Nu AI zo ongeveer elke kennisvraag beantwoordt, wat leert het hbo studenten dan nog? Lector Guido Stompff schreef er een boek over: ‘Design doing’. Het boek is bedoeld voor iedereen in het hbo die studenten wil leren omgaan met complexe praktijkvraagstukken. Niet alleen via uitgebreide analyses, maar door te maken, te testen en gaandeweg te leren.

Design doing: leren door creëren

Design doing is een benadering waarbij studenten niet wachten tot ze alles begrijpen voordat ze aan de slag gaan. Het principe is: als je niet weet wat te doen, begin dan met iets kleins. Verbeeld een idee, kijk wat er gebeurt en pas het aan. Kennis ontstaat zo vanuit de praktijk door te handelen, te duiden en te verdiepen. Guido omschrijft het treffend: "You cannot analyze your way out." Basistheorie is hierbij een instrument: je zet het in op het moment dat een experiment je iets leert over het probleem.

Die aanpak vraagt om een andere kijk op onderzoek, zegt Guido: “Design doing vervangt geen grondig onderzoek, het is ander onderzoek. De norm is niet een survey van honderd respondenten, maar de kwaliteit van je ontwerp, welke test je hebt gedaan en wat je ervan leerde.”

De rol van AI

Het boek gaat ook in op de verhouding tussen design doing en AI. Waar AI snel en indrukwekkend output levert, ontbreekt de verankering in de echte wereld. Stompff pleit er niet voor AI buiten de deur te houden, maar om het als partner in te zetten. “Laat het honderd ideeën genereren, kies er één, maak variaties en test ze”, zegt Guido. “Het echte leren zit in het doen met echte mensen, echte problemen, echte feedback.”

Docente Charlotte Beukers ondervond dit in haar eigen praktijk. Haar belangrijkste inzicht: “Wanneer een student omschakelt van een verkoopmindset – het eigen concept verdedigen – naar een onderzoeksmindset, verandert feedback van kritiek in een waardevolle bron van informatie", zegt ze.

"Helder overzicht van de belangrijkste stappen"

Ook docenten Petra Beukelman en Pam van Monfort werkten al met het boek en de methode: “Design Doing biedt een helder overzicht van de belangrijkste stappen binnen design thinking en maakt deze direct praktisch toepasbaar. Dankzij de hands-on aanpak en toegankelijke schrijfstijl is het boek goed te volgen, vooral voor studenten die net beginnen. Kortom, het is een praktisch en overzichtelijk boek dat motiveert om design niet alleen te begrijpen, maar vooral ook te doen.”

‘Design doing’ is verkrijgbaar via Uitgeverij Boom.

De tweede fase van het onderzoeksproject Dutch Graffiti Library On Tour is afgerond. Studenten van de Associate degree Crossmediale Communicatie van Inholland werkten de afgelopen maanden aan ontwerpend onderzoek, concepten, campagneboeken en prototypes rond de digitale en immersieve beleving van graffiti-erfgoed. Hun resultaten zijn gepresenteerd tijdens de eindpresentaties bij OBA Next Lab, de EdTech-dag van Inholland (1 juni) en de European Summit Libraries at the Heart of Europe in OBA Oosterdok (4 juni).

Graffiti wordt vaak gezien als vergankelijk of zelfs als vandalisme, maar vormt in werkelijkheid een belangrijke vorm van stedelijke storytelling. De Dutch Graffiti Library verzamelt al meer dan veertig jaar graffiti uit Nederland en bewaart de verhalen achter deze cultuur. Door stedelijke herontwikkeling en het verdwijnen van fysieke expositieruimte staat dit erfgoed onder druk. Binnen Dutch Graffiti Library On Tour onderzoekt Inholland samen met de Dutch Graffiti Library en OBA Next Lab hoe de collectie digitaal geconserveerd en opnieuw beleefbaar kan worden gemaakt: op een immersieve en mobiele manier, eerst in Amsterdam en daarna mogelijk in heel Europa.

Wat is er gedaan?

In de eerste projectfase legde het Media Technology-team van Inholland delen van de collectie vast met 'gaussian splatting', een techniek waarmee realistische 3D-omgevingen worden opgebouwd. In de tweede fase bouwden studenten hierop voort. Zij deden ontwerpend onderzoek, ontwikkelden concepten en campagneboeken en testten prototypes in de praktijk, onder meer bij OBA Next Lab, dat werkt aan de bibliotheek van de toekomst. De belangstelling voor de combinatie van erfgoed, technologie en praktijkgericht onderwijs was groot.
 

Vier kansrijke concepten

De opbrengst van fase 2 bestaat uit vier uitgewerkte concepten die concrete aanknopingspunten bieden voor de volgende fase:

1: Next Stop DGL 

Vertaalt het archief van de Dutch Graffiti Library naar een reizende immersieve ervaring, vormgegeven als een metroreis langs verhalen, makers en locaties. Het concept leent zich voor een mobiele opstelling in bibliotheken in Amsterdam, Nederland en Europa. 
 

2: Echt of Vals 

Een speels en educatief kaartspel dat bezoekers op een laagdrempelige manier laat nadenken over graffiti en erfgoed.

3: Zien wat er st(r)aat 

Dit is een ruimtelijke en visuele interventie met kingsize letters D, G en L als herkenbaar publieksanker.

4: Behind the Tag 

Dit laat zien hoe promotie, wayfinding, storytelling en publieksactivatie slim kunnen worden verbonden aan een fysieke graffiti-experience.

Naar een minimum viable product

De derde en laatste projectfase loopt van juni tot en met september 2026. Daarin werken de partners toe naar één of meer fysieke Minimum Viable Products (MVP's), gebaseerd op de sterkste studentvoorstellen. De kracht van het project zit in de samenwerking tussen de Dutch Graffiti Library (inhoud en community), Inholland (onderwijs, onderzoek en ontwerppraktijk) en OBA Next Lab (experimentele publieksruimte).

“Graffiti is vluchtig van aard. Juist daarom is het waardevol om deze kunstvorm blijvend vast te leggen. Met deze concepten laten we zien dat je het niet alleen kunt bewaren, maar ook opnieuw kunt laten beleven”, zegt projectontwikkelaar Mark Jacobs. “We waren benieuwd hoe graffiti-cultuur resoneert bij de generatie van onze studenten. De concepten die zij hebben bedacht laten dat goed zien: ze kwamen met frisse, eigenzinnige manieren om dit erfgoed te delen. Dit geeft ons in de volgende fase echt iets om uit te kiezen en door te ontwikkelen.”

Duurzaam toerisme, circulaire economie, regeneratief toerisme, degrowth, doughnut economics: de afgelopen jaren zijn talloze concepten geïntroduceerd om toerisme toekomstbestendig te maken. Maar wat betekenen deze termen eigenlijk? Hoe verschillen ze van elkaar? En hoe kunnen ze in de praktijk bijdragen aan een echte transitie?

Hier heeft het project ‘Transitional Tourism: Rethinking Tourism in an Age of Systemic Change’, geleid door Ko Koens, lector New Urban Tourism, het afgelopen jaar samen met partners Paradise Found en Ginder naar gekeken. Het eindrapport biedt voor het eerst een helder overzicht van de verschillende perspectieven op de transitie van toerisme. Niet om nog een buzzword toe te voegen, maar om de onderliggende processen en keuzes zichtbaar te maken die nodig zijn voor een structurele verandering in toerisme.
 

Traditionele duurzaamheid

Om te begrijpen waar al die nieuwe concepten vandaan komen, is het nuttig kort stil te staan bij het verleden. Het triple-bottom-line denken – people, planet, profit – was ooit bedoeld als aanzet tot systeemverandering. Maar het werd snel gereduceerd tot een balanceer-act waarbij economische groei vrijwel altijd aan het langste eind trok. Winst mocht de kosten voor mens en natuur compenseren, zolang er maar enige ‘balans’ was. Zo werd een radicale denkwijze een rapportageformat.”

“Dat heeft geleid tot een groeiende behoefte aan concepten die verder gaan dan traditionele duurzaamheid, zoals regeneratief toerisme en degrowth, maar ook het versterken van brede welvaart of circulariteit via toerisme”, legt Ko uit. “Inmiddels zijn er zo veel van dergelijke concepten dat het lastig wordt om door de bomen het bos te zien.” Het onderzoeksrapport helpt duidelijkheid te scheppen door acht verschillende benaderingen met elkaar te vergelijken.
 

Transitie als systeemverandering

Het rapport beschrijft acht transitieve benaderingen: de Sustainable Development Goals (SDG’s), brede welvaart, equitable tourism, circulair toerisme, degrowth, regeneratief toerisme, destination stewardship en doughnut economics. Deze benaderingen delen een overkoepelend idee: transitional tourism. Dat gaat niet om het optimaliseren van het huidige systeem, maar om het vervangen van een dominant, onhoudbaar wereldbeeld door een nieuw. Door het systeem zelf te herzien: governance, marktstructuren, consumptiepatronen en de manier waarop we naar groei kijken.

