactische Bekwaamheid (BDB). Garmt ging hier verder mee aan de slag. Hij traint als lerarenopleider al jaren studenten in het voeren van oudergesprekken en vindt dat de avatar veel meerwaarde heeft. “Eerder oefenden studenten met elkaar of met collega’s in de klas, maar dat levert niet altijd de juiste ervaring op. Niet iedereen kan even overtuigend acteren. Met de avatar hebben studenten eerder het gevoel dat ze met een echte ouder aan het spreken zijn. Bovendien kunnen ze met die avatar veel vaker oefenen in en buiten de les.” De tool is geen vervanging maar een aanvulling, benadrukt hij: “Juist door de combinatie van begeleiding en nabespreken in de klas ontstaat verdieping.”

Avatar voor BDB-traject
Noor maakte kennis met de avatar toen ze een BDB-traject volgde bij Hans Rader, docent en coördinator BDB. “We gebruikten de tool om te oefenen met student-coachinggesprekken. Ik vond het leuk en zag direct kansen voor het PEP-vak coachingvaardigheden.” Voor dit vak ga je in de rol van leercoach/studieloopbaanbegeleider in gesprek met een student, een avatar. Er zijn drie casussen. De eerste is het eenvoudigst, de derde het moeilijkst. Aan het eind van het gesprek krijg je gesprekstechnische feedback op hoe je het gesprek voert en opbouwt.

Persona’s die tegengas geven 
Voor het ontwikkelen van de avatars gebruikten Garmt en Noor de interactieve leeromgeving Meta-Skills. Ze ontwierpen zelf persona’s en scenario’s en daarna maakte Meta-Skills de prompts. “We hebben de scenario’s en persona’s meerdere keren getest, aangescherpt en realistischer gemaakt”, zegt Garmt. “Ze waren eerst te vriendelijk. Taalmodellen zijn getraind op constructief meedenken, terwijl de studenten juist moeten leren omgaan met weerstand. De avatar moet wel tegengas geven!”

Snel schakelen
Noor: ‘Het maken van de avatars was niet zo moeilijk als ik dacht. Vanuit de opleiding konden we ons op de inhoud richten. We gaven onze scenario’s en wensen door, konden die testen en de feedback werd razendsnel verwerkt door Meta-Skills.” Hans Rader, die ook betrokken was bij het ontwikkelen van de avatars voor de BDB, heeft dezelfde positieve ervaring. “Het Meta-Skills-platform was er al. Wij hoefden alleen inhoudelijke input te geven en er werd snel geschakeld. We konden de avatars daardoor snel implementeren in het curriculum.”

Levensechte personen 
Hoe ziet oefenen met een avatar eruit? De student ziet op het beeldscherm een levensecht ogende persoon en praat daarmee via de microfoon. Garmt: “Je spreekt in en drukt dan op de verzendknop. De AI-avatar antwoordt direct en ook de uitdrukking op het gezicht van de AI-avatar past zich aan: blij, verdrietig, kwaad.” Voor de Pabo maakte Garmt vijf scenario’s die in moeilijkheidsgraad toenemen – van het kennismakingsgesprek tot het slechtnieuwsgesprek. Hierdoor kunnen studenten groeien. Voor het oefenen van coachinggesprekken bij PEP werkte Noor drie scenario’s uit. “De ene avatar wil graag hulp, de andere niet: die is gestuurd door de leidinggevende.”

Docenten en studenten positief
De reacties van studenten en docenten zijn heel positief. Noor: “Andere collega’s willen ook een avatar voor hun vak. En studenten ervaren dat ze vrij kunnen oefenen. Een collega vertelde me over een student die bij het oefenen met andere studenten in de klas eerst helemaal blokkeerde. Door thuis te oefenen met de avatar durft deze student nu wel in de klas én in de werkpraktijk te oefenen met gesprekken. De avatar kan dus echt iets doorbreken.”

