Het FICA Summer Event is dé plek waar onderwijs, onderzoek en het werkveld elkaar ontmoeten. Tijdens deze feestelijke afsluiting delen elf studententeams uit Amsterdam en Delft de resultaten van maanden onderzoek naar actuele voedingsvraagstukken. In de pitchzaal vertellen ze hun verhaal, op de informatiemarkt geven ze nauwgezet uitleg bij hun prototypes, posters en uitkomsten. Bezoekers stellen vragen, wisselen ideeën uit en gaan met de teams in gesprek. Ook zijn mbo-studenten van Vonk (Food-opleidingen in Alkmaar) aanwezig om inspiratie op te doen voor nieuwe bedrijfsopdrachten voor het volgende studiejaar.

Directe toepasbaarheid
Binnen het vak Applied Food Research werken de studenten in groepen aan een opdracht vanuit het werkveld. Ze bedenken en ontwikkelen bijvoorbeeld een hybride kaas met minder dierlijke grondstoffen, gaan na hoe consumenten overtuigd kunnen worden van plantaardige kaas, testen nieuwe voeding voor topsporters of zoeken een tweede leven voor mango-reststromen. Altijd met hetzelfde doel: een oplossing vinden waar een bedrijf, lectoraat of maatschappelijke organisatie direct mee verder kan.

Daarvoor is meer nodig dan een goed idee. De teams duiken het Foodlab in, zoeken wetenschappelijke onderbouwing, experimenteren, testen en sturen steeds bij. "Doordat ze hun kennis direct in de praktijk toepassen, zien ze de relevantie ervan", zegt Inholland-docent en FICA-coördinator Annemiek van Breemen. "Ze leren samenwerken, kritisch en probleemoplossend denken, maar ontdekken ook hoe het is om feedback van professionals te verwerken en hun resultaten overtuigend te presenteren. Zo bouwen ze stap voor stap aan de mindset die nodig is om grote maatschappelijke voedingsvraagstukken aan te pakken."

Uit de elf projecten koos de jury uiteindelijk twee winnende projectgroepen.

Jong geleerd
Hoe krijg je basisschoolkinderen enthousiast voor gezond eten? Met die vraag ging het Delftse team achter De lunch van een kampioen aan de slag, in opdracht van docent-onderzoeker Vera van Stokkom van het lectoraat Food, Health & Technology. De studenten onderzochten hoe kinderen, vooral in wijken waar gezondheidsachterstanden vaker voorkomen, gestimuleerd kunnen worden om gezonder te eten. Ze combineerden literatuuronderzoek met gesprekken met onder meer leerkrachten, JOGG-regisseurs en beleidsmakers. Hun innovatieve aanpak leverde de Creativiteitsprijs op.

De kern van hun presentatie? "Een gezonde basis is alles." Maar gezond kiezen is niet voor ieder gezin vanzelfsprekend, benadrukken de studenten. “Tijdgebrek, geldzorgen en stress spelen daarbij vaak een grote rol. En een zak chips is in de supermarkt nu eenmaal goedkoper dan een appel.” In hun advies kijken ze daarom verder dan alleen de broodtrommel, want ook scholen, ouders en gemeenten spelen een rol. Door kinderen al op jonge leeftijd spelenderwijs kennis te laten maken met gezonde voeding, én ouders daarbij te betrekken, hopen de studenten bij te dragen aan blijvende gedragsverandering.

Reis naar Duitsland
Een van de teams uit Amsterdam werkte samen met het Duitse Roland Beans aan een opdracht naar de eigenschappen van de veldboon. Hun grondige aanpak leverde de Inhoudsprijs op. De opdracht: onderzoek hoe verschillende veldboonproducten zich gedragen, zodat producenten ze beter kunnen toepassen in plantaardige voedingsmiddelen. De winnende studenten brachten onder meer de waterbinding en het schuimend vermogen ervan in kaart. De resultaten verwerkten ze in heldere grafieken en visualisaties waar het bedrijf direct mee verder kan.

"Het leukste vond ik de reis naar onze opdrachtgever in Bremen”, vertelt student Pax. “Opeens zie je het bedrijf achter de opdracht en ontmoet je de mensen voor wie je het doet. We voerden zelf alle testen uit in het Foodlab, analyseerden de uitkomsten en trokken conclusies. Daar heb ik zoveel van geleerd! Ook mooi dat we werkten aan een onderwerp dat steeds belangrijker wordt, namelijk plantaardige eiwitten van lokale telers."

Niet wachten maar meedenken
Van gezondere voeding en nieuwe eiwitbronnen tot circulaire reststromen: de elf projecten maken duidelijk hoe breed de uitdagingen zijn. En hoeveel verschillende kennisgebieden daarbij samenkomen.

Precies dat maakt het FICA Summer Event volgens Annemiek ieder jaar zo waardevol. "Studenten presenteren er niet alleen wat ze hebben geleerd, maar vooral wat ze zélf hebben ontdekt. Ze werken samen met professionals uit het werkveld en ervaren dat hun werk kan bijdragen aan de ontwikkeling van duurzamere voedingsmiddelen. Misschien is dat wel de belangrijkste opbrengst van FICA: niet wachten tot studenten zijn afgestudeerd, maar hen nu al laten meewerken aan de innovaties die we straks hard nodig hebben."

Zou jij een onderzoeksopdracht willen laten uitvoeren door studenten Food Commerce & Technology in Amsterdam of Delft? Neem dan contact op met Annemiek van Breemen. In februari 2027 starten er weer nieuwe projecten.

Hoe ontwikkel je samen vanuit verschillende disciplines een foodconcept met maatschappelijke relevantie? Derde- en vierdejaarsstudenten van Hogeschool Inholland en andere hogescholen startten binnen de minor Food Challenge Ondernemen hun eigen onderneming, inspelend op actuele thema’s als gezondheid, duurzaamheid en communitybuilding. Hiermee kregen ze de kans om te proeven aan ondernemerschap in de praktijk: samenwerken, testen, bijsturen en je product echt op de markt brengen.

De studenten werkten in kleine, multidisciplinaire teams aan foodconcepten met maatschappelijke relevantie. Elk product vertrok vanuit een andere invalshoek. Zo ontwikkelde Bakkersnest een wintercupcake-zelfmaakpakket met Nederlandse ‘buitenbeentjes’: groente en fruit die te klein of te krom zijn voor de supermarkt. “Je ziet het niet meer terug in de cake”, zegt student Adam van Food Commerce & Technology (FCT). “Maar je voorkomt verspilling en laat kinderen zien dat niet alles perfect hoeft te zijn.”

Gezondere keuze
Flatta richt zich op jongeren met flatbreads die voor 30% uit groente bestaan. “Same taste, better choice”, vatten studenten Keet (Hotelschool Leeuwarden) en Nikie (FCT) het samen. Wortel en courgette zorgen voor een neutrale smaak, terwijl het product meer vezels en eiwitten bevat dan een reguliere flatbread. “We wilden het makkelijk maken om een gezondere keuze te maken.”

Het prijswinnende team Maniteto’s ontwikkelde knolselderijreepjes met shoarmasmaak: geen vleesvervanger die vlees imiteert, maar een groentevulling die ook naast vlees te gebruiken is. De knollen worden lokaal geteeld bij een boer in Alkmaar en verwerkt tot een transparant product met weinig toevoegingen. “Het is een vergeten groente”, zegt Terri (FCT). “Juist daarom wilden we laten zien wat je ermee kunt. Dat lokale en transparante vinden veel mensen belangrijk.”

Buiten je eigen bubbel
Wat de minor Food Challenge Ondernemen typeert, is de multidisciplinaire samenwerking. Naast studenten Food Commerce & Technology van Inholland doen ook studenten van andere opleidingen en hogescholen mee, zoals Technische Bedrijfskunde, Hotelmanagement en Voeding & Diëtetiek. “Zonder die mix hadden we ons product nooit zover gekregen”, zegt Terri. “Iedereen brengt zijn eigen expertise mee, waardoor je anders naar vraagstukken leert te kijken.”