Zes kernelementen definiëren dit transitieve denken. Ten eerste: het heroverwegen van de rol van economische groei en dit niet langer als vanzelfsprekend uitgangspunt nemen. Ten tweede: toerisme zien als onderdeel van een complex, levend systeem in wisselwerking met natuur en samenleving. Ten derde: een ecocentrische blik waarbij de natuur intrinsieke waarde heeft, los van economisch nut. Vervolgens een plaatsgebonden aanpak die vertrekt vanuit de behoeften van de lokale gemeenschap. Dan co-creatie: bewoners en stakeholders actief betrekken als fundament. En ten slotte: werken naar concrete actie met passende meetinstrumenten.

Acht stromingen, één beweging

De acht besproken benaderingen zijn niet gelijkwaardig in radicaliteit. De SDG’s en brede welvaart bewegen nog grotendeels binnen het bestaande groeiparadigma en zijn daarmee toegankelijker in de praktijk. Regeneratief toerisme, degrowth en doughnut economics stellen de grondslagen van dat paradigma fundamenteel ter discussie, maar zijn juist daardoor ook moeilijker te implementeren. Het rapport laat via het Three-Horizons-raamwerk zien hoe de verschillende benaderingen niet zozeer concurrenten zijn, maar eerder complementaire rollen vervullen in een geleidelijke transitie.

Elke aanpak heeft zijn sterke en zwakke kanten, afhankelijk van context, schaal en politieke realiteit. Daarom pleiten de onderzoekers voor ‘strategisch pluralisme’: een bewuste combinatie van benaderingen, afgestemd op het specifieke vraagstuk en het moment in de transitie. Een bestemming die net begint te twijfelen aan groeicijfers kiest een andere ingang dan een stad die bukt onder massatoerisme.

De praktijk loopt achter

De kloof tussen theorie en praktijk is opvallend. In de onderzochte Europese steden worden termen als ‘regeneratief toerisme’ of ‘degrowth’ regelmatig gebruikt, maar de onderliggende strategieën blijven conventioneel: betere spreiding van bezoekers, het aantrekken van ‘kwaliteitstoeristen’, hogere toeristenbelasting. Echte systeemvragen – wil je eigenlijk meer toeristen? past toerisme hier überhaupt? – worden zelden gesteld. “Het gevaar is dat dergelijke termen leiden tot transition-washing”, waarschuwt Ko. “Transitiebegrippen worden ingezet om bestaand beleid een nieuw jasje te geven, zonder dat de onderliggende logica verandert.”

Een tweede probleem is meten. KPI’s blijven gebaseerd op aantallen bezoekers, bestedingen en overnachtingen. Welzijn, sociale cohesie, ecologische draagkracht — het zijn zachte waarden die moeilijk te kwantificeren zijn, en dus buiten beeld blijven. De onderzoekers stellen ‘reflexief monitoren’ voor als alternatief: een cyclisch leerproces waarbij kwantitatieve data en kwalitatieve inzichten samen worden besproken door alle betrokkenen. Niet als externe controle, maar als onderdeel van het veranderingsproces zelf.
 

Nu is het moment

Het goede nieuws: er beweegt iets. Steeds meer bestemmingen erkennen dat toerisme meer is dan een economische motor. Bewoners tellen mee. Groei is niet langer heilig. De vraag verschuift van hoeveel naar voor wie en waartoe.

Maar erkenning is nog geen transitie. De onderzoekers adviseren: stop met debatteren over welke benadering de beste is. Analyseer je eigen context, kies een aanpak die past, ontwikkel concrete acties, zet een monitoringsproces op en betrek stakeholders gedurende het hele traject.

“De terminologie doet er minder toe dan de vraag of er echt iets verandert. En dat vraagt moed; van politici, beleidsmakers, DMO’s, ondernemers en onderzoekers. Want toerisme transitief maken is niet alleen een strategische keuze. Het is een maatschappelijke verantwoordelijkheid”, aldus Ko.

Hoe gaat een hogeschool om met studenten die anders denken, leren en voelen? Onderzoekers Jonathan Evans en Flann Naji van Hogeschool Inholland stellen die vraag op een creatieve, interactieve en confronterende wijze. “De vraag is niet: hoe passen we neurodivergente studenten aan het standaard schoolsysteem aan? Maar: hoe maken we het schoolsysteem zelf flexibeler, menselijker en inclusiever voor iedereen?”

“Er is steeds meer bewustzijn over neurodiversiteit”, zegt Jonathan. "Mensen hebben er vaker van gehoord, weten beter wat het inhoudt en we kruipen langzamerhand uit het beeld dat neurodivergentie een ziekte is die je moet genezen.” Neurodivergent betekent dat iemands brein informatie anders verwerkt dan gemiddeld. Wie wél binnen dat gemiddelde valt, heet neurotypisch. Neurodiversiteit is de overkoepelende term: het idee dat al die verschillende breinen samen de natuurlijke variatie van de mensheid vormen.

Er ontstaat dan ook een positievere kijk op wat een a-typisch brein kan betekenen. Zo wordt steeds vaker benadrukt dat neurodivergente mensen heel sterk zijn in andere dingen dan neurotypische mensen, zoals hyperfocussen op specifieke taken of patronen herkennen. "Maar daarmee ligt de nadruk ook in dit meer vooruitstrevende paradigma nog steeds op de productiviteit van de neurodivergente persoon”, zegt Jonathan. Wij zien liever een focus op de neurodivergente persoon als volwaardig mens, productief of niet. En op het veranderen van de structuren in de samenleving, zodat er plek is voor iedereen.”

De verkeerde vraag
Die focus op productiviteit in de neurodivergente mens, zegt Flann, zie je ook in het onderwijs. Goedbedoelde ondersteuningsstructuren zijn vaak gericht op de vraag: hoe kunnen we deze persoon helpen onafhankelijk te worden en een baan te vinden? Flann: “Maar dat is de verkeerde vraag. Sommige van deze mensen zullen nooit onafhankelijk zijn. En, is dat nodig? Tel je dan pas mee? De juiste vraag zou zijn: hoe kunnen we zorgen dat ook neurodivergente mensen een plek vinden binnen de samenleving waar ze op hun gemak zijn, gelukkig zijn en zo veel mogelijk zelfregie hebben?”

Flexibel en empathisch
Jonathan en Flann proberen de geesten rijp te maken voor iets wat lijkt op het Universal Design for Learning (UDL) en compassionele pedagogiek, een bijzonder flexibel systeem waarbij alle studenten hun studie naar eigen inzicht kunnen inrichten.

“Je kunt dan bijvoorbeeld kiezen hoeveel studiepunten je wilt halen binnen een semester”, vertelt Flann. “En of je de vakken live volgt of online. Of je een gewoon examen doet, een presentatie geeft, een poster maakt of iets anders wat goed bij jouw vaardigheden past.” Daarnaast kan een keuzemenu ook helpend zijn voor neurodivergente medewerkers; met opties als thuiswerken, het gebruik van noise canceling koptelefoons, ingeroosterd worden op bepaalde tijden of zelfs de mogelijkheid tot een dutje tussendoor.

Jonathan: “Heel belangrijk is ook: vertrouwen. Ons systeem lijkt ervan uit te gaan dat je niet erg betrouwbaar bent en gecontroleerd moet worden. Maar onze ervaring is het tegenovergestelde: neurodivergente mensen zijn zeer gedreven en gemotiveerd.”

Neurodiversiteit belichamen en ervaren
Om dit gesprek over neurodiversiteit uit de vorm van boeken en teksten halen, ontwikkelen Jonathan en Flan steeds weer bijzondere, creatieve en interactieve onderzoeksvormen. Variërend van de Neurodivergent Mondays en de Media Club tot aan een keuzevak voor masterstudenten rondom Participatief Actieonderzoek aan de Universiteit van Amsterdam.

“We willen het wetenschappelijk onderzoek naar neurodiversiteit uit de ivoren toren halen en naar de samenleving brengen”, zegt Jonathan. “In het bijzonder naar de community van neurodivergente personen.” “We bestuderen niet alleen de gemeenschap; we zijn er onderdeel van”, vult Flann aan.

De Neurodivergent Mondays noemen Jonathan en Flann 'het hart van hun werk'. Als onderdeel van het programma van ObA Next Lab Sluisbuurt organiseerden ze het afgelopen jaar elke maandag een open bijeenkomst, waar ze steeds een andere invulling aan gaven. Jonathan: “De ene keer was het een drop-in sessie waar mensen spontaan konden langskomen om met ons over neurodiversiteit te praten. Andere keren kozen we een specifieke aanpak.”

