Waarom ontstaat een schimmel soms wel en soms niet, terwijl de omstandigheden bijna hetzelfde lijken? Die vraag staat centraal in het afstudeeronderzoek van vierdejaarsstudent Daan van den Bosch. Tijdens zijn stage bij Qcumber onderzoekt hij hoe sensoren en data kunnen helpen om een hardnekkige schimmelziekte in de komkommerteelt beter te begrijpen én mogelijk te voorkomen.

Onderzoek midden in de praktijk
Daan volgt de opleiding Tuinbouw & Agribusiness, richting Teelt & Veredeling, aan Hogeschool Inholland. Voor zijn afstudeerstage loopt hij mee bij Qcumber: een moderne komkommerkwekerij waar gewerkt wordt met ledverlichting en innovatieve teeltsystemen. 

Tijdens zijn stage onderzoekt hij Mycosphaerella, een schimmelziekte die schade kan aanrichten aan de groeipunten, bladeren en opbrengstverlies kan veroorzaken in de tuinbouw. De ziekte tast verschillende delen van de plant aan, waardoor de groei achteruitgaat en kan lijden tot opbrengstverliezen of zelfs het wegvallen van een plant. “Als de schimmel in de kop van de plant ontstaat, groeit de plant eigenlijk niet goed meer verder,” vertelt Daan. “Daardoor kan deze plant een flinke groeiachterstand krijgen.” Het lastige? De schimmel bestaat al tientallen jaren, maar is nog steeds niet volledig onder controle.

Op zoek naar verbanden in data
Voor zijn onderzoek werkt Daan niet alleen tussen de planten, maar ook veel met technologie. Hij gebruikt verschillende sensoren die onder andere temperatuur, langgolvige stralingsenergie en planttemperatuur meten. “Met speciale camera’s kun je bijvoorbeeld het verschil in temperatuur van bladeren en de kop van de plant meten,” legt hij uit. “Daarmee probeer ik verbanden te vinden tussen het klimaat in de kas en het ontstaan van de schimmel.” Zijn onderzoek richt zich vooral op het analyseren van data. Niet in een laboratorium, maar direct in de praktijk bij verschillende kwekerijen. “Ik doe geen proef in een afgesloten ruimte, maar onderzoek echte situaties bij telers. Daardoor zoek je vooral naar patronen en verbanden.”

Van nieuwsgierigheid naar een afstudeeronderzoek
De manier waarop Daan bij Qcumber terechtkwam, laat goed zien hoe praktisch en direct de sector soms werkt. “Ik reed vanaf school naar huis en dacht: laat ik gewoon eens bij een kwekerij gaan kijken,” vertelt hij lachend. “Ik zag het bedrijf, belde de eigenaar terwijl ik voor de deur stond en vroeg of ze openstonden voor een stageplek.” Dat spontane bezoek bleek een succes. Samen met de eigenaar werkte hij uiteindelijk zijn afstudeeropdracht uit.

Technologie speelt steeds grotere rol
Volgens Daan wordt technologie steeds belangrijker binnen de tuinbouw. Zeker in moderne kassen, waar steeds meer gestuurd wordt op data en klimaat. “Hoe meer technologie je gebruikt, hoe meer je kunt sturen,” zegt hij. “Maar het maakt de teelt ook ingewikkelder. Als je aan veel knoppen draait, kan er ook meer fout gaan.” Juist daarom ziet hij sensoren en data-analyse als belangrijke hulpmiddelen voor de toekomst van de sector. Ze helpen telers om sneller problemen te herkennen en beter beslissingen te nemen.

Leren van de praktijk
Wat Daan vooral waardeert aan zijn opleiding, is de sterke verbinding met de praktijk. “Veel docenten hebben zelf ervaring in de sector en staan dicht bij de praktijk. Daardoor leer je niet alleen theorie, maar ook hoe het er echt aan toegaat.” Ook tijdens zijn stage merkt hij hoeveel kennis hij ongemerkt heeft opgebouwd. “Op school leer je steeds kleine stukjes. Achteraf merk je pas hoeveel daarvan toch blijft hangen en hoe je dat gebruikt tijdens zo’n onderzoek.”

Toekomst in de komkommerteelt
Na zijn afstuderen wil Daan eerst werkervaring opdoen in de sector. Daarna hoopt hij ooit een eigen komkommerbedrijf te starten. “De komkommerteelt zit een beetje in de familie,” vertelt hij. “Nu doe ik veel kennis en ervaring op die ik later goed van toepassing zou kunnen komen.” Zijn stage laat zien hoe modern de tuinbouw inmiddels is geworden: een sector waarin plantenkennis, technologie en data steeds meer samenkomen.

Voor haar afstudeeronderzoek verruilde vierdejaarsstudent Pien Lalleman de collegebanken in Delft voor het Waddeneiland Schiermonnikoog. Daar woonde ze drieënhalve maand en werkte ze samen met Natuurmonumenten aan een vraagstuk dat direct invloed heeft op de natuur: hoe houd je duingebieden open en gezond? Pien studeert Landscape and Environment Management (LEM) bij Hogeschool Inholland in Delft.  “Toen ik aan mijn studie begon, wist ik vooral dat ik iets met groen wilde doen. Wat precies, wist ik nog niet. Juist doordat de opleiding in het begin breed is, ontdek je gaandeweg wat bij je past. Voor mij bleek dat natuurbeheer en ecologie te zijn.

Onderzoek midden in de natuur
Voor haar afstudeeronderzoek ging Pien aan de slag bij Natuurmonumenten. De organisatie wilde weten hoe begrazing kan helpen om een deel van de duinen op Schiermonnikoog open te houden. Door onder andere stikstof en het afnemen van de konijnenpopulatie groeien duingebieden steeds sneller dicht met struiken en bomen. Daardoor verdwijnen planten en dieren die juist afhankelijk zijn van open duinen. Pien onderzocht welke dieren het meest geschikt zijn om die ontwikkeling tegen te gaan. “Ik heb gekeken naar verschillende soorten grazers, zoals geiten, schapen en paarden. Sommige dieren eten vooral gras, terwijl andere juist ook struiken en jonge boompjes aanpakken. Dat maakt een groot verschil voor hoe een gebied zich ontwikkelt.”

Niet alleen achter een laptop
Een belangrijk deel van het onderzoek speelde zich buiten af. Pien maakte kaarten van de vegetatie, analyseerde luchtfoto’s en controleerde haar bevindingen vervolgens in het veld. “Ik ben heel veel buiten geweest om te kijken of de situatie overeenkwam met wat ik in de literatuur en datasets zag. Zo krijg je een veel beter beeld van wat er daadwerkelijk gebeurt in een gebied.” Tijdens haar onderzoek observeerde ze niet alleen de begroeiing, maar ook vogels, planten en andere soorten die in het gebied voorkomen. 

Wonen op een Waddeneiland
Voor het onderzoek verhuisde Pien tijdelijk naar Schiermonnikoog. Een bijzondere ervaring die haar veel heeft gebracht. “In het begin vond ik het best spannend. Het was winter, donker en ik kende er niemand. Maar toen de lente begon, zag ik het eiland echt tot leven komen. Overal kwam de natuur tot bloei. Dat was heel bijzonder om mee te maken.” Die periode maakte haar enthousiasme voor natuurbeheer alleen maar groter. “Ik was al geïnteresseerd in duingebieden, maar door mijn tijd op Schiermonnikoog is dat nog sterker geworden.”

 Van onderzoek naar advies
Op basis van haar bevindingen stelde Pien een concreet beheeradvies op voor Natuurmonumenten. Daarin beschrijft ze welke dieren kunnen worden ingezet en hoe zij over verschillende delen van het gebied kunnen worden verdeeld. Natuurmonumenten gebruikt haar onderzoek als onderbouwing voor toekomstige keuzes in het beheer van het gebied. “Het is heel leuk om te weten dat mijn onderzoek straks kan bijdragen aan de praktijk. Misschien lopen er niet direct morgen geiten rond, maar mijn advies wordt wel meegenomen in de plannen voor de toekomst.” 

Theorie en praktijk komen samen
Volgens Pien sloot het onderzoek goed aan op wat ze tijdens de opleiding heeft geleerd. "Tijdens de studie leer je naar landschappen kijken en onderzoeken hoe gebieden worden ingericht en beheerd. Daardoor had ik een goede basis om aan dit onderzoek te beginnen. Natuurlijk leer je in de praktijk weer nieuwe dingen, maar je merkt dat de kennis uit de opleiding echt van pas komt.” 

Toekomst in het natuurbeheer
Na haar afstuderen wil Pien graag verder in het natuurbeheer. Waar precies, weet ze nog niet. “Ik wil graag werken aan het beheer van natuurgebieden. Vooral de kust en de duinen vind ik heel interessant. Daar hoop ik in de toekomst iets mee te kunnen doen.” Met haar onderzoek op Schiermonnikoog heeft ze in ieder geval al een bijzondere eerste stap gezet.

De Nederlandse hightech tuinbouwsector wil internationaal aan de weg timmeren. Maar waar liggen de kansen voor hen? Over die vraag hebben twaalf derdejaarsstudenten Tuinbouw & Agribusiness in Delft zich zes weken lang gebogen tijdens het Katapult-traject. In opdracht van drie bedrijven uit het Westland - OPUS watch, TTA-ISO en CORVUS Drones - onderzochten zij op welke internationale markten zij zich zouden kunnen richten. De studenten presenteerden hun bevindingen onlangs aan docenten en vertegenwoordigers van die bedrijven.

Arwen is één van de studenten die meewerkte aan het onderzoek voor TTA-ISO, een bedrijf dat onder andere ent-machines maakt. Enten wordt in de tuinbouw gebruikt om sterkere planten te kweken. Het bedrijf wilde onderzocht hebben of er internationaal een markt is voor ent-machines voor gewassen als koffie, avocado, watermeloen en citrusbomen. TTA-ISO vroeg de studenten om in kaart te brengen in welke landen de machines verkocht zouden kunnen worden en vervolgens een uitvoerbaar plan daarvoor te maken.

Arwen: “Het is leuk om met een échte vraag uit de praktijk aan de slag te gaan. Ondanks dat het lastig was om contact te krijgen met bedrijven in de landen die wij onderzochten, zoals Brazilië of de Verenigde Staten. Als je een mail stuurt, krijg je meestal geen antwoord en als je al iets krijgt, moet je er wekenlang op wachten. Er is dus nog verder onderzoek nodig voordat TTA-ISO hier echt mee aan de slag kan. Maar ondanks alles vond ik het een leerzaam traject. Ook door de reactie van de opdrachtgever op ons verslag. De tips die zij geven, kan ik straks in mijn afstudeerjaar goed gebruiken. En ja, kritiek hoort daar ook bij. We zijn aan het leren om onderzoek te doen. Je kunt niet verwachten dat het nu al helemaal perfect is.”

Opdrachtgever Peter Rietveld van TTA-ISO reageert enthousiast op de presentatie van de studenten: “Wat leuk, bedankt! Jullie conclusies kloppen, TTA-ISO is inmiddels al aanwezig in Brazilië. De enige tip die ik jullie nog wil meegeven, is om volgende keer zo’n plan ook door te rekenen. Je zoekt uit wat de personeelskosten voor enten zijn in Nederland en bijvoorbeeld de Verenigde Staten. Een machine kan 1000 plantjes per uur enten, een mens doet er 120 per uur. Met die cijfers kun je berekenen hoe lang je erover doet voor je de investering in zo’n machine hebt terugverdiend. Het is leuk om zo’n berekening te maken en aan je plan toe te voegen.”

Waardevolle lessen uit de praktijk
Ook Sebastiaan Zwinkels, Business Engineer bij OPUSwatch, was bij de presentaties aanwezig. Dit bedrijf uit Wateringen maakt een slimme applicatie voor arbeidsregistratie in de tuinbouwsector. OPUSwatch vroeg om een internationaal onderzoek naar de mogelijkheden op de Noord-Amerikaanse markt. De studenten bekeken de kansen breder en namen ook Scandinavië en West-Europa mee. Ze deden uitgebreid onderzoek met bestaande bronnen, interviewden een aantal tuinbouwbedrijven in het buitenland en kwamen tot de volgende conclusies: Scandinavië heeft de grootste groeimogelijkheden, in Noord-Amerika is het belangrijk om eerst naamsbekendheid op te bouwen via een lokale vertegenwoordiger en in Nederland gaat het zo goed dat de werkwijze in de rest van Europa kan worden uitgerold. 

Sebastiaan: “Ik mis de kwantitatieve onderbouwing in dit onderzoek. De studenten zeggen aan dat er in Scandinavië duizenden tuinbouwbedrijven zijn, maar wat voor bedrijven zijn dat? Hoeveel medewerkers hebben zij? Hoe zit het met de arbeidskosten daar? De studenten geven aan dat ze te weinig tijd hadden voor het onderzoek, maar met een beetje onderzoek moet je toch wel meer informatie boven tafel kunnen krijgen. De studenten zijn bij de start bij ons op bezoek geweest, maar daarna heb ik ze niet meer gezien. Dat is jammer, want wij hebben een schat aan informatie waarvan zij gebruik hadden kunnen maken.”

“Ik hoop dat de studenten hiervan leren. Er is een enorm tekort aan hbo-opgeleide mensen in ons vak. Als jij je in een project als dit onderscheidt, zwaaien echt alle deuren voor je open. Dat is voor ons ook een belangrijke reden om aan dit soort projecten mee te doen. Wij krijgen zo zicht op het talent dat bij Inholland rondloopt. Daarom blijven wij graag samenwerken met de opleiding. Ik heb voor de docenten dan wel een tip: laat een onderzoek als dit minder vrijblijvend zijn. Iets meer begeleiding tijdens de opdracht kan volgens mij voor zowel de studenten als de bedrijven winst opleveren.”

Ambassades en LinkedIn
De derde ploeg studenten bracht voor CORVUS drones de Aziatische exportmarkt in kaart. Via onderzoek kwamen zij erachter dat Taiwan voor dit product een interessante groeimarkt is, op de voet gevolgd door Vietnam. Ook hier is de opdrachtgever verbaasd dat de studenten tijdens hun onderzoek geen contact hebben gezocht. De opdrachtgevers hebben nog wel een paar tips voor de studenten, zoals: Nederland heeft een fantastisch netwerk van ambassades. Daar kun je gebruik van maken. En als je mensen benadert, doe dat dan via LinkedIn. Dat werkt beter dan een gewone mail.

Student Tim reageert: “Wat ons tijdens het onderzoek het meest heeft verbaasd, is dat de regelgeving en cultuur in de landen die wij onderzochten zo verschilt. Daardoor kost het veel tijd om je informatie te verzamelen. Maar tegelijkertijd is het heel leuk om zo met de praktijk bezig te zijn.”

Rob van der Helm, docent Bedrijfskunde en begeleider: “Het is een uitdaging om op dit soort ingewikkelde vragen antwoorden te vinden. De tips van de opdrachtgevers komen de studenten in hun afstudeerjaar ongetwijfeld goed van pas. Maak gebruik van de netwerken van mensen die je kent. En zoals de bedrijven al aangeven, zij hebben zelf ook veel data. Daar kun je gewoon gebruik van maken, je hoeft niet alles zelf te bedenken.”

Het FICA Summer Event is dé plek waar onderwijs, onderzoek en het werkveld elkaar ontmoeten. Tijdens deze feestelijke afsluiting delen elf studententeams uit Amsterdam en Delft de resultaten van maanden onderzoek naar actuele voedingsvraagstukken. In de pitchzaal vertellen ze hun verhaal, op de informatiemarkt geven ze nauwgezet uitleg bij hun prototypes, posters en uitkomsten. Bezoekers stellen vragen, wisselen ideeën uit en gaan met de teams in gesprek. Ook zijn mbo-studenten van Vonk (Food-opleidingen in Alkmaar) aanwezig om inspiratie op te doen voor nieuwe bedrijfsopdrachten voor het volgende studiejaar.

Directe toepasbaarheid
Binnen het vak Applied Food Research werken de studenten in groepen aan een opdracht vanuit het werkveld. Ze bedenken en ontwikkelen bijvoorbeeld een hybride kaas met minder dierlijke grondstoffen, gaan na hoe consumenten overtuigd kunnen worden van plantaardige kaas, testen nieuwe voeding voor topsporters of zoeken een tweede leven voor mango-reststromen. Altijd met hetzelfde doel: een oplossing vinden waar een bedrijf, lectoraat of maatschappelijke organisatie direct mee verder kan.

Daarvoor is meer nodig dan een goed idee. De teams duiken het Foodlab in, zoeken wetenschappelijke onderbouwing, experimenteren, testen en sturen steeds bij. "Doordat ze hun kennis direct in de praktijk toepassen, zien ze de relevantie ervan", zegt Inholland-docent en FICA-coördinator Annemiek van Breemen. "Ze leren samenwerken, kritisch en probleemoplossend denken, maar ontdekken ook hoe het is om feedback van professionals te verwerken en hun resultaten overtuigend te presenteren. Zo bouwen ze stap voor stap aan de mindset die nodig is om grote maatschappelijke voedingsvraagstukken aan te pakken."

Uit de elf projecten koos de jury uiteindelijk twee winnende projectgroepen.

Jong geleerd
Hoe krijg je basisschoolkinderen enthousiast voor gezond eten? Met die vraag ging het Delftse team achter De lunch van een kampioen aan de slag, in opdracht van docent-onderzoeker Vera van Stokkom van het lectoraat Food, Health & Technology. De studenten onderzochten hoe kinderen, vooral in wijken waar gezondheidsachterstanden vaker voorkomen, gestimuleerd kunnen worden om gezonder te eten. Ze combineerden literatuuronderzoek met gesprekken met onder meer leerkrachten, JOGG-regisseurs en beleidsmakers. Hun innovatieve aanpak leverde de Creativiteitsprijs op.

De kern van hun presentatie? "Een gezonde basis is alles." Maar gezond kiezen is niet voor ieder gezin vanzelfsprekend, benadrukken de studenten. “Tijdgebrek, geldzorgen en stress spelen daarbij vaak een grote rol. En een zak chips is in de supermarkt nu eenmaal goedkoper dan een appel.” In hun advies kijken ze daarom verder dan alleen de broodtrommel, want ook scholen, ouders en gemeenten spelen een rol. Door kinderen al op jonge leeftijd spelenderwijs kennis te laten maken met gezonde voeding, én ouders daarbij te betrekken, hopen de studenten bij te dragen aan blijvende gedragsverandering.

Reis naar Duitsland
Een van de teams uit Amsterdam werkte samen met het Duitse Roland Beans aan een opdracht naar de eigenschappen van de veldboon. Hun grondige aanpak leverde de Inhoudsprijs op. De opdracht: onderzoek hoe verschillende veldboonproducten zich gedragen, zodat producenten ze beter kunnen toepassen in plantaardige voedingsmiddelen. De winnende studenten brachten onder meer de waterbinding en het schuimend vermogen ervan in kaart. De resultaten verwerkten ze in heldere grafieken en visualisaties waar het bedrijf direct mee verder kan.

"Het leukste vond ik de reis naar onze opdrachtgever in Bremen”, vertelt student Pax. “Opeens zie je het bedrijf achter de opdracht en ontmoet je de mensen voor wie je het doet. We voerden zelf alle testen uit in het Foodlab, analyseerden de uitkomsten en trokken conclusies. Daar heb ik zoveel van geleerd! Ook mooi dat we werkten aan een onderwerp dat steeds belangrijker wordt, namelijk plantaardige eiwitten van lokale telers."

Niet wachten maar meedenken
Van gezondere voeding en nieuwe eiwitbronnen tot circulaire reststromen: de elf projecten maken duidelijk hoe breed de uitdagingen zijn. En hoeveel verschillende kennisgebieden daarbij samenkomen.

Precies dat maakt het FICA Summer Event volgens Annemiek ieder jaar zo waardevol. "Studenten presenteren er niet alleen wat ze hebben geleerd, maar vooral wat ze zélf hebben ontdekt. Ze werken samen met professionals uit het werkveld en ervaren dat hun werk kan bijdragen aan de ontwikkeling van duurzamere voedingsmiddelen. Misschien is dat wel de belangrijkste opbrengst van FICA: niet wachten tot studenten zijn afgestudeerd, maar hen nu al laten meewerken aan de innovaties die we straks hard nodig hebben."

Zou jij een onderzoeksopdracht willen laten uitvoeren door studenten Food Commerce & Technology in Amsterdam of Delft? Neem dan contact op met Annemiek van Breemen. In februari 2027 starten er weer nieuwe projecten.

Wat gebeurt er met padden, kikkers en salamanders wanneer ze tijdens hun jaarlijkse trektocht een put of kolk (straatafvoeren) inlopen? Voor vierdejaarsstudent Landscape and Environment Management Mees Biemond is dat geen theoretische vraag, maar het onderwerp van zijn afstudeeronderzoek. Tijdens zijn stage in de gemeente Ede onderzocht hij waar padden, kikkers en salamanders naartoe trekken in het voorjaar, en hoe ze onderweg vast komen te zitten in straatputten waar ze niet meer uit kunnen.  Zijn onderzoek draagt direct bij aan natuurbehoud én laat zien hoe ecologie, onderzoek en samenwerking samenkomen in de praktijk.

Bescherming van amfibieën in de bebouwde omgeving
Mees loopt stage bij RAVON (Reptielen Amfibieën Vissen Onderzoek Nederland). De organisatie doet onderzoek naar verschillende diersoorten en zet zich in voor bescherming en behoud van biodiversiteit. Tijdens zijn afstudeerstage werkte Mees mee aan de campagne Pad uit de Put. Deze campagne richt zich op een probleem dat veel mensen niet kennen. In het voorjaar trekken amfibieën van hun overwinteringsplek naar voortplantingswateren. Onderweg komen ze regelmatig terecht in straatputten en kolken. Door de steile en gladde wanden kunnen ze daar vaak niet meer uit ontsnappen.

“Veel mensen kennen het probleem van amfibieën die wegen oversteken, maar putten vormen ook een groot risico”, vertelt Mees. “Als ze eenmaal in zo’n put terechtkomen, kunnen ze er vaak niet meer zelf uit. En niemand die het ziet” Om dieren uit straatputten te helpen, ontwikkelde RAVON kleine trapjes die in de put worden geplaatst, zodat ze zelf weer naar boven kunnen komen.

Op zoek naar migratieroutes
Voor zijn afstudeeronderzoek bracht Mees eerst in kaart waar amfibieën in Ede actief zijn tijdens hun voorjaarstrek. Op plekken waar veel amfibieën trekken, onderzocht hij straatputten om te bepalen waar uitklimtrapjes het meeste effect hebben. Dat betekende veel veldwerk. Tijdens het onderzoek inventariseerde hij samen met vrijwilligers  ruim 4.800 amfibieën. Daarnaast opende en controleerde hij duizenden straatputten. “Uiteindelijk heb ik bijna 6.000 keer een put gecontroleerd. Dat is behoorlijk intensief werk, omdat je telkens moet bukken, tillen en soms ook bladeren en water uit de put moet scheppen.” Ondanks de grote inspanning vond hij ongeveer honderd amfibieën in de gecontroleerde putten. Toch was dat voldoende om waardevolle conclusies te trekken. “Voor het onderzoek maakt het niet zoveel uit of je één of honderd amfibieën in een put vindt. Elke waarneming geeft informatie over waar maatregelen nodig zijn.”

Vrijwilligers maken het verschil
Een belangrijke les tijdens het onderzoek was volgens Mees de waarde van vrijwilligers. Het monitoren van amfibieën gebeurt grotendeels dankzij mensen die zich vrijwillig inzetten voor natuuronderzoek en bescherming. “Vrijwilligers zijn eigenlijk onmisbaar. Een gemeente als Ede is veel te groot om overal tegelijk onderzoek te doen. Dankzij vrijwilligers krijg je een veel beter beeld van wat er gebeurt.” Ook de samenwerking met de gemeente speelde een belangrijke rol. Op basis van zijn onderzoeksresultaten schreef Mees een adviesrapport waarmee RAVON en de gemeente kunnen bepalen waar uitklimvoorzieningen geplaatst kunnen worden. De uitvoering vraagt echter tijd. Verschillende afdelingen binnen de gemeente  zoals het rioolbeheer moeten betrokken worden voordat maatregelen daadwerkelijk kunnen worden uitgevoerd.

Van kaartanalyse tot ecologisch veldwerk
Tijdens zijn onderzoek maakte Mees veel gebruik van kennis en vaardigheden die hij tijdens de opleiding heeft opgedaan. Vooral zijn ervaring met GIS-software kwam goed van pas. “Met GIS kun je allerlei gegevens combineren, zoals waterstructuren, groenvoorzieningen en eerdere waarnemingen. Daarmee kun je voorspellen waar amfibieën zich waarschijnlijk verplaatsen.” Juist de combinatie van data-analyse en praktisch veldwerk spreekt hem aan. Tijdens de opleiding koos Mees bewust voor de groene richting, waarin ecologie en natuurbeheer centraal staan. “Ik word enthousiast van ecologie en natuuronderzoek. Tijdens de opleiding is die interesse alleen maar groter geworden.”

Onderzoek met directe impact
De resultaten van het onderzoek worden niet in een la gelegd. RAVON gebruikt de uitkomsten als onderdeel van een groter project waarbij in vier jaar tijd veertig gemeenten worden onderzocht. Dankzij financiering vanuit de Postcode Loterij kunnen gemeenten ondersteuning krijgen bij het uitvoeren van maatregelen. Voor Mees is het waardevol om te zien dat zijn werk daadwerkelijk wordt gebruikt. “Het mooiste is dat het onderzoek direct iets oplevert voor de bescherming van dieren. Als je een uitgeputte pad uit een put kunt halen en weer richting het water kunt brengen, geeft dat veel voldoening.”

Een blik op de toekomst
Nu zijn afstudeeronderzoek bijna is afgerond, denkt Mees na over zijn volgende stap. Een masteropleiding behoort tot de mogelijkheden, maar voorlopig wil hij eerst werkervaring opdoen binnen het werkveld van natuurbeheer en ecologie. “Ik heb gekeken naar een master, maar ik wil eerst ontdekken wat ik in de praktijk kan betekenen. Als ik buiten aan het werk ben en amfibieën kan helpen, dan vind ik dat op dit moment misschien nog wel het leukst.” Zijn stage laat zien hoe breed het werkveld van Landscape and Environment Management is. Van ecologisch onderzoek en data-analyse tot samenwerking met gemeenten en natuurorganisaties: het zijn allemaal onderdelen van het werk aan een leefomgeving waarin mens en natuur beter samen kunnen bestaan.

Wat als je planten kunt telen zonder afhankelijk te zijn van het weer, zonlicht of seizoenen? Voor vierdejaarsstudent, Tuinbouw & Agribusiness, Matthijs den Haan is dat dagelijkse kost tijdens zijn afstudeerstage bij Certhon, een technisch tuinbouwbedrijf dat wereldwijd hoogwaardige kassen en indoor farming-oplossingen ontwikkelt. Daar onderzoekt hij welke gewassen en markten interessant zijn voor indoor farming: een innovatieve manier van telen in een volledig gecontroleerde omgeving. En precies dat laat zien hoe techniek, duurzaamheid en innovatie samenkomen in de toekomst van de tuinbouw.

