AI als e-bike voor het brein? Alleen als wij in de driver’s seat blijven! Dat was de kern van keynote van docent-onderzoeker Toon Otten tijdens onze Onderwijsinspiratiesessie van de Master Leren en Innoveren. Vanuit zijn onderzoek voor de lectoraten Studiesucces en Finance & Accountancy liet hij zien hoe AI ons denken kan versterken, maar ons óók kan afvlakken en zelfs cognitieve schuld kan veroorzaken, wat nadelig is voor het lerend vermogen. 
 
Dat laatste sluit aan bij recent onderzoek van MIT, dat laat zien dat te veel vertrouwen op AI kan leiden tot denkuitstel en verlies van eigen denkkracht. Alles hangt dus af van hoe bewust we AI inzetten. Toon werkt aan een eigen AI-assistent die juist is ontworpen om cognitieve schuld te voorkomen. De assistent activeert zowel  alpha- en beta-denken door o.a. socratische vragen en scaffolding. De eerste resultaten van de pilot bevestigen onze hypothese: gebruikers bouwen merkbaar minder en soms geen cognitieve schuld op. Toon zet deze assistent al in tijdens zijn lessen voor de AD Finance.

Menselijke lagen geven betekenis
Waar AI puur logica volgt, beschikken wij mensen over iets dat geen enkele robot heeft: intuïtie, gevoel, ruis, serendipiteit en zelfs vergissingen die tot nieuwe ideeën kunnen leiden. Precies die menselijke lagen geven betekenis en bepalen kwaliteit. De uitdaging is om actief te schakelen tussen analytisch (β) en intuïtief (α) denken en bewust te kiezen wanneer AI mag meedenken en waar we eerst zelf moeten vertragen.

AI-geletterdheid = AI-Basisbegrip + Vakkennis & Context + Prompting Skills + Kritische Validatie & Moed!
Toon benadrukte dat AI-gebruik geen technische vaardigheid is, maar een denkvaardigheid. Het vraagt om durven vertragen, scherp formuleren én de moed om AI te corrigeren wanneer intuïtie of expertise iets anders zeggen. Dit begrip van moed resoneerde sterk bij de aanwezige MLI-ers en alumni, omdat het raakt aan onze opgave om bedachtzaam te innoveren en duurzame impact te realiseren in onze eigen praktijkcontexten.

De sweet spot: AI als co-piloot met de mens in de driver’s seat
Toon nodigde ons uit om bewust te schakelen tussen alfa en beta. Om te vertragen in plaats van overslaan. Ook wees hij ons erop dat we onze alfa-kant meer kunnen toelaten door bijvoorbeeld de natuur in te gaan of muziek aan te zetten.  AI wordt dan geen vervanging van het denken, maar een manier om beter te blijven denken. 
Een co-piloot dus, met de mens aan het stuur.

Meedoen aan het onderzoek?
Onderzoekers Toon en Etienne Boots van het lectoraat Studiesucces zoeken professionals in onderwijscontexten die willen bijdragen aan vervolgonderzoek naar:

• AI-geletterdheid
• Cognitieve schuld
• Conversational AI.

Wil je meedoen of meer weten? Mail dan naar: toon.otten@inholland.nl

Aan iedereen die erbij was: dank voor je aanwezigheid! 
En Toon: dank voor de inspiratie!
 

Tijdens de Week van het Nederlands presenteert Toon Otten, onderzoeker en taaldocent bij Finance & Accountancy van Hogeschool Inholland, op donderdag 3 oktober de ‘taalfitness-app’ en twee AI-taalbuddy’s. Dit gebeurt tijdens het Taalevent bij Inholland Rotterdam. Deze toepassingen zijn gebaseerd op zijn onderzoek naar de struikelblokken die studenten ervaren bij het ontwikkelen van hun taalvaardigheid. Tegelijkertijd publiceerde dagblad Trouw een visie van Toon, waarin hij betoogt dat taal de interface wordt tussen mens en machine in een AI-gedreven wereld.