Recent hield het onderzoeksduo een boekenclub over neurodiversiteit. Een andere keer hebben ze een emotion networking sessie gedaan, een dialoogvorm voor gevoelige onderwerpen. En met voormalig Inholland-collega Rosa Mul hebben ze deze dialoog een zintuiglijke dimensie gegeven, door het onderwerp vanuit de zintuigen te mappen. Jonathan: “We proberen steeds de bredere gemeenschap te betrekken bij de Neurodivergent Mondays en dit te doen op de manier van ‘playful learning’. Ik denk dat we daar goed in zijn geslaagd. We hebben veel verschillende ervaringen gehad met het brede publiek.” 

Ondergerepresenteerde regisseurs en acteurs
Voor de Media Club - ook onderdeel van ObA Next Lab Sluisbuurt - hebben Jonathan en Flann films gecureerd van neurodivergente regisseurs en acteurs, een sterk ondergerepresenteerde groep in de filmwereld en op tv. In de Media Club worden deze film getoond en gezamenlijk besproken.

Over het algemeen zijn dit korte, low budget films, vertelt Jonathan, omdat er weinig middelen zijn in dit deel van de filmwereld. “Maar er zijn belangrijke uitzonderingen, zoals de duurdere en langere film ‘I Swear’, over de ervaring van een persoon met Gilles de la Tourette, een vorm van neurodivergentie die nóg meer gemarginaliseerd is.”

Sensorische muur
Deze creatieve onderzoeksvormen van Jonathan en Flann zijn nu ook te zien in de tentoonstelling ‘Neurodiversity: as Experienced and Embodied’, die ter gelegenheid van Neurodiversity Pride Week (11-18 juni) te zien is bij Hogeschool Inholland Amsterdam. Waar ze bezoekers willen laten ervaren hoe het is, ook lichamelijk, om als neurodivergente persoon door het leven te gaan.

Ze willen de neurodivergente persoon tevoorschijn laten komen vanuit een belichaamde, zintuiglijke ervaring en verschillende persoonlijke items. Flann: “We hebben een sensorische muur gecreëerd, waarbij de bezoeker verschillende objecten kan bekijken en aanraken, waaronder een stuk van het tapijt dat overal op locatie Amsterdam ligt (een nieuw, schoon stuk!)."

“We wilden bijvoorbeeld laten zien dat heel gewone alledaagse dingen als het oppervlak van een bureau of tapijt, maar bijvoorbeeld ook de manier waarop een stoel aanschuift bij een bureau een neurodivergente student of collega bovenmatig kunnen opvallen en zelfs irriteren”, vertelt Flann.

Iets wat je gewoon bént
Daarnaast is er een heel georganiseerd notitieboek te zien van een student die weet dat zij problemen heeft met organiseren. Flann: “Zij heeft heel bewust verschillende kleuren gekozen en een heel specifiek format waarin zij aantekeningen maakt om te dealen met haar ADHD.” Zo wil de tentoonstelling de ervaring van neurodivergentie ook delen als 'iets wat je gewoon bent’. “Neurodivergentie is niet goed, niet slecht, maar onderdeel van de natuur”, stelt Flann.
 
De expositie is vanaf donderdag 11 juni tot 9 juli te bezoeken in de EXPO-ruimte op de tweede verdieping bij Hogeschool Inholland Amsterdam.

Foto's gemaakt door: Kees van Dijk

Luka over het vinden van een stageplek als neurodivergente student
Het supergestructureerde notitieboekje uit de tentoonstelling is van Luka Jansen, student Medische Beeldvorming en stagiair bij het Lectoraat Diversiteitsvraagstukken. Zelf heeft ze ADHD en is ze chronisch ziek. Voor haar stage onderzoekt Luka hoe het neurodivergente studenten vergaat bij het vinden van een stage en het voltooien ervan. Voor dit onderzoek heeft ze een tiental studenten geïnterviewd. Daarnaast liep het vinden van de juiste stage voor haarzelf ook stroef.

“Er is een reden waarom ik vanuit een medische studie bij het lectoraat Diversiteits-vraagstukken ben terechtgekomen. De eerste twee jaar viel mijn studie mee. Wat wel pittig was: ik had dertien vakken tegelijk. Dus ik moest echt héél goed plannen.” Tijdens haar middelbareschooltijd had Luka veel coaching en begeleiding gehad, waar ze profijt van had tijdens de eerste jaren van haar studie (denk aan het notitieboekje!). “Maar in mijn derde jaar werd ik ook chronisch ziek en dat maakte het heel moeilijk om aan een stage te komen.”

De school wilde wel zoeken naar een stage van minder dagen, vertelt Luka. “Ze zagen vier dagen nog wel lukken, maar drie of twee dagen zou lastig worden. En omdat de stage ook dichtbij moest zijn, omdat een lange reistijd voor mij te vermoeiend was, zou het extreem lastig worden, zeiden ze. Dat zie ik ook veel terug in mijn onderzoek. Voor veel neurodivergente studenten is het moeilijk om fulltime stage te lopen. Ik heb alles en iedereen erbij gehaald: decaan, teamleider, ergotherapeut, maar het lukte me niet om een stageplek te vinden.”

Buiten de school wist Luka ook niet waar ze terecht kon. “Toen mijn diplomatermijn van 10 jaar steeds dichterbij kwam, en er maar geen beweging in kwam, heb ik me op eigen houtje helemaal suf gegoogeld en uiteindelijk de hulporganisatie ECIO gevonden. Zij hebben mij aan deze stage bij het lectoraat Diversiteitsvraagstukken geholpen. Maar vanuit mijn studie kwamen er veel vragen. Lector Machteld de Jonge heeft enorm haar best moeten doen om mijn studie zover te krijgen dat ze instemden met deze onderzoeksstage.”

Machteld, lector Diversiteitsvraagstukken vertelt over inclusie binnen Inholland
Diversiteit en inclusie staan in Nederland onder druk, stelt Machteld de Jong, lector Diversiteitsvraagstukken. “Ik zie tegelijkertijd twee bewegingen. Enerzijds trekken mensen zich terug in hun eigen bubbel. Anderzijds, zijn mensen meer dan ooit op zoek naar erkenning. Op het vlak van neurodiversiteit is er wel een enorme emancipatieslag geweest. Jongeren zitten er helemaal niet mee om te zeggen: “Ik heb ADHD” of “Ik zit op het autistisch spectrum”.”

Machteld ziet ook steeds meer dat als je het binnen je organisatie anders organiseert, neurodivergente personen veel mogelijkheden hebben om te floreren. “Je wilt als organisatie - en al helemaal als school - neurodivergente mensen bij het gesprek betrekken. Het voegt een belangrijke nuance toe. Dat Flann en Jonathan onderdeel zijn van ons lectoraat is heel betekenisvol en als team leren we veel van hen. We krijgen de mogelijkheid door hun ogen te kijken naar onderwijsprocessen, naar de organisatieinrichting en de belevingswereld van neurodivergente mensen.”

Ze vindt het goed hoeveel ruimte Inholland biedt aan het leren over het thema inclusie. “Naast een Taskforce Diversiteit & Inclusie en een Community of Practice Diversiteit en Inclusie, zijn wij als lectoraat vrij om datgene te onderzoeken waarvan wíj denken dat het nuttig is voor de hogeschool en de samenleving. Dat is mooi; onderwijs en onderzoek zijn belangrijk als middel om inclusie te stimuleren.”

De conferentie van de Design Research Society (DRS2026) in Edinburgh is dit jaar de grootste en meest competitieve editie ooit: 1.963 ingediende papers, waarvan slechts 30 tot 35 procent werd geaccepteerd. Onderzoekers van het lectoraat Societal Impact Design van Inholland mogen daar maar liefst drie keer tussen staan.

De geaccepteerde papers van lector Wina Smeenk en haar collega’s worden op 8 en 11 juni gepresenteerd. Ze gaan over AI-ondersteunde loopbaanreflectie in het ontwerponderwijs, over boundary objects als gedeelde taal in systemisch co-design, en over kennisproducten als brug tussen onderzoek en praktijk. Oftewel: drie vormen van ontwerpgericht onderzoek.

Een korte weergave van de papers:

IkigAI: loopbaanreflectie met AI

Hoe vind je als ontwerper in opleiding je richting in een vakgebied dat steeds diverser en minder voorspelbaar wordt? Onderzoekers Claudia Mayer en Wina Smeenk (Inholland) en Giulia Calabretta (TU Delft) ontwikkelden IkigAI: een workshopformat waarin ikigai – een Japanse concept over wat je leven betekenis en richting geeft – wordt gecombineerd met generatieve AI als reflectiepartner. Studenten gaan in gesprek met AI om loopbaanmogelijkheden te verkennen en hun eigen identiteit als ontwerper scherper te krijgen. De resultaten zijn veelbelovend: mits goed begeleid, helpt AI studenten verder dan reguliere reflectieoefeningen.