Indoor farming: telen in een gecontroleerde omgeving
Tijdens zijn afstudeerstage duikt Matthijs diep in de wereld van indoor farming. Hierbij worden gewassen geteeld in een afgesloten ruimte waarin het volledige klimaat nauwkeurig gestuurd kan worden, zoals licht, temperatuur en luchtvochtigheid. Een vorm van indoor farming is vertical farming, waarbij gewassen in meerdere lagen boven elkaar worden geteeld. Certhon is een Nederlandse kassenbouwer met meer dan 130 jaar ervaring. Naast turnkey kas- en indoorfarmingprojecten ontwerpt en ontwikkelt Certhon technische oplossingen voor innovatieve teeltsystemen.

“Je bent met indoor farming volledig onafhankelijk van het buitenklimaat,” vertelt Matthijs. “Daardoor kun je planten heel precies sturen tijdens de groei.”

Volgens Matthijs biedt dat voordelen. Denk aan meer controle over de kwaliteit van het gewas en een schonere werkomgeving, met als gevolg minder tot geen ziektes en plagen. Maar tegelijk zijn er ook uitdagingen. “Je hebt geen zonlicht, dus alles draait op kunstlicht. Dat kost veel energie. Vooral bij gewassen die veel licht nodig hebben, lopen de kosten snel op.”

Van idee naar marktonderzoek
Voor zijn afstudeeronderzoek kijkt Matthijs niet alleen naar techniek, maar vooral naar de markt. Welke gewassen zijn geschikt voor indoor farming? En belangrijker nog: is er ook echt vraag naar? Zijn onderzoek begon met een uitgebreide literatuurstudie. Daarna sprak hij met bedrijven uit de sector en zette hij enquêtes uit onder mogelijke klanten. “Je zoekt eigenlijk naar een gewas waarbij indoor farming echt een probleem oplost,” legt hij uit. “En waarbij bedrijven ook bereid zijn om daarvoor extra te investeren.” Daarbij kijkt hij niet alleen naar de technische mogelijkheden, maar ook naar de grootte van de markt. “Een toepassing kan nog zo slim zijn, maar als er nauwelijks vraag naar is, blijft het lastig.”

Een stage buiten de traditionele tuinbouw
Wat Matthijs aanspreekt aan zijn opleiding, is de brede opzet. Studenten leren niet alleen over teelt, maar ook over techniek, onderzoek en business. “Je krijgt veel verschillende vakken en daardoor ontdek je ook welke richting bij je past,” vertelt hij. “Ik loop nu stage bij een technisch bedrijf in plaats van bij een traditioneel tuinbouwbedrijf. Dat laat wel zien hoeveel kanten je op kunt.” Ook de praktijkervaring tijdens de opleiding helpt hem tijdens zijn stage. “Vanaf het eerste jaar leer je onderzoeken, verslagen schrijven en professioneel werken. Daar heb ik nu echt veel aan.”

Leren van specialisten uit de sector
Bij Certhon werkt Matthijs samen met mensen uit verschillende vakgebieden, zoals sales specialisten, technische experts en agronomisten. Juist die combinatie vindt hij interessant. “Het is een internationaal bedrijf dat tuinbouwprojecten realiseert over de hele wereld. Dat technische en projectmatige spreekt mij heel erg aan.”
Tijdens zijn onderzoek ontdekt Matthijs ook steeds nieuwe inzichten over indoor farming. Zijn beeld van de sector veranderde flink tijdens zijn stage. “Ik dacht eerst dat indoor farming eigenlijk niet echt rendabel was. Maar nu zie ik dat er wel degelijk kansen zijn, zeker naarmate oplossingen voor duurzame energieopwekking en energieopslag zich verder ontwikkelen.” 

Onderzoek dat direct gebruikt wordt
De resultaten van Matthijs’ onderzoek worden straks direct gebruikt binnen Certhon. Het bedrijf krijgt regelmatig vragen over nieuwe toepassingen van indoor farming. Dankzij het onderzoek van Matthijs kan sneller worden bepaald welke markten kansrijk zijn en welke minder interessant zijn. “Het mooie is dat mijn onderzoek echt gebruikt gaat worden,” vertelt hij. “Soms loop ik naar mijn begeleider toe met nieuwe inzichten of bedrijven die ik ben tegengekomen. Dat levert meteen interessante gesprekken op.” 

Een blik op de toekomst
Over een paar weken levert Matthijs zijn scriptie in. Daarna wil hij graag verder in de wereld van techniek, tuinbouw en business development. “Wat mij vooral trekt, is het ontdekken van nieuwe markten en nieuwe kansen. Die combinatie van techniek, commercie en internationale projecten vind ik heel gaaf.”
Zijn stage laat zien hoe breed de tuinbouwsector tegenwoordig is. Niet alleen werken in een kas, maar ook bezig zijn met innovatie, duurzaamheid, techniek en internationaal samenwerken.

Minder klontjes, een constante kwaliteit en een sterke merkbeleving. Het klinkt eenvoudig, maar achter een perfect bereide matcha schuilt een wereld van onderzoek, marketing en productkennis. Vierdejaarsstudent Terri Paak van de opleiding Food Commerce & Technology (FCT) bij Hogeschool Inholland ontdekt het tijdens haar afstudeerstage bij Brandplant.

Werken aan een actueel vraagstuk
Bij Brandplant, een distributeur van internationale foodmerken, onderzoekt Terri hoe de bereiding van het matchamerk PerfectTed consistenter kan worden bij koffiebars en restaurants. Haar doel is om de kwaliteit en merkbeleving te waarborgen.

“Matcha is een groeiende trend. Juist daarom is het belangrijk dat het product overal op dezelfde manier wordt bereid,” vertelt Terri. “Ik onderzoek hoe bedrijven dat doen en hoe Brandplant hen daarin beter kan ondersteunen. 

Matcha is een fijngemalen groene thee in poedervorm, afkomstig uit Japan, die wordt opgeklopt met water tot een romige drank. De laatste jaren is het wereldwijd populair geworden door de opvallende kleur, gezondheidsimago en de brede inzetbaarheid in koffie- en horecaconcepten.

Ze interviewt horecaondernemers en werknemers en observeert hun werkwijze. De inzichten vertaalt ze naar een communicatieadvies. “Het is bijzonder om te werken aan een vraagstuk dat echt speelt in de praktijk.”

In haar stage ziet Terri hoe sterk die groei in de praktijk voelbaar is. Steeds meer cafés en horecazaken zetten matchadranken op het menu, maar de bereiding verschilt nog vaak per locatie. Dat heeft direct invloed op smaak, kleur en beleving van het product.

Van theorie naar praktijk
De afstudeeropdracht sluit naadloos aan bij de opleiding Food Commerce and Technology. Tijdens haar studie ontwikkelde Terri vaardigheden die zij nu dagelijks toepast, zoals het opzetten van onderzoek, het analyseren van data en het adviseren van organisaties.

“Je leert hoe je een vraagstuk onderzoekt en vertaalt naar een concrete oplossing. Doordat je dit tijdens de opleiding vaker oefent, ga je met vertrouwen aan de slag tijdens je stage.” Daarnaast werkt ze mee binnen het bedrijf en doet ze waardevolle praktijkervaring op. Zo helpt ze bij evenementen en pop-ups waar zowel bestaande merken bekender worden gemaakt als nieuwe producten worden gepresenteerd. “Daardoor zie je hoe merken in de markt worden gezet en hoe consumenten daarop reageren.” Ook merkt ze hoe belangrijk merkconsistentie is in de foodsector. Niet alleen het product zelf, maar ook de manier waarop het wordt gepresenteerd en bereid, bepaalt hoe klanten het ervaren.

Persoonlijk en kleinschalig onderwijs
Wat Terri vooral waardeert aan de opleiding, is de persoonlijke benadering.  
“Het is een kleinschalige studie. Docenten kennen je bij naam en denken met je mee. Je bent geen nummer, en dat maakt het leren prettig en motiverend.

De combinatie van commercie, voeding en innovatie zorgt voor een brede basis. Studenten oriënteren zich in de eerste jaren op verschillende vakgebieden en kiezen daarna een richting die bij hen past. Terri specialiseerde zich in marketing.

“Ik wilde me verdiepen in marketing, maar vind het waardevol dat je ook kennis opdoet van voeding. Dat maakt de opleiding uniek.”

Een veelzijdige toekomst in de foodsector
De studie bereidt studenten voor op uiteenlopende functies binnen de foodbranche, zoals marketing, productontwikkeling en consultancy. Dankzij stages en praktijkopdrachten ontdekken studenten waar hun interesses en talenten liggen.

“Tijdens de opleiding groei je enorm, zowel professioneel als persoonlijk,” zegt Terri. “Je leert zelfstandig werken, kritisch denken en samenwerken met bedrijven.”

Met vertrouwen vooruit
Momenteel rondt Terri haar afstudeeronderzoek af. Wat de toekomst brengt, ligt nog open, maar de basis is gelegd. “Deze opleiding heeft mij veel geleerd en laten zien welke mogelijkheden er zijn. Dat ik nog verschillende kanten op kan, zie ik als een groot voordeel.”

Hoe maak je stadsparken en recreatiegebieden in Haarlem en Heemskerk groener, klimaatbestendiger én aantrekkelijk voor bewoners? In het ABC Architectuurcentrum Haarlem presenteerden onlangs studententeams van Landscape and Environment Management (LEM) van Hogeschool Inholland hun plannen hiervoor. Geen theoretische oefening, maar ontwerpen die inspelen op urgente vragen rond klimaat en biodiversiteit.  

Tien weken lang werkten tweedejaarsstudenten aan het toekomstbestendig maken van bestaande parken en recreatiegebieden. In Haarlem gaat het om het Kenaupark, Frederikspark en Florapark, in Heemskerk om projectgebeid De Watertuinen 2.  

Hittestress, piekbuien en droogtes 
“Door klimaatverandering krijgen we steeds vaker te maken met hittestress, piekbuien en langere droogtes”, zegt Marjan de Croon, docent-onderzoeker bij Inholland. “Tegelijk verandert de manier waarop we parken gebruiken en komen er steeds meer mensen bij. Dat vraagt om andere keuzes in hoe we onze leefomgeving inrichten.” 

Juist daarom gaan studenten hier nu al mee aan de slag, samen met gemeenten, provincies, waterschappen en partners uit het werkveld. Ze werken aan actuele vraagstukken, terwijl het onderwijs zo nauw verbonden blijft met de praktijk. 

Vrijheid in denken 
“Superuitdagend”, zeggen de studenten. “Je merkt dat wat je verzint ertoe doet. Werken voor een echte opdrachtgever is serieuzer dan een gewone schoolopdracht, maar juist daardoor veel leuker. Je hebt te maken met budget, beleid en bewoners, en je hoort de problemen van dichtbij. Daardoor kom je ook met betere oplossingen.” 

Het leukste? De vrijheid in ontwerpen. Van een kronkelend avonturenpad met stapstenen en een touwbrug tot een stukje ‘rimboe’ en eetbare planten langs een beek – alles kan. “Als je zo bezig bent met beplanting en inrichting, ga je ineens veel meer zien. Je kijkt anders naar je omgeving en krijgt meteen ideeën hoe het beter kan.” 

Verrassend in Haarlem 
In Haarlem kregen studenten de opdracht om monumentale Zocherparken aan te pakken, vernoemd naar ontwerper Jan Zocher. “Die parken zijn ooit vooral ontworpen om mooi te zijn, en veel minder om natuur en dieren te helpen”, zegt Marjan. “Dat wringt nu. Ze zijn prachtig, maar ook een tijdsbeeld. En daar wordt soms nogal voorzichtig mee omgegaan. Studenten kijken daar frisser naar en zien juist kansen.”  

Eerst duiken ze het gebied in en brengen ze de randvoorwaarden in kaart: wat is er al, wat moet blijven en wat kan anders? Mag een boom verplaatst of juist niet? Daarna vertalen ze dat naar een plan, met onder meer ruimte voor water en bloemen voor insecten. 

Klaar voor de toekomst 
“We willen dat onze studenten snappen wat er speelt en hoe je met groenbeheer kunt inspelen op klimaatverandering en de leefomgeving gezonder en aantrekkelijker maakt”, zegt docent Martijn van Drunen. “Want vroeg of laat krijgen ze hier allemaal mee te maken. Als professional, maar ook gewoon als inwoner.” 

De kern? Leren kijken. “Als je echt ziet wat er gebeurt in een gebied, ontdek je hoeveel er mogelijk is. Dus eerst begrijpen, daarna pas ontwerpen - en vervolgens iets toevoegen dat waarde heeft. Misschien wel het belangrijkste dat ze meekrijgen”, besluit hij, “is dat kleine aanpassingen grote impact kunnen hebben. En dat ze daarin straks zelf het verschil maken.”

Dat levert verrassende ideeën op, ziet opdrachtgever Berry van der Hoorn van Platform Groen Haarlem. Voor het Kenaupark bedachten studenten bijvoorbeeld een medicinale kruidentuin met een klein theehuisje én een ‘Zochermeertje’ voor wateropvang en verkoeling. In het Florapark kozen ze voor duidelijke zones om te sporten, te ontspannen en elkaar te ontmoeten, met veel kleurrijke, inheemse beplanting ertussen. “Ze combineren slim natuur, huidig gebruik en beleving”, zegt Berry. “Daardoor worden parken niet alleen groener, maar ook leuker en bestand tegen verandering.”

Als jouw plan echt iets in gang zet 
Ook beleidsadviseur water en klimaatadaptatie Sander Zabicki van gemeente Heemskerk ziet de waarde van de samenwerking. “Studenten houden zich bezig met dezelfde uitdagingen waar wij voor staan. Belangrijk, want we hebben mensen die Nederland klimaatadaptief kunnen inrichten hard nodig.”  

De Watertuinen 2 in Heemskerk is een gebied waar wateropvang, natuur en recreatie samenkomen. Hier bouwen studenten voort op bestaande maatregelen en voegen ze nieuwe ideeën toe, zoals natuurvriendelijke oevers, egelvriendelijke hagen en slimme waterstructuren die regenwater beter vasthouden en geleidelijk afvoeren. “Sommige plannen zijn realistisch, andere ambitieuzer, maar dat is juist goed”, zegt Sander. “Ik neem in ieder geval twee originele voorstellen mee terug.”  

Eerder werden ideeën van studenten al deels uitgevoerd in Heemskerk, zoals insectenmuren en takkenwallen van snoeiafval langs een snelweg. 

Wat als kunstmatige intelligentie niet alleen helpt bij productontwikkeling of marketing, maar juist bij iets dat vaak als ‘ingewikkeld papierwerk’ wordt gezien? Namelijk kwaliteitsdocumentatie. Voor Food Commerce & Technology student Ayle werd die vraag het startpunt van haar afstudeeronderzoek. En precies dat maakt haar verhaal zo interessant voor studiekiezers die nieuwsgierig zijn naar de toekomst van food én technologie.

AI op een onverwachte plek 
Tijdens haar afstudeerstage bij Unilac Holland dook Ayle diep in de wereld van kwaliteitsmanagement. Niet in het lab, maar op de werkvloer. In magazijnen, tussen procedures, protocollen en handboeken. Het bedrijf is internationaal distributeur van zuivelproducten zoals melk, kaas en yoghurt. Dit betekent dat zij grote hoeveelheden zuivel op het bedrijf hebben staan en daar komt veel bij kijken op het gebied van kwaliteit en veiligheid. “Er lag een enorm kwaliteitshandboek, maar deze is alles behalve makkelijk te gebruiken” vertelt Ayle. “Het is lang, ingewikkeld en vooral: niet praktisch.” In veel foodbedrijven zijn kwaliteitsdocumenten essentieel voor voedselveiligheid, maar tegelijk moeilijk te gebruiken in de praktijk. En juist daar zag Ayle kansen voor AI.

Van probleem naar onderzoeksvraag
Ayle’s afstudeeropdracht was helder: maak kwaliteitsinformatie werkbaar. Niet door nóg een dik document te schrijven, maar door slim te kijken naar hoe mensen informatie verwerken en wat voor middelen daarbij passen. Haar centrale vraag: ‘welke aanpassingen en ondersteunende maatregelen zijn nodig om de kwaliteitsdocumenten van Unilac beter te laten aansluiten bij de behoefte van de medewerkers en de correcte uitvoering in de praktijk te bevorderen?’ Daarnaast gaf het bedrijf aan meer te willen gaan doen met AI, een combinatie die goed bleek te werken. 

Dat betekende voor Ayle niet alleen experimenteren met tools als Copilot maar ook literatuuronderzoek doen naar hoe mensen lezen, onthouden en handelen. Hoe lang mag een zin zijn? Wanneer haakt iemand af? Wat doet een plaatje met begrip? Ook interviewde en observeerde ze collega's op kantoor en op het magazijn om te zien hoe zij de huidige documenten gebruiken en waar de grootste kansen liggen voor verbetering.

AI als hulpmiddel, niet als vervanger
Belangrijk detail: Ayle ziet AI nadrukkelijk niet als magische oplossing. “AI kan je helpen samenvatten, vereenvoudigen en structureren,” legt ze uit. “Maar jij moet altijd zelf bepalen wat belangrijk is, duidelijke instructies geven én de AI-uitkomsten goed controleren.”

In haar onderzoek gebruikte ze verschillende AI‑toepassingen, zoals een tekstanalyse-tool om te meten hoe ingewikkeld een document is en Copilot om teksten compacter en duidelijker te maken. Maar ook visuele AI tools die teksten omzetten in visuele formats zoals schema's en illustraties. Want, zo ontdekte ze: mensen kunnen twee keer zoveel onthouden als er een ‘plaatje’ bij staat.

Het resultaat? Kortere teksten. Minder jargon. Meer overzicht. En vooral: documenten die mensen daadwerkelijk gebruiken.

Een brede opleiding met veel afwisseling
Ondanks dat Ayle niet zeker weet of ze na haar opleiding verder wil in de foodsector, is ze blij met haar keuze voor Food Commerce & Technology. “Het is een brede opleiding: van productontwikkeling tot technologie en marketing. Je leert er skills die niet alleen handig zijn voor werk in de foodsector, maar ook daar buiten: nieuwe ideeën bedenken, processen verbeteren en markten verkennen.” Waar Ayle misschien nog wel enthousiaster over is, is de vorm van de opleiding. “Je zit niet alleen in de collegebanken om theorie te leren, je gaat er echt op uit. Op het foodlab en veel op excursie.”

Onderzoek dat echt impact maakt
Ayle merkt ze nu al dat ze echt bijdraagt aan verbetering voor Unilac. Eén van de meest gebruikte documenten - regels rondom bezoekers op het bedrijf – zette ze met behulp van AI om in een stripverhaal. Deze hing ze op in een veel bezochte ruimte: het toilet. Een actie die gelijk opviel. “Collega's kwamen naar me toe omdat ze de strip hadden bekeken en deze heel leuk én begrijpelijk vonden. Dat geeft veel energie!” Ook weten collega's haar steeds vaker te vinden met vragen of tips voor het gebruiken van AI. “Je merkt dat als je het goede voorbeeld geeft en laat zien wat er allemaal mogelijk is, het anderen inspireert om zich er ook in te verdiepen.”

Een blik op de toekomst
De foodsector staat aan het begin van een AI‑versnelling. Van productontwikkeling en kwaliteitsmanagement tot consumenteninzicht. Volgens Ayle is dit pas het begin.

“AI is geen hype. Het is een hulpmiddel dat alleen maar belangrijker wordt. Zeker als je het verantwoord en slim inzet.” En dat is precies waarvoor Food Commerce & Technology-studenten worden opgeleid: kritisch, praktijkgericht en toekomstbestendig.

In dit verhaal vertelt Ruben van Rooy hoe hij zijn interesse in food, processen en commercie heeft geleid tot een rol in de internationale koffiecapsule markt. Hij werkt als accountmanager bij Euro Caps, waar hij een belangrijke schakel is tussen klanten en de organisatie. 

“Vanuit Euro Caps zorgen we voor een kwalitatief verwenmomentje. Iedere keer dat je een van onze capsules gebruikt.” Ruben ondersteunt salesmanagers in hun dagelijkse werk en is nauw betrokken bij klanttrajecten. Hij houdt zich bezig met het begeleiden van nieuwe klanten, het bewaken van verkooptrends en het zorgen voor een optimale klanttevredenheid. 

 Ruben: “De dynamiek van het bedrijf spreekt me enorm aan. De capsulemarkt voor producten per portie groeit snel en er gebeurt veel op het gebied van innovatie. Met een team van 25 mensen in onderzoek en ontwikkeling blijven we continu verbeteren.” Wat Ruben aanspreekt, is dat hij in zijn rol commercie kan combineren met inhoudelijke kennis van productieprocessen. Dankzij zijn opleiding begrijpt hij hoe het er in een fabriek aan toegaat en kan hij klanten realistische en concrete afspraken bieden op basis van wat technisch mogelijk is. 

Tijdens zijn studie waardeerde hij vooral de betrokkenheid van docenten en studenten. Ook de studielocatie in Delft droeg bij aan een prettige en inspirerende leeromgeving. “Je studie bepaalt niet je hele carrière, maar het diploma is wel een middel om je ideale baan te bereiken. Kies iets wat je interessant vindt, dan ontdek je gaandeweg wat bij je past.” 

Met zijn werk draagt Ruben bij aan een innovatieve en snelgroeiende markt waarin kwaliteit, beleving en technologie samenkomen. 

Bas, Renske en Jolien vertellen hoe zij hun passie voor planten, duurzaamheid, ondernemerschap en ecologie hebben omgezet in betekenisvol werk. Of je nu droomt van een baan als bedrijfsadviseur, praktisch onderzoeker of allround medewerker in een modern tuinbouwbedrijf: deze opleidingen bieden een stevige basis én volop mogelijkheden om impact te maken.

“Ik help tuinders slim en duurzaam vooruit kijken" - Bas, bedrijfsadviseur bij aaff. 

Bas was altijd al geïnteresseerd in ondernemerschap en glastuinbouw. Na zijn studie Tuinbouw & Agribusiness werkt hij nu als bedrijfsadviseur bij aaff. Hij ondersteunt tuinders bij financiële analyses, strategische vraagstukken en subsidieaanvragen.

Zijn werk gaat niet alleen over cijfers en strategie, maar vooral over begrijpen wat er in een bedrijf speelt. Bas adviseert tuinders en helpt ze keuzes te maken die zowel op korte als lange termijn werken. “Het is steeds schakelen tussen wat de cijfers laten zien, wat er in het bedrijf gebeurt en welke acties nodig zijn,” zegt hij. “Pas als alles klopt, weet je dat je echt impact hebt.

“Ik werk aan duurzame voedselproducties” - Renske, praktisch onderzoeker fytopathologie bij Rijk Zwaan

Renske wilde graag werken met planten, onderzoek en duurzame voedselproductie. Nu werkt ze als praktisch onderzoeker fytopathologie bij Rijk Zwaan, een internationaal bedrijf dat zich richt op gezond zaad en innovatieve teeltsystemen. “Ik werk in kleine teams aan projecten die ik zelf kan uitvoeren, waardoor het persoonlijk en leerzaam blijft,” vertelt ze enthousiast.

Renske onderzoekt bijvoorbeeld ziekten in gewassen zoals sla, spinazie en komkommer, en test biologische oplossingen zoals nuttige bacteriën of schimmels die planten beschermen tegen ziekten. Met haar werk zorgt ze ervoor dat zaden en planten gezond blijven, zodat boeren wereldwijd betrouwbare en gezonde oogsten kunnen produceren.

“Ik maak tuinen groener met duurzame teelt” - Jolien, allround medewerker bij Kwekerij Marcel Vijverberg

Jolien wilde graag werken met planten en de praktijk van een moderne kwekerij. Nu werkt ze als allround medewerker bij Kwekerij Marcel Vijverberg, waar ze zorgt voor bloeiende seizoensproducten en een goed lopend kwekerijproces. “Geen week is hetzelfde. Je werkt met levende planten en met mensen, dat houdt het elke dag interessant,” vertelt ze enthousiast.

Haar werk bestaat uit het potten van planten, klaarzetten van orders, watergift, planning en biologische bestrijding. Ook klantcontact hoort erbij, zowel op de kwekerij als telefonisch. De kennis die ze tijdens haar AD Tuinbouwmanagement opleiding opdeed over teelt, planning en ondernemerschap gebruikt ze nu dagelijks in de praktijk.

In dit verhaal vertelt Bas van Dijk hoe hij zijn interesse in ondernemerschap, financiën en de glastuinbouw heeft ontwikkeld tot een rol met impact. Hij combineert momenteel een master International Business met zijn werk als bedrijfsadviseur bij accountants- en advieskantoor aaff. 

“Onze adviezen helpen tuinders toekomstbestendig ondernemen: financieel gezond, strategisch slim en duurzaam.” 

Bas voert sinds zijn afstudeerstage verschillende adviestrajecten uit voor ondernemingen in de glastuinbouwsector. Hij werkt aan financiële analyses, strategische vraagstukken en subsidieaanvragen. Daarnaast is hij betrokken bij de opbouw van het TopTeam Tuinbouw, een sectorbreed team dat binnen de organisatie nieuwe structuur en expertise brengt. 

Bas: “De kracht van ons werk zit in het verbinden van cijfers, strategie en sectorinzicht. Zo help je bedrijven keuzes maken die nú werken, maar ook op lange termijn standhouden.” 

Bas vindt het interessant om in een grote organisatie te werken en tegelijk direct impact te hebben op bedrijven in een sector die steeds in beweging is. Duurzaamheid ziet hij als: zorgen dat bedrijven kunnen blijven draaien en hun impact op het milieu verminderen. 

Tijdens zijn opleiding bouwde hij aan zijn basiskennis van de sector en deed hij verschillende internationale projecten, onder andere in Kenia en Marokko. Die ervaringen gaven hem het inzicht dat een stevig theoretisch fundament, zoals zijn huidige master, helpt om complexere vraagstukken gestructureerd en goed onderbouwd aan te pakken. “Mijn belangrijkste tip? Wees proactief en creatief. De sector is klein, dus je netwerk is goud waard.” 

Met zijn werk draagt Bas nu bij aan een financieel gezonde, innovatieve en toekomstgerichte glastuinbouwsector.

De dagwinnaars waren Carlyn Jansen (3 havo, Pieter Zandt Scholengemeenschap, Staphorst), en Fie Tillema (3 vwo, ORS Lek en Linge, Culemborg). De beste twintig leerlingen (10 havo, 10 vwo) zullen begin juni hun biologische kennis opnieuw testen tijdens de finaledagen bij Aeres Hogeschool in Almere. 

Met haar passie voor planten, duurzaamheid en onderzoek bouwt Renske Anker-Marck aan een baan met wereldwijde impact. Ze werkt als praktisch onderzoeker fytopathologie bij Rijk Zwaan, waar ze zich richt op bodemziekten en zaadgezondheid. Fytopathologie is de wetenschap die onderzoekt hoe en waarom planten ziek worden, en hoe je die ziekten kunt voorkomen of bestrijden.