Feedback 
Na elk gesprek krijgt de student feedback uit het systeem. Noor: “Bij het bouwen bepaal je op welke punten de studenten feedback moeten krijgen.” De avatars van de Pabo geven ook feedback, maar geen cijfer zegt Garmt. “Het gaat vooral om de reflectie van de student: hoe vaardig voel ik mij om zo’n gesprek straks in de praktijk te voeren?”

Het ontwikkelen van de avatars kostte niet veel tijd. Garmt: “De doorlooptijd was zo’n drie maanden. Zelf heb ik er ongeveer twintig uur ingestoken.” Bij Noor was dat vergelijkbaar. Ze wil graag meer avatars ontwikkelen en vraagt zich af waar ze daarvoor moet zijn. Garmt: “Je kunt een voorstel indienen bij Team Edtech van het Center of Teaching & Learning.”

Oefenen in de klas
Bij de Pabo en PEP zijn de avatars nu vaste onderdelen van het onderwijs en worden ze op verschillende manieren ingezet. Noor: ‘PEP-studenten kunnen er thuis of in de klas mee oefenen. Een student voert dan het gesprek en de ander observeert en geeft ook achteraf feedback.’ Juist dat nabespreken in de klas, bijvoorbeeld waarom het de een wel lukt om een ouder rustig te krijgen en ander niet, is heel waardevol, vindt Garmt. ‘Wij willen avatars daarom niet als stand alone tool. De tool moet verweven zijn in het aanbod in de klas anders mis je de verdieping.’  

Wil jij zelf aan de slag met nieuwe vormen van onderwijs of toetsen zoals  Garmt en Noor hebben gedaan? Of ben je benieuwd wat het CTL of team EdTech voor jouw team kan betekenen? Neem contact op met team EdTech of verken met je team de mogelijkheden van innovatievoucher van het CTL.

Een week na de ontvangst van de Wij Inholland award ‘docent van het jaar’, blikt Silvana Herben, docent bij de Pabo en de Associate degree Pedagogisch educatief Professional bij Inholland Den Haag, terug op de feestelijke uitreiking. “Ik was zo verrast! Het winnen van de award betekent voor mij ontzettend veel. Niet alleen omdat het een erkenning is voor mijn werk op de opleiding, maar ook omdat het bewijst dat je vanuit een kansarme start toch ver kunt komen.” 

Silvana doelt op haar jeugd in de Haagse Transvaalbuurt, waar ze opgroeide in een migrantengezin met een Italiaanse moeder en een Duits-Poolse vader: “In die tijd adviseerde het consultatiebureau nog dat ouders, ook als ze de taal niet goed machtig waren, om Nederlands met hun kinderen te praten. Dat lukte niet goed en was een van de redenen voor mijn achterstand. Nu weten we door onderzoek dat het vooral belangrijk is een jong kind een rijke taalomgeving aan te bieden. Dat mag ook in de eigen taal.”

Openlijk vertrouwen is zo belangrijk
De schoolloopbaan van Silvana ging gepaard met de nodige omwegen en obstakels. “Lang dacht ik dat ik niet slim genoeg was. Als mij gevraagd werd wat ik wilde worden, had ik geen idee. Ik miste iemand die me hierbij ondersteunde. Na de mavo en anderhalf jaar een mislukte Mbo-opleiding zat ik een tijdje thuis totdat ik vrijwilliger werd in een buurthuis. Ik begeleidde er kinderen en ontdekte hoe leuk ik dat vond. Ik besloot een opleiding tot onderwijsassistente te volgen en daarna ging ik verder op de Pabo. Daar ontdekte ik pas waar ik wel allemaal niet toe in staat was.” Silvana herkent zichzelf in sommige studenten. “Voor hen hoop ik het rolmodel te zijn, dat ik zelf gemist heb. Het is zo belangrijk dat iemand openlijk zijn vertrouwen in je uitspreekt en je inspireert. ” 
 

Elkaars rug krabben
De studenten die Silvana lesgeeft en begeleidt, verschillen enorm in leeftijd, achtergrond en opleidingsniveau. “Sommigen komen rechtsreeks van de middelbare school en anderen hebben al een professionele loopbaan achter de rug in een andere sector. Ik ga makkelijk om met die verscheidenheid en ben heel benaderbaar. Als studenten me opzoeken met een probleem, zorg ik voor een luisterend oor en stel de juiste vragen om erachter te komen wat die persoon nu echt nodig heeft. Die verbinding met anderen vind ik zo belangrijk. Bij studenten onderling, stimuleer ik eveneens de samenwerking. Als geintje zeg ik wel eens: ‘Ik krab jouw rug, en jij de mijne’.