Claudia vertelt: “Generatieve AI is sterk in het snel genereren van perspectieven, het leggen van verbanden en het zonder oordeel doorvragen. Tegelijk mist het bewustzijn, persoonlijke context en sociale betekenis, en dat is precies waar mensen juist sterk in zijn. De IkigAI-workshop benut deze complementariteit: menselijke reflectie verrijkt door analytische inzichten van AI, zodat studenten hun profiel scherper kunnen formuleren en gerichter carrièrepaden kunnen verkennen.”

Veel studenten hebben hier baat bij, bijvoorbeeld wanneer ze in hun afstudeerfase worstelen met het verwoorden van hun professionele profiel, vervolgt Claudia. “Ze denken vanuit aannames, zitten gevangen in hun eigen bubbel of worden geremd door imposter syndroom. De IkigAI workshop gebruikt AI als neutrale spiegel die helpt die blokkades te doorbreken.”

Lees het paper of lees meer over het project Strategische waarde creëren met GenAI voor ontwerpers.

Boundary objects: ontwerpen als gedeelde taal

In Systemisch Co-Design werken ontwerpers samen met niet-ontwerpers aan complexe vraagstukken. Maar hoe zorg je dat iedereen elkaar begrijpt? Laura Niño Caceres, Sietske Klooster en Wina Smeenk (Inholland) en Caroline Hummels (TU Eindhoven) onderzochten hoe zogenoemde boundary objects – tastbare artefacten zoals een canvas of een gezamenlijke ervaring  – die brug kunnen slaan door het gesprek tussen verschillende perspectieven op gang te brengen. Ze concluderen dat deze objecten het meest effectief zijn als ze geworteld zijn in de specifieke context en cultuur van de betrokkenen.

Lees het paper of lees meer over het project Embodied Systemisch Co-Design.

Kennisproducten: onderzoek dat de praktijk bereikt

Onderzoek heeft pas impact als de kennis ook daadwerkelijk terechtkomt bij de mensen die ermee aan de slag kunnen. Koen van Turnhout (HU), Wina Smeenk (Inholland), Daan Andriessen (HU) en Miriam Losse (Saxion) presenteren een theoretisch kader voor kennisproducten: de middelen waarmee onderzoekers hun inzichten overdraagbaar maken. Ze maken onderscheid tussen kennisinhoud (wat je weet), kennisvorm (wat je verwacht dat mensen ermee doen) en uitingsvorm (de manier waarop mensen ermee in aanraking komen), en bieden praktische handvatten voor onderzoekers die hun werk meer impact willen geven.

Lees het paper of lees meer in het handboek Kennisproducten uit praktijkgericht onderzoek (Boom), waarin het kader is uitgewerkt dat met de acceptatie bij DRS2026 nu ook wetenschappelijk is gereviewd.

Voor veel mensen is een vakantie iets om naar uit te kijken. Voor mensen met een beperking begint een reis vaak met drempels en onzekerheid. Want waar begin je? Hoe vind je betrouwbare informatie? Met het zojuist verschenen boek All Aboard, de transitie naar toegankelijk toerisme, wil Veroniek Maat, Professional Doctorate-onderzoeker bij het lectoraat New Urban Tourism, dat doorbreken. Geen zware theorie, maar persoonlijke verhalen en praktische handvatten voor professionals van nu en straks.

Ongeveer twee miljoen Nederlanders hebben een hulpvraag bij reizen, fysiek, visueel, emotioneel of mentaal. “Vakantie lijkt vanzelfsprekend”, zegt Veroniek. “Maar voor een grote groep is dat het niet. Het regelen is te ingewikkeld of te spannend, waardoor ze thuisblijven. Zonde, want reizen geeft ontspanning, vrijheid en kwaliteit van leven.”

Toegankelijk toerisme gaat over meer dan een aangepaste hotelkamer. Het raakt aan informatie, vervoer, kosten, gastvrijheid en regelmatig ook zorg. Die mix maakt het complex, voor reizigers én reisorganisaties. Tegelijkertijd ligt daar een kans. “De vraag groeit, onder meer door vergrijzing en doordat meer mensen weten dat reizen met een beperking wél kan en graag via een reisorganisatie boeken. Met meer kennis en betere samenwerking kun je die drempel verlagen en de markt vergroten.”

Een boek met tools
Een klant met een beperking wil op reis. En dan? Voor veel reisorganisaties begint daar de twijfel: wat kun je bieden en waar ligt je verantwoordelijkheid? “Veel organisaties willen wel, maar weten niet hoe ze het moeten aanpakken”, zegt Veroniek. “En wie denkt dat alles in één keer goed moet, begint vaak helemaal niet.” Haar advies: maak het klein. “Begin met één klant, één aanvraag of één product.”

In het boek All Aboard komen theorie, rechten en economische inzichten samen met verhalen van reizigers. Die laten zien waar reizigers tegenaan lopen, maar ook wat wel kan. De kracht zit in de concrete tools. Zo helpt een beslisboom bij de eerste keuze: pak je een aanvraag zelf op of verwijs je door naar een specialist? Klantreismodellen en gespreksformats brengen vervolgens in kaart wat iemand nodig heeft, van zorg op locatie tot hulpmiddelen en begeleiding. Want geen beperking is hetzelfde.

 “Ook vragen als: hoe ga je om met onzekerheid of eerdere negatieve ervaringen? Door dat concreet te maken, wordt het behapbaar. De tools helpen organisaties stap voor stap keuzes te maken en toegankelijkheid te vertalen naar beleid en communicatie, bijvoorbeeld op websites.”

Branche in beweging
Die praktische insteek komt op het juiste moment. Inclusiviteit staat hoog op de beleidsagenda van de brancheorganisatie ANVR. Toch is toegankelijk toerisme nog vaak een niche. Chris Knaap (ANVR) ziet dat dagelijks. “Gespecialiseerde aanbieders hebben veel kennis, die in de reguliere sector vaak niet tot zo’n niveau ontwikkeld is. Dat heeft voor- en nadelen. De branche kent hooggespecialiseerde bedrijven, die bovendien al samenwerken met de rest van de sector, maar uiteindelijk zou het goed zijn als reizen in het algemeen toegankelijker wordt, zodat reizigers overal terechtkunnen.”

Volgens hem begint het bij bewustwording. “Toegankelijkheid moet je vanaf het begin meenemen in hoe je reizen ontwerpt en aanbiedt.” Binnen de ANVR wordt daarom ingezet op aandacht voor het onderwerp, kennisdeling en het faciliteren van vakanties met een hulpvraag, onder meer via het Platform Aangepaste Vakanties.

“Veroniek speelt daarin een actieve rol. We benutten haar kennis zo veel mogelijk en helpen die te verspreiden, zodat de kloof tussen aanbieders verkleint. Haar boek zet het onderwerp echt weer op de kaart. Dat helpt enorm.”

Opleiden voor een andere praktijk
Blijvende verandering begint in het onderwijs, zegt Roksela Miha-Manné, voorzitter van de curriculumcommissie Tourism Management bij Inholland. De professionals van morgen bepalen immers hoe de sector er straks uitziet. Bij de opleiding Tourism Management is het profiel dit studiejaar aangescherpt, met meer focus op regeneratief, smart en inclusief toerisme. “Onze hogeschool leidt zelfbewuste professionals op die creatieve, toeristische oplossingen creëren en realiseren met duurzame impact voor een mooiere wereld."

Studenten werken aan campagnes en concepten voor verschillende doelgroepen en houden daarbij expliciet rekening met toegankelijkheid. De nadruk verschuift van theorie naar praktijk: ze testen locaties en analyseren hoe toegankelijk een bestemming echt is. “Inclusie gaat niet alleen over fysieke toegankelijkheid”, benadrukt Roksela. “Het gaat ook om je welkom voelen en echt kunnen meedoen. Als studenten dat niet zelf ervaren, begrijpen ze het niet.”

De ambitie is om toegankelijkheid structureel in het curriculum te verankeren. Dat vraagt ook iets van docenten. Daarom wordt gewerkt aan ‘train-de-trainer’-programma’s en ambassadeurs binnen de opleiding. De inzichten uit All Aboard dienen daarbij als praktische leidraad en inspiratiebron.

Van niche naar norm
“Toerisme en toegankelijkheid zijn nog te vaak gescheiden werelden”, besluit Veroniek. “Terwijl ze elkaar juist nodig hebben. Met meer kennis en betere samenwerking kunnen veel meer mensen wél op reis. Dat hoeft niet ver weg, ook een weekend in Nederland kan al het verschil maken. Maar daarvoor is een andere blik nodig.” Niet de beperking van de reiziger staat centraal, maar de omgeving die meebeweegt. “Het gaat erom dat we het samen mogelijk maken. Dat iedereen eigenaarschap voelt.”