“We zoeken biologische oplossingen voor ziekten in de bodem, omdat chemische bescherming van zaden steeds verder wordt afgebouwd. Ons werk is super relevant voor zaadbedrijven wereldwijd.” 

Renske onderzoekt ziekten in gewassen zoals sla, spinazie, komkommer en wortel. Samen met haar team duikt ze in literatuur, voert ze experimenten uit in klimaatcellen of op het veld, en test ze biologische oplossingen, zoals nuttige bacteriën of schimmels die bijdragen aan ziektewering. 

“Ik vind het fascinerend om te zien hoe een werkzame stof reageert op een ziekteverwekker, en waarom een plant soms wel en soms minder snel ziek wordt.” 

Sinds oktober 2025 werkt Renske bij Rijk Zwaan. Ze leert veel in het lab en onderzoekt daar hoe resultaten zich vertalen naar praktijkomstandigheden in klimaatcellen en veldproeven, onder andere door plant–pathogeen interacties te analyseren. De prettige, familiaire sfeer binnen het bedrijf motiveert haar om verder te groeien. Haar opleiding bij Hogeschool Inholland vormt een stevig fundament. De kennis over plantenziekten en genetica gebruikt ze dagelijks, net als het opzetten van experimenten, statistische analyses en het zoeken en beoordelen van wetenschappelijke literatuur. 

Ook de praktijkervaring uit de opleiding is waardevol. Zo werkte ze in het derde jaar aan een project bij Vertical Farming-bedrijf Growy in Amsterdam, samen met drie studenten uit China. 

“Je leert enorm veel als je samen met studenten uit verschillende disciplines en culturen aan een echt bedrijfsprobleem werkt.” 

Met haar werk draagt Renske bij aan duurzame oplossingen om zaden gezond te houden en zo de wereldwijde voedselvoorziening te versterken. 

Eén van die alumni is Jolien van Uffelen, afgestudeerd aan de opleiding AD Tuinbouwmanagement en inmiddels allround medewerker bij Kwekerij Marcel Vijverberg in Maasland.

Bloeiende seizoensproducten, een hecht team en elke dag nieuwe uitdagingen, dat is waar Jolien haar energie uithaalt. “Geen week is hetzelfde. Je werkt met een levend product, en je hebt te maken met mensen om je heen, dit valt niet te plannen.” Als allround medewerker ondersteunt ze de eigenaar van de kwekerij. Dat betekent dat ze op een dag de ene keer planten pot, orders klaarzet of gewassen wijder zet, en het volgende moment bezig is met watergift, planning, biologische bestrijding of verkoop. Ook klantcontact, zowel op de kwekerij als telefonisch, hoort bij haar rol. Die afwisseling vindt ze juist het leukst: 

“Het werken met bloeiende seizoenproducten zorgt elk jaargetij weer voor een nieuw beeld in de kas. Iets wat nooit verveeld!” 

Waar draagt haar werk eigenlijk aan bij? Voor Jolien is dat heel duidelijk: een groenere en prettigere leefomgeving. Door het telen van duurzame hang- en terrasplanten maken we tuinen en balkons kleurrijk. Tegelijkertijd werken we aan een duurzamere sierteeltsector, met oog voor natuur, biodiversiteit en kwaliteit. De kwekerij werkt bijvoorbeeld met biologische bestrijders zoals lieveheersbeestjes en sluipwespen en regenwatercirculatie.  

Volgens Jolien sluit de AD Tuinbouwmanagement perfect aan op haar werk. Tijdens de opleiding leerde ze hoe teelt, planning en ondernemerschap samenkomen in een modern tuinbouwbedrijf. “Je leert marktgericht denken, plannen, én vooruitkijken. Die kennis gebruik ik dagelijks.”  

Wat haar het meest is bijgebleven? Het klasverband met gemotiveerde medestudenten. “Iedereen had iets met tuinbouw: ervaring, een familiebedrijf of een duidelijke ambitie. Dat werkt zó motiverend.”  

Twijfel je of een tweejarige opleiding bij je past? Volgens Jolien is de AD‑variant ideaal voor wie snel de praktijk in wil, maar wel een stevige basis zoekt. Zelf studeert ze na haar AD verder: op dit moment volgt ze een post-hbo Bedrijfskunde bij Inholland, zodat ze nog meer kan bijdragen aan de groei van de kwekerij. “Als je voelt dat dit jouw richting is: ga ervoor. De opleiding zit dicht bij de praktijk én je kunt daarna alle kanten op.” 

In dit verhaal vertelt Kyra Geerts hoe zij haar passie voor dieren, innovatie en het helpen van mensen heeft omgezet in betekenisvol werk. Of je nu droomt van een rol als adviseur melkveehouderij, onderzoeker biodiversiteit of zelfstandig ondernemer in coaching met dieren? Deze opleiding geeft je de kennis en ervaring om je passie om te zetten in betekenisvol werk en écht impact te maken. 

“Met slimme melkrobots help ik melkveehouders werken aan gezondere, gelukkige koeien én een toekomstbestendig bedrijf.” – Kyra, verkoopadviseur melkrobots bij Lely Center Zevenbergen 

Kyra wist al tijdens haar opleiding dat ze iets wilde doen met dieren, innovatie en agrarische techniek. Nu werkt ze als verkoopadviseur melkrobots bij Lely Center Zevenbergen, waar ze melkveehouders helpt bij het zetten van een grote stap richting de toekomst: automatisch melken. 
“Met robotisering en slimme data draag je direct bij aan een gezondere en diervriendelijkere veehouderij. Technologie maakt het werk niet alleen efficiënter, maar vooral toekomstgericht, voor boer én dier.” 

Samen met ondernemers bespreekt ze de verschillende robotopstellingen en kijkt ze welke het beste past binnen hun bedrijf. Samen met haar collega van projectcoördinatie zorgen ze ervoor dat de oplossingen aansluiten bij de doelen en ambities van de boer. 

“Ik wil dat de oplossing écht werkt voor zowel het bedrijf als de koeien. Daarom let ik altijd op dierenwelzijn, efficiëntie en het gemak voor de boer.” Geen dag is hetzelfde, vertelt ze. “Iedere boerderij is anders. Dat maakt het werk afwisselend en super leerzaam.” 

Met haar werk draagt Kyra bij aan een duurzame, diervriendelijke en toekomstgerichte melkveehouderij. 

In januari vond de domeindag plaats van Agri, Food & Life Sciences (AFL). Ongeveer tachtig collega’s kwamen bijeen om aan de slag te gaan met AI-geletterdheid. Het team AI & Onderwijstechnologie van het Center for Teaching & Learning (CTL) gaf ondersteuning.

Wat is AI? Hoe kan het jouw werk ondersteunen? Hoe kan een promptcoach of promptverbeteraar je helpen om betere antwoorden te krijgen? En vooral: hoe moeten we ons onderwijs aanpassen met de snelle opkomst van AI? Over deze, en meer vragen gingen collega’s van AFL op de domeindag met elkaar in gesprek.

AI als belangrijk thema
AI is een onderwerp dat leeft bij AFL. Zo werd al voor de domeindag in de wandelgangen volop gediscussieerd, bijvoorbeeld naar aanleiding van een artikel in het NRC over de waarden van scripties (raadpleeg het artikel via onze databank Nexis Uni, door te zoeken op de naam van het artikel) in het AI-tijdperk. Om tijdens de domeindag gericht aan de slag te kunnen, volgden de collega’s alvast de basis e-learning over AI uit het leerportaal. Ook bekeken ze een videopresentatie van Laura Vos, programmamanger AI bij Inholland, om meer inzicht te krijgen in de beleidsontwikkelingen rondom AI bij Inholland.

Samenwerking met CTL-team AI & Onderwijstechnologie  
Teamleider Nicolette Bakhuisen van AFL ontwikkelde het programma voor de domeindag samen met het CTL-team AI & Onderwijstechnologie, die op de dag zelf werden aangevuld met jonge professionals van Breda University of Applied Sciences.

Collega’s gingen aan de slag met het thema AI in drie workshops. De eerste workshop ging in op de basis van AI: hoe werkt het? Welke ethische dilemma’s komen erbij kijken? En: hoe gebruik je optimaal de mogelijkheden van Microsoft Copilot – de door Inholland goedgekeurde AI-assistent?

In de tweede workshop lag de focus op de invloed van AI op de constructive alignment in het onderwijs: de manier waarop onderwijs, leeruitkomsten en toetsing op elkaar zijn afgestemd.

De laatste workshop stond in het teken van slimmer werken met AI. Hierin keken de deelnemers voor welke routinetaken AI wellicht gebruikt kan worden – en voor welke experttaken niet.

Waarde van teamscholing
De werkvormen in de workshops nodigden uit tot gesprek en opvallend was de enorme betrokkenheid en het delen van kennis met elkaar. Dat is de waarde van teamscholing. Teamleider Nicolette Bakhuisen: “Het was mooi om te zien hoe nieuwe inzichten ontstonden op het gebied van AI. Collega's waren kritisch en constructief. Ze konden met hun eigen vraagstuk, op hun eigen niveau verder. De volgende dag kon iedereen met de uitkomsten direct aan de slag. Collega’s waren blij met deze ‘hands-on’-benadering.” 

Van domeindag naar verdieping
Binnenkort start een specifieke doelgroep binnen AFL met de AI Ready-training. In deze workshop verdiepen zij zich verder in de invloed van AI op de constructive alignment in de AFL-opleidingen.

Steun van CTL-team AI & Onderwijstechnologie
Zo krijgt AI-beleid binnen Inholland steeds meer vorm. Het CTL-team AI & Onderwijstechnologie ondersteunt teams en de professionele ontwikkeling van onderwijsprofessionals hierin. Wil jij ook worden begeleid op het gebied van AI of onderwijstechnologie? Stuur een e-mail.

Lees ook: Meer leren over AI? Kies wat bij je past

Minder wegwerpmaterialen, bewuster omgaan met antibiotica en slimmer gebruik van energie en water. Duurzaamheid klinkt misschien niet als iets voor een dierenartsenpraktijk, maar juist daar is veel winst te behalen. Dat ontdekte derdejaarsstudent Dier in de Duurzame Samenleving, Mila Hendriks tijdens haar stage bij Dierenartspraktijk Animal Coach.

Wat betekent verduurzamen bij een dierenarts?
Tijdens haar stage onderzocht Mila hoe een dierenartsenpraktijk op een haalbare manier kan verduurzamen, zonder dat dit ten koste gaat van de zorg voor dieren. Ze richtte zich onder meer op verantwoord antibioticagebruik, om resistentie te voorkomen en de impact op mens, dier en milieu te verkleinen. Ook keek ze kritisch naar materiaalgebruik en het omgaan met afval, bijvoorbeeld door minder wegwerpmaterialen te gebruiken en afval beter te scheiden. Daarnaast onderzocht ze hoe het water- en energieverbruik omlaag kan en welke verpakkingen te recyclen of te hergebruiken zijn.

“Het gaat vaak om relatief kleine aanpassingen,” vertelt Mila, “maar samen maken ze wel degelijk verschil in hoe duurzaam een praktijk werkt.”

Van theorie naar dagelijkse praktijk
De stageopdracht draaide om één centrale vraag: hoe kan een dierenartsenpraktijk nu én op de lange termijn verduurzamen op een manier die past binnen de dagelijkse werkdruk? Daarbij combineerde Mila literatuuronderzoek met meelopen in de praktijk en gesprekken met andere dierenartsen, ook buiten de regio.

Die vergelijking liet duidelijke verschillen zien. Sommige praktijken zijn al bewust bezig met duurzaamheid, terwijl andere nog aan het begin staan. Op basis van deze inzichten formuleerde Mila praktische adviezen die aansluiten bij bestaande werkprocessen en direct toepasbaar zijn.

Klanten vragen om transparantie
Wat Mila opviel, is dat duurzaamheid steeds vaker wordt gestimuleerd door klanten. Diereneigenaren willen weten welke medicijnen hun dier krijgt, waar die vandaan komen en hoe een praktijk omgaat met antibiotica. Verantwoord antibioticagebruik speelt daarbij een belangrijke rol: het draagt niet alleen bij aan de gezondheid van dieren, maar ook aan het beperken van resistentie en aan minder milieubelasting.

Sommige praktijken spelen hier al op in door duurzamere keuzes zichtbaar te maken, bijvoorbeeld met herbruikbare of gerecyclede verpakkingen voor medicijnen. Dat draagt bij aan een betrouwbaar en toekomstgericht beeld van de praktijk.

Obstakels én kansen
De grootste uitdagingen zijn duidelijk: kosten en tijd. Zodra verduurzaming extra geld kost of extra handelingen vraagt, ontstaat terughoudendheid. Juist daarom richtte Mila zich op maatregelen die weinig extra inspanning vragen en logisch aansluiten bij wat een praktijk al doet.

Een opleiding met ruimte om te kiezen
De stage sluit goed aan bij de opleiding Dier in de Duurzame Samenleving. “De opleiding is breed en geeft je veel vrijheid,” vertelt Mila. “Je leert kijken naar dierenwelzijn, duurzaamheid en hoe een sector in de praktijk werkt.” Voor haar lag de interesse vooral bij verduurzaming, verantwoord gebruik van middelen en het adviseren van organisaties.

Wat ze het leukst vond aan haar stage? Zelf afwegen, vertalen en adviseren. “Je werkt aan een vraagstuk dat echt speelt, en ziet direct wat wel en niet haalbaar is.”

Met vertrouwen vooruit
Na haar stage keert Mila terug naar Hogeschool Inholland om te starten met haar afstuderen. Wat daarna volgt, ligt nog open. Ze denkt aan een toekomst binnen de diergezondheidszorg, mogelijk in een adviserende rol of met verdere verdieping richting pathologie. Pathologie richt zich op het onderzoeken van ziekten bij dieren, waarbij gekeken wordt naar oorzaak, verloop en gevolgen. “Dat ik nog meerdere kanten op kan, voelt juist positief. Deze opleiding geeft je die ruimte.”

Tweedejaarsstudenten Dier in de Duurzame Samenleving (DDS) van Hogeschool Inholland Delft werkten twintig weken aan een praktijkopdracht voor het Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam. Hun missie: basisschoolleerlingen laten ontdekken hoe mensen en dieren samen de stad gebruiken. En waarom dat ertoe doet.

Ganzenpoep op het gras. Een meeuw die je broodje jat. Een rat die ’s avonds langs de containers schiet. Overlast? Of gewoon medestadsbewoners die slim gebruikmaken van de ruimte die wij met z’n allen hebben ingericht? Dat dilemma stond centraal in het project van DDS-studenten Isa, Alissa en Minke. “Neem je de mens als uitgangspunt, dan betekenen ganzen inderdaad overlast”, zegt Isa. “Maar zeg je: we zijn medegebruikers van deze stad, dan ontstaat er een andere bewustwording en mogelijkheden.”

Dier tussen twee werelden
De oorspronkelijke opdracht bouwde voort op het concept ‘Het Ganzenpad’, een nog te realiseren, interactieve educatieve wandeling in het Rotterdamse Zuiderpark, ontwikkeld door vierdejaarsstudenten DDS. Het idee is dat kinderen daar leren hoe mensen en ganzen samenleven in een druk stadspark en wat dat vraagt van mens en dier. De studenten zouden testen of die kennis aansloot bij een jonge doelgroep, maar er bleek geen klas beschikbaar om het park in te gaan. Halverwege schakelden ze daarom om en ontwikkelden een workshop voor groep 6 van basisschool De Klaver in Rotterdam-Zuid.

Minke: “We wilden het thema breder trekken en kozen nu voor álle ‘liminale dieren’: dieren die in de stad leven en profiteren van wat de mens achterlaat. Dus naast ganzen ook duiven, meeuwen, ratten, egels en mussen. Veel mensen zien ze als plaag, maar het zijn óók opruimers van de stad. En dan snap je, als ik iets op straat gooi, trekt dat dieren aan. Mooi als kinderen dat al meekrijgen.”

Op basis van literatuur over stadsdieren én over hoe kinderen leren, ontwierpen de studenten een actieve workshop met tekenen, bewegen en een quiz. “Het lastigste was het inschatten van het niveau van groep 6, we hebben tenslotte geen pabo-achtergrond”, vertelt Alissa. “Daarom kozen we voor veel interactie. En dat werkte! Ze bléven vragen stellen, hun enthousiasme was echt aanstekelijk.” De tekeningen gingen mee naar huis, zodat het gesprek ook daar verder ging.

Lab als broedplaats voor samenwerking
De opdracht voor het project kwam vanuit het Urban Leisure & Tourism Lab, dat samen met studenten en partners onderzoekt hoe steden aangenaam blijven voor bewoners, bezoekers en ondernemers. “Thema’s als toerisme, veiligheid en vergroening hangen sterk samen”, legt community manager Maaike de Jong uit. “Daarom brengen we studenten uit verschillende opleidingen samen in open, maatschappelijke opdrachten.”

Die open aanpak is volgens haar kenmerkend voor het lab. “Onze opdrachten hebben geen vast eindpunt. Studenten volgen hun eigen interesses, zolang het bijdraagt aan duurzamer en rechtvaardiger samenleven. Belangrijk is dat ze een regeneratieve mindset ontwikkelen: niet alleen minder schade veroorzaken, maar actief bouwen aan een veerkrachtige samenleving waarin mens, dier en natuur naast elkaar gedijen. Als je leert dat jouw leven niet losstaat van de wereld om je heen, ben je straks een rijkere professional.”

Échte opdrachten, échte ontwikkeling
Precies die maatschappelijke verwevenheid maakt dit soort projecten zo krachtig, vindt ook docent Steven Kapteijn. “Werken voor externe opdrachtgevers betekent zelf op mensen afstappen, dingen uitzoeken, de doelgroep begrijpen en je boodschap daarop aanpassen. Dat zijn essentiële professionele vaardigheden die deze studenten meenemen naar allerlei werkvelden. Tegelijkertijd voelen ze dat wat ze doen daadwerkelijk bijdraagt. En dat motiveert."

De waarde zit ook in samenwerken over domeinen heen. “Vraagstukken rond dieren raken steeds vaker aan educatie, zorg, beleid en stedelijke ontwikkeling. Gemeenten worstelen daar nu al mee. Juist daarom is deze ervaring belangrijk. Of ze later nou aan de slag gaan als beleidsmaker, ondernemer of in het werkveld, studenten leren nu al toekomstbestendig omgaan met dieren en hun plek in de samenleving. En om die stem straks ook uit te dragen.”

Onderwijs, onderzoek en praktijk
Wat het project opleverde? Sowieso veel enthousiasme. Niet alleen bij de schoolkinderen, maar ook bij de studenten zelf. Isa: “Dit onderwerp blijft ons zó boeien, dat we er binnenkort zelfs een symposium over organiseren. Je merkt dat je er echt iets mee losmaakt, zowel bij basisschooljeugd als bij onszelf.”

Maaike zag vooral de veerkracht. "Ondanks tegenslagen bleven ze doorzetten. En het Ganzenpad-project stopt niet: een afstudeerder gaat nu kijken naar verdere implementatie- en financieringsmogelijkheden. Dat is precies waar het Urban Leisure & Tourism Lab voor staat: onderwijs, onderzoek en praktijk die elkaar versterken. En ideeën die niet eindigen in een verslag, maar doorleven in de stad.”

Wat doe je als je opgroeit tussen de radijzen? Voor Thijs, derdejaarsstudent Tuinbouw & Agribusiness bij Hogeschool Inholland, was het antwoord duidelijk: je horizon verbreden. “Je zit anders je hele leven in een Nederlandse bubbel,” vertelt hij. Daarom koos hij voor een stage in Australië, bij JD Propagation – een vermeerderingsbedrijf met een assortiment van maar liefst 2000 soorten stekjes. Die stekjes verkopen ze aan telers in Australië en Tasmanië, die ze weer laten uitgroeien tot eindproducten voor de consument.  

“Het is vooral sierteelt,” legt Thijs uit. “Anjers, chrysanten, kruiden… alles door elkaar. Maar wat mij vooral opviel: de techniek. Het voelt alsof je 40 jaar teruggaat in de tijd.” Waar Nederland vooroploopt met hightech kassen en automatisering, werken Australische bedrijven vaak nog met verouderde systemen. Plastic kassen, handmatige processen en een logistiek die soms meer weg heeft van een puzzel dan van een gestroomlijnd bedrijf. 

Digitalisering als sleutel 
Juist dat verschil maakte Thijs’ opdracht extra relevant. Zijn onderzoek richtte zich op het optimaliseren van de interne logistiek van JD Progagation. “Planten werden soms wel twintig keer verplaatst,” vertelt hij. “Er was weinig overzicht. Het systeem dat ze gebruikten was verouderd, waardoor orders soms niet klopten. Dan dacht je dat een plant beschikbaar was, maar bleek deze allang dood te zijn of niet op voorraad.” 

Zijn oplossing? Meer digitalisering. “In Nederland werken we met barcodes en slimme tracking. Hier ging alles omslachtig. Ik heb geadviseerd om processen te automatiseren en logischer in te richten.” Het vak Business Intelligence uit zijn opleiding kwam daarbij goed van pas. “Dat gaf me een basis, maar ik heb ook veel zelf uitgezocht. Digitalisering is niet alleen handig, het is de toekomst.” 

De tuinbouw van morgen 
Volgens Thijs is er geen twijfel mogelijk: “De sector gaat richting automatisering, robots en AI. Personeel wordt schaarser en het werk kan efficiënter. Het wordt steeds meer een fabriek.” Voor hem is dat geen bedreiging, maar een kans. “Als ik later het bedrijf van mijn vader overneem, moet ik daar ook mee bezig zijn. Anders ben je niet toekomstbestendig.” 

Meer dan werk alleen 
Maar een stage in Australië draait niet alleen om werk. Het leukste aan zijn tijd in Australië? “Vijf maanden in een compleet andere omgeving,” zegt Thijs met een glimlach. “Na werk naar het strand, in het weekend Melbourne ontdekken, skydiven… Het is een ervaring die je maar één keer hebt.” Ook praktisch leerde hij veel: zelfstandigheid, Engels spreken, op jezelf wonen. “Je groeit enorm als persoon.” 

Wat bracht de opdracht? 
Naast het meewerken in de productie – van stekjes knippen tot orderpicken – werkte Thijs aan een concreet verbeterplan. “Ik heb gekeken hoe interne verplaatsingen efficiënter kunnen. De stekjes verplaatsen van zones. Zo beginnen ze in een hele warme vochtige kas en verplaatsen ze naar de volgende kas als ze voldoende geworteld zijn. Eén plantje wordt zo'n zes keer verplaatst voordat deze met een bestelling de deur uitgaat.” Dat verplaatsen gaat nu vaak nog zonder planning en logica, waardoor ruimte en tijd verloren gaat. Thijs advies: “Meer structuur, meer digitale ondersteuning en een beter overzicht van voorraad en locatie.” 

Die inzichten kwamen niet alleen uit boeken. “Je ziet pas echt waar het misgaat als je zelf meewerkt. Dan merk je hoe omslachtig sommige processen zijn. Dat maakt het extra leuk: je kunt direct iets bijdragen.” 

Mayonaise zonder vet en chilisaus zonder suiker. Kan dat? 
Roan Verhoef, derdejaarsstudentstudent Food Commerce & Technology, ging ermee aan de slag tijdens zijn stage bij Givaudan. Bij het bedrijf testte hij veel recepten. Hij experimenteerde, testte en verbeterde tientallen recepten, en ontdekte zo hoe theorie en praktijk samenkomen in productontwikkeling. Zo bracht hij theorie en praktijk samen.

Experimenteren, testen, verbeteren
Roan koos binnen zijn opleiding voor de richting productontwikkeling. “De opleiding is breed, maar je merkt vanzelf waar je interesse ligt. Ik vind werken met ingrediënten en producten het leukst. Dat sluit ook aan bij mijn achtergrond als kok,” vertelt hij.

Tijdens zijn stage bij Givaudan kreeg hij de opdracht om innovatieve sauzen te ontwikkelen: een mayonaise zonder vet, een chilisaus zonder suiker, en eiwit- en vezelrijke varianten. “Het was belangrijk dat de producten smaakvol én stabiel waren, maar ik kon ook echt experimenteren met nieuwe ingrediënten,” zegt Roan.

Stage in de keuken, niet achter het bureau
Wie denkt dat productontwikkeling vooral achter een scherm gebeurt, vergist zich. Roan werkte bijna uitsluitend in de keuken, met zijn laptop naast zich om resultaten te noteren. Hij paste recepten stapsgewijs aan, testte effecten van verschillende ingrediënten en technieken, en herhaalde dit proces tientallen keren. “Voor één mayonaise heb ik wel vijftig tot zestig versies gemaakt. Pas dan zie je echt wat een ingrediënt doet.”

Hij ontdekte bijvoorbeeld hoe je een mayonaise witter maakt door hoog te mixen, luchtbellen te verwijderen en met calciumverbindingen te spelen, terwijl de smaak hetzelfde blijft. “Het is een combinatie van kennis van ingrediënten, techniek en veel testen,” legt Roan uit.

Innovatie bij een wereldspeler
Givaudan levert smaak- en aroma-oplossingen voor multinationals, regionale en lokale voedingsproducenten wereldwijd. Het bedrijf richt zich op gezondheid, duurzaamheid en beleving, en biedt stagiairs de kans om te zien hoe innovatie echt tot stand komt. Roans recepten worden gebruikt in demo’s voor klanten om nieuwe smaken en texturen te testen – een concreet voorbeeld van hoe theorie uit de opleiding direct wordt toegepast in de praktijk.

Praktische kennis én inspiratie
De stage bood Roan inzicht in complexe productontwikkeling: welke ingrediënten kies je, hoe combineer je functionaliteit met smaak, en hoe schaal je een recept op? “Ik heb veel geleerd over zoetstoffen, vezels en stabiliteit. Door te experimenteren heb ik meer ingrediëntenkennis opgedaan dan ooit tevoren,” vertelt hij.

“Een stage bij Givaudan geeft studenten de kans om zelf te experimenteren, actief producten te ontwikkelen en de praktijk van productontwikkeling te ervaren.”

Ervaring die je verder brengt
Na zijn stage gaat Roan nog 1,5 jaar verder met zijn studie en kijkt hij uit naar een carrière in productontwikkeling, misschien eerst bij een startup waar hij van begin tot eind aan producten kan werken. Zijn stage bij Givaudan heeft hem geleerd hoe groot en complex de voedingsmiddelenindustrie is, maar ook hoe leuk het is om tastbare producten te maken die impact hebben. 

Na haar vwo koos Marloes bewust voor het hbo. Ze wilde praktisch aan de slag en vond in BML precies wat ze zocht: een breed eerste jaar, daarna je richting kiezen en zelfstandig onderzoek leren doen. “Wat me vooral aansprak, was dat je de theorie meteen toepast. Na een college immunologie sta je diezelfde week nog in het lab. Dat vond ik geweldig!”