Die samenwerking leidde bij alle teams vanzelf tot een duidelijke taakverdeling, van productontwikkeling en voedselveiligheid tot marketing, financiën en sales. Voor Keet was dat even wennen. “Ik had nul technische kennis”, zegt ze. “Maar juist buiten je eigen bubbel leer je hoe je met verschillende achtergronden echt iets neerzet.” Tegelijk vraagt de minor veel zelfstandigheid. “Je moet zelf productielocaties zoeken en contact onderhouden met bedrijven”, zegt Nikie. “Eerst weet je niet waar je moet beginnen, en tijd is schaars.” Keet herkent dat: “Als je geen initiatief neemt, ligt alles stil.”

Leren door te doen
Wat studenten waarderen aan de minor, is de focus op het proces. Geen tentamens, maar leren door te doen. “Het voelt anders dan andere vakken. Fouten maken mag – het gaat erom hoe je ermee omgaat”, zeggen ze. Bakkersnest liep tegen praktische uitdagingen aan bij opschaling en verpakking, maar leverde uiteindelijk zo’n 300 wintercupcake-kerstpakketten voor Inholland Amsterdam, Den Haag en Delft, en stond met het product op een open avond en een kerstmarkt. “Veel handwerk”, grijnst Adam, “maar ook heel leerzaam. Je maakt iets wat echt bij mensen thuis terechtkomt.”

Die ervaring wordt versterkt door samenwerking met externe partijen en bedrijfscoaches. Via Inholland produceerde Maniteto’s de knolselderijreepjes bij Slow Food Masters onder begeleiding van Job van Baars. “Dan zie je pas hoeveel erbij komt kijken”, zegt Terri. “Van receptuur tot klantcontact.” Ook Flatta profiteerde van die begeleiding: via hun bedrijfscoach Wendy Scholtes van de Food Boost Challenge kwamen Nikie en Keet in contact met cateraars. “Die deuren gingen anders niet zo makkelijk open”, zegt Nikie. “Je leert hoe belangrijk dat netwerk is. En hoe lang zulke trajecten duren.”

Aanrader

Alles bij elkaar kijken de studenten met veel enthousiasme terug op de minor Food Challenge Ondernemen. Ze ervaren het als een realistische kennismaking met ondernemerschap, ook als je niet per se een eigen bedrijf wilt starten. “Je krijgt een veel completer beeld van het werkveld”, zegt Adam van Bakkersnest. “Naast mijn stages heb ik nu ook de startup-kant gezien.” De combinatie van samenwerken, experimenteren en leren door te doen maakt de minor intensief, maar vooral leerzaam. “Je krijgt één kans, je gaat ervoor en juist daar leer je van”, zeggen Keet en Nikie. “Dat neem je mee in je verdere loopbaan.”

Of de teams hun bedrijf na de minor voortzetten, verschilt. Maar allemaal weten ze nu beter wat ondernemen vraagt en hoe ideeën uitgroeien tot een echt product.

Na haar vwo koos Marloes bewust voor het hbo. Ze wilde praktisch aan de slag en vond in BML precies wat ze zocht: een breed eerste jaar, daarna je richting kiezen en zelfstandig onderzoek leren doen. “Wat me vooral aansprak, was dat je de theorie meteen toepast. Na een college immunologie sta je diezelfde week nog in het lab. Dat vond ik geweldig!”

Op een stagemarkt hoorde ze een vierdejaarsstudent over brandwondenonderzoek. Ze was meteen verkocht. “In Nederland zijn er drie brandwondencentra plus het Burn Research Lab. Dat lab ligt naast het brandwondenziekenhuis in Beverwijk en werkt er intensief mee samen. Het richt zich op het beantwoorden van belangrijke klinische vragen. Zo zie je direct hoe onderzoek en praktijk elkaar versterken.”

Huidmodellen
Het Burn Research Lab onderzoekt waarom brandwonden moeilijker genezen dan gewone wonden. Vaak treedt een heftige afweerreactie op, waarbij de huid zó sterk reageert dat het herstel vertraagt. Om dat proces beter te begrijpen, ontwikkelde Patrick Mulder, Marloes’ begeleider en postdoctoraal onderzoeker bij het Burn Research Lab, een huidmodel. Hiermee kunnen brandwonden en de afweerreactie in het lab worden nagebootst - zonder gebruik van proefdieren.

“Brandwonden hebben een enorme impact op het lichaam, waarbij de schade vaak verder reikt dan de zichtbare wond”, legt Patrick uit. “Inzicht in de onderliggende immuunreacties is essentieel om gerichte behandelingen te ontwikkelen en het herstel van patiënten te verbeteren. Dit onderzoek levert daar een belangrijke bijdrage aan.”

Marloes onderzocht één type afweercellen, neutrofielen, die een belangrijke rol spelen bij het afweerproces na brandwonden. “We gebruiken restanten huid die mensen na operaties doneren, maken daar een model van en voegen deze cellen toe. Vervolgens brengen we een gecontroleerde tweedegraadsbrandwond aan en kijken wat er gebeurt.” De uitkomst? De neutrofielen verouderden sneller en werden overactief, waardoor ze slechter meewerkten aan het herstel. “En omdat ze maar 24 uur leven, is onderzoek lastig. Maar het leverde wel waardevolle inzichten op. Want uiteindelijk willen we de hele afweerreactie nabootsen in dit huidmodel, om behandelingen te testen die het herstel helpen versnellen.”

Brandwondencongres
Negen maanden stagelopen betekent echt meedraaien, benadrukt Marloes. “Ik voelde me bijna geen stagiair. Ik plande experimenten, deed analyses, loste problemen op. Ik haalde zelf weefsel op bij de brandwonden-IC en hielp mee om dit toe te voegen aan de biobank. Dan besef je voor wie je dit onderzoek doet.”

Ook buiten het lab keek ze haar ogen uit. “Mooi om te zien hoe de Brandwonden Stichting, waar veel contact mee is, geld inzamelt en activiteiten organiseert voor jonge patiënten. Dat maakt het werk nóg betekenisvoller.” Een hoogtepunt was haar presentatie op een groot brandwondencongres in Amersfoort. “Stond ik ineens voor een zaal vol artsen, verpleegkundigen en onderzoekers te vertellen over ons project. Superspannend, maar ook een geweldige ervaring.”

“Voor onze studenten is het Burn Research Lab een mooie en leerzame stageplek”, vertelt Dennis Fontijn, Marloes’ begeleider en docent bij Inholland Life Sciences & Chemistry. “Ze worden er goed begeleid en werken met uiteenlopende technieken en modellen, terwijl ze tegelijk bijdragen aan onderzoek dat maatschappelijk veel impact heeft: het vergroten van kennis van brandwonden en het verbeteren van behandelmethoden.”

Van oorzaak naar oplossing
Na haar afstuderen was Marloes nog lang niet klaar met onderzoek. Daarom startte ze met de master Biomedical Sciences aan de Universiteit van Amsterdam, met een specialisatie in Developmental and Therapeutic Biology. “Ik wil me verder verdiepen in hoe je van oorzaak naar oplossing komt. Dat therapeutische stuk vind ik zó interessant.”

Later wil ze zeker in het lab blijven werken, het liefst in een leidinggevende rol binnen een onderzoeksgroep. “Of dat bij een universiteit is of een bedrijf, weet ik nog niet”, zegt ze. “Voor mij telt vooral dat mijn onderzoek bijdraagt aan betere zorg voor patiënten. En dat ik kan blijven werken met slimme labmodellen, zodat proefdieren niet meer nodig zijn.”

Het maakt je sterker
Marloes voelt zich uitstekend voorbereid. “Tijdens je derdejaarsstage en je afstudeerstage leer je ontzettend veel. Van nieuwe technieken onder de knie krijgen tot zelfstandig projecten draaien. Natuurlijk loop je ook tegen uitdagingen aan; een experiment pakt soms anders uit dan verwacht. Maar juist daardoor leer je flexibel zijn en snel schakelen. Het maakt je sterker als onderzoeker én als mens.”