AI verandert creatieve praktijken, dat is inmiddels geen nieuws meer. Maar wat het precies betekent voor de mensen die in die praktijken werken, is nog een open vraag. De nieuwe publicatie Dream a Little | On AI and Creative Practices deelt ervaringen vanuit kunstenaars, ontwerpers, onderzoekers en alumni van kunst- en ontwerpopleidingen uit het CoE CI-netwerk.

‘Dream a Little’ is een uitgave van het Centre of Expertise Creative Innovation (CoE CI), een netwerk dat de creatieve denk- en doekracht bundelt van vijf onderwijsinstellingen in Amsterdam: de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, de Gerrit Rietveld Academie, het Mediacollege Amsterdam, de Hogeschool van Amsterdam en Hogeschool Inholland. CoE CI verbindt onderzoekers, docenten en studenten met bedrijven, creatieve makers en maatschappelijke organisaties. De centrale vraag is steeds hoe artistieke en ontwerpende methoden kunnen bijdragen aan maatschappelijke uitdagingen.

Voor wie de invloed van AI wil begrijpen

Dream a Little geeft de creatieve industrie een stem geven in het debat over AI. De publicatie richt zich op wie wil begrijpen hoe het vakgebied van kunstenaars, ontwerpers en creatief onderzoekers verandert en op wie wil bijdragen aan een eigen visie op de plek van AI daarin.

Aan het woord komen ook twee onderzoekers vanuit het Creative Business-domein van Hogeschool Inholland.

AI-gebruik in kunst bevordert inclusiviteit

Kim Spierenburg, onderzoeker bij het lectoraat Inclusion and the Creative Industries en kunstenaar, schreef een artikel over hoe AI bijdraagt aan inclusiviteit. En over hoe de discussie over AI in kunst niet alleen gaat over de ethische of ecologische overwegingen van technologie, maar ook over toegang en uitsluiting. Het werd een pleidooi om AI-gebruik niet vanuit vooroordelen en afkeer overboord te zetten.

De aanleiding was persoonlijk. Kim gebruikt AI in haar eigen filmwerk: ze animeert bestaand beeldmateriaal en maakte inmiddels zeven films waarin AI een rol speelt. In haar werk experimenteert ze met verschillende soorten input, van stockvideo’s tot archiefmateriaal. "Als kunstenaar met een beperking stelt AI mij in staat om weer animatiefilms te maken. Door reuma-ontstekingen moest ik hiermee stoppen, omdat het repetitieve werk fysiek te belastend werd. AI maakt het mogelijk om dat proces opnieuw vorm te geven”, vertelt Kim. 

Haar films werden goed ontvangen. Tegelijkertijd merkte ze dat in kunstkringen de weerstand groeide tegen AI-gebruik. Die ervaring vormde de aanleiding om de weerstand tegen AI-gebruik in kunst beter te begrijpen. Via online forums en bestaande studies onderzocht ze hoe die discussie zich ontwikkelt. Wat ze daarin herkende, sluit aan bij wat onderzoekers omschrijven als ‘algoritmische aversie’. Oftewel, de neiging van mensen om negatiever te reageren op iets dat met een algoritme is gemaakt dan wanneer alleen mensen betrokken waren.

Kim pleit ervoor om die reflex kritisch te bekijken: “Stop met vergelijken. Net als in andere maakwerelden kan repititief productiewerk soms geautomatiseerd worden, maar al het andere is nog steeds creatief maatwerk. Zolang AI-gebruik in de kunst wordt weggezet als bedrog, blijven juist de mensen voor wie het de meeste betekenis heeft buiten de deur staan.”

AI als creatief instrument

Ook Koos Zwaan, lector Innovation in the Music Industry, leverde een bijdrage aan de publicatie. In zijn essay plaatst hij de opkomst van AI in een bredere historische lijn van technologische innovatie binnen de muziekindustrie. Waar AI vaak wordt gezien als disruptief of bedreigend, laat hij zien dat nieuwe technologieën de sector al vaker hebben veranderd en steeds opnieuw vragen oproepen over vakmanschap, creativiteit en verdienmodellen. Tegelijkertijd benadrukt hij dat de waarde van AI niet in de technologie zelf zit, maar in hoe makers deze inzetten.

Vanuit zijn onderzoek naar een duurzame muziekindustrie pleit Koos ervoor om AI te benaderen als een creatief instrument dat kan bijdragen aan nieuwe vormen van artistieke expressie. Dit vraagt er echter wel om dat makers voldoende inzicht hebben in de werking, belangen en beperkingen van de technologie. Zijn conclusie is dat wij, als hogescholen, de opleiders van de volgende generatie makers daarin een belangrijke taak hebben. 

Presentatie op 16 april

Op donderdag 16 april 2026 wordt ‘Dream a Little’ gepresenteerd bij de Nederlandse Filmacademie (15.00–17.00 uur). Op het programma staan filmvertoningen, interactieve elementen en gesprekken met bijdragende auteurs. Voor alle aanwezigen is een gratis exemplaar beschikbaar. Meer informatie hierover vind je op de website van CoE CI.

Goed nieuws vanuit het lectoraat Inclusion and the Creative Industries: het project Verbeelding in Transities heeft de selectie voor fase 2 van het SPRONG-programma gehaald. De onderzoeksgroep van het Centre of Expertise Creative Innovation (CoE CI) mag de komende vier jaar verder bouwen aan een toekomstbestendige onderzoeksinfrastructuur voor creatief en praktijkgericht onderzoek.

Wat is Verbeelding in Transities?

De SPRONG-groep Verbeelding in Transities bestaat uit 8 lectoraten van de 4 Amsterdamse hogescholen binnen CoE CI - de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten (penvoerder), Gerrit Rietveld Academie, Hogeschool van Amsterdam en Hogeschool Inholland - en werkt samen met culturele en maatschappelijke organisaties, overheden en gemeenschappen. De groep ontwikkelt creatieve methoden die bijdragen aan een duurzamere, veerkrachtigere en inclusievere samenleving. Denk aan vraagstukken rond de energietransitie, klimaatadaptatie en sociale inclusie.

In fase 1 lag de nadruk op het ontwikkelen van creatieve interventies, wat resulteerde in een gedeelde taal, ethiek en werkwijze, vastgelegd in een gezamenlijke position paper. In fase 2 verschuift de focus: artistieke en ontwerpende werkwijzen worden duurzaam ingebed in beleid, onderwijs en een viertal Amsterdamse publieke instellingen.

Joke Hermes, lector Inclusion and the Creative Industries: "Terugkijkend denk ik opnieuw: een onderzoeksinfrastructuur, wat is dat eigenlijk? In de formele definitie gaat het over HR, ethiek en integriteit, en over geld natuurlijk. Maar In de praktijk gaat het over vrienden maken, intuïties delen en samen nadenken over wat de wereld van vandaag van ons nodig heeft – van heel praktische vragen van professionals tot grote vraagstukken zoals hoe we tegenover polarisatie meer begrip, ruimte en vriendelijkheid kunnen brengen. Vanuit professionele vriendschap ontdek je hoe je in vertrouwen kunt samenwerken.” Die samenwerking gaan ze binnen Verbeelding in Transities nu proberen praktisch handen en voeten te geven, zodat die kan verduurzamen.
 

Van mopperboekjes tot emotienetwerken

Vanuit verbeeldingswerkplaatsen, zoals het OBA Next Lab Sluisbuurt in de plint van het nieuwe Inholland-gebouw in Amsterdam, worden ‘key enabling methodologies’ ontwikkeld en getest samen met partners, waaronder de Gemeente Amsterdam, OBA NEXT, Framer Framed en The Beach. Denk hierbij aan spelletjesavonden, participatief ontwerp, mopperboekjes en emotienetwerken, maar ook artistiek onderzoek en allerlei vormen van participatief publieksonderzoek. Het uitgangspunt is dat de kracht van verbeelding het ondenkbare tastbaar en bespreekbaar maakt.

"In de eerste fase vonden we het 'proof of concept': in de verschillende vormen van samenwerking kwam van alles tot stand. We leerden vooral dat al te strak sturen op producten of oplossingen niet werkt”, zegt Joke. “De kracht van creatieve industrie-onderzoekers ligt juist in het verbinden met de kennis, kunde, creativiteit en intuïtie van je partners.”

Joke is verheugd dat de groep dankzij de toegekende subsidie in de tweede fase een 'meta-instrumentarium' kan ontwikkelen. Ze gaan aan de slag met vragen zoals: Hoe luister je goed? Hoe maak je een samenwerking rond grote vragen productief op verschillende vlakken? Hoe help je partners om op een integere manier een route naar nieuw beleid te toetsen? Wie heb je in je organisatie nodig om op een krachtige manier onderzoekend en creatief te werken? “De subsidie voor de tweede fase stelt ons in staat om met dit nieuwe leertraject door te denken hoe praktijkgericht onderzoek in de toekomst vorm moet krijgen - in de hogeschool en bij haar partners", aldus Joke.