Taalvaardigheid als sleutel tot succes
In een wereld die steeds meer wordt aangedreven door kunstmatige intelligentie (AI), is goede taalvaardigheid essentieel, betoogt Toon Otten. AI-modellen, zoals ChatGPT, zijn afhankelijk van de kwaliteit van de input die ze ontvangen. Onvoldoende taalbeheersing kan leiden tot misleidende of onjuiste antwoorden. Toon benadrukt daarom dat taalvaardigheid net zo belangrijk is als technische vaardigheden zoals programmeren.

AI-taalassistent: ondersteuning voor taalvaardigheid
De unieke AI-taalassistent, ontwikkeld met subsidie van de Taalunie, helpt Caribische studenten om hun Nederlandse taalvaardigheid te verbeteren. Uit onderzoek blijkt dat zij specifieke uitdagingen ervaren, zoals het gebruik van de juiste woordvolgorde en lidwoorden. Deze struikelblokken zijn verwerkt in de taalassistent, waarmee studenten dagelijks kunnen oefenen.

Taalevent in Rotterdam
Tijdens het Taalevent op 3 oktober in Rotterdam vertelt Toon over het onderzoek dat ten grondslag ligt aan de AI-taalassistent. Studenten uit het Caribisch gebied vertellen op hun beurt waar zij tegenaan lopen qua Nederlandse taal en hoe hen dat belemmert in de studie, en wat hun ervaringen zijn met de taalassistent.

Zo zegt Josephine van der Linde, tweedejaarsstudent HBO-Rechten: “Ik kom uit Aruba en tijdens mijn studie kom ik vaak onbekende woorden tegen. Bijvoorbeeld in mijn wettenbundel. Als ik dat woord invoer in de taalassisent krijg ik nauwkeurig de betekenis en context in Papiaments. Heel behulpzaam en handig.”

Kwaliteit van taalonderwijs verdubbeld dankzij AI
Volgens Toon heeft de inzet van AI de kwaliteit van het taalonderwijs in twee jaar tijd verdubbeld. Door gebruik te maken van conversationele AI werden de taaluitdagingen van Caribische studenten beter in kaart gebracht, zoals problemen met intonatie en uitdrukkingen in het Nederlands. Deze inzichten zijn verwerkt in de software, zodat studenten gericht hun taalvaardigheid kunnen verbeteren.

Internationale samenwerking
Naast de studenten van Inholland test reisorganisatie Corendon momenteel de AI-taalassistent onder 800 medewerkers op de Caribische eilanden. Ook worden Turkse en Arabische versies van de assistent later dit jaar geïntroduceerd.

Toon’s visie: Taal als de nieuwe interface
In zijn artikel in Trouw benadrukt Toon het belang van taalvaardigheid in een wereld die steeds meer afhankelijk wordt van AI. Hij stelt dat taal de interface is waarmee we AI aansturen en dat we taal net zo serieus moeten nemen als technische vaardigheden zoals programmeren. Hij roept zowel het onderwijs als het bedrijfsleven op om taalvaardigheid te omarmen, zodat technologie en menselijke intelligentie optimaal kunnen worden gecombineerd.

Meer weten?
Ontdek meer over het onderzoek van Toon Otten en de ontwikkelde AI-assistenten op de onderzoeksprojectpagina van Inholland. Meer informatie over het evenement is te vinden op de Taalevent-website. Lees ook het opiniestuk in Trouw of het  artikel Met taalfitness beter Nederlands spreken en schrijven.

Artificiële intelligentie (AI) drukt steeds meer een stempel op onze maatschappij en economie. Waar sommigen apps als ChatGPT, Bard en Copilot vooral willen weren, is docent-onderzoeker Toon Otten voorstander van het gebruik van AI, zeker in het onderwijs. Mits je dit verstandig doet. “Zet AI niet in als expert die jou de antwoorden geeft, maar treed ermee in dialoog zodat je tot betere beslissingen komt.” Dat dit principe van conversational AI werkt, toont Toon aan in enkele onderzoeken bij Inholland.