Het leukste aan dit vakgebied? “Mensen vinden het altijd interessant als ik vertel wat ik studeer. Dat ís het ook. Je werkt aan wetenschap die er echt toe doet.”

Als derdejaarsstudent Chemie aan Hogeschool Inholland dook Remco van Delft vol in de wereld van energietransitie en recycling. Tijdens zijn stage bij de onderzoeksgroep Toegepaste Materiaal-, en Elektrochemie (in samenwerking met het lectoraat Slimme materialen voor de energietransitie) werkte hij mee aan een baanbrekend project: het recyclen van complexe materialen uit windturbines op een milieuvriendelijke manier. “Supertof dat je als student direct bijdraagt aan duurzame oplossingen!”, zegt Remco enthousiast.

De opkomst van wind-, groene en waterstofenergie zit in een stroomversnelling. Goed nieuws, maar het heeft ook een keerzijde: afval. In Europa wordt jaarlijks zo'n 4 miljoen kilo aan turbinebladen – windmolenwieken – weggegooid. Een hoeveelheid die tegen 2030 kan oplopen tot 570 miljoen kilo! Het is een enorme uitdaging om, zodra windmolens hun levensduur hebben bereikt, dit waardevolle materiaal hoogwaardig te kunnen recyclen.

Bergen oude wieken

“Windturbinebladen bestaan uit zowel glasvezels als kunststof”, legt Remco uit. “De combinatie van deze materialen samen maakt het recyclen complex. Vaak wordt het versnipperd en als vulmiddel gebruikt of gewoon gedumpt. Google maar eens op ‘Windmill Graveyards’ en je ziet de vreselijkste beelden van bérgen oude wieken. Dat moet echt anders, zeker nu de investeringen in windenergie blijven groeien. In Denemarken moet je bijvoorbeeld al vóór de plaatsing van een windmolen een plan hebben voor het hergebruik van onderdelen. Een mooie stap richting duurzaamheid, maar om dit op grote schaal te realiseren moeten de recyclingtechnieken flink worden verbeterd.”

Binnen het lectoraat onderzoekt Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie, vernieuwende chemische recyclingmethoden voor deze complexe (windturbine)materialen. In een artikel in De Ingenieur schetst zij samen met lector Rogier Nijssen het belang hiervan en het uiteindelijke doel: het volledig circulair maken van het materiaal. Remco: “Bij chemisch recyclen scheid je kunststof en glasvezels op moleculair niveau, in plaats van alles simpelweg te vermalen. De glasvezels kunnen dan worden hergebruikt voor nieuwe wieken, terwijl je met speciale chemische processen de kunststof afbreekt tot kleine bouwstenen om weer nieuwe (andere) materialen van te maken.” Hoewel chemisch recyclen theoretisch al mogelijk is, wordt het in de praktijk nog niet op grote schaal gedaan. Hier ligt dus een mooie uitdaging voor hbo-onderzoek.

Testmodel
Remco’s stage maakte deel uit van dit onderzoek. Zijn opdracht? Een testmodel ontwikkelen waarmee diverse recycletechnieken ‘in het klein’ kunnen worden getoetst. “Je kunt tenslotte niet zomaar experimenteren met een gigantisch windmolenblad”, zegt hij lachend. Hij richtte zich in zijn opdracht op polymeren – de lange ketens die de bouwstenen van kunststof vormen. “Ik heb een klein fragment van zo’n polymeer nagemaakt en daarop een recyclingmethode losgelaten, zodat we precies kunnen zien wat er gebeurt bij chemisch recyclen. Deze kennis helpt ons om uiteindelijk de grootschalige recycletechnieken te verbeteren.”

Zijn testmodel leverde veelbelovende resultaten op: hij slaagde erin een klein stukje polymeer samen te stellen. “Hoewel de huidige methode nog te arbeidsintensief en kostbaar is, bewijst deze dat het kán en dat het werkt. Met verdere automatisering kan deze techniek in de toekomst uitgroeien tot een praktische oplossing voor het recyclen van complexe polymeren – en zo een waardevolle bijdrage leveren aan een duurzame energietransitie”, aldus Remco.

Groene relevantie
Wat hem het meest aansprak aan zijn stage was de ‘groene’ en maatschappelijke relevantie van zijn werk. Remco: “Ik heb bewust gekozen voor duurzame chemie in plaats van een goedbetaalde stage bij Shell of Tata Steel, omdat ik wil werken aan projecten met een positieve impact.” Deze keuze helpt ook het negatieve imago van chemie – vaak geassocieerd met vervuiling en schadelijke praktijken – te doorbreken.

Voor zijn afstudeerstage heeft Remco een vergelijkbare uitdaging gevonden. “Bij Avantium, een toonaangevend bedrijf dat duurzame plastics ontwikkelt op basis van suikers in plaats van olie, mag ik onderzoeken wat er met de reststroom – het overgebleven materiaal – kan gebeuren. Zo werk ik mee aan een wereld waarin chemie een groenere rol speelt.”

"Dat gebeurde tijdens een speciale hackathon over dit thema, georganiseerd vanuit Inholland Research and Innovation Centre TOI in samenwerking met de Social Impact Club en Stichting Doesgoed en ondersteund door Greenchain en Werkplaats Digitaal Ondernemen. Inholland-studenten van de Pabo tot Commerciële Economie en van Agri & Food tot Techniek kwamen op 12 mei naar TAQA Theater De Vest in Alkmaar om met anderen te brainstormen. Dit gebeurde in 'sprints' samen met studenten van Talland College en Vonk, Alkmaarders, ondernemers, maatschappelijke professionals en beleidsmakers van de gemeente bedachten de studenten innovatieve oplossingen die gezonde voeding haalbaar maken voor gezinnen met een kleine portemonnee. "

Best spannend
Marthe Scheffer, Teamleider bij de Pabo in Alkmaar, was erbij. “Studenten werden verdeeld over gemengde teams en moesten zich verhouden tot volwassenen die al hele carrières hadden. Dat was soms best spannend voor ze. Ik ben trots op hoe ze hun mening durfden te geven en met mooie eigen ideeën kwamen.” Lamiya Albostanli, pabostudent in Alkmaar, deed mee aan de hackathon. “Het is leuk om iets van verschillende kanten te bekijken, iedereen heeft een ander perspectief. In mijn groepje zat een oud-directeur van basisscholen, zij vond dat we eerst les moeten geven aan ouders over gezonder eten, voordat we kinderen benaderen.”

Op een moskee waar ze als vrijwilliger lesgeeft, ontmoet Lamiya weleens kinderen die thuis ongezond eten. “We geven ze gezond ontbijt, maar je ziet dat sommige kinderen een broodje met kaas, tomaat en sla afslaan omdat ze het niet kennen. Ze vragen dan naar patat of shoarma.” Lamiya vertelde dit tijdens de hackhaton. “Mijn groepje vond het interessant om te horen, het was fijn dat ik dat kon inbrengen.”

Lodewijk van Hell, student Landschap & Environment management aan Inholland Delft, deed ook mee. “Er werd geluisterd naar mijn inbreng, en het was leuk om mensen te ontmoeten die je niet snel spreekt.” De studenten liepen bij elkaar langs, benieuwd naar elkaars ideeën. Lodewijk: “Ik vond het idee Fun Veggies erg leuk: groenten die overblijven, zoals kromme komkommers, aantrekkelijk maken door ze te vermarkten als grappige groenten.”

Waardevolle ervaring
De sfeer in het theater was goed. Marthe: “De brainstorm bruiste zo dat ik nauwelijks bij groepjes durfde in te breken.” Ze raakte geïnspireerd door de werkvorm. “Het gaf inspiratie voor ons eigen onderwijs. Studenten leren om samen te werken, te luisteren naar elkaar, en om te gaan met iemand die een andere mening heeft.” Marthe vond de middag een waardevolle ervaring voor haar pabostudenten. “Ik vind het belangrijk dat studenten zich ervan bewust zijn dat sommige mensen in andere omstandigheden leven. Dat bewustzijn past bij de veilige, inclusieve leeromgeving waarin wij studenten willen opleiden. Bovendien sluit het thema van deze hackathon mooi aan bij het vak burgerschap.”