Bijdrage aan CoE CI

Deze subsidietoekenning is ook een opsteker voor het bredere samenwerkingsverband waarvan Hogeschool Inholland deel uitmaakt: het Centre of Expertise for Creative Innovation (CoE CI). CoE CI is een gezamenlijk kenniscentrum van de vier Amsterdamse hogescholen dat creatieve innovatie en maatschappelijke impact verbindt. Het doel: een stevige, duurzame kennisinfrastructuur bouwen waarin onderwijs, onderzoek en de praktijk elkaar versterken. De voortzetting van Verbeelding in Transities draagt direct bij aan dat gezamenlijke doel en bewijst dat creatieve methoden een serieuze rol spelen in het aanpakken van de grote transities van onze tijd.

De foto op deze pagina is gemaakt door: Gabriella Gauna

Voor het eerst sinds jaren zien Amsterdammers weer meer voordelen dan nadelen van toerisme. Waar in 2022 ruim de helft van de inwoners vond dat de stad ‘vol’ was, zegt nu 52% dat toerisme kan groeien, mits het goed wordt georganiseerd. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van amsterdam&partners, Hogeschool Inholland en MMGY TCI Research.

De onderzoekers volgden bewonerssentiment rond toerisme in Amsterdam tussen 2018 en 2025. In die periode veranderde de houding van bewoners duidelijk: waar in 2022 nog een meerderheid van de bewoners vond dat de stad ‘vol’ was, is er nu meer openheid richting toeristen en meer bereidheid om bezoekers te verwelkomen. Inwoners erkennen de economische en culturele bijdrage van toerisme meer dan voorheen, maar zijn kritischer op de manier waarop toerisme wordt georganiseerd.

Geeske Sibrijns, onderzoeker: “Vergeleken met voorheen zijn meer Amsterdammers trots om toeristen in hun stad te zien. Bewoners zien hun stad als een speciale plek die ze graag aanbevelen. Tegelijkertijd zijn er meer zorgen, bijvoorbeeld over het verdwijnen van lokale tradities. Deze tegenstrijdige gevoelens laten ons zien dat inwoners hun stad graag willen delen, maar ook emoties kunnen ervaren, omdat hun stad te snel verandert.”

Toenemende steun voor maatregelen

Het onderzoek laat zien dat Amsterdammers niet tegen toerisme zijn. Ze willen vooral dat het op een manier wordt georganiseerd die goed is voor de stad en haar bewoners. Zij noemen onder meer:

• Beter spreiden van bezoekers over de stad (minder druk op het centrum);
• Duidelijke gedragsregels en communicatie voor bezoekers;
• Aanpassen van toeristenbelasting of tarieven;
• Routes of sturing om bezoekersstromen te leiden;
• Betere handhaving op overlast, zoals geluid, afval of drukte;
• Meer inspraak voor bewoners bij besluiten over toerismebeleid.

De steun voor dit soort maatregelen blijkt sinds 2022 te zijn toegenomen.

Zorgen blijven bestaan

Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat zorgen blijven bestaan over drukte en overlast – zoals onbeschoft gedrag, afval en geluid – maar ook over het verlies van lokale cultuur en verbondenheid met de stad. Met name bewoners die al langere tijd in Amsterdam wonen ervaren druk op hun buurt en dagelijks leven.

‘82 procent van Amsterdammers vindt toerisme nog altijd een probleem’, kopt Het Parool op basis van de onderzoekscijfers, terwijl de papieren krant schrijft: ‘Helft Amsterdam kan leven met de drukte’. De soms tegenstrijdige geluiden zijn kenmerkend voor het toerismedebat, zegt Ko Koens, lector New Urban Tourism en onderzoeker bij dit project, die geïnterviewd werd door Het Parool.

“Dat bewoners positiever worden, betekent niet dat we kunnen loslaten”, vult Maya Janssen, Managing Director Insights & Marketing bij amsterdam&partners aan. “Leefbaarheid is de basis voor een aantrekkelijke stad. Als zorgen van bewoners niet serieus worden genomen, komt het draagvlak opnieuw onder druk te staan. Daarom is het juist nu belangrijk om te sturen op kwaliteit, spreiding en gedrag. Toerisme moet bijdragen aan een stad waar bewoners zich thuis voelen en kunnen meedoen.”

Over het onderzoek

Het Resident Sentiment-onderzoek combineert drie meetmomenten (2018, 2022, 2025). Respondenten uit alle stadsdelen deelden via surveys hun kijk op drukte, leefbaarheid, cultuur, economie en toerismebeleid. Het onderzoek biedt inzicht in hoe Amsterdammers de ontwikkeling van toerisme ervaren en vormt een basis voor het gesprek over hoe toerisme kan bijdragen aan een aantrekkelijke en leefbare stad. 

Lees hier meer over het onderzoek Toerismebeleving van Amsterdammers of bekijk direct de onderzoeksresultaten.

De eerste fase van het onderzoeksproject Dutch Graffiti Library On Tour is succesvol afgesloten. In januari kwamen onderzoekers, tech-professionals en partners samen in het OBA Next Lab Sluisbuurt en de Immersive Room van Inholland om de eerste digitale prototypes te bekijken en te ervaren. Deze prototypes maken het mogelijk om de inmiddels afgebroken expositie van de Dutch Graffiti Library in de Centrale Markthal digitaal terug te zien én te beleven. 

Graffiti wordt vaak gezien als vergankelijk of zelfs als vandalisme, maar vormt in werkelijkheid een belangrijke vorm van stedelijke storytelling. De Dutch Graffiti Library verzamelt al meer dan veertig jaar graffiti uit Nederland en bewaart de verhalen achter deze cultuur. Door stedelijke herontwikkeling en het verdwijnen van fysieke expositieruimte – zoals recent bij de Centrale Markthal – staat dit erfgoed echter onder druk. 

Binnen Dutch Graffiti Library On Tour onderzoekt Inholland samen met de Dutch Graffiti Library en OBA Next Lab Sluisbuurt hoe deze collectie digitaal geconserveerd én opnieuw beleefbaar kan worden gemaakt op een immersieve en mobiele manier, in Amsterdam en daarna in heel Europa. 

Wat is er gedaan? 

In de eerste projectfase heeft het Media Technology-team van Inholland delen van de collectie vastgelegd met behulp van ‘gaussian splatting’, een techniek waarmee realistische 3D-omgevingen worden opgebouwd. Deze data vormt de basis voor de eerste prototypes, die: 

• te bekijken zijn via een gewone browser,
• te ervaren zijn met een VR-headset,
• en in een eerste, experimentele vorm zijn getest in de Immersive Room. 

Tijdens de bijeenkomst in januari verkenden alle partners samen hoe deze digitale vormen kunnen bijdragen aan het behoud en de toegankelijkheid van tijdelijk en locatiegebonden erfgoed. 

Vervolg 

Van maart tot en met mei bouwen studenten van de opleiding Ad Crossmediale Communicatie verder op deze prototypes. Zij onderzoeken hoe de digitale beleving kan worden verrijkt en hoe verhalen achter graffiti nog beter gedeeld kunnen worden en op immersieve wijze worden ervaren. 

Meer weten of zelf kijken? 

Bekijk de eerste prototype van de online expositie.

Het project Dutch Graffiti Library On Tour is mogelijk dankzij subsidie vanuit The Europe Challenge 2025/26. The Europe Challenge is een programma geïnitieerd door de European Cultural Foundation. Het brengt bibliotheken en lokale gemeenschappen samen om Europa’s belangrijkste transities - sociaal, digitaal en groen - aan te pakken door creatieve oplossingen te realiseren in hun eigen omgeving. De editie van 2025/26 wordt mogelijk gemaakt dankzij publieke financiering van Arts Council England, Fondazione Cariplo, en de Scottish Library and Information Council.

Kennis uit praktijkgericht onderzoek belandt nog te vaak in een rapport of artikel dat in de praktijk beperkt wordt gebruikt. Terwijl juist de vorm waarin kennis wordt aangeboden bepaalt of professionals ermee aan de slag kunnen. In het nieuwe handboek ‘Kennisproducten uit Praktijkgericht onderzoek’ laten de auteurs zien hoe onderzoekers kennisproducten – zoals kaartensets, spellen, principes, handreikingen en protocollen – bewust kunnen ontwerpen en vanaf de start kunnen meenemen in hun onderzoeksaanpak. 

Het boek wordt op 11 februari gepresenteerd op de ESConferentie in Pakhuis De Zwijger in Amsterdam.
 