Vijfentwintig jaar ervaring in het basisonderwijs
Silvana, inmiddels in bezit van een master Orthopedagogiek, zorgt ook voor verbinding binnen het docententeam. Zo deelt zij graag haar kennis en ervaringen met collega’s en staat ze open voor die van hen. "Mijn eigen expertise ligt bij het jonge kind, in de leeftijdsgroep van twee tot zeven jaar. Die voorliefde is gegroeid in de vijfentwintig jaar dat ik in het basisonderwijs werkte. Lange tijd was ik onderbouwcoördinator en gaf ik leiding aan de pedagogisch medewerkers van de peuterspeelzaal die bij onze school hoorde. Daarna was ik nog een paar jaar onderwijsadviseur.”
 

Spelenderwijs je motoriek ontwikkelen
Silvana heeft vooral specifieke aandacht voor de motorische ontwikkeling van jonge kinderen. Die gaat in die eerste levensjaren zo ontzettend hard en vormt de basis voor latere vaardigheden. Terwijl jonge kinderen spelen, oefenen ze bijvoorbeeld ongemerkt het voorstadium van de schrijfgreep. Ook experimenteren ze met hun evenwicht en schatten ze afstanden in. Voor de buitenstaander spelen ze misschien ‘alleen maar’ in de poppen- bouw- of keukenhoek, maar ondertussen zijn ze keihard aan het leren. Silvana: “Veel studenten denken in eerste instantie: ‘Kleuters, daar begin ik niet aan. Geef mij maar laatstegroepers, daar is meer eer aan te behalen.’ Hartstikke leuk als ze bij mij ontdekken dat die jongste doelgroep superinteressant is.” 

Schrijven met de hand
Silvana: “Een andere veronderstelling in mijn vak is dat het ontwikkelen van een handschrift niet meer zo belangrijk is. We gebruiken toch vooral een toetsenbord?” Ook dit is een misverstand. Door te schrijven met de hand, worden de hersenen beter geactiveerd. De motorische handeling zorgt er bijvoorbeeld voor dat ons geheugen beter de vorm van letter kan onthouden. Die vaardigheid vergroten kan spelenderwijs. En niet alleen maar door het eindeloos laten naschrijven of overtrekken van letters, zoals vroeger kinderen vooral moesten doen. Op dit moment schrijft Silvana, die bij Inholland begon als docent Handschriftontwikkeling, een boek over de fijn motorische ontwikkeling van het jonge kind. “Hierin verbind ik theorie aan de praktijk. Het zou mooi zijn als bij het boek ook tastbaar speel- en oefenmateriaal zit. Misschien ga ik het prijzengeld van de award wel besteden aan de ontwikkeling hiervan.”

Wat zijn de opleidingsbehoeften in de regio Drechtsteden? Met deze vraag startten zeven opleidingen een samenwerkingsverband met elkaar, gemeenten en het bedrijfsleven. De Associate degree Pedagogisch Educatief Professional (Ad PEP) is één van de opleidingen die uit deze samenwerking voortkomt. Op 5 september 2022 is de eerste lesdag en starten 48 gemotiveerde studenten.

De Associate degree Pedagogisch Educatief Professional (Ad PEP), wordt door Hogeschool Inholland aangeboden onder de vlag van de Dordrecht Academy. Een samenwerkingsverband van Hogeschool Rotterdam, Christelijke Hogeschool Ede, Avans, Hogeschool Inholland, het Da Vinci College, de gemeente Dordrecht en het regionale bedrijfsleven. Deze partijen onderzochten samen aan welk opleidingsaanbod in Drechtsteden behoefte is en spelen daarop in.