Buurtkeuken
De dag werd afgesloten met een prestentatie door de drie teams met de beste ideeën. Een daarvan is een Buurtkeuken waar mensen samen koken en recepten uitwisselen. Doesgoed gaat de ideeën verder uitwerken. Marthe: “Eén van mijn studenten zat ook bij een winnend groepje. Geweldig, toch?”

Lees ook: Fabrikanten van windmolens moeten een groot afvalprobleem voorkomen | Trouw

De opkomst van wind-, groene en waterstofenergie zit in een stroomversnelling. Goed nieuws, maar het heeft ook een keerzijde: afval. In Europa wordt jaarlijks zo'n 4 miljoen kilo aan turbinebladen – windmolenwieken – weggegooid. Een hoeveelheid die tegen 2030 kan oplopen tot 570 miljoen kilo! Het is een enorme uitdaging om, zodra windmolens hun levensduur hebben bereikt, dit waardevolle materiaal hoogwaardig te kunnen recyclen.

Bergen oude wieken
“Windturbinebladen bestaan uit zowel glasvezels als kunststof”, legt Remco uit.  De combinatie van deze materialen samen maakt het recyclen complex. Vaak wordt het versnipperd en als vulmiddel gebruikt of gewoon gedumpt. Google maar eens op ‘Windmill Graveyards’ en je ziet de vreselijkste beelden van bérgen oude wieken. Dat moet echt anders, zeker nu de investeringen in windenergie blijven groeien. In Denemarken moet je bijvoorbeeld al vóór de plaatsing van een windmolen een plan hebben voor het hergebruik van onderdelen. Een mooie stap richting duurzaamheid, maar om dit op grote schaal te realiseren moeten de recyclingtechnieken flink worden verbeterd.”

Binnen het lectoraat onderzoekt Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie, vernieuwende chemische recyclingmethoden voor deze complexe (windturbine)materialen. Remco: “Bij chemisch recyclen scheid je kunststof en glasvezels op moleculair niveau, in plaats van alles simpelweg te vermalen. De glasvezels kunnen dan worden hergebruikt voor nieuwe wieken, terwijl je met speciale chemische processen de kunststof afbreekt tot kleine bouwstenen om weer nieuwe (andere) materialen van te maken.” Hoewel chemisch recyclen theoretisch al mogelijk is, wordt het in de praktijk nog niet op grote schaal gedaan. Hier ligt dus een mooie uitdaging voor hbo-onderzoek.

Testmodel
Remco’s stage maakte deel uit van dit onderzoek. Zijn opdracht? Een testmodel ontwikkelen waarmee diverse recycletechnieken ‘in het klein’ kunnen worden getoetst. “Je kunt tenslotte niet zomaar experimenteren met een gigantisch windmolenblad”, zegt hij lachend. Hij richtte zich in zijn opdracht op polymeren – de lange ketens die de bouwstenen van kunststof vormen. “Ik heb een klein fragment van zo’n polymeer nagemaakt en daarop een recyclingmethode losgelaten, zodat we precies kunnen zien wat er gebeurt bij chemisch recyclen. Deze kennis helpt ons om uiteindelijk de grootschalige recycletechnieken te verbeteren.”

Zijn testmodel leverde veelbelovende resultaten op: hij slaagde erin een klein stukje polymeer samen te stellen. “Hoewel de huidige methode nog te arbeidsintensief en kostbaar is, bewijst het dat het kán en dat het werkt. Met verdere automatisering kan deze techniek in de toekomst uitgroeien tot een praktische oplossing voor het recyclen van complexe polymeren – en zo een waardevolle bijdrage leveren aan een duurzame energietransitie”, aldus Remco.

Groene relevantie
Wat hem het meest aansprak aan zijn stage was de ‘groene’ en maatschappelijke relevantie van zijn werk. Remco: “Ik heb bewust gekozen voor duurzame chemie in plaats van een goedbetaalde stage bij Shell of Tata Steel, omdat ik wil werken aan projecten met een positieve impact.” Deze keuze helpt ook het negatieve imago van chemie – vaak geassocieerd met vervuiling en schadelijke praktijken – te doorbreken.

Voor zijn afstudeerstage volgend jaar heeft Remco een vergelijkbare uitdaging gevonden. “Bij Avantium, een toonaangevend bedrijf dat duurzame plastics ontwikkelt op basis van suikers in plaats van olie, mag ik onderzoeken wat er met de reststroom – het overgebleven materiaal – kan gebeuren. Zo werk ik mee aan een wereld waarin chemie een groenere rol speelt.”

Bij Hogeschool Inholland Delft een succesvolle HBO-dag plaats, georganiseerd in samenwerking met De Haagse Hogeschool en Aeres Hogeschool Wageningen. Ongeveer 65 Lentiz-studenten van vier verschillende locaties – Lentiz mbo Westland, Lentiz LIFE College, Lentiz mbo Oostland en Lentiz mbo Maasland – kregen de kans om kennis te maken met het hoger beroepsonderwijs en het aanbod aan groene en economische opleidingen. Het doel van de dag? Studenten inspireren en hen helpen bij het maken van een weloverwogen keuze voor hun vervolgopleiding. Wat deze activiteit bijzonder maakt, is de samenwerking tussen drie hogescholen. De focus ligt volledig op de mbo-student: gezamenlijk bieden de hogescholen een eerlijk en breed overzicht van de mogelijkheden na het mbo.

Het hbo-landschap verkennen  
Het programma bood een mooie mix van algemene informatie en verdiepende workshops. De dag begon met een introductie over studeren aan het hbo. Onderwerpen zoals de overgang van mbo naar hbo, de balans tussen theorie en praktijk en de begeleiding die studenten kunnen verwachten, kwamen uitgebreid aan bod. "Het was top dat je eerst algemeen over het hbo kon horen en daarna bijvoorbeeld over een richting die je misschien leuk vindt," vertelde een van de studenten. 

Na de plenaire sessie konden de studenten deelnemen aan twee workshoprondes, gericht op specifieke opleidingen en vakgebieden. Dit gaf hen de mogelijkheid om een beter beeld te krijgen van richtingen die aansluiten bij hun interesses en ambities. "Ik heb wel echt wat meer een beeld of die richting bij mij past en dat ik zeker weet dat ik naar het hbo wil," deelde een student enthousiast. Daarnaast waardeerden veel studenten de interactie met huidige hbo-studenten: "Het is echt wel fijn dat je ook wat algemene dingen hoort en leert over het hbo, ook vooral van die studenten."  

Van businesscases tot duurzame innovaties  
Er waren voorlichtingen over zowel economische als groene hbo-opleidingen. Bij één van de populaire economische workshops gingen studenten aan de slag met een creatieve businesscase waarin ze een marketingstrategie moesten bedenken voor een fictief product. Dit gaf hun inzicht in het strategisch en ondernemend denken dat centraal staat bij deze richting. "Ik zit zelf een beetje te denken aan de businesskant, dus eigenlijk heel anders dan ik nu doe," vertelde een student van de opleiding Bloem & Design. "Dus het is wel echt tof dat ik daar vandaag ook uitleg over kon krijgen."  

Bij de workshops vanuit de groene hbo-opleidingen kregen studenten een inkijkje in de vraagstukken rondom duurzaamheid en innovatie. Deze vraagstukken zijn onderwerpen waar hbo-studenten zich mee bezighouden. Door praktijkvoorbeelden te analyseren, ontdekten ze welke vaardigheden en kennis belangrijk zijn, zowel op het hbo als in de sector zelf. Ook de setting op een hbo-instelling was waardevol: “Erg leuk om op een hbo-school te zijn, dat geeft een beeld van hoe je dag eruitziet als student.” Voor studenten die nog twijfelen over hun studiekeuze was de dag een goede manier om nieuwe inzichten op te doen. “Ik weet nog niet precies wat ik wil doen, maar dit helpt zeker, het geeft meer informatie over iets waarvan ik dacht dat het interessant zou kunnen zijn.”