Kennisproduct bepaalt of kennis landt in de praktijk

Praktijkgericht onderzoek aan hogescholen is de afgelopen twintig jaar sterk volwassen geworden en heeft een eigen positie verworven in het onderzoeksveld. Tegelijk groeit het besef dat haar impact niet alleen afhangt van de kwaliteit van de kennis zelf, maar ook van de vorm waarin die kennis wordt gegoten. Kennisproducten worden nog vaak gezien als bijzaak, iets dat pas aan het einde van het onderzoek aandacht krijgt. Het handboek brengt daar verandering in door voor het eerst overzicht, taal en verdieping te bieden voor het werken met kennisproducten.

“Een kennisproduct is niet het sluitstuk van je onderzoek. Het is een ontwerpkeuze die bepaalt hoe professionals de kennis kunnen gebruiken in hun dagelijkse werk”, zegt Wina Smeenk, lector Societal Impact Design bij Hogeschool Inholland. Zij is, naast lectoren Koen van Turnhout en Daan Andriessen (Hogeschool Utrecht) en Miriam Losse (Hogeschool Saxion), één van de auteurs/redacteuren van het nieuwe handboek.
 

Stop met kennis ‘overdragen’

De auteurs beschrijven kennisproducten als middelen die leerprocessen bij praktijkprofessionals ondersteunen en kennis helpen ontlokken. Niet de behoefte van de onderzoeker om kennis te verspreiden staat centraal, maar de vraag: hoe ondersteunen we professionals in hun kenniswerk in de praktijk?
 

Rijke praktijk, kritisch onderzocht

Het boek is gebaseerd op vele praktijkvoorbeelden: succesvolle en minder succesvolle kennisproducten, kennisproducten van de auteurs zelf én van collega-onderzoekers. De makers zijn opgezocht en bevraagd: wat werkt, wat niet, en waarom?

“Die reflecties leveren de lezer concrete lessen op over valkuilen zoals de inzet van expertise en middelen voor het ontwikkelen van het kennisproduct en het onderschatten van context en gebruik”, zegt Miriam Losse, methodoloog en adviseur onderzoek bij Hogeschool Saxion. “Daarnaast biedt het handboek praktische ontwerptips voor onderzoekers die hun kennisproducten bewuster willen ontwikkelen.”
 

Geef kennisproducten een plek in het onderzoeksplan

Volgens de auteurs verdienen kennisproducten een expliciete plek in het onderzoeksontwerp. “De keuze voor een kennisvorm en uitingsvorm beïnvloedt het type onderzoek, de bewijslast en de manier waarop kennis kan doorwerken in de praktijk. Door hier vroegtijdig over na te denken, kan de bruikbaarheid en impact van praktijkgericht onderzoek aanzienlijk worden vergroot”, aldus Koen van Turnhout, lector Human Experience & Media Design, en Daan Andriessen, lector Onderzoekend Vermogen, beiden werkzaam bij Hogeschool Utrecht.
 

Drie boeken in één

Het handboek is opgezet als:

• handboek met concepten, denkwijzen en praktische ontwerptips
• inspiratieboek om ideeën op te doen voor kennisproducten
• naslagwerk voor onderzoekers die gericht willen terugzoeken

Het boek is geschreven door en voor praktijkgerichte onderzoekers aan universiteiten en hogescholen, maar is ook relevant voor practoraten, strategisch adviseurs, beleidsmakers en kenniswerkers in het bedrijfsleven.
 

Het boek wordt op 11 februari gepresenteerd in Pakhuis De Zwijger bij de conferentie van het Expertisenetwerk Systemisch Co-design in Amsterdam.

Op donderdag 11 december vond in Pakhuis de Zwijger het publieke event ‘Possibilities for Regenerative Tourism’ plaats. De bijeenkomst maakte deel uit van een meerdaags programma over regeneratief toerisme binnen het Europese ConnAct-project, een samenwerking tussen Pakhuis de Zwijger, de gemeente Amsterdam en Hogeschool Inholland. Onderzoekers, studenten, beleidsmakers en professionals gingen met elkaar in gesprek over hoe toerisme kan bijdragen aan leefbaarheid, welzijn en sociale cohesie in de stad.

Click here for English

Regeneratief toerisme: een andere manier van kijken en werken

Centraal stond de vraag wat regeneratief toerisme in de praktijk betekent. Niet als vastomlijnde definitie, maar als een andere manier van kijken en werken: plaatsgebonden, op de lange termijn en in nauwe relatie met lokale gemeenschappen en ecosystemen. Regeneratie werd daarbij benaderd als een proces dat groeit vanuit hyperlokale, kleinschalige experimenten, waarin samen met bewoners wordt getest, geleerd en gebouwd aan blijvende waarde voor de plek.

Van theorie naar praktijk: pioniers en beleid

Roos Gerritsma, associate lector Urban Leisure & Tourism Lab, ging in op regeneratief denken vanuit levende systemen en liet zien hoe dit vorm krijgt in praktijkonderzoek en onderwijs. Anouschka Trauschke, programmamanager regeneratief toerisme, belichtte de rol van regeneratieve pioniers in Amsterdam en de Metropoolregio, waar kleinschalige initiatieven laten zien hoe toerisme kan bijdragen aan lokale waardecreatie.

Concrete voorbeelden, zoals buurtinitiatieven, lokale voedselprojecten en het Buurthotel, lieten zien hoe toerisme kan bijdragen aan het versterken van buurtidentiteit en sociale verbinding. Ook de rol van beleid kwam aan bod. De gemeente Amsterdam benadrukte het belang van vertrouwen en maatschappelijke waarde, boven snelle of eenvoudig meetbare opbrengsten.

Regeneratie vraagt ook om innerlijke verandering

Tijdens de avond was er ook een korte embodied interventie van onderzoeker Jimena Diamint. Via een begeleide mindfulness-oefening nodigde ze deelnemers uit om niet alleen cognitief, maar ook lichamelijk en emotioneel te reflecteren op hun relatie tot toerisme, de plek en elkaar. Daarmee wist ze regeneratief toerisme expliciet te verbinden aan innerlijke verandering en mindset-verschuivingen.

Leren en ontwerpen in de stad

Studenten van het Urban Leisure & Tourism Lab presenteerden daarnaast projecten uit Amsterdam-Noord, waaronder een succesvolle night market op het Buikslotermeerplein, waarin lokale makers, projecties en buurtgerichte interventies werden ingezet om sociale verbinding, veiligheid en trots op de wijk te versterken.

Onderdeel van een meerdaags programma

Het event in Pakhuis de Zwijger was onderdeel van een breder programma. Het volgde op een sessie bij het Urban Leisure & Tourism Lab, gepresenteerd door lab coach Zac Woolfitt, en werd voorafgegaan door de Regenerative Tourism Hack: een mini-hackathon bij Hogeschool Inholland, georganiseerd en gefaciliteerd door ENSUT-projectmanager Luca von Prittwitz en Jimena Diamint. Tijdens deze sessie verkenden studenten, onderzoekers, professionals en EU partners hoe AI kan bijdragen aan een regeneratieve en inclusieve bezoekerseconomie, of waar juist alternatieven nodig zijn die menselijk contact, creativiteit en democratische waarden centraal stellen.

Regeneratief toerisme als gezamenlijke zoektocht

De avond maakte duidelijk dat regeneratief toerisme geen buzzword is, maar een gezamenlijke zoektocht die groeit in de verbinding tussen onderzoek, onderwijs, beleid en praktijk.

Meer informatie en de terugkijklink zijn te vinden op de website van Pakhuis de Zwijger.

Hoe beleven we muziek in de toekomst? Nieuw onderzoek van het lectoraat Innovation in the Music Industry van Hogeschool Inholland werpt licht op de hoe technologie en maatschappelijke trends onze muziekervaring ingrijpend kunnen veranderen. De resultaten van het onderzoek zijn gepubliceerd in het rapport Futuring Music X Immersion.

Muziek is altijd al een vorm van onderdompeling geweest. Van vinyl tot streamingdiensten: elke innovatie bracht ons dichter bij de muziek. Nu staan we aan de vooravond van een nieuwe fase, waarin technologie zoals VR, AR, mixed reality en ruimtelijk geluid een ongekende mate van beleving mogelijk maakt. Maar wat willen we eigenlijk van deze toekomst?
 

De aanpak: Speculative Design

Het onderzoek maakt gebruik van ‘speculative design’; een ontwerpmethode die niet probeert de toekomst te voorspellen, maar verschillende mogelijke toekomsten verbeeldt. Door scenario’s te schetsen en tastbare voorbeelden te maken, stimuleert deze aanpak discussie over welke toekomst we willen realiseren.