Als docent aan de Pabo bij Hogeschool Inholland Dordrecht is Sander Hurkmans betrokken bij de start van de Ad PEP. Helemaal nieuw is de opleiding trouwens niet, want Inholland biedt de Ad PEP al aan in Den Haag en Haarlem. “Het mooie is dat we de expertise en ervaringen die we in huis hebben op deze manier kunnen delen en er draait straks bijvoorbeeld ook een ervaren docent uit Den Haag mee en ook een collega van DaVinci versterkt het team,” vertelt Hurkmans enthousiast. 
 
Werken op kinderdagverblijf of basisschool?
De Ad PEP is een brede opleiding waarbij studenten de mogelijkheid hebben om te kiezen tussen werken op een kinderdagverblijf of als leraarondersteuner op een basisschool. Een deel van de studenten heeft jarenlange werkervaring op mbo-niveau en wil doorgroeien naar een hbo-functie. De Ad PEP maakt het mogelijk om binnen twee jaar een hbo-opleiding te behalen. “Dit verlaagt de drempel. Bovendien komen deze studenten binnen met levenservaring en we merkten tijdens de intakegesprekken al dat ze supergemotiveerd zijn,” aldus Hurkmans.

Zelfstandig functioneren
Dat is goed nieuws, want de vraag naar hbo-professionals blijft toenemen, bijvoorbeeld door het groeiende aantal Integrale Kindcentra (IKC’s) en de zwaarder wordende eisen voor het opleidingsniveau van pedagogisch medewerkers in de kinderopvang. Tegelijkertijd is de druk op het onderwijs groot, waardoor er behoefte is aan ondersteuners die zelfstandig kunnen functioneren. “Kortom met de Ad PEP gaan we echt een gat opvullen, deze professionals kunnen bijvoorbeeld contacten met ouders onderhouden, groepjes ondersteunen etc. Met de tekorten die er in het onderwijs zijn, is dit een mooie oplossing. We creëren een nieuwe beroepsgroep wat werkgevers een divers medewerkersbestand oplevert,” legt Hurkmans uit.

Werkgevers reageerden in ieder geval enthousiast en dit schooljaar starten er 48 studenten, allemaal inschrijvingen vanuit de samenwerkingspartners met Inholland. “Voor wie de smaak te pakken heeft en na de Ad PEP door wil studeren, is de Pabo een mooie vervolgstap.”

Samenwerking werkveld
Net zoals Inholland Pabo Dordrecht en de andere opleidingen van Dordrecht Academy, zoekt de Ad PEP een samenwerking met werkgevers. “Dit ‘Samen opleiden” houdt in dat we in opleidingstrajecten blijven samenwerken aan vraagstukken met schoolbesturen en het werkveld. We zijn partners en krijgen ook input vanuit het werkveld, indien nodig stellen we een opleiding bij,” legt Hurkmans uit. Hoe merkt de student dit? Er is sprake van werken vanuit de driehoek: hogeschool, samenwerkende partners en student. Zo wordt er een rijke leeromgeving gecreëerd met leerteams waar studenten onder begeleiding van de leercoach (hogeschooldocent), praktijkbegeleider van de basisschool of kinderopvang met peers werken aan vraagstukken.

Daarnaast geven partijen vanuit het werkveld gastlessen, helpen ze studenten met het stellen van doelen en leveren ze een bijdrage aan het beoordelen van studenten. “Onze ambitie is om met de Ad PEP ook op deze manier te gaan werken. Opleiding en beroepenveld raken steeds meer met elkaar verweven. Zo werken we samen aan toekomstbestendig onderwijs,” sluit Hurkmans af.

Onze nieuwe opleiding Associate degree Pedagogisch Educatief Professional ging woensdag 1 september van start. Wethouder van onderwijs in Den Haag Hilbert Bredemeijer luidde de eerste dag feestelijk in voor onze studenten. Hij ging ook uitgebreid met ze in gesprek.