De dag werd afgesloten met panelgesprekken waarin hb-studenten waardevolle tips deelden om medestudenten te helpen met meer vertrouwen naar de toekomst te kijken. "De tips van die studenten waren goed! Daardoor dacht ik wel echt van: Wow, ik moet er gewoon niet zo moeilijk over nadenken. Het komt wel goed!" aldus een student.

Een waardevolle dag door de ogen van een docent
Marjolijn Slikkerveer, docent van Lentiz, was eveneens enthousiast: "Het is een enorm goed initiatief waarbij veel persoonlijke uitleg mogelijk is. Studenten kunnen kiezen tussen een algemene presentatie over studeren in het hbo of een presentatie over een specifieke opleiding. Dit zorgt voor een rustige en veilige omgeving waardoor er goede inhoudelijke vragen gesteld kunnen worden."  

“Wat ik bijzonder vind aan deze dag, is dat drie hogescholen sámen optrekken om mbo-studenten zo goed mogelijk te begeleiden in hun zoektocht. Ze stellen echt de behoeften van de student centraal en laten hen zelf ontdekken wat bij hen past.”

Organisatie en terugblik 
Met tevredenheid wordt teruggekeken op de succesvolle hbo-dag. "We hebben deze dag georganiseerd om Lentiz-studenten kennis te laten maken met het hbo en het opleidingsaanbod. Mbo-studenten hebben andere vragen over doorstuderen dan havisten, en tijdens deze activiteit konden we daar goed op inspelen," vertelt een van de organisatoren. 

Wat hoopt men dat de studenten hebben meegenomen? “Een helder beeld van hoe het hbo eruitziet en welke hbo-opleidingen er zijn in het groene en economische domein.” 

De dag werd overal positief ontvangen. "Het was geweldig om dit samen met verschillende hogescholen te organiseren voor zoveel Lentiz-studenten van diverse locaties. De reacties waren erg enthousiast." Zowel studenten als docenten waren erg positief. Dit smaakt zeker naar meer!" 

De minor is open voor derde- en vierdejaars hbo-studenten van binnen en buiten Inholland. In kleine teams werken ze aan een foodconcept, schrijven een businessplan, zoeken investeerders en leveranciers, en regelen de productie en verkoop van hun product. Dit doen ze onder begeleiding van experts uit de voedings- en creatieve sector. 

Team Happy Flaps 
Team Happy Flaps, bestaande uit Nienke en Shanice (studenten Business Studies, Inholland), Ike (student Tourism Management, Inholland) en Hanne (student Voeding en Diëtetiek, HAN), ontwikkelde een vegan pannenkoekenmix voor pannenkoekenrestaurants. "Supermakkelijk!" zegt Nienke enthousiast. "Voeg water toe in de shaker, schudden en klaar. Onze mix is eiwitrijker, vezelrijker en zonder kunstmatige toevoegingen." Het team richt zich op de B2B-markt, waar deze vegan optie nog weinig wordt aangeboden. "Wij onderscheiden ons met een clean label en een gezond(er) product." 

Shanice: "Het mooiste is dat je het hele proces doorloopt: van concept tot productie en verkoop. Geen theorie, maar echte praktijk." Hanne vindt daarbij de groepsdynamiek bijzonder waardevol: “Ik ben productgerichter, terwijl mijn teamgenoten alles weten van ondernemingsplannen. Het interdisciplinaire aspect maakt het compleet. Inholland biedt bovendien veel vrijheid om je eigen weg te vinden, wat fijn is om te ervaren als niet-Inhollandstudent.”

Team Spice Up 
Mink (student Leisure & Events Management, Inholland), Milan (student Tourism Management, Inholland), Thom en Britt (studenten Business Studies, Inholland) en Rosanne (student Food Commerce & Technology, Inholland) werkten aan Sriracha Parels: kleine balletjes van sriracha-saus, vergelijkbaar met zalmeitjes, perfect voor sushi en cocktails. Het team verkoopt de parels als Do It Yourself (DIY)-kit, compleet met pipetje en ingrediënten. Thom: “Speciaal voor thuischefs die zichzelf willen uitdagen. Want het is niet makkelijk, wel heel leuk en origineel.” 

Halverwege moesten ze overstappen van kant-en-klare parels naar een DIY-product. Britt: “Het bleek technisch namelijk te complex om complete parels aan te bieden, dus hebben we onze aanpak aangepast.” Het was hard werken maar Rosanne en Mink zijn trots op de resultaten: “Ons product heeft nu echt potentieel. We geloven dat mensen dit zelf willen gaan doen.”

Team Koekwaus 
Een andere hogeschool is even wennen, ontdekte Linda (student Voeding en Diëtetiek, HAN). “Maar het is heel leuk om te zien hoe het er ergens anders aan toegaat. En mijn team heeft me vanaf het begin geweldig geholpen.” Samen met Sjoerd, Björn en Stan (studenten Business Studies, Inholland) creëerde ze het Double Bean Cookie, een duurzaam koekje gemaakt met Belgische zwarte bonen in plaats van cacao. “Dit verlaagt de transportkosten en bespaart 3 kg CO2 per 100 gram.” 

Björn: “Het gave is dat het ‘voor het echie’ is. Zo hebben we afgelopen december 1559 koekjes geleverd voor de kerstpakketten van Inholland. Het was kort dag, maar door flexibel te zijn hebben we het voor elkaar gekregen. Zie je Business-studenten al koekjes bakken? Dat is toch supervet!” Stan waardeert de praktijkgerichte vakkennis: “De voorbeelden van onze begeleiders kwamen echt overeen met situaties binnen ons team. Het leren omgaan met meningsverschillen vind ik misschien wel het mooiste aan deze minor.”

Team The Korean Kitchen 
Met de DIY Kimchi Kruidenmix van Tjiener (student Food Commerce & Technology, Inholland), Dhilini (student Leisure & Events Management, BUAS Breda) en Iwan en Joram (studenten Business Studies en Tourism Management, Inholland) kunnen consumenten thuis hun eigen kimchi maken: een pittig Koreaans groentegerecht met knoflook, gember en chilipeper, dat zo’n drie weken in de koelkast moet staan. Dhilini: “We richten ons op hobbykoks die van de traditionele Koreaanse smaak houden en zelf willen leren fermenteren. Gezond(er), nieuw, anders.” 

Oorspronkelijk was het een natte pasta, legt Iwan uit, maar vanwege voedselveiligheid moesten ze het omgezet naar een droge mix. “Die productaanpassingen waren een grote uitdaging. We hadden al leveringsafspraken, dus moesten razendsnel schakelen. Maar dát is ondernemen.” Tjiener: “Het is ongelooflijk tof om productinnovatie zo te ervaren. En het allerleukste? Straks kunnen we zeggen: dit heb ik gemaakt!”

Tools en ervaring 
De minor Food Challenge Ondernemen geeft studenten niet alleen de tools, maar ook de ervaring om als ondernemers impact te maken. Coördinator en docent Annemiek Hollander: “Door hun kennis direct in de praktijk toe te passen, begrijpen studenten de relevantie ervan. Ze doorlopen het volledige productieproces, leren wat ondernemen inhoudt en ontdekken het belang van samenwerking. Dit is een perfecte basis voor hun toekomstige carrière."

De minor Food Challenge Ondernemen vanuit Food, Commerce & Technology daagt derde- en vierdejaarsstudenten van diverse opleidingen binnen en buiten Inholland uit om voeding vanuit een vernieuwende en commerciële invalshoek te benaderen, waarbij thema’s als afvalreductie en het gebruik van reststromen vaak een rol spelen. In kleine teams werken ze een semester lang aan hun foodconcept, schrijven een ondernemingsplan, zoeken investeerders en een productlocatie, en zetten een eigen start-up om hun innovatieve product daadwerkelijk op de markt te brengen. Dit alles onder begeleiding van experts uit de voedings- en creatieve sector. 

“Doordat studenten hun kennis direct in de praktijk toepassen, ervaren ze volop de relevantie ervan”, benadrukt coördinator Annemiek Hollander. "Ze doorlopen het volledige productieproces, leren wat ondernemen echt inhoudt en ontwikkelen vaardigheden zoals kritisch en probleemoplossend denken. Daarnaast ontdekken ze hoe belangrijk samenwerking is. Deze kwaliteiten zijn van grote waarde voor hun toekomstige carrière." 