Op een stagemarkt hoorde ze een vierdejaarsstudent over brandwondenonderzoek. Ze was meteen verkocht. “In Nederland zijn er drie brandwondencentra plus het Burn Research Lab. Dat lab ligt naast het brandwondenziekenhuis in Beverwijk en werkt er intensief mee samen. Het richt zich op het beantwoorden van belangrijke klinische vragen. Zo zie je direct hoe onderzoek en praktijk elkaar versterken.”

Huidmodellen
Het Burn Research Lab onderzoekt waarom brandwonden moeilijker genezen dan gewone wonden. Vaak treedt een heftige afweerreactie op, waarbij de huid zó sterk reageert dat het herstel vertraagt. Om dat proces beter te begrijpen, ontwikkelde Patrick Mulder, Marloes’ begeleider en postdoctoraal onderzoeker bij het Burn Research Lab, een huidmodel. Hiermee kunnen brandwonden en de afweerreactie in het lab worden nagebootst - zonder gebruik van proefdieren.

“Brandwonden hebben een enorme impact op het lichaam, waarbij de schade vaak verder reikt dan de zichtbare wond”, legt Patrick uit. “Inzicht in de onderliggende immuunreacties is essentieel om gerichte behandelingen te ontwikkelen en het herstel van patiënten te verbeteren. Dit onderzoek levert daar een belangrijke bijdrage aan.”

Marloes onderzocht één type afweercellen, neutrofielen, die een belangrijke rol spelen bij het afweerproces na brandwonden. “We gebruiken restanten huid die mensen na operaties doneren, maken daar een model van en voegen deze cellen toe. Vervolgens brengen we een gecontroleerde tweedegraadsbrandwond aan en kijken wat er gebeurt.” De uitkomst? De neutrofielen verouderden sneller en werden overactief, waardoor ze slechter meewerkten aan het herstel. “En omdat ze maar 24 uur leven, is onderzoek lastig. Maar het leverde wel waardevolle inzichten op. Want uiteindelijk willen we de hele afweerreactie nabootsen in dit huidmodel, om behandelingen te testen die het herstel helpen versnellen.”

Brandwondencongres
Negen maanden stagelopen betekent echt meedraaien, benadrukt Marloes. “Ik voelde me bijna geen stagiair. Ik plande experimenten, deed analyses, loste problemen op. Ik haalde zelf weefsel op bij de brandwonden-IC en hielp mee om dit toe te voegen aan de biobank. Dan besef je voor wie je dit onderzoek doet.”

Ook buiten het lab keek ze haar ogen uit. “Mooi om te zien hoe de Brandwonden Stichting, waar veel contact mee is, geld inzamelt en activiteiten organiseert voor jonge patiënten. Dat maakt het werk nóg betekenisvoller.” Een hoogtepunt was haar presentatie op een groot brandwondencongres in Amersfoort. “Stond ik ineens voor een zaal vol artsen, verpleegkundigen en onderzoekers te vertellen over ons project. Superspannend, maar ook een geweldige ervaring.”

“Voor onze studenten is het Burn Research Lab een mooie en leerzame stageplek”, vertelt Dennis Fontijn, Marloes’ begeleider en docent bij Inholland Life Sciences & Chemistry. “Ze worden er goed begeleid en werken met uiteenlopende technieken en modellen, terwijl ze tegelijk bijdragen aan onderzoek dat maatschappelijk veel impact heeft: het vergroten van kennis van brandwonden en het verbeteren van behandelmethoden.”

Van oorzaak naar oplossing
Na haar afstuderen was Marloes nog lang niet klaar met onderzoek. Daarom startte ze met de master Biomedical Sciences aan de Universiteit van Amsterdam, met een specialisatie in Developmental and Therapeutic Biology. “Ik wil me verder verdiepen in hoe je van oorzaak naar oplossing komt. Dat therapeutische stuk vind ik zó interessant.”

Later wil ze zeker in het lab blijven werken, het liefst in een leidinggevende rol binnen een onderzoeksgroep. “Of dat bij een universiteit is of een bedrijf, weet ik nog niet”, zegt ze. “Voor mij telt vooral dat mijn onderzoek bijdraagt aan betere zorg voor patiënten. En dat ik kan blijven werken met slimme labmodellen, zodat proefdieren niet meer nodig zijn.”

Het maakt je sterker
Marloes voelt zich uitstekend voorbereid. “Tijdens je derdejaarsstage en je afstudeerstage leer je ontzettend veel. Van nieuwe technieken onder de knie krijgen tot zelfstandig projecten draaien. Natuurlijk loop je ook tegen uitdagingen aan; een experiment pakt soms anders uit dan verwacht. Maar juist daardoor leer je flexibel zijn en snel schakelen. Het maakt je sterker als onderzoeker én als mens.”

Het leukste aan dit vakgebied? “Mensen vinden het altijd interessant als ik vertel wat ik studeer. Dat ís het ook. Je werkt aan wetenschap die er echt toe doet.”

Op 5 december is het niet alleen tijd voor Sinterklaas…het is dan ook Wereldbodemdag. Een gezonde bodem vol leven is overal onmisbaar en van groot belang voor het versterken van biodiversiteit, maar krijgt vaak te weinig aandacht. Wereldbodemdag is een mooi moment om extra aandacht te schenken aan biodiversiteit in de Sluisbuurt. Vanaf vrijdag 5 december tot en met vrijdag 16 januari presenteren we daarom bij Inholland Amsterdam de tentoonstelling Biodiversiteit in de Sluisbuurt. Deze expositie besteedt aandacht aan onderzoek van lectoraat Green Biotechnoloygy en de onderzoeksgroep Bijen maar ook aan de natuur-inclusieve plannen van de Gemeente Amsterdam.

Filmvertoning
Op maandag 8 december vertonen we de documentaire Six Inches of Soil. De film volgt drie jonge Britse boeren die zich verzetten tegen het industriële voedselsysteem en gekozen hebben voor regeneratieve landbouw. Voorafgaand aan de film is er een voorgesprek met Nelleke Kreike, lector Green Biotechnology en Frens Pries, docent-onderzoeker duurzame bestuivingen van gewassen, over het belang van een gezonde bodem voor het vergroten van biodiversiteit. De film is gratis toegankelijk en maakt onderdeel uit van het Food Film Fest (10 november t/m 9 december 2025), een initiatief van Voedsel Anders.

De tentoonstelling is een initiatief van Green Office Inholland Amsterdam, Sluislab, lectoraat Green Biotechnology, Onderzoeksgroep Bijen en Gemeente Amsterdam.

Data en locatie
Tentoonstelling: Biodiversiteit in de Sluisbuurt
Vrijdag 5 december t/m vrijdag 16 januari
EXPO-ruimte, Inholland Amsterdam (2e verdieping)

Filmvertoning (gratis): Six Inches of Soil met voorgesprek 
Maandag 8 december, 11:30 uur 
Bos en Lommer zaal, Inholland Amsterdam (begane grond)  

Bij Hogeschool Inholland wordt praktijkgericht onderzoek steeds vaker ingezet om directe impact te maken in het werkveld. Twee collega’s van onze hogeschool vertelden in het weekblad C2W hoe zij betrokken zijn bij professioneel-doctoraatstrajecten (PD’s) op het gebied van materialen en energietransitie.  Deze trajecten slaan een brug tussen onderwijs, onderzoek en bedrijfsleven — met concrete verbeteringen in de praktijk als resultaat.

“Een PD is geen onderzoek dat in de bureaula verdwijnt. Het is bedoeld om de praktijk echt te veranderen, met kennis die direct toepasbaar is,” aldus Jasmijn.

Een PD is een leer- en onderzoekstraject voor professionals die werken aan innovaties binnen de beroepspraktijk. Waar een traditioneel promotietraject zich focust op wetenschappelijke kennis, draait het bij een PD om handelingskennis: weten hoe je iets kunt verbeteren of vernieuwen in de praktijk.

Voor de chemiesector betekent dit bijvoorbeeld onderzoeken hoe productieprocessen duurzamer kunnen, of hoe grondstoffen efficiënter kunnen worden benut. Dit doen we samen met bedrijven, onderzoekers en studenten.

Dit is ook direct de kracht van PD-trajecten, de samenwerking met het bedrijfsleven. De onderzoeksvragen zijn praktijk gestuurd, waardoor de oplossingen direct een relevante toepassing hebben. Daarnaast vloeien de verworven inzichten terug naar het onderwijs: studenten werken aan actuele cases, en docenten verwerken de resultaten in hun lesmateriaal en projecten.

“We bouwen letterlijk bruggen tussen onderzoek, onderwijs en industrie,” vertelt Rogier.  “Het mooie is dat iedereen leert: de professional, de studenten én de organisatie zelf.”

Voor de domeinen Techniek, Ontwerpen & Informatica (TOI) en Agri Food & Life Sciences (AFL) sluiten PD-trajecten naadloos aan bij onze gezamenlijke ambitie: impactvolle innovaties realiseren op het snijvlak van technologie, duurzaamheid en maatschappelijke vraagstukken. Ze laten zien hoe hogescholen niet alleen kennis toepassen, maar deze ook zélf ontwikkelen — in nauwe samenwerking met de praktijk.

Lees het volledige interview op ScienceLink.

De Pitch Battle is een initiatief van docenten van verschillende opleidingen en locaties bij Hogeschool Inholland. Ine Hustinx, docent bij de opleiding Tourism Management en één van de drijvende krachten achter de Pitch Battle: “Binnen meerdere domeinen bieden we een minor aan rondom ‘ondernemen’. Door het samenbrengen van studenten met een verschillende achtergrond en expertise, kunnen zij veel van elkaar leren én elkaar versterken. Daar hebben we vier jaar geleden een ‘pitch battle’ bij bedacht, wat heel kleinschalig is gestart. Door de pitch moeten studenten goed nadenken over hun propositie en hoe zij die verwoorden, bijvoorbeeld richting investeerders, partners en mogelijke afnemers.”

In de markt zetten
“De dertig teams hebben een wisselende samenstelling met studenten van verschillende opleidingen, waaronder Leisure & Events Management, Food Commerce & Technology, Business Studies en Technische Bedrijfskunde. De minor loopt van september tot en met januari en de Pitch Battle komt op het moment dat de groepen bezig zijn om hun product te lanceren en in de markt te zetten. Daarnaast doen er studenten mee die met de hulp van de Start Up Campus Haarlem (SUCH) naast hun studie een eigen bedrijf opzetten.”

De studenten mochten hun pitch eerst twee keer ‘uitproberen’ voor docenten en derde- en vierdejaarsstudenten Business Studies. Zo presenteerde een groepje de kaartenset ‘Kletsmajoor’. Een set praatkaarten met vragen en gespreksstarters om gesprekken tussen verschillende generaties te stimuleren. “Ik weet toevallig dat jullie een prototype hebben gemaakt”, reageerde een van de docenten op de pitch. “Laat dat prototype zien en lees een vraag voor.” De studenten namen de tip dankbaar in ontvangst, schaafden hun pitch bij en presenteerden tijdens de tweede pitch al snel de kaartjes.

Oefenen, oefenen, oefenen
Tijdens de halve finale kwam de variatie van alle productideeën duidelijk naar voren. Zoals een beschermset waarmee voetbalschoenen langer meegaan, een ergonomische pen voor mensen met motorische problemen en een muffinpakket met ‘buitenbeentjes’, groente en fruit dat niet geschikt is voor verkoop in de supermarkt. En daar waar studenten elkaar bij de ‘oefenpitches’ soms nog afwachtend aankeken als er bijvoorbeeld werd gevraagd of de kostprijs inclusief of exclusief btw was, wisten ze bij de halve finales alle vragen van een goed antwoord te voorzien. Nienke, student Business Studies: “Wij kregen als feedback dat we onze doelgroep scherper moesten krijgen. Die bleek vervolgens veel groter dan we hadden gedacht, dus dat was heel nuttig.”

Uiteindelijk gingen acht groepen door naar de finale in de grote collegezaal, waar ze voor jury, docenten en medestudenten nog eenmaal mochten pitchen. Best spannend, zo vond student Technische Bedrijfskunde Tessa. “Van tevoren vind ik zoiets echt verschrikkelijk, maar als ik er dan sta gaat het wel. Door deze dag ben ik ook wel zekerder geworden in het pitchen en het oefenen voor groepen; je leert hoe je een pitch structureert en hoe je om kunt gaan met feedback om de inhoud te verbeteren. En achteraf viel het reuze mee.”

Armband met visuele geheugenprikkels
André Brasser reikte vanuit Kennemer Impact een speciale Impactprijs uit. “Ik mag eigenlijk maar één winnaar kiezen; toch sprongen er twee initiatieven uit voor mij. Dat is Hold-Up, een inklapbare houder voor bigshopper-tassen die voorkomt dat statiegeldflessen- en blikken gaan lekken. En de nummer één is voor mij Serenzo, een armband die mensen met geheugenproblemen via visuele prikkels helpt herinneren aan algemene dagelijkse levensverrichtingen. Beide initiatieven bieden wij een coachingstraject aan, om ze verder te helpen bij de ontwikkeling en het in de markt zetten van hun product.”

Serenzo was ook de nummer één van de jury, bestaande uit studenten Business Studies, Aldert Messemaker van Jopenbier en Jur Semp van het Haags Studenten Investerings Fonds. De tweede prijs was voor Open-It, een ‘5-in-1-oplossing’ voor mensen met motorische problemen die moeite hebben om onder meer flessen, blikjes of ritsen open te krijgen. PartyHook eindigde op de derde plaats met een compact haakje dat in horeca en op evenementen aan een (toilet)deur gehangen kan worden, zodat jassen en tassen schoon en droog blijven. De drie winnaars kregen een bescheiden geldbedrag om in hun business te investeren én een Jopen-pakket uit handen van Aldert Messemaker: “De oprichters van Jopen hebben ook hun studie bij Inholland gevolgd en zijn ooit gewoon maar klein begonnen met een idee, dus wie weet hoe ver jullie allemaal nog komen.”

Skills voor het leven
Kortom, een geslaagde vijfde editie van de Pitch Battle, waarbij Fabian van der Horst, domeindirecteur van Agri, Food & Life Sciences, en passant alle studentengroepen uitdaagde om Inholland te benaderen als launching customer door hun product aan te bieden voor de kerstpakketten voor collega's. “Want ik heb prachtige ideeën en initiatieven gezien vandaag en we weten inmiddels van eerdere jaren dat sommigen daarvan zeker zullen slagen. Maar ook als dat niet zo is, denk ik dat je in de minor én in deze Pitch Battle veel waardevols hebt kunnen leren, al was dat misschien met vallen en opstaan. En dat brengt je, om maar aan te sluiten bij de nieuwe wervingscampagne van Inholland: Skills voor het leven!”.

“Je werkt aan iets dat écht verschil maakt.” Voor John, student Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek (BML) aan Inholland, was zijn afstudeerstage bij Self-screen meer dan een leerervaring. Het was een kans om bij te dragen aan een innovatie die de drempel verlaagt voor vrouwen om zich te laten testen op baarmoederhalskanker. "Je draagt bij aan een groter doel, en dat voelt goed.” 

Onderzoek met impact 
Self-screen is een spin-off van het Amsterdam University medisch centrum en ontwikkelt testen voor het vroegtijdig opsporen van kankers die veroorzaakt worden door het HPV-virus. Wat hun aanpak bijzonder maakt? Vrouwen kunnen zelf thuis een monster afnemen, zonder bezoek aan de huisarts. “Dat verlaagt de drempel enorm,” legt John uit. Baarmoederhalskanker is een van de meest voorkomende kankers veroorzaakt door het virus. Maar wanneer je er op tijd bij bent, is het goed te behandelen. John: “De standaard HPV-test kijkt naar de aanwezigheid van het virus zelf, wij werken nu aan een vervolg PCR-test om te zien of er al voorstadia van kanker aanwezig zijn.”  

Dit is volgens John niet alleen belangrijk om kanker op tijd te kunnen behandelen, maar ook overbehandeling te voorkomen. “In 80% van de gevallen wordt het HPV-virus door het eigen lichaam opgeruimd en in 20% van de gevallen veroorzaakt het virus ‘slechte’ cellen, maar ook die worden vaak door het immuunsysteem opgeruimd, daar is het lichaam heel goed in.” In maar 1-5% van alle HPV infecties moet het voorloperstadium van de kanker door een dokter behandeld worden. Wanneer je het behandelt terwijl dit eigenlijk (nog) niet nodig is, kan dit voor vrouwen problemen opleveren bij bijvoorbeeld zwangerschappen of bevallingen. 

Een test verbeteren die er al is 
John kreeg de opdracht om de bestaande PCR-test gevoeliger te maken, zodat deze in bevolkingsonderzoek, klinieken en ziekenhuizen ingezet kan worden. “Ik mocht echt zelf dingen uitproberen en meedenken. Dat gaf veel vrijheid.” Hij werkte met celmateriaal uit ziekenhuizen en gekweekte cellen. “Soms wist ik van tevoren: deze cellen moeten iets laten zien. Dan kon ik testen of mijn methode dat ook echt oppikte.” En dat lukte. “Er waren momenten dat mijn test iets vond wat de oude test niet zag. Dat zijn echte yes-momenten.”  

Naast dat een zelfafname test de drempel voor baarmoederhalskankeronderzoek verlaagt, is het ook goedkoper dan een onderzoek bij de dokter. De laboratorium test die John ontwikkelde die op de zelfafname uitgevoerd wordt, is ook objectief in tegenstelling tot de nu gebruikte methode. John: “De ene dokter kan soms dingen anders beoordelen dan de ander. Nu heb je één maatstaf voor alle vrouwen en weet je duidelijk: hier moeten we wel óf niet iets mee.” 

Uiteindelijk leverde hij een geoptimaliseerde test op, inclusief rapport en presentatie. Nu onderzoekt Self-screen of de methode geschikt is voor grootschalige toepassing. “Er komt veel bij kijken: betrouwbaarheid, veiligheid, reproduceerbaarheid. Maar de basis ligt er.” 

Uitdagingen horen erbij 
Natuurlijk ging niet alles vanzelf. “Mijn stage begon met een methode die op papier goed leek, maar in de praktijk niet werkte. Dat was frustrerend.” Maar juist die tegenslagen leerden hem veel. “Je leert fouten maken, oplossingen zoeken, en vooral: doorzetten.” De begeleiding van zijn collega's hielp hem hierbij. “Door vragen te stellen konden ze mij precies helpen op de punten waar ik niet uitkwam, dat was echt fijn.” 

Waardevolle bijdrage 
John liep een jaar lang stage bij Self-screen, waarvan hij 50% van zijn tijd doorbracht op het lab. De andere tijd besteedde hij aan literatuuronderzoek, lezingen en meetings. “In de bioresearch is het soms moeilijk te bedenken waar je nu aan bijdraagt of kijk je naar een heel klein onderdeel van een proces. Tijdens mijn stageonderzoek werkte ik aan iets concreets, iets tastbaars. Dat maakte het extra tof.” 

Ook was John blij met de keuze voor Self-screen. “Het is mooi als je je kan vinden in de doelen van een bedrijf. Deze vorm van kanker is zo goed te voorkomen of behandelen als je er op tijd bij bent. Het geeft een goed gevoel om daaraan bij te dragen.” 

BML als basis 
Dat je met de opleiding Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek veel kanten op kan, bewijst John. Na het behalen van zijn diploma bij Inholland, start hij aan een nieuw avontuur: een studie Diergeneeskunde in Gent. “Ik heb altijd al veearts willen worden en met deze studie ben ik daar weer een stap dichterbij gekomen. Maar als dat niet lukt, kom ik gewoon terug en ga ik weer in het lab aan de slag.” 

John blikt positief terug op zijn tijd bij Inholland.“De docenten zijn betrokken en je krijgt veel praktijkervaring.” Hij raadt de opleiding aan voor iedereen die houdt van biologie én van werken met je handen. “Het is een mooie mix van theorie en praktijk. Je zit niet alleen achter een bureau, maar staat ook echt in het lab.”  

Merijn, Annelies en Lotte vertellen hoe zij hun passie voor natuur, ecologie en milieu hebben omgezet in betekenisvol werk. Of je nu droomt van een baan als boswachter, ecologisch projectleider of wateradviseur: deze opleiding biedt een stevige basis én volop mogelijkheden om impact te maken.

“We zorgen voor 40.000 voetbalvelden natuur ” -            Merijn, boswachter ecologie bij Staatsbosbeheer
Merijn hield altijd al van de natuur. Na zijn studie Landscape & Environment Management werkt hij nu als boswachter bij Staats Bosbeheer. Samen met twee teams zorgt hij voor zes Natura 2000-gebieden op de grens van Zuid-Holland en Zeeland. Dat zijn Europees beschermde natuurgebieden waar veel planten en dieren leven. 

Zijn werk gaat niet alleen om buiten zijn, maar vooral om snappen wat er gebeurt in het landschap. Hij geeft advies aan de teams in het veld en kijkt steeds of de doelen worden gehaald. “Het is steeds schakelen tussen wat ik weet, wat ik zie, welke acties we doen en hoe we dat volgen,” zegt hij. “Pas als alles samenkomt, weten we of ons werk echt effect heeft.” 

“Ik zorg dat planten & dieren kunnen leven in de stad” - Annelies, projectleider bij SWECO
Annelies wilde graag werken op het snijvlak van natuur en de leefomgeving van mensen. Nu werkt ze als projectleider Ecologie bij SWECO, een groot internationaal adviesbureau dat werkt aan duurzame oplossingen voor steden en natuur. “Ik werk in kleine hechte teams van maximaal 16 mensen aan projecten die ik zelf mag kiezen. Zo blijft het persoonlijk, ook binnen zo’n grote organisatie,” vertelt ze enthousiast. 

Annelies helpt bijvoorbeeld bij het bouwen van speciale hutjes voor beschermde dieren, zoals de boerenzwaluw. Ook onderzoekt ze waar vogels als huismussen en gierzwaluwen wonen. Wist je dat gierzwaluwen altijd hoog in het dak nestelen, omdat ze niet op de grond kunnen landen? Met haar werk zorgt Annelies ervoor dat planten en dieren veilig blijven, zelfs als er nieuwe huizen of wegen worden gebouwd. 

“Ik onderzoek alles wat er in de waterbodem gebeurt in Delfland” - Lotte, waterbodemadviseur bij Delfland
Lotte wilde graag iets doen met water en milieu. Nu werkt ze als adviseur en onderzoekt ze de kwaliteit van de waterbodem en de waterveiligheid in het beheergebied van Delfland. “Ik lever een belangrijke bijdrage aan gezond waterbeheer. Dat is juist nu superbelangrijk,” vertelt ze. 

Haar werk bestaat uit het uitzetten van waterbodemmonsters, het analyseren van vervuiling en het geven van advies over maatregelen. De kennis die ze tijdens haar opleiding opdeed over waterkwaliteit en milieuwetgeving gebruikt ze nu dagelijks in de praktijk. 

Wat gebeurt er als je passie voor planten, moleculaire biologie en insecten samenkomen in één onderzoeksstage? Voor IJse, vierdejaarsstudent Biotechnologie aan Hogeschool Inholland, leidde dat tot een inspirerende en leerzame periode bij het Swammerdam Institute for Life Sciences (SILS) van de Universiteit van Amsterdam. Zijn onderzoek naar de interactie tussen planten en tripsen – kleine insecten die virussen overbrengen – gaf hem niet alleen wetenschappelijke inzichten, maar ook een duidelijker beeld van zijn toekomst.

Een stageplek met impact
IJse liep stage op de afdeling Plant Physiology van SILS, een onderzoeksgroep die zich bezighoudt met hoe planten via geurstoffen en andere natuurlijke signalen reageren op insecten, microben en andere organismen. Met het doel om planten beter bestand te maken tegen plagen en ziektes. IJse werkte hier aan een actueel probleem in de landbouw: het Tomato Spotted Wilt Virus (TSWV), dat via tripsen tomaten, paprika’s en andere gewassen aantast. “De trips zelf veroorzaken weinig schade, maar ze zijn dragers van het virus. Net als muggen met malaria,” legt IJse uit.

Zijn onderzoek richtte zich op de interactie tussen de planten en de tripsen, om zo uiteindelijk de plantweerstand te versterken. IJse koos ervoor om met een techniek genaamd VIGS (Virus-Induced Gene Silencing) te werken. Hiermee kon hij specifieke planteiwitten tijdelijk uitschakelen. “Ik heb planten tijdelijk aangepast, zodat ze bepaalde eiwitten niet meer aanmaakten. Daarna keek ik wat dat deed met de tripsen: hoeveel schade ze aanrichtten en hoeveel eitjes ze legden.”

Experimenteren op het lab
Na vier weken — de tijd die nodig was voor de eiwitonderdrukking — sneed hij kleine cirkels uit de bladeren: bladschijfjes. Op elk blad plaatste hij acht tripsen, die 24 uur de tijd kregen om te eten en eitjes te leggen. “Als tripsen meer eitjes leggen op een blad waar een bepaald eiwit ontbreekt, dan is dat eiwit mogelijk belangrijk voor de verdediging van de plant.”

De resultaten waren veelbelovend: bij één eiwit zag hij een significant verschil in het aantal gelegde eitjes. "Dat betekent dat dat eiwit een rol speelt in de weerstand van de plant. In tomaat was het effect opvallend: daar leidde de onderdrukking van het eiwit juist tot mínder eitjes, wat erop wijst dat het eiwit in tomaat mogelijk een negatieve invloed heeft op de verdediging tegen tripsen.”

Een wapenwedloop in de natuur
Wat IJse het meest fascineert aan zijn vakgebied? De voortdurende strijd tussen planten en insecten. “Het is een soort wapenwedloop. Planten ontwikkelen verdedigingsmechanismen, insecten proberen die te omzeilen. Sommige planten roepen zelfs roofinsecten op via geurstoffen, als een soort hulptroepen die de ongewenste insecten aanvallen. Dat soort interacties vind ik superinteressant.”

Zijn stage gaf hem niet alleen wetenschappelijke kennis, maar ook een gevoel van betrokkenheid bij een groter geheel. “Wie weet, misschien eet ik straks een tomaat die beter bestand is tegen tripsen dankzij mijn onderzoek.”

Vrijheid in onderzoek
Wat IJse het meest waardeerde aan zijn stage? De vrijheid. “Ik mocht zelf bepalen welke richting ik op wilde binnen het grotere onderzoek. Dat was in het begin even wennen, maar uiteindelijk juist heel fijn.” Ook was hij blij met de afwisseling in zijn werk: van experimenten op het lab en in de kas, tot data-analyses op kantoor.

Zijn bijdrage was onderdeel van een groter onderzoeksproject dat al jaren loopt. “Soms gaf mijn begeleider een presentatie voor onderzoekersgroepen en noemde ze mijn resultaten. Dan voelde ik echt dat ik iets had bijgedragen.”