Toon is van huis uit linguïst. Naast onderzoeker bij het lectoraat Finance & Accountancy is hij taaldocent bij de opleidingen Finance en Informatica en taalexpert en coördinator van taalbuddy’s bij het Studentsucces Centrum in Rotterdam. “Ik zie dat mijn studenten veel gebruikmaken van tools als ChatGPT. Maar ook dat dit niet altijd goed gebeurt. De teksten zien er goed uit, maar slaan inhoudelijk nog wel eens de plank mis.” 

Conversational AI 
Het is iets dat Toon ook in het werkveld ziet. AI wordt ten onrechte beschouwd als een vraagbaak voor complexe vraagstukken. De rampzalige gevolgen zijn bekend. “Denk aan de toeslagenaffaire waarin de Belastingdienst op grond van algoritmen tot heel verkeerde beslissingen kwam. Het is een vorm van delegatieve AI: je delegeert een opdracht aan AI en vertrouwt op de besluitvorming. Ik pleit liever voor conversational AI: je stelt AI een vraag en AI stelt jou een vraag. Zo kom je in dialoog met elkaar tot betere, transparantere beslissingen. Beschouw AI niet als expert maar als discussiepartner.” 

Businessplan ontwikkelen met AI 
Het principe van conversational AI heeft Toon inmiddels bij Inholland onderzocht en toegepast binnen een onderzoeksteam, samen met collega’s Linda Snippe en Tim Mazajchik. Zo werd onder andere de rol van AI in het besluitvormingsproces van studenten Finance geanalyseerd. De studenten kregen de opdracht om een businessplan te ontwikkelen waarbij AI de praktijk van de financiële sector zou kunnen verbeteren. “Kan AI bijvoorbeeld standaardvragen voor accountants beantwoorden? Of kun je met AI patronen herkennen die wijzen op fraude? Studenten konden hun ideeën ontwikkelen door AI op een delegatieve manier in te zetten of op een conversationele manier.” 

Plannen pitchen 
De studenten kwamen tot hun businessplannen via een Shark Tank-spel. Bij Shark Tank – ook wel bekend als Dragons’ Den – pitchen de studenten hun plannen voor een jury van potentiële investeerders. “Maar in dit geval ging het niet om echte mensen, maar om AI-persona’s in een app. Op een conversationele manier konden studenten hun ideeën continu voorleggen aan de persona’s. Ze pushten AI om kritische feedback te geven. Is hun businessvoorstel bijvoorbeeld echt wel zo uniek?” 
 

Betere besluitvorming 
In drie fasen werd het effect van AI onderzocht. Eerst maakten de studenten hun businessplannen zonder AI. In de tweede fase gebruikten ze AI op een delegatieve manier en in de derde fase op een conversationele manier. De onderzoekers lieten de studenten de uitkomst van hun werk per fase evalueren. “Wat bleek? De gepercipieerde kwaliteit van de businessplannen steeg per fase: met AI ontwikkelden ze betere businessplannen dan zonder AI en het beste resultaat behaalden ze met conversational AI.” 

Tweede onderzoek 
De onderzoekers herhaalden hetzelfde experiment onder een nieuwe groep van 69 studenten van Hogeschool Inholland Haarlem. “De uitkomst was hetzelfde”, zegt Toon. “In dialoog met deze persona’s kwamen de studenten volgens henzelf tot significant betere besluitvorming dan traditionele methoden zonder conversatie met AI.” 