Impact op de samenleving 
Voor een duurzame toekomst zijn ondernemende mensen en maatschappelijke innovaties onmisbaar. Annemiek legt uit: “Met de groeiende wereldbevolking moeten we slimmer omgaan met onze bronnen. Daarom moedigen we studenten aan ook na te denken over duurzame verpakkingen en de herkomst van ingrediënten. Binnen de veilige schoolomgeving kunnen ze experimenteren en falen, wat hen in staat stelt om praktische kennis op te doen en de juiste mindset te ontwikkelen om grote maatschappelijke voedselvraagstukken aan te pakken.”

Dit heeft al geleid tot verrassende innovaties binnen de minor, zoals bonbons gevuld met sinaasappelschillen en pompoenen die anders als veevoer zouden eindigen. En wat dacht je van saucijzenbroodjes met ganzenvlees, van vogels die overlast veroorzaken op Schiphol en daarom worden afgeschoten? 

Lokale producten als basis 
Verbinding met de regio is hierbij essentieel, benadrukt Annemiek, zowel voor het inkopen van ingrediënten als voor het vinden van afzetkanalen. “Om succesvol te zijn, moet je klein beginnen. Onze studentenproducten liggen niet meteen in de schappen van grote supermarkten, maar als het aanslaat, kunnen grotere partners volgen.” Ze ziet dan ook kansen voor meer samenwerking met lokale initiatieven en foodmarkten, van teler tot afzetmarkt, om zo een netwerk van regionale spelers op te bouwen. “Denk bijvoorbeeld aan buurtboerderijen of een gezamenlijke groentekas met bewoners van de Amsterdam Sluisbuurt.”

Ook ontstaan binnen de hogeschool steeds meer projecten met lokaal geteelde ingrediënten zoals veldbonen of waterlinzen, die al diverse innovatieprijzen hebben gewonnen. “Het is belangrijk om alternatieven te ontwikkelen voor producten die van ver komen of een grote milieu-impact hebben, zodat we de regio en onze eigen telers ondersteunen.” Dit schooljaar werkt een team bijvoorbeeld aan Double Beaned Cookies, waarbij cacao wordt vervangen door veldbonen. 

Flexibel leren 
De kracht van de minor? Samenwerking, zegt de coördinator stellig. “De minor wordt aangeboden vanuit Food, Commerce & Technology maar staat ook open voor studenten van andere opleidingen én hogescholen. Dat levert een dynamische mix van disciplines op. Op die manier creëren we met elkaar een breed aanbod aan minoren, waardoor studenten meer regie over hun studie en leerpad krijgen.”

Het jaarlijks hoogtepunt is de Inholland Pitch Battle, waar teams van meerdere ondernemersminors hun ideeën presenteren en testen. Aan het eind van de dag hebben ze de perfecte pitch om investeerders te overtuigen. Dit jaar zit er bovendien een student van de Haagse Hogeschool in de jury, op zoek naar studentondernemingen om namens het Haags Student Investment Fund in te investeren.

Innovatie door netwerken 
Een andere belangrijke samenwerking is met Food Innovation Community Amsterdam (FICA), die studenten, bedrijven en onderwijsinstellingen verbindt om zo nieuwe ideeën en samenwerkingen te stimuleren. Annemiek: “Bij FICA draait alles om talentontwikkeling, innovatie en kennisuitwisseling. Verbinding met dit netwerk helpt concepten te versterken, zodat het niet bij een idee blijft. Soms moet je duizend voorstellen doen voordat er eentje slaagt.” Ter afsluiting van de minor pitchen studenten hun producten op het FICA Winter Event op 15 januari, waar ze strijden om prijzen en erkenning.

Hoewel niet elk concept slaagt, willen altijd één of twee teams een doorstart maken met hun bedrijf. En juist die kleine stapjes zijn belangrijk voor de maatschappij, vindt Annemiek. “Om dat ene pareltje te laten groeien, moeten we studenten leren samenwerken en verbinding maken. Door vallen en opstaan groeit hun geloof in eigen kunnen, en dat is misschien wel het meest waardevolle aan deze minor.” 

Windenergie, groene energie, waterstof. Er wordt op alle fronten gewerkt aan de vernieuwing van onze energievoorziening. Aan deze ontwikkelingen zit ook een keerzijde. Al die windmolens en zonnepanelen brengen ook nieuwe afvalbergen met zich mee. Hoe daarmee om te gaan, bespraken Rogier Nijssen, lector Slimme materialen voor de energietransitie  en Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie en PD-kandidaat binnen het lectoraat, in de uitzending van Vroege Vogels bij NPO 1 afgelopen zondag.  

In 2030: 570 miljoen kilo afval door afgeschreven turbinebladen 
In 2030 is het vermogen om groene energie op te wekken verdrievoudigd. En ligt de wereld op koers wat betreft de doelstellingen zoals afgesproken op de klimaattop in Dubai. Maar door windmolens alleen al, hebben we nu in Europa elk jaar 4 miljoen kilo afval van turbinebladen. In 2030 verwacht Europa 570 miljoen kilo turbinebladen af te schrijven. Wat gebeurt met dat materiaal als het niet meer naar behoren werkt? 

‘Downcyclen’ van windmolens na gebruik 
“Recycling in de vorm van fietsenstallingen of bushaltes of tiny houses, dat is niet waar we de voorraad aan in gebruik zijnde materialen voor duurzame energie volledig mee kunnen opgebruiken”, geeft Rogier aan.  Windturbines worden nu veelal gedowncycled via mechanische recycling of wel versnippering. Hergebruik van het materiaal gaat nu niet veel verder dan het versnipperde composiet te gebruiken als vulmiddel voor laagwaardige producten zoals wegpaaltjes en golfballetjes. "Dat is zonde want er zitten sterke materialen en moleculen in die je het liefst zo goed mogelijk wil terughalen om opnieuw in te zetten”, stelt Jasmijn. 

Hoogwaardig verantwoord recyclen  
Jasmijn legt uit hoe zij binnen Inholland werkt aan modellen waarmee het mogelijk wordt om complex samengestelde materialen beter te kunnen recyclen. "Veel materialen zijn namelijk hartstikke sterk. Maar dat is tegelijk ook een valkuil, want wat doen we er mee nadat hun levensduur erop zit? Een belangrijke vraag, zeker nu we in de energietransitie zitten waarin veel sterke materialen gebruikt worden. Wij onderzoeken manieren om het netwerk binnen de epoxies, waaruit windmolenbladen veelal gemaakt worden, stuk te maken. De basismaterialen in die epoxies kun je dan weer gebruiken in nieuwe producten." 

Rol hbo in de nieuwe vormen van recycling 
Chemisch recyclen is op theoretisch niveau al mogelijk, maar in de praktijk wordt het nog niet gedaan. Jasmijn: "Daar heeft het hbo een mooie rol te vervullen; de praktische verbinding maken van de academische kant naar de industrie zelf toe. Dat moet ook, want er is haast geboden door de versnelling van de energietransitie." 

Natuurlijke materialen gebruiken in de energietransitie 
In de ideale wereld heb je geen fossiele brandstoffen meer nodig. Is dat een realistisch perspectief?  “Op de lange termijn wel”, stelt Jasmijn. Nu wordt er nog veel gebouwd met fossiele brandstoffen in windmolenbladen. De aankomende 30 tot 50 jaar hebben we daardoor nog veel fossiel afval. Afval dat kostbaar is omdat het bestaat uit hoogwaardig materiaal. “We kunnen niet doen alsof dat er niet is en ons nu alleen maar focussen op het bio-based maken van materialen. Op de korte termijn moeten we daarom focussen op het chemisch recyclen van bestaande materialen.” Op die manier kan het weer circulair worden gemaakt en gebruikt worden in een nieuwe productieketen. 