Van Amsterdam naar Kopenhagen
IJse’s interesse in biotechnologie begon met zijn fascinatie voor planten en DNA. “Ik hoorde ooit dat een kilo tomatenzaad duurder is dan een kilo goud. Toen wist ik: hier zit waarde in.” Tijdens zijn studie koos hij bewust voor stages die zijn interesses weerspiegelden. Eerst bij ChainCraft, een bedrijf dat organisch afval (zoals fruitsapjes) omzet in vetzuren, die weer gebruikt kunnen worden in bijvoorbeeld veevoer of verf. En daarna bij SILS.

Nu kijkt hij vooruit. Zijn plan? Een master Bio-Entrepreneurship in Kopenhagen. “Ik ben spraakzaam en werk graag met mensen. Ik wil mijn biotechkennis combineren met ondernemerschap. Misschien zelfs iets met AI en biotech.” Om daar te komen, wil hij eerst een jaar Biotechnologie studeren in Wageningen.

Waarom Biotechnologie bij Inholland?
IJse is enthousiast over zijn opleiding. “De docenten kennen je bij naam, reageren snel en de sfeer is informeel. Dat vond ik heel prettig.” Ook de opbouw van de vakken en de koppeling tussen theorie en praktijk spraken hem aan. “Wat je leert in de les, pas je meteen toe in het lab.”

Voor scholieren die nog twijfelen over hun studiekeuze heeft hij een duidelijke boodschap: “Als je geïnteresseerd bent in biologie, DNA en moleculaire processen, dan is Biotechnologie echt iets voor jou. Het is pittig, maar als je gemotiveerd bent, krijg je er veel voor terug.”

Wat betekent de stijgende zeespiegel voor een stad als Den Haag? En hoe benut je het potentieel van zeewier als grondstof van de toekomst? In het onderwijsprogramma COAST werken studenten Landscape and Environment Management van Hogeschool Inholland Delft aan urgente, echte vraagstukken rond de Nederlandse kust. Het leverde verrassende inzichten én waardevolle samenwerking op tussen onderwijs, overheid en ondernemers.

Den Haag als proeftuin voor toekomstdenken
Student Jorien van Gend en zijn projectgroep kregen van de gemeente Den Haag een open opdracht: onderzoek hoe Den Haag op de lange termijn leefbaar en veilig kan blijven bij een stijgende zeespiegel. “We moesten nadenken over hoe je het gebied anders kunt inrichten. Welke ruimtelijke keuzes kun je maken, nu al, om voorbereid te zijn op de toekomst?” vertelt Jorien.

De groep koos voor een natuur-inclusieve benadering: niet vechten tegen het water, maar meebewegen met natuurlijke systemen. Duinen werden onderdeel van de stad, water kreeg ruimte en kwetsbare plekken werden op creatieve wijze versterkt. “We liepen zelf door Scheveningen, spraken met bewoners en professionals, en merkten: hier speelt veel. Dat maakte het onderwerp tastbaar.” 

Jonge denkers, frisse ideeën
Marlies Augustijn, beleidsadviseur duurzame leefomgeving bij de gemeente Den Haag, begeleidde het project vanuit het beleidstraject Haagse verkenning zeespiegelstijging. “We wilden weten hoe jonge mensen, studenten, naar deze complexe opgave kijken. Ze benaderden de opdracht met veel nieuwsgierigheid en kwamen met verrassend goed onderbouwde ideeën. Een aantal van hun inzichten sluit aan bij scenario’s die wij als gemeente momenteel verkennen – dat gaf ons extra aanleiding om die denkrichtingen verder mee te nemen in onze analyse.”

“Voor ons is het belangrijk om jonge denkers te betrekken,” vervolgt Marlies. “Het levert inspiratie op voor ons eigen denkproces en helpt om verschillende perspectieven mee te nemen in de verkenning. Studenten kijken vaak vanuit een frisse invalshoek, en dat zet ons weer aan het denken.”

Zeewier als kansrijk gewas
Student Isabel werkte aan een totaal andere opdracht binnen COAST: het verkennen van de mogelijkheden van zeewier als duurzame grondstof. Haar groep onderzocht hoe je lokaal gekweekt zeewier kunt verwerken tot bruikbare producten – van bioplastic tot voedsel. “We zijn in gesprek gegaan met ondernemers, hebben excursies gedaan en gekeken naar de hele keten: van teelt tot toepassing,” zegt Isabel.

Hun voorstel: een zeewierknooppunt in de regio dat teelt, verwerking en afname aan elkaar koppelt. Zeewier groeit snel, heeft geen zoet water of landbouwgrond nodig, en neemt CO₂ op. “We zagen echt hoe groot de potentie is. Zeewier kan een rol spelen in klimaatadaptatie, voedselzekerheid én de circulaire economie,” vertelt Isabel. Ook de samenwerking met betrokken ondernemers was leerzaam. “Ze namen ons serieus, maar daagden ons ook uit om verder te denken. Dat maakt het echt anders dan een opdracht uit een boek,” zegt ze. 

Van idee naar impact
Voor beide studenten zat de kracht van COAST in de koppeling met de praktijk. Jorien: “Je leert hoe je je ideeën vertaalt naar de echte wereld. Niet alles is maakbaar – en daar moet je in je ontwerp rekening mee houden.” Isabel beaamt dat: “Juist doordat je werkt met echte opdrachtgevers en echte dilemma’s, voel je verantwoordelijkheid. Dat maakt het spannend én motiverend.”

Marlies Augustijn ziet het programma dan ook als een effectieve brug tussen het werkveld en onderwijs. “Het is inspirerend om te zien hoe studenten in korte tijd zoveel leren én bijdragen. Voor ons als gemeente is dit een manier om onconventionele inzichten op te halen én jong talent te enthousiasmeren voor de opgaven van morgen.”

Project COAST laat zien hoe breed en actueel het werkveld van Landscape and Environment Management is. Van klimaatadaptatie tot biogrondstoffen: studenten worden opgeleid tot professionals die niet alleen meedenken, maar ook dóen.

Hoe leer je kinderen op een speelse manier over de herkomst van voedsel? Lisan Overgaag, vierdejaarsstudent Dier in de Duurzame Samenleving, dook hier vol overgave in tijdens haar afstudeeronderzoek bij Stichting Natuurstad Rotterdam. Een plek waar kinderen op de stadsboerderij les krijgen over dieren, planten én duurzaamheid.

“Ik wilde altijd al iets met dieren doen, maar had geen idee wat precies. In de loop van mijn opleiding ontdekte ik hoe leuk het is om kinderen te leren over dieren.” Lisan is bijna afgestudeerd, en blikt terug op vier afwisselende en leerzame studiejaren. Waar ze in het begin nog zoekende was, vond ze vanaf haar derde jaar haar passie: educatie over dieren en natuur, gericht op basisschoolleerlingen. “Toen wist ik: dit past bij mij.”

Leren op een stadsboerderij
Voor haar afstudeeronderzoek werkte Lisan samen met Natuurstad, die op meerdere locaties in Rotterdam stadsboerderijen en schooltuinen beheert. “Daar komen al meer dan 100 jaar kinderen uit de stad om natuur- en duurzaamheidseducatie te krijgen. Maar er was behoefte aan actualisering van het lesprogramma.”

Specifiek ging Lisan aan de slag met het vernieuwen van een les over melk. Die breidde ze uit naar een bredere les over de herkomst van voeding, zowel plantaardig als dierlijk. Ze onderzocht welke lesdoelen daarbij passen, wat leerlingen uit groep 5 en 6 nodig hebben en hoe je de inhoud aantrekkelijk en toegankelijk maakt. “Ik heb me echt verdiept in hun denkwereld: wat kunnen ze al? Hoe leren ze het beste?”

Van theorie naar praktijk
Om de lesinhoud te ontwikkelen, sprak Lisan met educatiemedewerkers van Natuurstad en andere natuur- en duurzaamheidscentra in het land. “Ik ben zelfs naar Deventer en Enkhuizen gereisd om inspiratie op te doen. Daar zag ik hoe zij kinderen laten ervaren waar voedsel vandaan komt.”

Uit al die gesprekken ontstond een praktische, onderzoekende les voor op de stadsboerderij. “Kinderen gaan bijvoorbeeld zelf boter maken van slagroom, even schudden met een potje. En ondertussen leren ze waar melk vandaan komt, en hoe dat bij planten en dieren werkt. Je ziet hun ogen glinsteren als het ineens ‘klopt’ in hun hoofd.”

Ontdekkend leren
Wat Lisan vooral leerde? Hoe krachtig ‘ontdekkend leren’ werkt in de praktijk. “Laat kinderen zelf kijken, vergelijken, voelen, proeven… Dan blijft het echt hangen”

Ze combineerde haar inhoudelijke kennis over dieren met nieuwe inzichten over onderwijs. “Ik wist bijvoorbeeld weinig van plantaardige voeding. Dat heb ik echt geleerd tijdens dit onderzoek. Net als hoe je lesstof afstemt op de belevingswereld van kinderen.”

Trots op resultaat
Met haar lesontwerp en implementatieplan kan Natuurstad nu concreet aan de slag. “Ze waren erg blij met de frisse blik en het werk dat ik heb geleverd. Het is mooi dat ik daarin iets waardevols kon betekenen. En ik vind het bijzonder dat ze mijn les echt willen gaan inzetten.”

Lisan kijkt tevreden terug op haar afstudeerproject. “Ik heb geleerd hoe ik theorie in de praktijk breng, hoe ik kinderen iets bijbreng, én hoe ik zelf blijf leren. En dat allemaal op een stadsboerderij in hartje Rotterdam.” Als Lisan haar opleiding heeft afgrond, wil zij haar kennis over het onderwijs verder uitbreiden door de deeltijdopleiding aan de Pabo te starten. Zo blijft ze zich ontwikkelen en bijdragen aan het onderwijs.

Wat als je als student de kans krijgt om een écht innovatief vraagstuk te onderzoeken, voor een bedrijf dat wereldwijd actief is in hightech tuinbouw? Voor Matthijs en zijn zes medestudenten van de opleiding Tuinbouw & Agribusiness werd het werkelijkheid. Ze kregen van TTA ISO de opdracht om de kansen voor robotisering in kaart te brengen binnen de wereld van weefselkweekvermeerdering. “We begonnen vanaf nul, maar juist dat maakte het zo gaaf.”

Voor dit project was het onderwerp vrij onbekend voor Matthijs en zijn teamleden. Weefselkweek is een manier om planten te vermeerderen in een laboratorium. Het is een veilig en efficiënt alternatief voor traditionele methoden zoals zaaien of stekken. “Ze snijden in een steriele omgeving deeltjes van de planten af en plaatsen die op een voedingsbodem. Daaruit groeit weer een nieuwe plant. En dat proces wordt meestal herhaald” legt Matthijs uit. “Het grootste voordeel is dat het volledig virusvrij is, in tegenstelling tot plantenteelt op het land of in kassen.”

Van handen naar machines
De opdracht voor de derdejaarsstudenten was helder: onderzoek welke onderdelen van het arbeidsintensieve proces gerobotiseerd kunnen worden – en in welke landen daar markt voor is.  “Weefselkweekvermeerdering is echt precisie werk dat op dit moment gedaan wordt door mensen op het lab, met kleine mesjes en pincetten. Als delen van dit proces vervangen kunnen worden door robots, kan het sneller en met minder risico op ‘fouten’” legt Matthijs uit.

TTA ISO is wereldwijd actief in de robotisering van land- en tuinbouwprocessen. Joep Hendricks, Business Developer bij het bedrijf, greep zijn kans en gaf de studenten de opdracht. “We hoopten op frisse blikken en verrassende inzichten – en die kregen we.”

Eerst zien, dan geloven
Naast de literatuurstudie die de studenten deden, benaderde ze bedrijven die zich bezighouden weefselkweekvermeerdering voor interviews. Dit bleek nog een hele opgave. “Van alle bedrijven die we benaderde reageerde maar een klein deel en een nog kleiner deel stond open voor een interview. Daarom ontwikkelden we ook een enquête die laagdrempelig en online ingevuld kon worden.” Uiteindelijk bezochten de studenten een aantal bedrijven en spraken met hen over de kansen voor robotisering van (delen van) hun processen. En hier kwamen interessante inzichten uit. “De medewerkers en managers van de laboratoria denken dat bijna alle processen binnen weefselkweekvermeerdering onmogelijk zijn om te robotiseren.” Dit terwijl er bijvoorbeeld al een robot bestaat die het plantje in de voedingsbodem kan plaatsen. “We merkten ook dat dit de enige handeling is waar de managers potentie in zien, waarschijnlijk omdat ze bekend zijn met de robot. Het is dus echt: eerst zien, dan geloven.”

Op basis van hun literatuuronderzoek, enquêtes en interviews, zien de studenten de meeste potentie in het snijproces. “Hier zitten nu de grootste knelpunten en de meeste kosten. Als dit gerobotiseerd kan worden, valt er veel winst te behalen.” Al zal dat niet gemakkelijk zijn, volgens Matthijs. “Er zijn natuurlijk honderden plantsoorten. TTA ISO zou dan dus een robot moeten ontwikkelen die al die verschillende soorten kan snijden.”

Impact in de praktijk
TTA ISO is een grote speler in robotisering in de tuinbouw en ziet veel potentie in weefselkweek. “Het is een markt met toekomst,” zegt Joep Hendricks. “Maar het is ook complex. Juist daarom wilden we studenten met een frisse blik laten meedenken. En dat hebben ze méér dan goed gedaan.”

Het advies van de studenten sloot niet alleen aan bij de eigen inzichten van het bedrijf, het gaf zelfs nieuwe perspectieven. Joep: “Studenten stellen andere vragen en staan er belangeloos in. Dat opent deuren die voor ons gesloten blijven.”

Voor Matthijs en zijn team was het werken aan een project voor een echte opdrachtgever een leerzame en motiverende ervaring. “Je merkt dat je echt iets toevoegt. En bij de eindpresentatie zagen we dat TTA ISO ook echt verder kan met onze inzichten. Dat is gaaf.”

Toekomst van de tuinbouw
Het inzetten van robots in de tuinbouw is een onderwerp dat door de hele sector leeft, en waar ook Matthijs toekomst in ziet. “Arbeid wordt duurder en schaarser dus we zullen meer met robots moeten gaan doen. Ook is het positieve hiervan dat er minder menselijke fouten worden gemaakt, het resultaat is bijna altijd hetzelfde.” Joep Hendricks is het hiermee eens: “Om te kunnen blijven bestaan, laat staan om te groeien, moeten bedrijven in de sector gaan robotiseren.” Het is dus goed dat de studenten hier tijdens hun studie al mee bezig zijn. “Naast dat ik het super interessant is, is het handig om te weten hoe zulke processen en machines in elkaar zitten, dan kan je hier later bij een bedrijf ook over meepraten” aldus Matthijs.

"De wereld voedzaam én duurzaam houden - dat is dé uitdaging van de toekomst. En daar werken onze studenten nu al met volle overtuiging aan", zegt Robin van den Berg, lector Food, Health & Technology bij Hogeschool Inholland. Tijdens het jaarlijkse FICA Summer Event barstte het dan ook van de vernieuwende ideeën.

Het FICA Summer Event is dé plek waar toekomstmakers hun concepten delen met de voedselsector. Inholland-studenten Food Commerce & Technology (hbo) en de foodopleiding van Vonk (mbo) lieten zien hoe technologie, creativiteit en ondernemerschap bijdragen aan een duurzamer voedselsysteem.

 Elf Inholland-teams presenteerden hun eindopdracht voor het vak Bedrijfsopdracht, vier Vonk-teams pitchten hun eigen foodstartup. Gastsprekers Robin van den Berg (lector) en Lenno Munnikes (practor) reflecteerden op de kracht en relevantie van de samenwerking tussen onderwijs, onderzoek en bedrijfsleven.

‘Food meets tech’
Voedseltechnologie is onmisbaar om de wereld gezond, eerlijk en smakelijk te houden”, aldus Robin. “De industrie staat voor flinke uitdagingen, denk aan klimaat, gezondheid, arbeidsmarkt. Onze studenten kijken daar met een praktische, open blik naar en werken via het FICA-netwerk al tijdens hun studie aan innovaties die duurzaam én lekker zijn. Want als het niet smaakt, red je het niet.” 

Met het lectoraat Food, Health & Technology bouwt hij samen met mbo, hbo en praktijkpartners aan de voedingssector van morgen. Bijvoorbeeld via projecten rond hergebruik van afvalstromen of digitalisering van de landbouw. “Hier liggen de banen van de toekomst. En studenten geven daar nu al invulling aan.”

Team Indonesisch Veenbos
Zo ontwikkelden studenten in opdracht van associate lector Gerry Kouwenhoven, lectoraat Investeren in circulaire land- en tuinbouw, een product dat bijdraagt aan het behoud van een Indonesisch veenbos. De uitdaging: geef het bos economische waarde, zodat beschermen aantrekkelijker wordt dan kappen. Hun idee: een eigentijdse variant op een traditionele kruidendrank, met gember, kurkuma en tamarinde. “Van marktonderzoek tot prototype, alles zat in dit project”, zeggen studenten Myrthe en Kiran. “En het besef dat ons concept bijdraagt aan bosbehoud en lokale werkgelegenheid, maakte het extra bijzonder.”

Team SAIL hybride burger
Een ander team maakte een communicatieplan voor de hybride zeewierburger van Olijck Foods tijdens SAIL Amsterdam 2025. Hoe verleid je vleesliefhebbers tot een duurzame burger? Uit hun onderzoek bleek dat consumenten transparantie waarderen, maar termen als ‘zeewier’ of ‘hybride’ kunnen afschrikken. Het advies? Communiceer subtiel via naam of verpakking. Student Sylvana: “We leerden hoe belangrijk het is om je boodschap af te stemmen op je doelgroep, en hoe lastig je duurzame en commerciële doelen combineert.” 

“Omdat het voor zo’n groot event was, moesten we direct professioneel zijn”, vult teamgenoot Jeremy aan. “Het was even wennen, maar daardoor zijn we als team wel enorm gegroeid.”

Leren in de praktijk
Voor tweedejaarsstudenten is dit hun eerste kennismaking met het werkveld, benadrukken Inholland-docenten Malou Bakuwel en Annemiek van Breemen. “Ze leren over innovatie, maar ook over projectmanagement, communicatie en verantwoordelijkheid. Het FICA-event is de kers op de taart. Een professionele setting waarin ze hun werk presenteren aan een breed publiek. Dat motiveert ontzettend!”

Team Broccoli
Broccoli met lelijke plekken verdwijnt vaak als veevoer. Zonde, vond Team Broccoli. Ze onderzochten hoe je met storytelling de acceptatie van ‘buitenbeentjes’ kunt vergroten. “We testten verschillende verhaallijnen én verpakkingsopties”, vertelt student Noa. “Uiteindelijk werkte een combinatie van storytelling over duurzaamheid en een cellulose-netje met eetbare coating het best.” Hun aanpak leverde de FICA Inhoudsprijs op. “Superinteressant om met echte data te werken en iets te ontwikkelen dat echt impact kan maken.”

Team Flatta Flatbread
De Creativiteitsprijs ging naar team Flatta, met hun flatbreads vol seizoensgroente en eiwitten. Ze wonnen eerder al de landelijke Food Boost Challenge. De Flatta Flatbread zijn afgestemd op jongeren om hen een gezondere voedingskeuze te laten maken. “We wilden iets maken dat we zélf zouden kopen”, zegt student Vigo. “Daarvoor hebben we alles uitgezocht: idee, product, bedrijfsplan. En dan feedback krijgen van echte bedrijven - niet normaal leerzaam!” Teamgenoot Casper: “Dit project voelde als ondernemen in het klein en dat smaakt naar méér.”

Smaakmakers van de toekomst
“Geweldig om al die vernieuwende ideeën van jonge mensen te zien”, zegt dagvoorzitter en FICA-kwartiermeester Hans Huibers. “Foodbedrijven léven van innovatie, en studenten zijn daarin de motor. Zij zetten organisaties aan het denken, en andersom bereiden we studenten voor op de praktijk. FICA draait precies om die kruisbestuiving. Spannend? Absoluut. Maar juist dat maakt het zo waardevol.”

Ook jurylid en Collegelid Marije Deutekom was onder de indruk: “Je ziet hier hoe studenten kunnen bijdragen aan de grote voedselvraagstukken. Dat gebeurt dus elke dag, binnen onze opleidingen. Mooi ook hoe onderzoek, onderwijs, mbo en hbo hier samen optrekken. We hebben elkaar nodig, want de grote transities kunnen we alleen samen aan.”

Waterlinzen is een veelbelovend plantje: het groeit snel en bevat veel eiwit en vitamine B12. Het zou een uitstekende duurzame vervanger kunnen zijn voor dierlijke eiwitten in ons voedselpatroon. Maar lukt het om van waterlinzen een lekker en voedzaam product te maken? En staan mensen er dan ook voor open om het te eten? Marieke Nijmeijer, docent-onderzoeker Food Commerce & Technology bij Hogeschool Inholland, en Lizette Oudhuis, lector Healthy Food & Nutrition bij Hogeschool Van Hall Larenstein, deden er onderzoek naar. In Noord-Nederland smaakt dit nu al naar meer. “We zijn daar met ons onderzoek genomineerd voor de Duurzame Dertig, als enige hogeschool tussen 29 bedrijven.”

Het onderzoek van Marieke en Lizette is onderdeel van een tweejarig onderzoeksproject naar de teelt en toepassing van waterlinzen. Vijf hogescholen (Aeres Hogeschool, HAS green academy, Hogeschool Van Hall Larenstein, Hogeschool Inholland en Hanze Groningen) werken hiervoor samen met bedrijven en experts. In de eerste fase van het project is grondig onderzocht hoe je waterlinzen op een duurzame en efficiënte manier kunt telen. Vervolgens zoomden de onderzoekers in op verschillende manieren van bewerken, zoals drogen, extruderen en fermenteren. Hoe kun je daarmee de goede eigenschappen behouden of versterken?

Kleur, geur en smaak
Minstens zo belangrijk als de productie van waterlinzen is de consumptie. Willen mensen eraan? “Een belangrijk onderdeel van ons onderzoek is gericht op de zogenoemde sensorische eigenschappen”, vertelt Marieke. “Dus de kleur, de geur en natuurlijk de smaak. Alleen dat laatste hebben we helaas niet kunnen onderzoeken, omdat we het niet aan mensen mochten laten proeven.” Humane consumptie van waterlinzen werd in januari 2025 goedgekeurd door de EFSA, de Europese autoriteit op het gebied van voedsel veiligheid. Op dit moment was het onderzoek al in de afrondende fase.

Liever ‘waterlinzen’ dan ‘eendenkroos’
De onderzoekers hebben nog veel meer getest. Zo legde Marieke zich, samen met studenten, onder meer toe op consumentenacceptatie. “We hebben bijvoorbeeld bij een testpanel onderzocht of zij openstaan voor producten met waterlinzen, en wat voor producten dat dan zouden moeten zijn. Daar kwam mooie data uit. Zo blijkt de term ‘waterlinzen’ de voorkeur te hebben boven ‘eendenkroos’, zoals het plantje ook wel wordt genoemd. En mensen zeggen best bereid te zijn om waterlinzen te eten, vooral in salades en als eiwitbron in vleesvervangers.” Marieke vond het opvallend dat zoveel proefpersonen zeiden het wel te willen proberen. “We zagen daarbij geen verschil tussen mannen en vrouwen, en tussen mensen uit de stad of van het platteland.”

Waterlinzenyoghurt heeft een mooie structuur
Mariekes collega-onderzoeker Lizette richtte zich onder meer op de functionele eigenschappen van gedroogde waterlinzen. Oftewel: lost het op, schuimt het en kun je er een emulsie van maken? Om het vervolgens te kunnen toepassen in voedingsmiddelen.  “Om dit te testen hebben we er brood en yoghurt van gemaakt. Het brood zag eruit als ‘normaal’ brood, alleen had het minder volume en een iets groene kleur. De yoghurt zag er heel mooi uit qua textuur. Het had slechts een lichtgroene kleur en een enigszins grassige geur.” Bij het onderzoek werkte Lizette samen met bedrijven uit de voedingsmiddelenindustrie, zoals MCLS Europe, dat adviseerde over eventuele kleurstoffen. En Clyde Don, eigenaar van FoodPhysica, die meedacht over de allergeniteit van waterlinzen. “Tot op heden is er geen indicatie van allergeniteit van het waterlinzeneiwit, wat positief is” aldus Lizette.

Genomineerd voor Duurzame Dertig
Ook de studenten die meewerkten aan het onderzoek, hebben er veel van geleerd. “Ze hebben gezien dat je bij het ontwikkelen van innovaties niet altijd in één rechte lijn van a naar b gaat”, zegt Marieke. “Je komt namelijk drempels tegen. En studenten mochten ‘voor het echie’ samenwerken met bedrijven. Dat vonden ze best spannend: ze moesten echt met iets goeds komen.” De studenten hebben zelfs leren omgaan met massale persaandacht, vertelt Lizette. “We zijn met dit onderzoek genomineerd voor de Duurzame Dertig, als enige hogeschool tussen 29 bedrijven. Dat was wel een beleving.” De Duurzame Dertig is een prijs voor mensen en bedrijven in Noord-Nederland die werk maken van duurzaamheid.

Volop kansen
Na deze fase is het onderzoeksproject in principe afgerond. Maar de onderzoekers zijn zeker nog niet klaar. Marieke: “Dit project was heel breed: we hebben waterlinzen onderzocht van de teelt tot en met de consumentenacceptatie. Het vervolg erop willen we opsplitsen. In het onderzoeksvoorstel dat wij gaan indienen kijken we vooral naar de commerciële kant: hoe groot is de markt voor waterlinzen? Ook willen we de kansen van verse waterlinzen onderzoeken.” Want kansen zien de onderzoekers volop. Lizette: “Het feit dat het veel eiwit én vitamine B12 bevat, maakt waterlinzen een potentiële vervanger van dierlijke producten. Daar móeten we gewoon iets mee.”

Dit onderzoek is medegefinancierd door Regieorgaan SIA, onderdeel van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit in het programma 'Praktijkkennis voor Voedsel en Groen'.

"Dat gebeurde tijdens een speciale hackathon over dit thema, georganiseerd vanuit Inholland Research and Innovation Centre TOI in samenwerking met de Social Impact Club en Stichting Doesgoed en ondersteund door Greenchain en Werkplaats Digitaal Ondernemen. Inholland-studenten van de Pabo tot Commerciële Economie en van Agri & Food tot Techniek kwamen op 12 mei naar TAQA Theater De Vest in Alkmaar om met anderen te brainstormen. Dit gebeurde in 'sprints' samen met studenten van Talland College en Vonk, Alkmaarders, ondernemers, maatschappelijke professionals en beleidsmakers van de gemeente bedachten de studenten innovatieve oplossingen die gezonde voeding haalbaar maken voor gezinnen met een kleine portemonnee. "

Best spannend
Marthe Scheffer, Teamleider bij de Pabo in Alkmaar, was erbij. “Studenten werden verdeeld over gemengde teams en moesten zich verhouden tot volwassenen die al hele carrières hadden. Dat was soms best spannend voor ze. Ik ben trots op hoe ze hun mening durfden te geven en met mooie eigen ideeën kwamen.” Lamiya Albostanli, pabostudent in Alkmaar, deed mee aan de hackathon. “Het is leuk om iets van verschillende kanten te bekijken, iedereen heeft een ander perspectief. In mijn groepje zat een oud-directeur van basisscholen, zij vond dat we eerst les moeten geven aan ouders over gezonder eten, voordat we kinderen benaderen.”