Tegenwerking en tegenspraak voor betere resultaten?
De potentie van conversational AI is om kritische, diverse perspectieven aan te dragen. Deze maken gebruikers bewust van blinde vlekken en dwingt hen hier invulling aan te geven. Interactie met AI is hierbij cruciaal, zodat beide partijen elkaar uitdagen. “Met tegenwerking en tegenspraak kom je tot de beste resultaten. Daarvoor moet je de expertise van AI triggeren. Vraag AI om kritisch te kijken naar je input. Of nog beter: creeër persoonlijkheden en stel bijvoorbeeld een jury samen met persoonlijkheden die je kritische feedback geven.” Dit proces van wederzijdse beïnvloeding verhoogt de kwaliteit van de uitkomsten enorm. "Met conversational AI had het toeslagenschandaal nooit kunnen gebeuren," durft Toon zelfs te stellen. 

AI-onderwijs 
Toon vindt het belangrijk om AI te omarmen. “Onze studenten zullen aan de slag moeten met AI. Het werkveld vraagt dat aan hen. Het is goed als Inholland het voortouw neemt in AI-geïnspireerd onderwijs.” 

“In mijn studie is taal heel erg belangrijk en daarom gebruik ik de taalassistent”, zegt Josephine van der Linde, tweedejaars HBO-Rechten. “Ik kom uit Aruba  en tijdens mijn studie kom ik vaak onbekende woorden tegen. Bijvoorbeeld in mijn wettenbundel. Als ik dat woord invoer in de taalassistent krijg ik nauwkeurig de betekenis en context in Papiaments. Heel behulpzaam en handig. Ik wil graag mijn Nederlandse taalvaardigheid verruimen, omdat me dat meer kansen en succeservaringen biedt in Nederland.”

Fouten identificeren vanuit moedertaal
Het project, genaamd ‘Fasttrack naar taalvaardigheid', heeft tot doel specifieke taalfouten in het Nederlands te identificeren die voortkomen uit de invloed van de moedertaal van studenten, zoals Arabisch, Turks of Papiaments. Deze fouten worden geanalyseerd door middel van interviews met de betreffende studenten. Met behulp van geavanceerde AI-technologie worden de grammatica en syntaxis in het Nederlands vergeleken met die in hun tweede taal. 

Uitdrukkingen zijn lastig
Toon Otten en Steven van der Steen, beiden taaldocent bij de opleiding Finance bij bij Hogeschool Inholland, leiden het project. “Uitdrukkingen en gezegdes zijn vaak lastig, net als de intonatie van woorden en woordvolgorde”, ziet Toon. “Door deze informatie te verwerken in de software kunnen de studenten heel gericht de punten trainen waarin ze mogen verbeteren.”

15 minuten per dag taalfitness
Dankzij subsidies van de Taalunie ontwikkelen studenten van onze opleiding Informatica in het vak App Development deze innovatieve app verder. Deze app is speciaal ontworpen om de leermodules te integreren en toegankelijk te maken voor studenten. “Het is boeiend om te zien dat dit aanslaat bij studenten”, aldus Toon. “Door 10-15 minuten per dag de app te gebruiken, zijn zij gemotiveerder om met taalvaardigheid aan de slag te gaan. Ik noem het taalfitness.”

Taal is belangrijk in succesvolle carrière
In het eerste jaar zal het project een pilotprogramma uitvoeren met Caribische studenten, waarna in latere fasen, vanaf september, studenten met een Arabische en Turkse achtergrond zullen volgen. Het uiteindelijke doel is om de taalvaardigheid van deze studenten te versterken en hen beter voor te bereiden op een succesvolle carrière, zoals ook Josephine aangeeft. Dit project zal hen in staat stellen om dat op een veel snellere manier te bereiken dan met de huidige algemene taalmodules.

SSC is een vliegwiel 
Het project heeft een centrale plaats in het Student Succes Centrum (SSC) van Hogeschool Inholland Rotterdam. Het SSC heeft een uitgebreid netwerk van taalbuddy's, studenten die andere studenten begeleiden, en een actieve community van Caribische studenten (CAMBES). Deze samenwerking zal de effectiviteit van het project vergroten door studenten toegang te bieden tot waardevolle ondersteuning en expertise.