Biobased windmolens in de Noordzee vraagt om een shift in denken 
Dus biobased windmolens in de Noordzee? Dat zou mooi zijn. Zeker in combinatie met het ‘design for life’ waarin je in het ontwerpen van producten direct kijkt naar mogelijkheden om materialen na gebruik daarna ook weer een tweede leven te geven. Rogier: "De economie is nu gebaseerd op euro’s en olie. We willen kijken of je ook waarde kan toekennen aan materialen, bijvoorbeeld door de CO2-impact te koppelen aan het materiaal, constructie of techniek. Dan moet de hele wereld anders gaan nadenken. Vanuit circulariteit en met een beetje minder hebberigheid."  

Dit artikel is een compacte samenvatting van het item bij Vroege Vogels. Het hele item is na te luisteren op de website van Vroege Vogels en duurt van 2.20.25 tot 2.29.25 uur.  

Kim Zuiver (23) heeft haar diploma Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek (BML) van Inholland op zak en won onlangs de posterwedstrijd van de NVML, de beroepsvereniging van (bio)medisch laboratoriummedewerkers. De prijs? Deelname aan de bijeenkomst van het Studentenforum van de European Association for Professions in Biomedical Science op Malta!

Kim was al jong geïnteresseerd in de gezondheidszorg. Maar ze had niet de ambitie om met patiënten te werken. “Ik wilde een rol achter de schermen, maar wel iets voor mensen betekenen”, vertelt ze.

In haar derde studiejaar liep ze stage bij het Streeklaboratorium in Haarlem. Ze kwam daar terecht door een tip van een medestudent. Kim: “Ik heb op twee plekken gesprekken gevoerd, maar bij het Streeklab voelde het meteen goed. Ik werd warm ontvangen door fijne collega’s en heb er veel geleerd tijdens een hele leuke stage. Toen ik ook mijn afstudeerstage hier kon doen, heb ik dus niet lang getwijfeld.”

Schimmeldetectie
De moleculaire afdeling van het Streeklaboratorium had een mooie opdracht voor haar liggen; het ontwikkelen van een nieuwe PCR-test voor de detectie van Pneumocystis Jirovecii Pneumonie (PJP), een bepaalde schimmel die een longontsteking kan veroorzaken bij patiënten met een verstoorde afweer. Kim: “Een heel interessante opdracht, waarmee ik echt ben uitgedaagd.”

Kim begon haar afstudeeropdracht met literatuuronderzoek. “Ik ben eerst gaan kijken welk onderzoek naar dit onderwerp al was gedaan en wat voor tests er op dit gebied zijn. Samen met mijn begeleider, moleculair microbioloog Ali Vahidnia, ben ik stap voor stap verder gegaan en uiteindelijk hebben we deze test ontwikkeld. De test vervangt nu bij het Streeklab de oude test die veel minder gevoelig was. De nieuwe test is veel beter in staat om de schimmel te detecteren.”

Driehonderd man publiek
Ze vatte haar afstudeeropdracht samen in een poster die ze bij Inholland presenteerde aan haar medestudenten. Kim: “Op een gegeven moment kreeg ik via school een mailtje over de posterwedstrijd van de beroepsvereniging NVML. Het leek me leuk om daaraan mee te doen. Ik was trots op mijn poster en ik heb er veel tijd aan besteed. Ik vond het dus mooi om mijn werk te presenteren aan professionals. De wedstrijd vond plaats in de Jaarbeurs en dat was natuurlijk best spannend. Er deden vier studenten mee en onze posters hingen in een grote zaal waar al het publiek, zo’n driehonderd man, langs liep.”

De posters werden door de bezoekers beoordeeld op inhoud, lay-out, leesbaarheid en uitleg. Aan het einde van de dag kreeg Kim te horen dat haar poster op al die punten het hoogste scoorde. Kim: “Ik kon het eigenlijk niet geloven. Het voelt echt als de kers op de taart na al mijn werk. En nu mag ik als beloning in november dus twee dagen naar het internationale congres in Malta. Echt heel gaaf!”

Baan aangeboden
Tegen die tijd is Kim al aan het werk want ze heeft een baan aangeboden gekregen bij het Streeklab, het bedrijf waar ze stage liep. “Ik ben daar nu werkzaam als microbiologisch analist op de afdeling Bacteriologie. Daar ben ik heel blij mee! Het is leuk om in een bedrijf aan de slag te gaan waar je al veel collega’s kent. Het voelt gelijk vertrouwd.”

Kim kijkt na al deze successen terug op een fijne studietijd bij Inholland. “Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek is een brede opleiding. Als je de gezondheidszorg interessant vindt, is dit een studie waar je veel kanten mee op kunt. Zeker toen ik in het derde jaar stage ging lopen, wist ik: ‘Dit is wat ik wil gaan doen’. School is natuurlijk toch een andere setting dan de praktijk. Vanaf het moment dat ik mijn minor ging doen, viel voor mij alles op z’n plek. En kreeg ik nóg meer plezier in de opleiding.”

De landbouwsector van Caribisch Nederland verduurzamen en de ontbossing van Suriname tegengaan. Het zijn de hoofddoelen van twee living labs die deze maand van start zijn gegaan. Studenten en (docent)onderzoekers van Hogeschool Inholland combineren onderwijs en onderzoek en werken multidisciplinair aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Ze werken hierin samen met (lokale) overheden, bedrijven, kennisinstellingen en jongeren. 

Food Resilient Futures 
Bij Hogeschool Van Hall Larenstein in Velp was deze week de kick-off van het project ‘Food Resilient Futures’ gericht op de duurzame ontwikkeling van de landbouw in Bonaire. De eilanden Bonaire, Saba en St Eustatius, die tot de bijzondere gemeenten van Nederland behoren, hebben een groot potentieel om lokaal voedsel te produceren. Toch wordt de overgrote meerderheid geïmporteerd uit Venezuela, de VS en Nederland. De landbouw wordt ook niet gezien als een aantrekkelijke sector voor jongeren, die liever vertrekken van de eilanden. 

Juist daarom krijgen jongeren een belangrijke rol in het genoemde project, dat bijdraagt aan ‘water smart’ en natuurinclusieve voedselsystemen via een participatief proces. Caribische jongeren die in Nederland studeren worden opgeleid tot facilitator en gaan op Bonaire, St Eustatius en Saba workshops verzorgen. Zo kunnen jongeren samen scenario’s ontwikkelen voor de toekomst van gezonde en lokale voedselvoorziening. Dit zal plaats vinden in een living lab, een samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven, kennisinstellingen en jongeren. 

Goed voor Suriname én het Amazone-gebied
Eerder deze maand ging ook een living lab van start om nieuwe kennis te genereren en toe te passen bij het duurzaam gebruik van de bossen in Suriname. Zoals bekend vormt ontbossing wereldwijd een bedreiging voor klimaat en biodiversiteit. In tropische landen zoals Suriname is ontbossing bovendien een bedreiging voor lokale gemeenschappen die in het bos leven en afhankelijk zijn van de goederen en diensten die het bos hun levert.

Het living lab onderzoekt hoe het bosbestuur verbeterd kan worden en ontwikkelt nieuwe manieren om de duurzaamheid van activiteiten in het bos te monitoren. Het lab helpt bovendien lokale bewoners met concrete verdienmodellen voor het gebruik van goederen en diensten uit het bos. Het project en resultaten kunnen als voorbeeld dienen voor aangrenzende landen die deel uitmaken van het Amazone-gebied.

Een missie met ondernemen hoog in het vaandel
Vanuit het onderwijs is Erik Hendriks een van de betrokken docenten. Vanuit zijn opleiding Business Studies krijgt hij de rol om betrokken studenten en jongeren tot ondernemen aan te zetten. “Het gaat hier om een nieuwe werkwijze om lokale stakeholders samen te brengen met onderwijs en onderzoek. Uniek ook, zoals op de Caribische eilanden, is om de jeugd in te zetten. Een mooie manier om de betrokkenen op verschillende manieren te leren verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen voedsel.”