Op een moskee waar ze als vrijwilliger lesgeeft, ontmoet Lamiya weleens kinderen die thuis ongezond eten. “We geven ze gezond ontbijt, maar je ziet dat sommige kinderen een broodje met kaas, tomaat en sla afslaan omdat ze het niet kennen. Ze vragen dan naar patat of shoarma.” Lamiya vertelde dit tijdens de hackhaton. “Mijn groepje vond het interessant om te horen, het was fijn dat ik dat kon inbrengen.”

Lodewijk van Hell, student Landschap & Environment management aan Inholland Delft, deed ook mee. “Er werd geluisterd naar mijn inbreng, en het was leuk om mensen te ontmoeten die je niet snel spreekt.” De studenten liepen bij elkaar langs, benieuwd naar elkaars ideeën. Lodewijk: “Ik vond het idee Fun Veggies erg leuk: groenten die overblijven, zoals kromme komkommers, aantrekkelijk maken door ze te vermarkten als grappige groenten.”

Waardevolle ervaring
De sfeer in het theater was goed. Marthe: “De brainstorm bruiste zo dat ik nauwelijks bij groepjes durfde in te breken.” Ze raakte geïnspireerd door de werkvorm. “Het gaf inspiratie voor ons eigen onderwijs. Studenten leren om samen te werken, te luisteren naar elkaar, en om te gaan met iemand die een andere mening heeft.” Marthe vond de middag een waardevolle ervaring voor haar pabostudenten. “Ik vind het belangrijk dat studenten zich ervan bewust zijn dat sommige mensen in andere omstandigheden leven. Dat bewustzijn past bij de veilige, inclusieve leeromgeving waarin wij studenten willen opleiden. Bovendien sluit het thema van deze hackathon mooi aan bij het vak burgerschap.”

Buurtkeuken
De dag werd afgesloten met een prestentatie door de drie teams met de beste ideeën. Een daarvan is een Buurtkeuken waar mensen samen koken en recepten uitwisselen. Doesgoed gaat de ideeën verder uitwerken. Marthe: “Eén van mijn studenten zat ook bij een winnend groepje. Geweldig, toch?”

Lees ook: Fabrikanten van windmolens moeten een groot afvalprobleem voorkomen | Trouw

De opkomst van wind-, groene en waterstofenergie zit in een stroomversnelling. Goed nieuws, maar het heeft ook een keerzijde: afval. In Europa wordt jaarlijks zo'n 4 miljoen kilo aan turbinebladen – windmolenwieken – weggegooid. Een hoeveelheid die tegen 2030 kan oplopen tot 570 miljoen kilo! Het is een enorme uitdaging om, zodra windmolens hun levensduur hebben bereikt, dit waardevolle materiaal hoogwaardig te kunnen recyclen.

Bergen oude wieken
“Windturbinebladen bestaan uit zowel glasvezels als kunststof”, legt Remco uit.  De combinatie van deze materialen samen maakt het recyclen complex. Vaak wordt het versnipperd en als vulmiddel gebruikt of gewoon gedumpt. Google maar eens op ‘Windmill Graveyards’ en je ziet de vreselijkste beelden van bérgen oude wieken. Dat moet echt anders, zeker nu de investeringen in windenergie blijven groeien. In Denemarken moet je bijvoorbeeld al vóór de plaatsing van een windmolen een plan hebben voor het hergebruik van onderdelen. Een mooie stap richting duurzaamheid, maar om dit op grote schaal te realiseren moeten de recyclingtechnieken flink worden verbeterd.”

Binnen het lectoraat onderzoekt Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie, vernieuwende chemische recyclingmethoden voor deze complexe (windturbine)materialen. Remco: “Bij chemisch recyclen scheid je kunststof en glasvezels op moleculair niveau, in plaats van alles simpelweg te vermalen. De glasvezels kunnen dan worden hergebruikt voor nieuwe wieken, terwijl je met speciale chemische processen de kunststof afbreekt tot kleine bouwstenen om weer nieuwe (andere) materialen van te maken.” Hoewel chemisch recyclen theoretisch al mogelijk is, wordt het in de praktijk nog niet op grote schaal gedaan. Hier ligt dus een mooie uitdaging voor hbo-onderzoek.

Testmodel
Remco’s stage maakte deel uit van dit onderzoek. Zijn opdracht? Een testmodel ontwikkelen waarmee diverse recycletechnieken ‘in het klein’ kunnen worden getoetst. “Je kunt tenslotte niet zomaar experimenteren met een gigantisch windmolenblad”, zegt hij lachend. Hij richtte zich in zijn opdracht op polymeren – de lange ketens die de bouwstenen van kunststof vormen. “Ik heb een klein fragment van zo’n polymeer nagemaakt en daarop een recyclingmethode losgelaten, zodat we precies kunnen zien wat er gebeurt bij chemisch recyclen. Deze kennis helpt ons om uiteindelijk de grootschalige recycletechnieken te verbeteren.”

Zijn testmodel leverde veelbelovende resultaten op: hij slaagde erin een klein stukje polymeer samen te stellen. “Hoewel de huidige methode nog te arbeidsintensief en kostbaar is, bewijst het dat het kán en dat het werkt. Met verdere automatisering kan deze techniek in de toekomst uitgroeien tot een praktische oplossing voor het recyclen van complexe polymeren – en zo een waardevolle bijdrage leveren aan een duurzame energietransitie”, aldus Remco.

Groene relevantie
Wat hem het meest aansprak aan zijn stage was de ‘groene’ en maatschappelijke relevantie van zijn werk. Remco: “Ik heb bewust gekozen voor duurzame chemie in plaats van een goedbetaalde stage bij Shell of Tata Steel, omdat ik wil werken aan projecten met een positieve impact.” Deze keuze helpt ook het negatieve imago van chemie – vaak geassocieerd met vervuiling en schadelijke praktijken – te doorbreken.

Voor zijn afstudeerstage volgend jaar heeft Remco een vergelijkbare uitdaging gevonden. “Bij Avantium, een toonaangevend bedrijf dat duurzame plastics ontwikkelt op basis van suikers in plaats van olie, mag ik onderzoeken wat er met de reststroom – het overgebleven materiaal – kan gebeuren. Zo werk ik mee aan een wereld waarin chemie een groenere rol speelt.”

Het onderwijs speelt een belangrijke rol in het creëren van gelijke kansen. Daarbij draait het niet alleen om rekenstof en leesvoer. Ook echt voedsel speelt een belangrijke rol. Want voedzaam en gezond eten is de basis voor goede leerprestaties en een gezond leven. Maar waarom laten we kinderen dan met een povere lunch op school verschijnen en accepteren we dat sommigen zelfs met een lege maag de klas binnen stappen? Vera van Stokkom, docent-onderzoeker bij het lectoraat Food, Health & Technology, wil daar een einde aan maken. Ze breekt een lans voor gezondheid en gelijkheid en is dan ook blij is met de honorering van drie onderzoeksprojecten waarin gezonde schoollunches centraal staan.

Nederland heeft een broodcultuur. We smeren boterhammen voor onze kinderen en stoppen die voor de lunch in hun schooltas. Met het continurooster hebben kinderen ongeveer vijftien minuten om hun eten naar binnen te werken om daarna nog een kwartiertje buiten te spelen. De vraag is hoe gezond dit eetmoment is.

Voordelen gezonde schoollunches
Vera weet dat het anders kan en moet. “Uit onderzoek blijkt dat gezonde voeding bijdraagt aan betere schoolresultaten. Bovendien leer je kinderen met gezonde voeding een gezonde leefstijl aan.” Basisscholen zijn volgens Vera de uitgelezen plek om dit te organiseren. “Kinderen brengen daar immers veel tijd door en omdat kinderen van alle sociaal-maatschappelijke groepen aanwezig zijn, biedt dat de mogelijkheid om te werken aan kansengelijkheid. Je wilt toch dat ieder kind vanuit dezelfde gezonde basis presteert op school en gezond leert leven?”

TommyTomato
Steeds meer scholen laten kinderen het voordeel smaken van gevarieerde, gezonde lunches. Zo verzorgt TommyTomato gezonde, warme lunches voor 330 basisscholen in Nederland. “Per school doen we dat tweemaal per week” zegt Jeen Budding, gebiedsmanager in Zuid-Holland. “We brengen de lunchboxen in de klas, halen ze op en nemen daarmee alle werk uit handen.”

Koude friet
Ook Jeen is bekend met de voordelen van gezond eten voor schoolgaande kinderen. “Je kunt niet optimaal presteren op een witte boterham met chocoladepasta. Ik ken ook gevallen dat kinderen slechts een rolletje koekjes meekrijgen of koude friet van de avond ervoor. Door onvoldoende energie presteren juist deze armere kinderen minder, waardoor de sociaal-maatschappelijke kloof in Nederland verder toeneemt.”

Drie gehonoreerde projecten
Met onder meer drie gehonoreerde onderzoeksprojecten wil Vera bijdragen aan het aanbieden van gezonde voeding op de basisschool om alle kinderen een gelijke en gezonde basis mee te geven. Zo is er ‘Voed ze Goed’, een project gefinancierd door het Centre of Expertise Preventie in Zorg en Welzijn. Centraal staat de vraag hoe je als school uit het verschillende voedingsaanbod vindt wat bij je past. In de andere twee projecten werkt Inholland samen met TommyTomato. Bij het Kansen voor West III-project ‘Kinderen in Utrecht groente-eters voor het leven’ is de vraag of meer keuzevrijheid bij kinderen leidt tot betere consumptie van de lunches. En er is het project ‘Gezonde lunch’, gefinancierd door Regieorgaan SIA, waarin studenten van Inholland bij een aantal scholen analyseren hoe goed maaltijden van TommyTomato gegeten worden en welke factoren daar invloed op hebben. Het ontwerp-adviesbureau Heartbeat Ventures helpt om input van kinderen op te halen.
 

Pastamaaltijden populair
Kirina Romondt werkte als student Food Commerce & Technology mee aan het ‘Gezonde lunch’-project. “Ik vind het interessant hoe mensen en culturen omgaan met eten en het is belangrijk dat kinderen goed eten”, zegt ze. “Daarom deed ik mee aan het onderzoek. Ik woog de lunchbakjes van TommyTomato als ze terugkwamen van de scholen. Zo kon ik achterhalen wat er overbleef en welke lunchmaaltijden het populairst zijn. De conclusie? Pastamaaltijden zijn bij de kinderen favoriet.”

Advies over lunches
Thomas Beeloo is ook student Food Commerce & Technology en nam in februari de rol van Kirina over. “Ik maak hier mijn afstudeeropdracht van en wil toewerken naar een onderzoeksrapport voor TommyTomato zodat hun lunches nog beter gewaardeerd kunnen worden. Niet alleen op basis van analyses, maar ook door sessies met schoolkinderen over wat ze graag eten. Zelf ben ik groot voorstander van gezonde voeding. Je voelt je er zoveel beter door. Ik vind het belangrijk dat we dit kinderen meegeven.”

Lekker en gevarieerd
“Met de data van het project kunnen we goed onderbouwen wat werkt op scholen”, zegt Jeen. “Dat is heel waardevol, want we willen dat kinderen hun lunch opeten. Anderzijds hebben we een idealistisch doel om hen met veel verschillende groenten en gerechten in aanraking te laten komen. Ook dat zullen we blijven doen.”

Graag overheidsbeleid
Wat de precieze uitkomst van de onderzoeken ook is, Vera hoopt dat basisscholen hiermee stappen kunnen zetten om gezonde lunches aan te bieden voor iedere leerling. “In de landen om ons heen is dit de normaalste zaak van de wereld. Waarom kunnen wij dit dan niet regelen voor basisscholen zodat kinderen uit alle sociaaleconomische milieus een gelijke en gezonde basis hebben om te leren en te groeien? De overheid is hier aan zet. Met budget en kwaliteitskaders voor gezonde schoollunches kunnen scholen, maar bijvoorbeeld ook de kinderopvang, aanbieders inschakelen. Vandaar dat we partijen zoals het Voedingscentrum en de GGD ook betrekken bij het onderzoek.” Jeen is het daarmee eens. “Investeren in schoollunches verdien je driedubbel terug. Kinderen groeien gezonder op, presteren beter, ook later in de maatschappij, en zullen minder zwaar een beroep doen op de zorg.”

Ook meewerken aan gezonde schoollunches?
Vera’s lectoraat zoekt voor de genoemde onderzoeken nog beleidspartners om samen te werken en de impact te vergroten. Kijk voor meer informatie op de projectpagina.

“Dieren verdienen het om zo natuurlijk mogelijk te leven, zelfs in een dierentuin”, vertelt Sanne Mulder. Als derdejaarsstudent van de opleiding Dier in de Duurzame Samenleving aan Hogeschool Inholland onderzoekt ze het gedrag van Stellers zeearenden bij Avifauna. Haar stage draait om het verbeteren van dierenwelzijn en laat haar ontdekken hoe ze zelf kan bijdragen aan natuurbescherming. 

Sanne koos bewust voor een stage bij Avifauna. “In omvang is Avifauna een vrij kleine dierentuin, maar ze doen hier veel om een zo diervriendelijke leefomgeving te creëren voor de dieren. Dat vind ik interessant: Hoe kun je wilde dieren in gevangenschap zo goed mogelijk laten leven?" 

Tijdens haar onderzoek richt Sanne zich op Stellers zeearenden, een indrukwekkende roofvogelsoort die bedreigd wordt. “Er leven nog maar zo’n vijfduizend zeearenden in het wild, vooral in Rusland en Japan. Bij Avifauna verblijven ze samen met andere vogels in een grote volière, zoals raven, pauwen en zwarte wouwen. Ik observeer hoe de zeearenden zich gedragen, waar ze zitten en hoe ze reageren op die andere vogels.” Met haar onderzoek naar Stellers zeearenden heeft Sanne al een belangrijke eerste stap gezet. “Ik hoop dat mijn aanbevelingen bijdragen aan het verbeteren van hun leefomgeving. Daar wil ik me voor blijven inzetten.” 

Van observatie tot concrete aanbevelingen 
Een groot deel van haar stage bestond uit intensieve observaties. “Vier dagen per week zat ik vier weken lang een half uur bij de volière. Met hulp van mijn iPad hield ik precies bij waar de zeearenden zaten en wat ze deden. Roofvogels zijn van nature niet heel actief, behalve tijdens de jacht, dus ik zag ze vaak vanaf hun stok om zich heen kijken. Maar dat maakt het juist interessant: wat vertelt dit over hun voorkeuren?” 

Aan het eind van haar stage presenteerde Sanne haar advies. “Ze zaten bijna altijd op de hoogste punten in de volière. Alleen als ze aten, gingen ze naar de grond. Het dak van het observatiehuisje was favoriet, omdat dat het hoogste punt is. Mijn advies aan Avifauna is om meer hoge plekken te creëren, zodat ze nog meer natuurlijk gedrag kunnen vertonen.” 

Obstakels overwinnen 
Zoals bij elke stage liep Sanne ook tegen uitdagingen aan. “Ik ben niet zo goed in statistiek en moest mijn observaties verwerken in SPSS. Dit is een veelgebruikt softwareprogramma voor statistische analyses. Gelukkig kreeg ik veel hulp van mijn docent. Hij legde de stof nog eens rustig uit en hielp bij vragen. Die ondersteuning maakte een groot verschil voor mij.” 

Naast de technische vaardigheden leerde Sanne ook meer over zichzelf. “Ik wilde altijd al iets doen met dierenwelzijn, maar deze stage heeft me geholpen om te ontdekken of dit écht bij mij past. Ik merk dat ik het heel leuk vind om op deze manier bij te dragen aan natuurbescherming.” 

Brede en actuele opleiding 
De opleiding Dier in de Duurzame Samenleving heeft Sanne goed voorbereid op haar stage. “Wat ik leuk vind aan deze studie is dat je over zoveel verschillende onderwerpen leert. Van dierethiek en diergezondheid tot ondernemen: hoe zet je bijvoorbeeld een duurzaam bedrijf op? Die veelzijdigheid maakt de opleiding heel actueel. Het gaat verder dan alleen dieren houden. Je leert ook over natuurbescherming en duurzaamheid. Dat maakt het zo relevant.” 

Haar enthousiasme voor de opleiding wil ze graag delen met anderen. “Ik zou de opleiding aanraden aan iedereen die een verschil wil maken voor dieren en de natuur. Het is niet alleen leerzaam, maar ook inspirerend. Je ontdekt hoe je dierenwelzijn kunt verbeteren en tegelijkertijd iets kunt doen voor de wereld om je heen.” 

Toekomstplannen 
En wat brengt de toekomst? Sanne heeft haar pad nog niet helemaal uitgestippeld, maar ze heeft een duidelijk doel voor ogen. “Ik zie mezelf iets doen op het gebied van dierenwelzijn, misschien ook wel aan de ethische kant. Ik wil graag bijdragen aan een betere balans tussen mens, dier en natuur.” 

“Deze stage heeft me laten zien hoe belangrijk het is om je grenzen te verleggen, letterlijk en figuurlijk”, vertelt Stefano de Ruijt. Hij studeert Tuinbouw & Agribusiness aan Hogeschool Inholland. Inmiddels is hij halverwege zijn stage bij Deroose Plants in Florida, een wereldspeler in jonge plantenproductie. Stefano koos bewust voor de businesskant van zijn opleiding. En deze internationale stage brengt theorie en praktijk op een bijzondere manier samen. 

“Tijdens mijn zoektocht naar een stagebedrijf wilde ik echt iets doen wat mij uitdaagt. Ik zocht een bedrijf dat niet het eindproduct maakt, zoals potplanten, maar een stap eerder in de keten zit. Dat proces van jonge planten fascineert me.” Via zijn eigen netwerk kwam Stefano in contact met Deroose Plants, een bedrijf dat wereldwijd actief is. “Tijdens het kennismakingsgesprek klikte het meteen, en ik wist: dit is het.” 

Slimme oplossingen voor een sneller proces 
Tijdens zijn stage onderzoekt hij hoe het bedrijf sneller en slimmer pakketten kan verwerken en versturen. “Eerst heb ik onderzocht hoe dit proces nu werkt en waar de knelpunten zitten. Ik maakte een schema om alles duidelijk in kaart te brengen. Daarna schreef ik een advies met ideeën om het proces sneller en goedkoper te maken.”

Om het proces goed te begrijpen, werkte Stefano op alle afdelingen mee. “Ik heb zelf ervaren hoe het orderverwerken en verzenden in de praktijk gaat. Zo kreeg ik een compleet beeld van de situatie. Daarna heb ik een overzicht gemaakt van de kosten en gekeken waar besparingen mogelijk zijn. Mijn advies is gebaseerd op zowel mijn eigen werkervaring als informatie uit eerdere onderzoeken.” 

De resultaten laten zien dat het bedrijf tijd en geld kan besparen. “Mijn onderzoek liet zien waar het misgaat en hoe het beter kan. Zo bleek bijvoorbeeld dat bepaalde stappen in het orderverwerkingsproces onnodig veel tijd kosten. Door de werkvolgorde te verbeteren en sommige handelingen te automatiseren, kan Deroose Plants efficiënter werken en kosten verlagen.” 

Cultuurverschillen en uitdagingen 
Het leven in Amerika is echter niet altijd eenvoudig. “De grootste uitdaging was om iedereen mee te krijgen in mijn ideeën,” vertelt Stefano. “In Amerika werken veel mensen met een Zuid-Amerikaanse achtergrond. Zij hebben een andere werkmentaliteit en kijken anders naar veranderingen. Je kunt de beste plannen bedenken, maar zonder hun steun werkt het niet. Ik moest echt nadenken: wat levert het hén op? Dat was een leerzaam proces.” 

Toch noemt Stefano de hele ervaring ‘fantastisch’. Van het leren omgaan met cultuurverschillen tot het ontdekken van de Amerikaanse manier van zakendoen. “De businesskant is hier heel anders dan in Nederland. Het draait veel meer om relaties opbouwen en minder om de technische details. Die inzichten neem ik mee voor de toekomst.” 

Een avontuur buiten je comfortzone 
Buiten werktijd geniet Stefano volop van wat Amerika te bieden heeft. “Je stapt hier echt uit je comfortzone. In een half jaar wil je alles uit je tijd halen. Ik ben naar steden als Miami en Orlando geweest, heb natuurparken bezocht en zelfs een trip naar Las Vegas en Californië gemaakt. American football en basketbalwedstrijden kijken was ook geweldig. En het varen op een boot met vrienden hier vergeet ik nooit meer.” 

Tuinbouw en business combineren 
Volgens Stefano is de opleiding Tuinbouw & Agribusiness bij Inholland uniek door de vele mogelijkheden die het biedt. In het eerste jaar maak je kennis met zowel de teeltkant als de zakelijke kant van de tuinbouw. Daarna kies je een richting die bij jou past. “Ik vind de businesskant echt interessant. Je leert een bedrijf echt kennen door naar de cijfers te kijken. Cijfers liegen niet, en het is mooi om te zien hoe je direct een verschil kunt maken.” 

De opleiding biedt daarnaast veel praktijkervaring. “We bezoeken bedrijven, voeren gesprekken met ondernemers en zien verschillende processen van dichtbij. Dat helpt je om nieuwe ideeën op te doen en beter te begrijpen hoe de sector werkt. Het contact met mensen in de sector is daarbij ontzettend waardevol.” 

Een toekomst vol mogelijkheden 
Door zijn stage heeft Stefano een nog beter beeld van zijn toekomst. “Ik wil graag in Nederland werken, maar wel een baan waarbij ik veel kan reizen. Ik hou van de dynamiek van het internationale bedrijfsleven. Nederland is ontzettend goed in tuinbouw, maar ik geloof dat je veel kunt leren door met andere culturen en bedrijven samen te werken. Wie weet, misschien wordt het iets in de verkoop of consultancy.” 

Met zijn verhaal laat Stefano zien hoe de opleiding Tuinbouw & Agribusiness je helpt om jezelf te ontwikkelen en nieuwe kansen te ontdekken. “Ik heb niet alleen veel geleerd over de tuinbouwsector, maar ook over mezelf. Ik ben zelfstandiger geworden, sta meer open voor nieuwe dingen en het heeft mijn horizon letterlijk en figuurlijk verbreed.” 

Verduurzamen en bierbrouwen: misschien niet de meest voor de hand liggende combinatie. Toch maakte Sam, derdejaarsstudent Landscape and Environment Management bij Hogeschool Inholland, er zijn stage van. Bij bierbrouwer HEINEKEN Nederland onderzoekt hij hoe het terrein van de bierbrouwerij, nog groener kan. Om zo de biodiversiteit te verhogen én bij te dragen aan de gezondheid van de medewerkers. “Het is tof om te zien hoe een grote brouwerij als HEINEKEN Nederland zich inzet voor verduurzaming en hoe ik daar vanuit mijn stage bij kan helpen.”

Tijdens de opleiding Landscape and Environment Management is er veel samenwerking met projecten voor gemeentes, provincies en overheden. Stuk voor stuk interessante projecten vond Sam, maar voor zijn stage besloot hij een andere weg in te slaan. “Ik wilde graag bij een commercieel bedrijf aan de slag en zien wat daar mogelijk is op het gebied van duurzaamheid.” Zijn vader tipte hem om een kijkje te nemen bij HEINEKEN Nederland en daar vond hij zijn stage ‘Sustainability’.

Groen en gezond
HEINEKEN Nederland heeft ambitieuze doelen als het gaat om verduurzaming in de brouwerij en de hele keten. Eén van deze doelen is het vergroenen van het brouwerij terrein in Zoeterwoude. Bedrijventerreinen zijn vaak de meest versteende en verharde gebieden van Nederland, wat zorgt voor klimaatoverlast. Sam: “Denk bijvoorbeeld aan regenwater dat niet de grond in kan en dus zorgt voor overstromingen. Of platte zwarte daken die in de zomer zo heet worden dat het niet uit te houden is.” Een mooie aanleiding om te kijken naar mogelijkheden om te vergroenen, zoals bij de HEINEKEN brouwerij in Zoeterwoude. Maar er speelt nog iets belangrijks mee: het welzijn van medewerkers. Tijdens zijn stage onderzoekt Sam de positieve effecten van een groene werkomgeving op de mentale en fysieke gezondheid van medewerkers. “Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat een groene omgeving stress vermindert, zorgt voor meer vitamine D inname én social contact tussen mensen stimuleert.”

Door middel van een enquête bracht Sam de behoeften van de brouwerij medewerkers in kaart.  “Mensen willen graag buiten vergaderen en werken of in hun pauze een wandeling over het brouwerij terrein maken.” Daarom verwerkte hij in zijn ontwerp onder andere een wandelroute en meer picknickbanken op het brouwerijterrein.

Maar vergroening is niet zo makkelijk als het lijkt, legt Sam uit: “Wat je vaak ziet is dat mensen naar het tuincentrum gaan, mooie vaste beplanting neerzetten en denken: nu is het vergroend. Maar zo werkt het niet.” Voor vergroening die écht iets goeds doet voor het milieu is diversiteit nodig. “Als je vergroent met verschillende soorten bomen en planten die van nature voorkomen in Nederland ontstaat er een mooie balans. Zo trek je ook bijen, vlinders en bloemen aan en dat is goed voor de biodiversiteit.” Alle kennis die Sam tijdens zijn opleiding opdeed over natuur, biodiversiteit en milieu komt mooi van pas.

Masterclass organiseren
Naast zijn eigen stageonderzoek, werkt Sam ook mee aan andere projecten binnen HEINEKEN Nederland. Zo organiseerde hij samen met de Provincie Zuid-Holland en HEINEKEN collega’s een Masterclass Vergroenen op Bedrijventerreinen. De bezoekers van het event waren erg divers, van ambtenaren van de gemeente Alphen aan den Rijn tot milieuadviseurs en hoveniers. Maar allemaal met hetzelfde doel: kennis uitwisselen over biodiversiteit en duurzaamheid om zo de omgeving nog net wat groener te maken. Sam: “Ondanks dat ik geen ervaring had met evenementen organiseren, kon ik goed meewerken. Van het regelen van catering tot meewerken aan de invulling van het programma.”  

Bouwen aan de toekomst
Wat Sam het leukste vindt aan zijn stage bij HEINEKEN Nederland? “Ik krijg veel vrijheid, vertrouwen en wordt bij heel veel dingen betrokken. Het is heel bijzonder om te zien dat een groot bedrijf als HEINEKEN, met duizenden medewerkers, zich zo inzet voor verandering. Als een koploper in Nederland iets doet met duurzaamheid of biodiversiteit, heeft het gelijk hele grote impact op de omgeving en andere bedrijven. Het is tof om daaraan mee te werken.”