De wethouder vertelde in zijn toespraak dat hij blij is met de Associate degree Pedagogisch Educatief Professional (Ad PEP). De Ad’ers PEP werken in de kinderopvang, het basisonderwijs of in een integraal kindcentrum. Dankzij gespecialiseerde pedagogische kennis zorgen zij ervoor dat er een doorgaande leerlijn ontstaat voor kinderen van 0 tot 12 jaar. De wethouder benoemde met name hoe kinderen die extra zorg nodig hebben hier profijt van kunnen hebben. Er is voor hen dankzij de gespecialiseerde kennis meer ondersteuning die al in de kinderopvang begint. De kinderen komen daardoor meer tot hun recht en krijgen meer kans om zich te ontwikkelen. De kwaliteit van het onderwijs wordt daarnaast verhoogd doordat leerkrachtondersteuners op hbo-niveau functioneren.

In gesprek
Na de officiële opening ging de wethouder uitgebreid met studenten in gesprek. Ze zijn al werkzaam in de kinderopvang of het onderwijs als pedagogisch medewerker of leerkrachtondersteuner. De wethouder was dan ook benieuwd naar hun ervaringen. Hij vroeg onder andere of zij konden aangeven waarom ouders uit ‘risicowijken’ hun kinderen niet naar een kinderdagverblijf of peuterspeelzaal brengen, maar naar opa’s en oma’s. Het antwoord van de studenten was dat het te duur is. Hierna ontstond er een discussie of de kinderopvang of peuterspeelzaal eventueel gratis zou moeten zijn.

Leren van elkaar
In februari dit jaar is de eerste groep studenten gestart en de wethouder was dan ook benieuwd hoe zij de nieuwe opleiding tot nu toe hebben ervaren. Hij kreeg enthousiaste reacties. Ze vertelden hoe ze ook veel van elkaar leren. Hoe pakt een ander dat aan? De opgedane kennis kunnen ze gelijk de volgende dag op hun werkplek toepassen. Het bezoek van de wethouder eindigde met een uitnodiging aan twee studenten om verder te praten over hun ervaringen in de praktijk.

Fijne plek
Een aantal studenten vertelde aan het eind van de dag dat ze moe waren, maar ze hadden zich thuis gevoeld tussen de andere studenten en bij Inholland Den Haag. Wat eerst heel eng en spannend leek, voelde nu als een fijne plek. In februari zal weer een nieuwe groep studenten starten.

De nieuwe Associate degree Pedagogisch Educatief Professional is deze week van start gegaan. Onderwijsassistenten of pedagogisch medewerkers die zich op hbo-niveau willen verdiepen in hun vak, kunnen dat nu op onze locaties in Den Haag en Haarlem doen. Kersverse student Romana: “Leuke en interessante lessen, ik heb er zin in!”

De studenten zijn met name onderwijsassistenten of pedagogisch medewerkers die zich verder willen specialiseren in hun vak. Ze hadden er veel zin in op de startdag, al was het ook wel spannend. Student Anouk: “Ik was vanochtend ontzettend zenuwachting, maar toen ik hier aankwam, voelde het meteen heel fijn. Ook als groep.”

Mix van studenten
Na afronding van de tweejarige deeltijdopleiding ben je pedagogisch educatief professional. Je kunt dan een krachtige leer- en ontwikkelomgeving creëren voor kinderen van 0 tot 12 jaar, waarin de doorgaande ontwikkeling van het kind centraal staat. Programmaleider Marjolein Crezee over de studenten die deze opleiding volgen: “De Ad PEP-student is werkzaam in verschillende werkvelden zoals kinderdagverblijven, basisscholen, speciaal onderwijs, integrale kindcentra en peuterspeelzalen. Al die verschillende ervaringen en kennis zullen zeker bijdragen aan de vorming en ontwikkeling van de Ad’er PEP.” Ook het docententeam is zo’n mix, Marjolein: “De docenten werken bij de Pabo, bij Pedagogiek of in het werkveld.”