In genoemde projecten werken meerdere hogescholen samen, onder leiding van het lectoraat Communication Participation and Social Ecological Learning (CoPSEL) van Hogeschool Van Hall Larenstein. Vanuit Hogeschool Inholland is de kenniskring van het lectoraat Finance & Accountancy (lector Hans Bossert) en het lectoraat Investeren in circulaire land- en tuinbouw (Gerry Kouwenhoven) betrokken én studenten en docenten van de opleidingen van de domeinen Agri, Food & Life Sciences en Business, Finance & Law. Voorbeelden van andere projecten zijn ‘Van crisismanagement naar risicomanagement in de agrarische sector’ en het living lab Duurzame Bedrijfsovername.

De onderzoeksprojecten zijn medegefinancierd door Regieorgaan SIA, onderdeel van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), en het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

Problemen waar ‘de mensheid’ tegenaan loopt oplossen met behulp van de natuur en haar natuurlijke processen. Met die insteek zijn studenten van Inholland begonnen aan het tweede deel van het Honoursprogramma. Door multidisciplinair aan de slag te gaan met actuele uitdagingen vanuit het werkveld, ontwikkelen de studenten zich in hun competenties, samenwerking, persoonlijk leiderschap en ondernemerschap. 

Eén van de opdrachtgevers uit het werkveld is Medical Delta, een Zuid-Hollands samenwerkingsverband tussen zorg, wetenschap, overheid en ondernemers. Samen werken zij aan technologische oplossingen voor duurzame zorg, waarbij ‘vergroening’ van de zorg een belangrijk thema is. Zo viel het gynaecologen in het LUMC op dat het gebruik van ‘echogel’ voor de vele echo’s veel afval veroorzaakt. Niet alleen zijn de verpakkingen wegwerpflessen, maar ze zijn zelden helemaal leeg te knijpen. Een soortgelijke uitdaging ligt er rondom contrastmiddel dat in de radiologie wordt gebruikt bij MRI- of CT-scans. Waarbij dit contrastmiddel maar eenmaal gebruikt wordt en ook nog eens via de urine in het (oppervlakte)water terechtkomt. 

Een heel andere vraag kwam van Lydia Fraaije van FRAAi Architecten. Dit architectenbureau probeert zelf zoveel mogelijk gebruik te maken van ‘3,8 miljard jaar Research- & Development-kennis van de natuur’. Tegelijkertijd constateren zij dat er in het algemeen nauwelijks aandacht is voor de integratie van ‘ecosystem services’ in de openbare ruimte. Ecosysteem diensten zijn bijvoorbeeld CO2-opslag, opvang van fijnstof, lucht- en waterzuivering en het versterken van de biodiversiteit. Aan de studenten de vraag wat er vanuit de natuur te leren is over het opzetten én inpassen van zulke systemen.

Houdbaarheid van zorg en planeet
Bij de aftrap van het Honoursprogramma verkennen de studenten een zestal van zulke vraagstukken, om te ontdekken welke hen het meest aanspreekt. Rosa van den Berg, innovatiemanager bij Medical Delta, heeft de opdrachten rond de echogel en de contrastvloeistof ingebracht. Na het presenteren van de opdrachten, pendelt ze tussen de studentengroepjes om verdere informatie te geven en vragen te beantwoorden. “Het lijken ‘kleine’ vragen, maar het gaat om zaken die echt spelen in de zorg”, vertelt ze. ”Er moet iets gebeuren om de houdbaarheid van de zorg én de planeet te verbeteren. We hebben zoveel intellectueel kapitaal in deze regio, onder meer op de universiteiten en hogescholen zoals hier bij Inholland. Ik ben heel blij dat we dat in kunnen zetten door gezamenlijk aan de slag te gaan met dit praktijkonderzoek”.

Eén van de krachten van het Honoursprogramma noemt Rosa van den Berg de interdisciplinaire opzet. Een grote groep studenten neemt deel aan dit programma, van opleidingen uit de domeinen Agri, Food & Life Sciences en Techniek, Ontwerpen en Informatica. Van den Berg: “Die behoefte aan een interdisciplinaire aanpak begon al met het zoeken naar ‘de vraag achter de vraag’. Wij hadden de vraag om een ander ontwerp te maken voor de flessen echogel, met minder verpakkingsmateriaal. Dat is heel specifiek, terwijl de echte oplossing misschien wel ergens anders ligt. Een ingenieur vraagt dan: waarom heb je eigenlijk gel nodig? Kunnen we daar een alternatief voor verzinnen? Ander voorbeeld: bij de introductie van een vergelijkbaar interdisciplinair onderwijstraject mochten studenten van de operatiekamer verpakkingen openmaken van producten die over de datum zijn. Die worden anders weggegooid. Eén van de studenten stelde de scherpe vraag: “waaróm is het eigenlijk over datum?”. Terwijl dat in de zorg iets is ‘dat we nu eenmaal altijd zo doen’. Door vanuit een ander perspectief te kijken, kom je tot andere inzichten, dat werkt echt.”

Teamsen met India
Ondertussen is een andere groep druk in Teams-overleg met Sophie Wisbrun. Wisbrun werkt vanuit India als ‘gids’ voor Xenos. Zij zet zich in om de grote ambitie van Xenos waar te maken om natuurpositief te worden. De opdracht die Xenos heeft neergelegd is dan ook om dit te realiseren voor twee specifieke producten. Wisbrun: “Dit programma sluit daar perfect bij aan, omdat er wordt gewerkt vanuit ‘Biomimicry’. Dit is simpel gezegd het oplossen van menselijke uitdagingen door ideeën en processen vanuit de natuur te gebruiken. Dat is een nieuw gebied voor vrijwel iedereen, het is mooi om te zien hoe enthousiast de studenten daarmee aan de slag gaan. Ze hebben de juiste intenties en stellen de goede vragen. Aan het begin van een reis als deze gaat het in eerste instantie om de energie en die is goed.”

De studenten waar Sophie Wisbrun op doelt zijn onder meer Ids en Richard. Samen met Maximiliaan (student Aeronautical Engineering) en Samuel (student Bouwkunde) kozen ze de opdracht van Xenos uit. Ids, derdejaars student Biotechnologie: ‘Deze opdracht is concreter dan de andere, dat spreekt ons allemaal aan. Vorig jaar in het eerste deel van het Honoursprogramma ging het veel om je eigen persoonlijke ontwikkeling, dit jaar meer om samenwerking. Ik ben heel benieuwd hoe de dynamiek in ons groepje zal zijn. En waar het in mijn opleiding veel over onderzoek gaat, moeten we hier ook kijken naar het verdienmodel.” Richard, derdejaars student Technische Bedrijfskunde, vult aan: "Mij spreekt de procesoptimalisatie het meest aan, zowel van het product zelf als de processen in het bedrijfsleven. Dat lijkt me interessant en verder vind ik deze opdracht gewoon hartstikke leuk.”

Ontwikkeling en plezier
Dat laatste zal Fabian van der Horst als muziek in de oren klinken. Als directeur van het ‘groene’ domein van Hogeschool Inholland mocht hij de studenten die net aan het programma beginnen toespreken. Hij benadrukte precies die combinatie tussen leren, jezelf ontwikkelen en plezier erin hebben:  “De studenten die het Honoursprogramma volgen zijn over het algemeen heel gemotiveerd om méér uit zichzelf te halen, zowel in professioneel als in persoonlijk opzicht. Dat doen ze door wat wij aanbieden binnen het programma, maar zeker ook doordat ze samenwerken met studenten van andere opleidingen én uit verschillende culturen. Daar valt zoveel van te leren, als je werkelijk luistert naar wat de ander je te vertellen heeft.”

Fabian vervolgt: “Ze volgen het Honoursprogramma naast hun reguliere studie, met bijbehorende belasting. Dat kan alleen als je gemotiveerd bent en goede studieresultaten haalt. Nu zitten ze in een levensfase waarin ze meestal nog weinig verantwoordelijkheden hebben maar wel heel veel kansen. Als student realiseer je je dat misschien niet altijd, daarom wil ik hen vooral voorhouden om het programma zeker serieus te nemen maar ook niet te vergeten: heb plezier. Love a lot and learn a lot!”.