Bijdragen aan een groenere toekomst is ook hetgeen dat Sam enthousiast maakt over zijn opleiding. Al sinds jongs af aan is hij graag buiten en in de natuur. Dat hij nu met zijn opleiding het verschil kan maken, motiveert hem. “De opleiding is zo belangrijk in deze tijd van klimaatverandering. Tien jaar geleden dachten overheden en bedrijven nog ‘we zien het wel’, maar het moet nu écht gebeuren. En daar kunnen mensen als mijn medestudenten en ik aan bijdragen.”

Kleine aanpassingen, grote impact
Aan het einde van zijn stage levert Sam een advies en ontwerp op voor de projectlocatie van de HEINEKEN brouwerij in Zoeterwoude. Naast het onderzoek onder de medewerkers, literatuuronderzoek en zijn eigen kennis, stemt hij zijn plannen af met belangrijke personen op dit gebied. Zo kan hij een concreet en haalbaar plan maken. Sam: “Een heel praktisch voorbeeld: op een brouwerij lopen veel leidingen door de grond, hier moet je rekening mee houden bij het plaatsen van bomen.”

Sam kreeg de opdracht om zo wel met out-of-the-box ideeën te komen als kleine aanpassingen. “Ik heb een aantal radicale ideeën ingebracht, zoals het vervangen van complete gebouwen voor groen, maar ook oplossingen die heel makkelijk te realiseren zijn, zoals meer picknickbanken. Zo krijgen ze een compleet beeld van wat er allemaal mogelijk is in het gebied en kunnen ze daarin keuzes maken.”  

Als Tuinbouw & Agribusiness-student aan Hogeschool Inholland krijg je niet alleen theorie, maar leer je die ook meteen toepassen. Het project Green Juniors geeft vierdejaarsstudenten de kans om actuele vraagstukken voor echte opdrachtgevers aan te pakken. “De koppeling tussen theorie en praktijk is fantastisch”, zegt student Casper Arkesteijn. “Je ontdekt de uitdagingen die in de tuinbouw spelen, terwijl je tegelijkertijd waardevolle ervaring opdoet voor je toekomst.”  

Binnen de Green Junior-projecten werken studenten direct samen met experts. Het resultaat? Ze ontwikkelen praktijkvaardigheden, dragen bij aan duurzame oplossingen én breiden hun netwerk uit. En voor de bedrijven levert het frisse ideeën en bruikbare onderzoeksresultaten op.  

Duurzame bedrijfsovername 
In opdracht van Gerry Kouwenhoven, associate lector Investeren in circulaire land- en tuinbouw, onderzochten studenten hoe opvolging in tuinbouwbedrijven tegenwoordig plaatsvindt en hoe bedrijfsadviseurs de kans op succes kunnen vergroten. Dit project is onderdeel van het living lab Duurzame bedrijfsovername. “Vroeger gingen familiebedrijven meestal van generatie op generatie over, maar steeds vaker nemen nu externe investeerders de overname op zich”, legt student Véronique Berbée uit. “Wat betekent dit voor de toekomst van het bedrijf en de sector? Want het lijkt misschien simpel, maar een bedrijfsovername brengt veel uitdagingen met zich mee, zowel voor degene die het overdraagt als voor degene die het overneemt.”  

De studenten keken daarbij niet allen naar de financiële maar ook naar de sociaal-emotionele en juridische kant van het proces. Ze interviewden bedrijfsadviseurs en organiseerden een expertmeeting waarin praktijkvoorbeelden werden besproken. Wat bleek? “Goede begeleiding is essentieel! Veel overnames mislukken door onuitgesproken verwachtingen, zoals een vader die het bedrijf niet los kan laten of kinderen die een andere koers willen varen. Daarom is het belangrijk om álle betrokkenen aan tafel te krijgen.”  

Verder maakt ook de groeiende invloed van externe investeerders transparantie noodzakelijk. “Pas op dat de ‘groene vingers’ niet uit het bedrijf verdwijnen”, waarschuwt Véronique. Maar bedrijfsovername schept ook kansen voor verduurzaming en innovatie: “Het is hét moment om je bedrijf toekomstbestendig te maken.” De studenten zetten de uitkomsten van hun onderzoek om in een uitgebreide rapportage. 

Circulaire meststoffen 
Voor een ander project, en als onderdeel van het lectoraat Levende Teelsystemen en fieldlab Circulaire Meststoffen, gingen studenten aan de slag met nieuwe bemestingsstrategieën voor de paprikateelt. Hiervoor werd in samenwerking met Van der Knaap uit Poeldijk, een bedrijf dat voedingsoplossingen maakt uit organische reststromen, gekeken naar duurzame alternatieven voor ijzerchelaat, een stof die essentieel is voor de opname van ijzer door planten.  

Student Casper legt uit hoe ze te werk gingen: “We hebben gedurende 12 weken verschillende ijzeroplossingen getest op 336 paprikaplanten in een proefkas bij Vertify in Naaldwijk. Elke week hebben we de effecten daarvan op de groei, kleur en vruchtzetting van de planten gemeten. Samen met mbo-studenten van Lentiz verzamelden we monsters en analyseerden we de gegevens. Het doel was om uit te zoeken of circulaire meststoffen met alternatieven voor ijzerchelaat hetzelfde resultaat kunnen leveren als traditionele meststoffen. Welke bemestingsmethode werkt het beste? En hoe kunnen we dit het meest effectief inzetten in de teelt?”  
 

Het project leverde waardevolle onderzoeksdata en een veelbelovend adviesrapport op. “Circulaire ijzermeststoffen lijken niet onder te doen voor de traditionele”, aldus Casper. “In deze tijd waarin het gebruik van circulaire middelen en duurzame alternatieven in de tuinbouw steeds belangrijker wordt, is dit een flinke stap vooruit.”  

Absolute aanrader 
Casper is enthousiast over de resultaten die ze hebben behaald: “Bij Van der Knaap waren ze heel tevreden over onze proef. Het is echt tof om te zien dat ons werk ertoe doet.” Hij raadt de opleiding Tuinbouw & Agribusiness dan ook aan iedereen aan: “De praktijkervaring die je hier opdoet is van onschatbare waarde, en de vraag naar afgestudeerden is enorm! Of je nu kiest voor de teelt- of businesskant, de mogelijkheden zijn eindeloos.” 

Ook Véronique is positief over haar studie: "Bij Inholland werk je met echte bedrijven en je bezoekt vaak hun locaties, bijvoorbeeld tijdens excursies. Als Tuinbouw-student word ik gewoon ontzettend blij van een kas of bloemenbedrijf. Die dynamische sfeer vind ik geweldig! Juist de veelzijdigheid van de opleiding maakt het bijzonder.”  

Bij Hogeschool Inholland Delft een succesvolle HBO-dag plaats, georganiseerd in samenwerking met De Haagse Hogeschool en Aeres Hogeschool Wageningen. Ongeveer 65 Lentiz-studenten van vier verschillende locaties – Lentiz mbo Westland, Lentiz LIFE College, Lentiz mbo Oostland en Lentiz mbo Maasland – kregen de kans om kennis te maken met het hoger beroepsonderwijs en het aanbod aan groene en economische opleidingen. Het doel van de dag? Studenten inspireren en hen helpen bij het maken van een weloverwogen keuze voor hun vervolgopleiding. Wat deze activiteit bijzonder maakt, is de samenwerking tussen drie hogescholen. De focus ligt volledig op de mbo-student: gezamenlijk bieden de hogescholen een eerlijk en breed overzicht van de mogelijkheden na het mbo.

Het hbo-landschap verkennen  
Het programma bood een mooie mix van algemene informatie en verdiepende workshops. De dag begon met een introductie over studeren aan het hbo. Onderwerpen zoals de overgang van mbo naar hbo, de balans tussen theorie en praktijk en de begeleiding die studenten kunnen verwachten, kwamen uitgebreid aan bod. "Het was top dat je eerst algemeen over het hbo kon horen en daarna bijvoorbeeld over een richting die je misschien leuk vindt," vertelde een van de studenten. 

Na de plenaire sessie konden de studenten deelnemen aan twee workshoprondes, gericht op specifieke opleidingen en vakgebieden. Dit gaf hen de mogelijkheid om een beter beeld te krijgen van richtingen die aansluiten bij hun interesses en ambities. "Ik heb wel echt wat meer een beeld of die richting bij mij past en dat ik zeker weet dat ik naar het hbo wil," deelde een student enthousiast. Daarnaast waardeerden veel studenten de interactie met huidige hbo-studenten: "Het is echt wel fijn dat je ook wat algemene dingen hoort en leert over het hbo, ook vooral van die studenten."  

Van businesscases tot duurzame innovaties  
Er waren voorlichtingen over zowel economische als groene hbo-opleidingen. Bij één van de populaire economische workshops gingen studenten aan de slag met een creatieve businesscase waarin ze een marketingstrategie moesten bedenken voor een fictief product. Dit gaf hun inzicht in het strategisch en ondernemend denken dat centraal staat bij deze richting. "Ik zit zelf een beetje te denken aan de businesskant, dus eigenlijk heel anders dan ik nu doe," vertelde een student van de opleiding Bloem & Design. "Dus het is wel echt tof dat ik daar vandaag ook uitleg over kon krijgen."  

Bij de workshops vanuit de groene hbo-opleidingen kregen studenten een inkijkje in de vraagstukken rondom duurzaamheid en innovatie. Deze vraagstukken zijn onderwerpen waar hbo-studenten zich mee bezighouden. Door praktijkvoorbeelden te analyseren, ontdekten ze welke vaardigheden en kennis belangrijk zijn, zowel op het hbo als in de sector zelf. Ook de setting op een hbo-instelling was waardevol: “Erg leuk om op een hbo-school te zijn, dat geeft een beeld van hoe je dag eruitziet als student.” Voor studenten die nog twijfelen over hun studiekeuze was de dag een goede manier om nieuwe inzichten op te doen. “Ik weet nog niet precies wat ik wil doen, maar dit helpt zeker, het geeft meer informatie over iets waarvan ik dacht dat het interessant zou kunnen zijn.”

De dag werd afgesloten met panelgesprekken waarin hb-studenten waardevolle tips deelden om medestudenten te helpen met meer vertrouwen naar de toekomst te kijken. "De tips van die studenten waren goed! Daardoor dacht ik wel echt van: Wow, ik moet er gewoon niet zo moeilijk over nadenken. Het komt wel goed!" aldus een student.

Een waardevolle dag door de ogen van een docent
Marjolijn Slikkerveer, docent van Lentiz, was eveneens enthousiast: "Het is een enorm goed initiatief waarbij veel persoonlijke uitleg mogelijk is. Studenten kunnen kiezen tussen een algemene presentatie over studeren in het hbo of een presentatie over een specifieke opleiding. Dit zorgt voor een rustige en veilige omgeving waardoor er goede inhoudelijke vragen gesteld kunnen worden."  

“Wat ik bijzonder vind aan deze dag, is dat drie hogescholen sámen optrekken om mbo-studenten zo goed mogelijk te begeleiden in hun zoektocht. Ze stellen echt de behoeften van de student centraal en laten hen zelf ontdekken wat bij hen past.”

Organisatie en terugblik 
Met tevredenheid wordt teruggekeken op de succesvolle hbo-dag. "We hebben deze dag georganiseerd om Lentiz-studenten kennis te laten maken met het hbo en het opleidingsaanbod. Mbo-studenten hebben andere vragen over doorstuderen dan havisten, en tijdens deze activiteit konden we daar goed op inspelen," vertelt een van de organisatoren. 

Wat hoopt men dat de studenten hebben meegenomen? “Een helder beeld van hoe het hbo eruitziet en welke hbo-opleidingen er zijn in het groene en economische domein.” 

De dag werd overal positief ontvangen. "Het was geweldig om dit samen met verschillende hogescholen te organiseren voor zoveel Lentiz-studenten van diverse locaties. De reacties waren erg enthousiast." Zowel studenten als docenten waren erg positief. Dit smaakt zeker naar meer!" 

De minor is open voor derde- en vierdejaars hbo-studenten van binnen en buiten Inholland. In kleine teams werken ze aan een foodconcept, schrijven een businessplan, zoeken investeerders en leveranciers, en regelen de productie en verkoop van hun product. Dit doen ze onder begeleiding van experts uit de voedings- en creatieve sector. 

Team Happy Flaps 
Team Happy Flaps, bestaande uit Nienke en Shanice (studenten Business Studies, Inholland), Ike (student Tourism Management, Inholland) en Hanne (student Voeding en Diëtetiek, HAN), ontwikkelde een vegan pannenkoekenmix voor pannenkoekenrestaurants. "Supermakkelijk!" zegt Nienke enthousiast. "Voeg water toe in de shaker, schudden en klaar. Onze mix is eiwitrijker, vezelrijker en zonder kunstmatige toevoegingen." Het team richt zich op de B2B-markt, waar deze vegan optie nog weinig wordt aangeboden. "Wij onderscheiden ons met een clean label en een gezond(er) product." 

Shanice: "Het mooiste is dat je het hele proces doorloopt: van concept tot productie en verkoop. Geen theorie, maar echte praktijk." Hanne vindt daarbij de groepsdynamiek bijzonder waardevol: “Ik ben productgerichter, terwijl mijn teamgenoten alles weten van ondernemingsplannen. Het interdisciplinaire aspect maakt het compleet. Inholland biedt bovendien veel vrijheid om je eigen weg te vinden, wat fijn is om te ervaren als niet-Inhollandstudent.”

Team Spice Up 
Mink (student Leisure & Events Management, Inholland), Milan (student Tourism Management, Inholland), Thom en Britt (studenten Business Studies, Inholland) en Rosanne (student Food Commerce & Technology, Inholland) werkten aan Sriracha Parels: kleine balletjes van sriracha-saus, vergelijkbaar met zalmeitjes, perfect voor sushi en cocktails. Het team verkoopt de parels als Do It Yourself (DIY)-kit, compleet met pipetje en ingrediënten. Thom: “Speciaal voor thuischefs die zichzelf willen uitdagen. Want het is niet makkelijk, wel heel leuk en origineel.” 

Halverwege moesten ze overstappen van kant-en-klare parels naar een DIY-product. Britt: “Het bleek technisch namelijk te complex om complete parels aan te bieden, dus hebben we onze aanpak aangepast.” Het was hard werken maar Rosanne en Mink zijn trots op de resultaten: “Ons product heeft nu echt potentieel. We geloven dat mensen dit zelf willen gaan doen.”

Team Koekwaus 
Een andere hogeschool is even wennen, ontdekte Linda (student Voeding en Diëtetiek, HAN). “Maar het is heel leuk om te zien hoe het er ergens anders aan toegaat. En mijn team heeft me vanaf het begin geweldig geholpen.” Samen met Sjoerd, Björn en Stan (studenten Business Studies, Inholland) creëerde ze het Double Bean Cookie, een duurzaam koekje gemaakt met Belgische zwarte bonen in plaats van cacao. “Dit verlaagt de transportkosten en bespaart 3 kg CO2 per 100 gram.” 

Björn: “Het gave is dat het ‘voor het echie’ is. Zo hebben we afgelopen december 1559 koekjes geleverd voor de kerstpakketten van Inholland. Het was kort dag, maar door flexibel te zijn hebben we het voor elkaar gekregen. Zie je Business-studenten al koekjes bakken? Dat is toch supervet!” Stan waardeert de praktijkgerichte vakkennis: “De voorbeelden van onze begeleiders kwamen echt overeen met situaties binnen ons team. Het leren omgaan met meningsverschillen vind ik misschien wel het mooiste aan deze minor.”

Team The Korean Kitchen 
Met de DIY Kimchi Kruidenmix van Tjiener (student Food Commerce & Technology, Inholland), Dhilini (student Leisure & Events Management, BUAS Breda) en Iwan en Joram (studenten Business Studies en Tourism Management, Inholland) kunnen consumenten thuis hun eigen kimchi maken: een pittig Koreaans groentegerecht met knoflook, gember en chilipeper, dat zo’n drie weken in de koelkast moet staan. Dhilini: “We richten ons op hobbykoks die van de traditionele Koreaanse smaak houden en zelf willen leren fermenteren. Gezond(er), nieuw, anders.” 

Oorspronkelijk was het een natte pasta, legt Iwan uit, maar vanwege voedselveiligheid moesten ze het omgezet naar een droge mix. “Die productaanpassingen waren een grote uitdaging. We hadden al leveringsafspraken, dus moesten razendsnel schakelen. Maar dát is ondernemen.” Tjiener: “Het is ongelooflijk tof om productinnovatie zo te ervaren. En het allerleukste? Straks kunnen we zeggen: dit heb ik gemaakt!”

Tools en ervaring 
De minor Food Challenge Ondernemen geeft studenten niet alleen de tools, maar ook de ervaring om als ondernemers impact te maken. Coördinator en docent Annemiek Hollander: “Door hun kennis direct in de praktijk toe te passen, begrijpen studenten de relevantie ervan. Ze doorlopen het volledige productieproces, leren wat ondernemen inhoudt en ontdekken het belang van samenwerking. Dit is een perfecte basis voor hun toekomstige carrière."

Student Annemijn Heilker had altijd al interesse in voeding, koken en bakken. Dat ze nu voor haar opleiding Food Commerce & Technology stageloopt bij chocoladerepenmerk Johnny Doodle, is haar op het lijf geschreven. “Je bent bezig met het bedenken van nieuwe smaken en verrassende combinaties. Dat onderzoeken, experimenteren en ontwikkelen vind ik het allerleukst om te doen.”  

Misschien ken je ze wel: de chocoladerepen van Johnny Doodle. De wikkel vrolijk versierd met ‘doodles’ en de repen bestrooid met heerlijke toppings. Het bedrijf startte in 2015 in de keuken van eigenaar Johnny en inmiddels zijn de repen te vinden in winkelschappen in Nederland, Duitsland en Amerika. Voor haar derdejaars stage koos student Annemijn ervoor om aan de slag te gaan bij de productontwikkeling van Johnny Doodle. “Ik doe onderzoek naar het verwerken van notenpasta's in de chocoladerepen. Ik onderzoek welke soorten notenpasta's hiervoor geschikt zijn en wat de invloed is op de houdbaarheid.” 

Onderzoeken, experimenteren, ontwikkelen  
Al van jongs af aan heeft Annemijn interesse in eten en staat ze graag in de keuken. Dat ze hierin ook een opleiding kon doen, daar kwam ze achter via het Algemeen Dagblad. “Mijn moeder las in de krant dat er studenten van Inholland saucijzenbroodjes maken van ganzenvlees van de ganzen die afgeschoten worden bij Schiphol. Ik vond dit heel interessant klinken en ben me toen verder gaan verdiepen in de opleiding Food Commerce & Technology.” Na een rondleiding op de locatie Delft wist ze het zeker: dit wordt mijn studie. Inmiddels zit Annemijn in het derde jaar van de opleiding en zit ze nog steeds op haar plek. “De school is best wel klein en de docenten zijn erg betrokken. Je bent hier geen nummertje.” 

Wat Annemijn het leukste vindt aan haar opleiding? Het praktisch bezig zijn op het lab! “Ik vind de afwisseling tussen dingen leren in de les en echt aan de slag gaan op het foodlab heel erg leuk. Je werkt veel in projecten voor echte opdrachtgevers.” Inmiddels is Annemijn zich aan het specialiseren in productontwikkeling. “Ik vind het leuk om onderzoek te doen naar ingrediënten en processen, te experimenteren en uiteindelijk ook écht iets te ontwikkelen.” 

Nieuwe smaken en combinaties 
Voor haar stage doet Annemijn onderzoek naar de mogelijkheid om notenpasta's te verwerken in de chocoladerepen. “Ik heb zelf de vrijheid om te bedenken welke soorten notenpasta's ik wil testen. Ik heb gekozen om te experimenteren met amandel-, zonnebloempit-, pinda- en hazelnootpasta. En van de hazelnoot kijk ik bijvoorbeeld ook nog naar het verschil tussen pasta van ‘normale’ hazelnoten die medium roasted zijn en Spaanse hazelnoten die light roasted zijn.” Met het testen van de verschillende notenpasta's let Annemijn niet alleen op de smaak en textuur die het geeft aan de repen, maar ook wat het doet met de houdbaarheid van de chocolade. In noten zitten namelijk veel vetten wat ervoor zorgt dat de chocolade sneller bederft. “Je kan dat zien aan vetbloem, de ‘witte waas’ die dan op de chocolade komt te liggen.” Om de smaak en kwaliteit te behouden wordt onderzoek gedaan naar de werking van hulpzame stoffen zoals antioxidanten. Door middel van literatuuronderzoek en experimenten test Annemijn welke antioxidanten het meest geschikt zijn. 

Aan het begin van haar stage maakte Annemijn al verschillende chocoladerepen met variaties in notenpasta's en antioxidanten. Nu, 5 maanden later, kan ze deze gaan testen op het foodlab. Met behulp van een texture analyser (meetapparaat) onderzoekt ze de hardheid van de chocoladerepen na het toevoegen van de notenpasta's en antioxidanten. De bite van de repen moet natuurlijk goed blijven. Welke notenpasta de meeste kans maakt om écht in de repen van Johnny Doodle te eindigen? “Hazelnootpasta. Dit is een erg populaire smaak in combinatie met melkchocolade. Maar ik zie ook kansen voor amandelpasta, maar dan in combinatie met pure chocolade.” 

Naast haar eigen onderzoek werkt Annemijn ook mee binnen het bedrijf. Samen met haar collega’s heeft ze bijgedragen aan de ontwikkeling en productie van diverse smaakcombinaties. Bijvoorbeeld de ‘Johnny Quatro’, bekend van de virale Dubai-repen, en ‘Johnny Doodle Juniors’, de kleine chocolaatjes die je bij de koffie krijgt. “Ik ben hier echt een collega en niet alleen stagiaire. Dat maakt de stage extra leuk en leerzaam, en geeft een goed beeld van het toekomstige werk.”  

De toekomst van food 
Wat Annemijn zeker heeft ontdekt tijdens haar stage is dat productontwikkeling helemaal haar ding is. Ze ziet zichzelf na de opleiding nieuwe voedingsproducten ontwikkelen. “Er zijn twee grote trends die erg bepalend zijn voor de foodsector: vegan eten en de invloed van social media. Steeds meer mensen kiezen voor een duurzamer dieet met minder dierlijke producten, wat zorgt voor mogelijkheden om nieuwe voedingsproducten te ontwikkelen of bestaande producten aan te passen. Daarnaast is social media nu echt onmisbaar voor foodmerken. Kijk maar naar de viral Dubai-reep.” 

De minor Food Challenge Ondernemen vanuit Food, Commerce & Technology daagt derde- en vierdejaarsstudenten van diverse opleidingen binnen en buiten Inholland uit om voeding vanuit een vernieuwende en commerciële invalshoek te benaderen, waarbij thema’s als afvalreductie en het gebruik van reststromen vaak een rol spelen. In kleine teams werken ze een semester lang aan hun foodconcept, schrijven een ondernemingsplan, zoeken investeerders en een productlocatie, en zetten een eigen start-up om hun innovatieve product daadwerkelijk op de markt te brengen. Dit alles onder begeleiding van experts uit de voedings- en creatieve sector. 

“Doordat studenten hun kennis direct in de praktijk toepassen, ervaren ze volop de relevantie ervan”, benadrukt coördinator Annemiek Hollander. "Ze doorlopen het volledige productieproces, leren wat ondernemen echt inhoudt en ontwikkelen vaardigheden zoals kritisch en probleemoplossend denken. Daarnaast ontdekken ze hoe belangrijk samenwerking is. Deze kwaliteiten zijn van grote waarde voor hun toekomstige carrière." 

Impact op de samenleving 
Voor een duurzame toekomst zijn ondernemende mensen en maatschappelijke innovaties onmisbaar. Annemiek legt uit: “Met de groeiende wereldbevolking moeten we slimmer omgaan met onze bronnen. Daarom moedigen we studenten aan ook na te denken over duurzame verpakkingen en de herkomst van ingrediënten. Binnen de veilige schoolomgeving kunnen ze experimenteren en falen, wat hen in staat stelt om praktische kennis op te doen en de juiste mindset te ontwikkelen om grote maatschappelijke voedselvraagstukken aan te pakken.”

Dit heeft al geleid tot verrassende innovaties binnen de minor, zoals bonbons gevuld met sinaasappelschillen en pompoenen die anders als veevoer zouden eindigen. En wat dacht je van saucijzenbroodjes met ganzenvlees, van vogels die overlast veroorzaken op Schiphol en daarom worden afgeschoten? 

Lokale producten als basis 
Verbinding met de regio is hierbij essentieel, benadrukt Annemiek, zowel voor het inkopen van ingrediënten als voor het vinden van afzetkanalen. “Om succesvol te zijn, moet je klein beginnen. Onze studentenproducten liggen niet meteen in de schappen van grote supermarkten, maar als het aanslaat, kunnen grotere partners volgen.” Ze ziet dan ook kansen voor meer samenwerking met lokale initiatieven en foodmarkten, van teler tot afzetmarkt, om zo een netwerk van regionale spelers op te bouwen. “Denk bijvoorbeeld aan buurtboerderijen of een gezamenlijke groentekas met bewoners van de Amsterdam Sluisbuurt.”

Ook ontstaan binnen de hogeschool steeds meer projecten met lokaal geteelde ingrediënten zoals veldbonen of waterlinzen, die al diverse innovatieprijzen hebben gewonnen. “Het is belangrijk om alternatieven te ontwikkelen voor producten die van ver komen of een grote milieu-impact hebben, zodat we de regio en onze eigen telers ondersteunen.” Dit schooljaar werkt een team bijvoorbeeld aan Double Beaned Cookies, waarbij cacao wordt vervangen door veldbonen. 

Flexibel leren 
De kracht van de minor? Samenwerking, zegt de coördinator stellig. “De minor wordt aangeboden vanuit Food, Commerce & Technology maar staat ook open voor studenten van andere opleidingen én hogescholen. Dat levert een dynamische mix van disciplines op. Op die manier creëren we met elkaar een breed aanbod aan minoren, waardoor studenten meer regie over hun studie en leerpad krijgen.”

Het jaarlijks hoogtepunt is de Inholland Pitch Battle, waar teams van meerdere ondernemersminors hun ideeën presenteren en testen. Aan het eind van de dag hebben ze de perfecte pitch om investeerders te overtuigen. Dit jaar zit er bovendien een student van de Haagse Hogeschool in de jury, op zoek naar studentondernemingen om namens het Haags Student Investment Fund in te investeren.

Innovatie door netwerken 
Een andere belangrijke samenwerking is met Food Innovation Community Amsterdam (FICA), die studenten, bedrijven en onderwijsinstellingen verbindt om zo nieuwe ideeën en samenwerkingen te stimuleren. Annemiek: “Bij FICA draait alles om talentontwikkeling, innovatie en kennisuitwisseling. Verbinding met dit netwerk helpt concepten te versterken, zodat het niet bij een idee blijft. Soms moet je duizend voorstellen doen voordat er eentje slaagt.” Ter afsluiting van de minor pitchen studenten hun producten op het FICA Winter Event op 15 januari, waar ze strijden om prijzen en erkenning.