Startdag
De startdag vonden de studenten geslaagd. Student Romana over haar online lessen: “Ik vond het erg interessant. Het is wel even wennen, maar ik heb er zeker zin in.” Student Anouk is het met haar eens: “Ik vond het heel leerzaam, maar ook heel veel informatie. Alles is natuurlijk nieuw, net als alle dingen waar je mee werkt, zoals Moodle. Maar ik heb er echt superveel zin in de aankomende twee jaar, en het is heel erg overzichtelijk allemaal.” En na die twee jaar kunnen de studenten na een schakelprogramma van een half jaar eventueel nog doorstromen naar de Pabo of Pedagogiek.

Haar voormalige docenten zijn nu haar collega’s; ze werkt voor de Pabo-opleiding die ze ooit volgde bij Inholland in Haarlem. Daarna behaalde ze een Master Onderwijskunde aan de Universiteit Utrecht en werkte ze in het basisonderwijs. Met haar Master op zak ging ze in eerste instantie het bedrijfsleven in, als onderwijskundige bij een trainingsbureau. ‘Ik zat veel achter de computer, miste het lesgeven en het contact met mensen. Het onderwijs bleef trekken!’

Docent, begeleider en leercoach ineen
In 2015 startte haar loopbaan binnen het hbo: ‘Ik kon aan de slag bij de Lerarenopleiding van Hogeschool Rotterdam. Daar verzorgde ik pedagogische, onderwijskundige en ICT-vakken. Ik voelde me op mijn plek binnen het hbo en had het daar naar mijn zin, maar die reistijd… Daarom greep ik mijn kans toen er in 2019 een plek vrij kwam op de Pabo van Inholland in Haarlem; ik kon er fulltime aan de slag.’

Nog niet eens een jaar in dienst, heeft ze zich meerdere rollen eigen gemaakt. Naast de vakken die ze geeft – praktijktrainingen zoals Orde houden en Groepsdynamica – begeleidt ze studenten die onderzoek doen, is ze praktijkbegeleider, studieloopbaanbegeleider voor voltijdstudenten en leercoach binnen de duale opleiding.

Interactief lesgeven
‘Ik ben allergisch voor het traditionele beeld van de docent als iemand die voor de klas staat te zenden. Ik geef amper hoorcolleges, ben interactief en praktijkgericht bezig en ik geloof heel erg in vraaggestuurd werken. Werken vanuit je studenten: waar lopen zij tegenaan? Waar hebben ze behoefte aan? Ik stel veel vragen, geef opdrachten, motiveer ze. Als onderwijskundige ben je continu bezig met ‘leren leren’. Daarbij hoort ook fouten durven maken en daar is lef voor nodig. Juist daarom spreekt Inholland mij zo aan: Leren = durven!’

Persoonlijke sfeer
‘Op onze locatie lopen zo’n 700 studenten rond. Dat zijn er heel wat. Toch voelt het voor mij als een kleine school met een klein team; iedereen kent elkaar persoonlijk.’ Ze heeft acht directe collega’s die dezelfde vakken geven. Daarnaast zijn er de collega’s op de andere Inholland-locaties. ’Ik werk samen binnen ons eigen team, in projecten én met de andere locaties. We zoeken elkaar regelmatig op, bijvoorbeeld om vakken te ontwikkelen en evalueren.’

Volop mogelijkheden als je ervoor gaat
Een standaard werkweek kent ze niet; geen week is hetzelfde. ‘Wel ben ik zo’n drie dagen aan het lesgeven, een dag studenten aan het begeleiden in de praktijk en contacten met het werkveld aan het onderhouden. Daarnaast ben ik sinds kort een dag per week ontwikkelaar voor een nieuwe opleiding: de opleiding Associate degree Pedagogisch Educatief Professional. Geweldig om daaraan bij te mogen dragen. Het hbo biedt je veel mogelijkheden. Ook bij Inholland kan heel veel, als je er zelf voor gaat. Naast alle afwisseling krijg ik uiteindelijk de meeste energie van de contacten met mijn collega’s en natuurlijk de studenten; de individuele gesprekjes die je met ze hebt en de praktijkbezoeken. Super leuk om ze dan in de praktijk bezig te zien en te zien groeien – daar doe je het voor!’

Bron: werkenbijhogescholen