Hoewel niet elk concept slaagt, willen altijd één of twee teams een doorstart maken met hun bedrijf. En juist die kleine stapjes zijn belangrijk voor de maatschappij, vindt Annemiek. “Om dat ene pareltje te laten groeien, moeten we studenten leren samenwerken en verbinding maken. Door vallen en opstaan groeit hun geloof in eigen kunnen, en dat is misschien wel het meest waardevolle aan deze minor.” 

Lector Feike van der Leij doet een stapje terug als lector Health & Food bij Hogeschool Inholland. Tegelijk start het lectoraat Food, Health & Technology van de nieuwe lector Robin van den Berg. Feike blijft per week nog enkele uurtjes werken, ondersteunt daarbij enkele promovendi en is tijdelijk betrokken bij een nieuwe opleiding van Hanzehogeschool Groningen, die hij mede heeft vormgegeven. Daarmee breekt een mooi moment aan om met Feike terug en vooruit te blikken. Waar is hij trots op en hoe kan het praktijkgerichte onderzoek zich verder ontwikkelen? “We zullen vraagstukken in de voedselindustrie steeds meer benaderen met een holistische blik. Daar is vanuit de praktijk ook grote behoefte aan.”

Feike werkt sinds 2014 als onderzoeker en docent binnen het domein Agri, Food & Life Sciences. In 2021 werd hij lector bij Inholland. Onder de term Food for Happy Ageing legt hij sindsdien de nadruk op de rol van voeding om zo lang mogelijk gezond te blijven én te genieten. Want lekker eten moet gezond zijn en gezond eten lekker.

Persoonlijke prijzen
Feikes werk is niet onopgemerkt gebleven. “Eerlijk gezegd ben ik wel trots op enkele prijzen die ik heb ontvangen, mede namens enthousiastelingen om me heen. Zoals de Duurzame Dinsdagprijs die ik in de Tweede Kamer kreeg uitgereikt voor onderzoek naar hoe de garnalenvisserij reststromen kan verwaarden. En in 2023 riep Inholland me uit tot Onderzoeker van het jaar. Het is een bevestiging van mijn uitgangspunten. Ten eerste om onderzoek en onderwijs altijd te combineren. Ik begin geen enkel onderzoeksproject zonder studenten. Ten tweede vind ik het belangrijk om laagdrempelig over ons onderzoek te communiceren. Zoals over het Bean me up!-project waarover we een stripboek hebben gepubliceerd dat in duizenden exemplaren naar mbo’s en hbo’s is gegaan.”

Veldbonen als duurzaam alternatief
Bean me up! zelf is voor Feike ook een hoogtepunt. Het project had als doel om de teelt van veldbonen te onderzoeken als duurzame vervanging van dierlijke eiwitten én van geïmporteerde soja. “Het leverde onder andere een prachtig nieuw product op: Yogho Bono, een alternatief voor yoghurt. Niet van koemelk maar van veldbonen. Studenten hebben geholpen om het echt lekkerder te maken en efficiënt te produceren.”

Ondervoeding bij ouderen
Feike kijkt ook met tevredenheid terug op het onderzoeksproject PLINT Ondervoeding. “Het is een project waarin we iets willen doen tegen ondervoeding bij ouderen. Onder meer door met nieuwe concepten ouderen voldoende, gezond en lekker te laten eten. Ook met dit project bereikten we veel aandacht en impact, onder meer met een magazine gericht op de doelgroep.”

Plantaardig, lokaal en biologisch
Het praktijkgericht onderzoek naar duurzaam geproduceerde en gezonde voedingsproducten gaat onverminderd door. “Met Duurzame eiwitten: Eendje meer zetten we verder in op de transitie naar plantaardige eiwitten, en dan specifiek met waterlinzen. Daarnaast willen we een vervolg geven aan Bean me up! door nóg breder te onderzoeken hoe we lokale waardenketens voor de veldboon kunnen opzetten. Op den duur kunnen we toewerken naar biologische teelt van de veldboon. Dan heb je de volledige verduurzaming te pakken: plantaardig, lokaal en biologisch. Dit brengt wel nieuwe uitdagingen mee. Want duurzame land- en tuinbouw is vaak arbeidsintensief, wat het economisch minder rendabel maakt.”

Met een holistische blik
Voor deze nieuwe uitdagingen ziet Feike de samenwerking met de technologie. “Kunnen we door bijvoorbeeld robotisering en gebruik van data de land- en tuinbouw verduurzamen én efficiënter maken? We zullen vraagstukken in de voedselindustrie steeds meer benaderen met een holistische blik, waarbij je food, techniek, economie en andere disciplines inzet. Daar is vanuit de praktijk ook grote behoefte aan.

Innoveren vanuit diversiteit
Inholland is die holistische, interdisciplinaire weg al ingeslagen, constateert Feike. “Zo biedt de nieuwe locatie van Hogeschool Inholland Amsterdam hubs voor interdisciplinaire samenwerking. Dat is het mooie van onze hogeschool: al onze locaties vormen micro-biotopen waarin innovaties razendsnel kunnen gaan. Juist op de manier waarin we sterk zijn: persoonlijk en dichtbij. Laat Alkmaar, Amsterdam, Delft en al onze andere locaties doen waarin ze sterk zijn. Zo zijn we prachtig complementair aan elkaar en kunnen we vanuit die diversiteit mooie resultaten bereiken. Het geeft vertrouwen dat we met een ervaren man als Robin van den Berg een nieuwe collega hebben die deze lijn kan doortrekken.

Tijdens het Jaarcongres Greenport NHN op 16 oktober stond het thema ‘Agrifood en de arbeidsmarkt van (over)morgen’ centraal. In een boeiend gesprek met Jeroen Wildenbeest, associate lector Smart Farming bij Inholland, Sabine van den Berg van het teelbedrijf Verdonk Broccoli, en vier studenten spraken zij over de uitdagingen en kansen binnen Smart Farming, innovatie in de agrarische sector en de rol van studenten hierin. De samenwerking tussen onderwijs, onderzoek en praktijk speelt een cruciale rol in het vormgeven van de toekomst van de agrarische sector.

Innovatie vanuit de praktijk
Sabine van den Berg van het teelbedrijf Verdonk Broccoli weet als geen ander hoe belangrijk innovatie is binnen de agrarische sector. Verdonk Broccoli is een van de grootste broccoli-telers in Nederland en heeft technologie omarmd om arbeidsintensieve processen efficiënter te maken.

Sabine legt uit dat de nieuwe technologieën niet alleen de bedrijfsprocessen veranderen, maar ook vragen om andere vaardigheden van medewerkers. Opleiding en scholing blijven daarom cruciaal. Ze geeft aan dat deze ontwikkelingen niet altijd van binnen het bedrijf komen, maar juist door samen te werken met partijen zoals Inholland ontstaan.

Onderwijs en praktijk verbinden
Sinds oktober 2023 is Jeroen Wildenbeest verbonden aan het lectoraat Robotica bij Inholland. Vanuit die rol zorgt hij voor het verbinden van de beroepspraktijk en het onderwijs. Zijn missie is duidelijk: samen met de industrie nieuwe oplossingen ontwikkelen én studenten klaarstomen voor de veranderende arbeidsmarkt.

Binnen het onderzoeksthema Smart Farming werken we aan innovatieve projecten die inspelen op actuele vragen vanuit de sector. Zo werken we onder andere samen met Verdonk Broccoli, waar de samenwerking met studenten van Inholland centraal staat. Studenten kunnen hier terecht met specifieke teeltvragen en veldbezoeken. Jeroen benadrukt dat continue scholing en een leven lang ontwikkelen steeds belangrijker worden in een snel veranderende wereld: “We ontwikkelen onderwijsprogramma's die studenten niet alleen nu, maar ook later in hun carrière blijven ondersteunen.”

Studenten in actie: van broccoli met blad tot slimme voorspellingen
Studenten van Inholland werken actief mee aan innovatieprojecten binnen Smart Farming. Studenten Manischa en Christodea van de opleiding Finance uit Amsterdam doen onderzoek naar de mogelijkheid om broccoli met blad te verkopen. Dit lijkt misschien een kleine verandering, maar het heeft grote gevolgen voor de duurzaamheid en houdbaarheid van het product.

Tegelijkertijd zijn studenten Ziad en Canberk van de opleiding Business IT & Management in Alkmaar bezig met een project om ziektes in de land- en tuinbouw, zoals tulpenvuur in de bollenteelt, vroegtijdig te detecteren. Met behulp van data en sensoren ontwikkelen ze een model dat voorspellingen kan doen voordat de ziekte zichtbaar wordt.

Samen werken aan innovatie
Samenwerking tussen onderwijs, onderzoek en praktijk is dé manier om innovatieve oplossingen te ontwikkelen. Bij Inholland betrekken we onze studenten bij projecten uit de praktijk en zorgen we dat ze waardevolle praktijkervaring opdoen. Dat die praktijkervaring ook belangrijke input levert voor de sector zelf benadrukt Sabine van den Berg.  

Jeroen Wildenbeest voegt daaraan toe dat deze samenwerking niet alleen studenten voorbereidt op de arbeidsmarkt, maar ook de innovatie binnen de sector stimuleert: “We leren veel van de projecten waar onze studenten aan werken door onderzoek te doen, en die kennis nemen we weer mee terug in het onderwijs.”

De toekomst van smart farming
De agrarische sector staat voor grote uitdagingen, maar met de inzet van technologie en innovatie spelen een grote rol om deze sector toekomstbestendig te maken. De samenwerking tussen bedrijven, onderwijs en onderzoek is essentieel om de uitdagingen in de agrarische sector aan te pakken. Door studenten actief te betrekken bij innovatieve projecten, worden zij voorbereid op de toekomst en dragen zij bij aan praktische oplossingen voor de sector.

Windenergie, groene energie, waterstof. Er wordt op alle fronten gewerkt aan de vernieuwing van onze energievoorziening. Aan deze ontwikkelingen zit ook een keerzijde. Al die windmolens en zonnepanelen brengen ook nieuwe afvalbergen met zich mee. Hoe daarmee om te gaan, bespraken Rogier Nijssen, lector Slimme materialen voor de energietransitie  en Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie en PD-kandidaat binnen het lectoraat, in de uitzending van Vroege Vogels bij NPO 1 afgelopen zondag.  

In 2030: 570 miljoen kilo afval door afgeschreven turbinebladen 
In 2030 is het vermogen om groene energie op te wekken verdrievoudigd. En ligt de wereld op koers wat betreft de doelstellingen zoals afgesproken op de klimaattop in Dubai. Maar door windmolens alleen al, hebben we nu in Europa elk jaar 4 miljoen kilo afval van turbinebladen. In 2030 verwacht Europa 570 miljoen kilo turbinebladen af te schrijven. Wat gebeurt met dat materiaal als het niet meer naar behoren werkt? 

‘Downcyclen’ van windmolens na gebruik 
“Recycling in de vorm van fietsenstallingen of bushaltes of tiny houses, dat is niet waar we de voorraad aan in gebruik zijnde materialen voor duurzame energie volledig mee kunnen opgebruiken”, geeft Rogier aan.  Windturbines worden nu veelal gedowncycled via mechanische recycling of wel versnippering. Hergebruik van het materiaal gaat nu niet veel verder dan het versnipperde composiet te gebruiken als vulmiddel voor laagwaardige producten zoals wegpaaltjes en golfballetjes. "Dat is zonde want er zitten sterke materialen en moleculen in die je het liefst zo goed mogelijk wil terughalen om opnieuw in te zetten”, stelt Jasmijn. 

Hoogwaardig verantwoord recyclen  
Jasmijn legt uit hoe zij binnen Inholland werkt aan modellen waarmee het mogelijk wordt om complex samengestelde materialen beter te kunnen recyclen. "Veel materialen zijn namelijk hartstikke sterk. Maar dat is tegelijk ook een valkuil, want wat doen we er mee nadat hun levensduur erop zit? Een belangrijke vraag, zeker nu we in de energietransitie zitten waarin veel sterke materialen gebruikt worden. Wij onderzoeken manieren om het netwerk binnen de epoxies, waaruit windmolenbladen veelal gemaakt worden, stuk te maken. De basismaterialen in die epoxies kun je dan weer gebruiken in nieuwe producten." 

Rol hbo in de nieuwe vormen van recycling 
Chemisch recyclen is op theoretisch niveau al mogelijk, maar in de praktijk wordt het nog niet gedaan. Jasmijn: "Daar heeft het hbo een mooie rol te vervullen; de praktische verbinding maken van de academische kant naar de industrie zelf toe. Dat moet ook, want er is haast geboden door de versnelling van de energietransitie." 

Natuurlijke materialen gebruiken in de energietransitie 
In de ideale wereld heb je geen fossiele brandstoffen meer nodig. Is dat een realistisch perspectief?  “Op de lange termijn wel”, stelt Jasmijn. Nu wordt er nog veel gebouwd met fossiele brandstoffen in windmolenbladen. De aankomende 30 tot 50 jaar hebben we daardoor nog veel fossiel afval. Afval dat kostbaar is omdat het bestaat uit hoogwaardig materiaal. “We kunnen niet doen alsof dat er niet is en ons nu alleen maar focussen op het bio-based maken van materialen. Op de korte termijn moeten we daarom focussen op het chemisch recyclen van bestaande materialen.” Op die manier kan het weer circulair worden gemaakt en gebruikt worden in een nieuwe productieketen. 

Biobased windmolens in de Noordzee vraagt om een shift in denken 
Dus biobased windmolens in de Noordzee? Dat zou mooi zijn. Zeker in combinatie met het ‘design for life’ waarin je in het ontwerpen van producten direct kijkt naar mogelijkheden om materialen na gebruik daarna ook weer een tweede leven te geven. Rogier: "De economie is nu gebaseerd op euro’s en olie. We willen kijken of je ook waarde kan toekennen aan materialen, bijvoorbeeld door de CO2-impact te koppelen aan het materiaal, constructie of techniek. Dan moet de hele wereld anders gaan nadenken. Vanuit circulariteit en met een beetje minder hebberigheid."  

Dit artikel is een compacte samenvatting van het item bij Vroege Vogels. Het hele item is na te luisteren op de website van Vroege Vogels en duurt van 2.20.25 tot 2.29.25 uur.  

Hij werkte jarenlang in de voedingsmiddelenindustrie. Daar stond hij aan de basis van verschillende productinnovaties. Nu is het voor hem tijd om zijn kennis en ervaring in te zetten voor praktijkgericht onderzoek en onderwijs. “Bij Inholland kan ik mijn passies voor voeding, gezondheid, duurzaamheid, bewegen en sport op een prachtige manier combineren.” Maak kennis met Robin van den Berg, kersverse lector Food, Health & Technology. Plus trotse vader en professioneel atletiekcoach van topsporters met internationale ambities.

Robin is sinds 1 september 2024 lector binnen het Research and Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences. Hij werkte tot half oktober direct samen met lector Feike van der Leij, die zijn werk afbouwt tot een halve dag per week. Robin neemt een bak aan ervaring mee. Hij werkte jarenlang voor TNO op het gebied van voeding en gezondheid en maakte vervolgens de overstap naar het bedrijfsleven waar hij leiding gaf aan tal van R&D-projecten. “Een van laatste projecten was bijvoorbeeld het verrijken van voedingsmiddelen met micronutriënten (ijzer) om de gezondheid van mensen in ontwikkelingslanden te verbeteren.”

Combineren van passies als onderzoek
Na ongeveer vijftien jaar in het bedrijfsleven begon het bij Robin te kriebelen. “Ik houd van toegepast, lokaal onderzoek en ook het onderwijs heeft me altijd aangetrokken. Ik raakte in gesprek met Inholland en merkte dat ik mijn passies hier op een prachtige manier kan combineren: voeding, gezondheid, duurzaamheid, bewegen en sport. Bij Inholland krijg ik de vrijheid als die ik als onderzoeker prettig vindt.”

Enorm netwerk
“Feike heeft een enorm lokaal netwerk opgebouwd waarvan ik meteen al gebruik kan maken”, constateert Robin. “Zo staan we aan de vooravond van de opvolger van Bean me Up!: Bean me Up! 2.0. Dit gaat over de lokale teelt, volledige verwerking en de vermarkting van eindproducten van de veldbonen: de hele keten dus, als duurzaam, plantaardig alternatief voor de consumptie van dierlijke eiwitten.”

Samenwerken met bedrijfsleven
Interessant is ook het project Duurzame eiwitten: Eendje meer, dat ook gericht is op de eiwittransitie maar dan met waterlinzen. In het bedrijfsleven heb ik veel ervaring met innovaties en technologieën voor de eiwittransitie en ik weet ook waar bedrijven behoefte aan hebben om zulke innovaties aantrekkelijker en beter toepasbaar te maken. Bedrijven gaan hun fabrieksprocessen niet aanpassen voor een kleine nieuwe innovatie, maar als die innovatie past binnen de bestaande fabrieksprocessen, wordt het interessant en veel sneller en opgepikt. Die ervaring ga ik bijvoorbeeld inzetten om verder te werken aan de samenwerking met het bedrijfsleven.”

Holistische benadering
Ook binnen Inholland heeft Robin oog voor samenwerking. “We zijn een grote hogeschool met volop kansen om de verschillende kennisdomeinen slim te bundelen, zoals in Delft, Alkmaar en Amsterdam. Dan denk ik bijvoorbeeld aan het domein Techniek, Ontwerpen & Informatica om gezamenlijk met het werkveld concepten te ontwikkelen op het gebied van land- en tuinbouw en voedseltechnologie tot AI, datascience, maar ook bedrijfseconomie. Want bij het opzetten van nieuwe, duurzame voedselketens en aantrekkelijke foodconcepten is een multidisciplinaire aanpak essentieel. Zo kunnen we de landbouwgrond, waar nu zo veel druk op staat, efficiënter gebruiken.”

Studenten betrekken
Studenten horen als vanzelfsprekend bij Robins plannen met het lectoraat. “Onderwijs en onderzoek moeten samengaan. Graag maak ik studenten en docenten enthousiast door hen aan de hand van onderzoeksprojecten te laten ervaren hoe ze hun kennis toepasbaar kunnen maken voor praktijkvraagstukken. Ze kunnen op allerlei manier betrokken zijn bij onze projecten, bijvoorbeeld door concepten uit te denken of hands-on onderzoekswerk te verrichten. Er lopen nu zo veel interessante, impactvolle projecten; daar zouden we veel meer ruchtbaarheid aan moeten geven. Dat alleen al zou studenten aantrekken.”

Olympische finale
Wat de plannen van Robin precies zijn? “Ik ben me nu nog aan het oriënteren en ga op zoek naar waar mijn kracht en ervaring van toevoegde waarde is voor Inholland. Zoals de koppeling met technologische innovaties. En ik zou het een gedroomde combinatie vinden om samen te werken met Sportkunde.” Want daarmee slaat Robin een brug met het werk dat hij naast Inholland doet. “Vanuit mijn eigen bedrijfje train en coach ik talentvolle atleten. Daarnaast geef ik voedingsadvies aan (olympische) topatleten. We hebben een sportief gezin: mijn vrouw en ik zijn atleet geweest en we hebben drie kinderen met een groot talent.” Om daar vol trots aan toe te voegen. “In Parijs heeft onze oudste dochter, die in mijn team traint, meegedaan aan de Olympische Spelen. Ze bereikte zelfs de finale van de 4 x 100 meter estafette.”  

Sepp Zweekhorst, student Landscape and Environment Management bij Hogeschool Inholland, is één van de laatste twee jongeren in de running om Jongerenvertegenwoordiger Biodiversiteit en Voedsel te worden. Als nationale jongerenvertegenwoordiger wil Sepp de stem van jongeren laten horen bij bestuurders op het allerhoogste nationale en internationale niveau. “Uiteindelijk is het ook onze toekomst waar over gesproken wordt en daarin mag de brede stem van jongeren niet ontbreken.”

Duurzaam voedselsysteem
Buiten zijn studie is Sepp zeer actief in de medezeggenschap. Zo richtte hij ander halfjaar geleden zelf een jongerenraad op voor het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en participeert hij in de gemeentelijke politiek binnen de Gemeente Utrechtse Heuvelrug. Nu hij de kans krijgt om interesse en studieachtergrond in natuur, voeding en duurzaamheid in te zetten als jongerenvertegenwoordiger, is hij enthousiaster dan ooit. Sepp: “Ik wil me inzetten voor een duurzaam voedselsysteem waarin ruimte is voor de natuur. En de functie van jongerenvertegenwoordiger is in Nederland het hoogst haalbare op het gebied van jongerenparticipatie.”

Sepp gelooft dat iedereen liefde voor natuur heeft. Oók gelooft hij dat iedereen gezond, lekker en voldoende eten wil, het liefst van eigen bodem. Maar hoe zijn de vraagstukken van onze natuur die achteruit gaat, een gezonde leefomgeving én voedselveiligheid samen te brengen in een land als Nederland? Dat is een uitdaging waar Sepp zich hard voor wil maken. “Het zijn onderwerpen die vaak botsen en waarover veel mensen het niet eens zijn. En de vraag is: richten we ons op technologie of op de natuur als we kijken naar toekomstbestendige oplossingen?”

Thema’s als biodiversiteit en voedsel staan volgens Sepp erg in de belangstelling bij jongeren. “Waar wij onze prioriteit leggen, hoeft niet altijd overeen te komen met de manier waarop de politiek het vooral voor ons invult. Als jongerenvertegenwoordiger wil ik onze stem laten horen.”

Den Haag, Brussel en de VN
Zeuren langs de zijlijn heeft volgens Sepp geen zin, daarom wil hij zelf in actie komen. Als jongerenvertegenwoordiger ga je in gesprek met jongeren van diverse achtergronden en overtuigingen, met als doel een breed gedragen jongerenvisie te agenderen en bespreekbaar te maken op nationale en internationale platformen in Den Haag, Brussel en zelf de VN. Er jongerenvertegenwoordigers op vier thema’s: Europese Zaken, Mensenrechten en Veiligheid, Duurzame Ontwikkeling en Biodiversiteit en Voedsel. Samen trekt de Nationale Jeugdraad door het land om van jongeren te horen wat zij belangrijk vinden. Deze input nemen zij mee in conferenties en toppen in binnen- en buitenland. “Je vormt eigenlijk de brug tussen jongeren en de (inter)nationale politiek”, legt Sepp uit.

Verkiezingen
Het sollicitatieproces voor de rol als jongerenvertegenwoordiger is intensief en duurt ruim twee maanden. Na het insturen van een sollicitatiebrief mocht Sepp als één van de twaalf kandidaten op kennismaking komen bij de huidige jeugdraad. Vervolgens bleven er vier jongeren over die een pitch en gastles moeten geven voor een jongeren- en vakjury, waarna er nog maar twee finalisten overblijven. Inmiddels is Sepp één van deze twee finalisten.

Tussen 5 en 12 oktober organiseert de Nationale Jeugdraad verkiezingen. “Op dit moment ben ik stemmen aan het verzamelen. Daarnaast moet ik op 12 oktober een pitch geven op het event ‘je bent jong en je wilt wat’, waar een vakjury van het ministerie beoordeelt of ik de stem van jongeren goed kan vertalen naar internationale conferenties en toppen.” Uiteindelijk krijgt Sepp voor zijn pitch een cijfer dat, samen met een berekend cijfer van het aantal stemmen, bepaalt wie de nieuwe jongerenvertegenwoordiger wordt voor de komende twee jaar.

Duidelijke doelen
“Ik ben opgevoegd met het idee dat het onze gezamenlijke verantwoordelijkheid is om de wereld op een betere manier door te geven aan volgende generaties”, vertelt Sepp. Als jongeren vertegenwoordiger heeft hij dan ook drie duidelijke doelen voor ogen: de verdeeldheid in Nederland tegengaan, Den Haag aanspreken op de uitvoering van internationale afspraken en alternatief voor het gebruik van pesticiden aanmoedigen.

Sepp: “Maar bovenal wil ik horen wat er speelt bij jongeren en hoe zij de toekomst voor zich zien. Ik wil antwoord krijgen op de vraag: Wat gaan we eten? Over 30 jaar.”

In opdracht van Vogelbescherming Nederland onderzocht Lanscape and Environment Management student Kes Kuijpers vogelvriendelijk groen. Uit de meest recente onderzoeken van Vogelonderzoek Nederland blijkt namelijk dat boom- en struikvogels sterk achteruit gaan, met name in het stedelijk gebied. Dit komt door toenemende verdichting en achteruitgang van de groenkwaliteit in deze gebieden. Om dit tegen te gaan onderzocht Kes welke bomen en struiken belangrijk zijn voor vogels, als voedselbron of als nestplek. Wanneer bekend is welk groen relevant is voor welke vogelsoort, kunnen beheerders van groene ruimten rekening houden met het planten van groen dat gunstig is voor vogels.

Vogelvriendelijk groen
Kes uitgebreide onderzoek naar stadvogelsoorten en welke bomen, struiken en planten voor hen een belangrijke rol spelen, leverde uiteindelijk een database op met bijna 200 soorten vogelvriendelijk groen. “Per plant wordt aangegeven hoeveel en welke vogelsoorten de plant gebruiken als voedselbron of nestplek. Van elke plant zijn ook bijbehorende eigenschappen weergegeven zoals hoogte, standplaatsfactoren en eventuele ziekten. Dit is nu nog een bestand in Excel, maar wordt gebruikt voor de Vogelbescherming om er een onlinetool van te maken” vertelt Kes trots over het eindresultaat van haar afstudeeronderzoek.

Koudstaal Talent Award
Dit resultaat bleef niet onopgemerkt. Kes' onderzoek werd genomineerd voor de Koudstaal Talent Award van het OOGSTfonds. Een prijs voor jong talent dat een aansprekend, bijzonder, belangwekkend of innovatief onderzoek doet naar klimaatadaptie in stedelijk gebieden. Docent Berry van der Hoorn gaf Kes op voor de award: “Nooit eerder is de koppeling tussen vogelsoorten en de bomen, struiken en planten waar zij gebruik van maken op zo’n systematische wijze inzichtelijk gemaakt. Het uiteindelijke resultaat zal door de Vogelbescherming Nederland gebruikt worden voor adviezen bij inrichtingsvraagstukken. Dit is een mooi voorbeeld van hoe het onderzoek van onze studenten écht bijdraagt aan urgente vraagstukken in onze omgeving.”

De award werd uitgereikt tijdens het Future Green City World Congress. Ondanks dat Kes er niet met de prijs vandoor ging, vond ze het een bijzondere ervaring. “Het was heel tof om met gelijkgestemden genomineerd te zijn. Elk onderzoek was anders, maar toch paste elk onderzoek op z’n eigen manier binnen het thema. Ondanks dat de WUR de prijs won, was er veel animo voor mijn onderzoek. Mensen waren vooral geïnteresseerd in mijn resultaten vanwege de praktische toepasbaarheid.”