Inholland werkte in dit onderzoek samen met studio hyperspace. Projectleider theo ploeg van Hyperspace: “Met speculative design dagen we onszelf uit om niet alleen te kijken naar wat technologisch mogelijk is, maar vooral naar wat wenselijk is. Muziek is meer dan geluid; het is een sociale ervaring. De vraag is: hoe behouden we die menselijke verbinding in een steeds digitalere wereld?”
 

Drie scenario’s

Op basis van interviews, workshops en trendanalyses zijn drie scenario’s ontwikkeld:

• Solarpunk – Gemeenschap en technologie hand in hand: muziek als gedeelde ervaring, ondersteund door XR en holografische optredens.
• Hyperliberalism – Hyper-individualisme en commercie: gepersonaliseerde muziekervaringen via AI en biometrische data.
• Traditional Collectivism – Terug naar authenticiteit: live muziek in kleine gemeenschappen, zonder digitale tussenlaag.

“Dit onderzoek helpt ons om voorbij de hype van technologie te kijken”, aldus Koos Zwaan, lector Innovation in the Music Industry bij Hogeschool Inholland. “Het gaat niet alleen om wat kan, maar om wat goed is voor artiesten, fans en de samenleving. Door samen te verkennen welke toekomst we willen, kunnen we richting geven aan innovatie in de muzieksector.”
 

Volgende stap

Het onderzoeksteam wil prototypes ontwikkelen van de technologieën die in de scenario’s zijn beschreven, om te experimenteren met nieuwe vormen van muziekbeleving en samen met de muziekindustrie te bepalen welke richting wenselijk is.

Lees meer over dit onderzoek: De toekomst van immersieve ervaringen in muziek

Steeds vaker werken bewoners, bedrijven, overheid en onderwijs samen aan maatschappelijke uitdagingen zoals leefbaarheid, duurzaamheid en zorg. Zulke vraagstukken zijn complex en hebben geen simpele oplossing. Juist daarom groeit de behoefte aan nieuwe vormen van samenwerking, waarin iedereen verantwoordelijkheid neemt en zijn eigen bijdrage levert.

Volgens Guido Stompff, lector Design Thinking bij Inholland, ligt daarin de kracht van partnercipatie: een aanpak waarbij betrokkenen niet alleen samen ergens over nadenken en er samen over beslissen, maar ook daadwerkelijk samen de uitvoering doen. Partnercipatie creëert collectief eigenaarschap en maakt verandering mogelijk in situaties waarbij meerder partijen gelijktijdig een stap moeten zetten, om verder te komen.

Wat gaat er mis met klassieke participatie?

“Participatie zoals gemeenten die vaak organiseren, gaat over het ophalen van kennis”, legt Guido uit. “Dat kan gaan over het in beeld brengen van belangen tot aan bewoners laten beslissen.” Danny Konings, strategisch adviseur Democratisering voor het stadsdeel Amsterdam Centrum, vult aan: “In dat laatste geval kunnen Amsterdammers meebeslissen over iets dat hen aangaat. Vaak is er uiteindelijk wel een gemeentelijk besluit nodig.” Volgens Guido geeft dat problemen: “Dit creëert geen collectief eigenaarschap. Mensen verwachten dat wat ze zeggen ook wordt uitgevoerd, door anderen! En ze verwachten dat het morgen al gebeurt. Maar de praktijk is complex en traag. Daardoor verliezen burgers hun vertrouwen.”

Ook co-design – het domein waar Guido als ontwerper vandaan komt – biedt niet altijd uitkomst. Co-design richt zich op ‘samen oplossingen bedenken’, bijvoorbeeld voor slimme ICT-oplossingen in de zorg. Dat kan leiden tot creatieve ideeën, maar de uitvoering blijft de verantwoording van één partij die bijvoorbeeld de software ontwikkelt. “Het risico bij co-design is wensdenken, dat mensen onhaalbare voorstellen doen, waar ze verliefd op worden. De uitvoerende partij bepaalt echter wat haalbaar is, op basis van vaak goede redenen. Maar betrokkenen voelen zich vervolgens niet serieus genomen.”
 

De stap naar partnercipatie

Partnercipatie gaat een stap verder: samen denken, samen beslissen én samen doen. Het is géén kwestie van ‘horen wat mensen vinden’ of juist ‘zij moeten ons goede idee uitvoeren’, maar van ‘gezamenlijke verantwoordelijkheid’.

Een voorbeeld is het afvalvraagstuk in de Amsterdamse binnenstad. Bewoners ergerden zich aan vuilniszakken op straat, ondernemers dumpten afval verkeerd en de gemeente kampte met logistieke beperkingen. “Iedereen wees naar elkaar”, zegt Guido. “Maar afval is van ons allemaal. Bij partnercipatie vragen we niet alleen: wat wil je veranderen? Maar ook: wat wil jij eraan bijdragen?” Dat kan variëren van buren informeren, tot grafisch ontwerp maken voor een campagne, of gewoon je eigen afval correct scheiden. “Iedereen kan iets bijdragen, al is het maar klein. Wallen Schoon is een initiatief dat nu al lang loopt waarbij inwoners zelf de handen uit de mouwen steken om te helpen het centrum leefbaar te houden.” 

Ontwerpend onderzoek als motor

De verbinding met Design Thinking is essentieel. In plaats van blauwdrukken of top-down beleid, werkt partnercipatie via actieonderzoek: experimenteren, testen en leren. “Je kunt dit soort complexe vraagstukken niet op afstand oplossen. Je moet met je voeten in de klei”, legt Guido uit. Ruth van Delfgauw van Being a Designer en partner van het Expertisenetwerk Systemisch Co-Design, licht toe: “Dat geldt niet alleen voor onderzoekers en ontwerpers: voor verbinding moeten ook bewoners, ondernemers en zelfs bobo’s vieze handen krijgen.” Experimenteren met ‘vieze handen krijgen’ doen Ruth en Guido bijvoorbeeld samen met de Stadshart Top, in het centrum van Amsterdam, voor een leefbaar centrum.

In de Top komen bewoners en ondernemers met initiatieven, waarin verschillende belangen samenkomen. Elena Simons, creative director bij Wonder, is één van de drijvende krachten: “Die initiatieven ontwikkelen we samen en voeren we in onderlinge samenhang uit. Daarbij kan iedereen bijdragen. Sommigen organiseren en overleggen met de gemeente, anderen flyeren of verwijderen fietsen, en weer anderen komen met creatieve ideeën. Juist die diversiteit maakt het proces krachtig.”

Kleinschaligheid is troef, dat heeft Guido geleerd van de Top: “Small is beautiful: in een wijk, buurt of school zijn veranderingen haalbaar. Daar kan je veel van leren.” Hij gelooft minder in een landelijke participatieproces. “Wat werkt in Amsterdam-Centrum, werkt niet per se in de Bijlmer of Groningen. Maar door kennis uit te wisselen, kunnen we patronen ontdekken en de vele initiatieven verweven. Zo kan je verandering creëren: in kleine stapjes en op vele plekken tegelijkertijd.”

Onderwijs en de nieuwe generatie

Binnen Inholland wordt partnercipatie ook doorvertaald naar het onderwijs. Studenten doen mee in actieonderzoek van de living labs, leren hoe je collectief eigenaarschap creëert en ervaren hoe weerbarstig maatschappelijke vraagstukken zijn. “We leiden ze niet alleen op als professionals, maar ook als burgers die verantwoordelijkheid nemen voor de samenleving”, aldus Guido.

De kern in drie principes

Uit lopende projecten destilleert Guido drie kernprincipes voor partnercipatie:

1. Denk mee, beslis mee en doe mee: voor verandering is praten onvoldoende. Help mee met het bedenken én uitvoeren van plannen.
2. Small is beautiful: begin klein, in een wijk of organisatie, en leer door te creëren.
3. Doen is beslissen: plannen waar mensen hun schouders onder zetten gaan door, waar ze alleen over praten niet.
    

Naar een partnercipatiebeweging

Partnercipatie is geen uitgewerkt model, maar een benadering die groeit uit de praktijk. Het heeft warme belangstelling binnen het Expertisenetwerk Systemisch Co-design (ESC). “We leren elke dag”, zegt Guido. “Het is vallen en opstaan, en het kost tijd. Maar de urgentie is groot: van afval tot zorg, van toerisme tot klimaat. Deze vraagstukken zijn te complex om alleen door overheid of markt op te lossen. We moeten het samen doen.”

Zijn droom? Een beweging waarin lokale initiatieven in verschillende wijken en sectoren met elkaar verbonden worden. “Als we die kennis en energie verweven, ontstaat er een kettingreactie van maatschappelijke innovatie.”

Hoeveel vrijheid kun je studenten eigenlijk geven? Hoe verhouden persoonlijke ontwikkeling en toetsbare leerdoelen zich tot elkaar? In de derde – en laatste – aflevering van onze podcastserie ‘Authentiek Leiderschap in de praktijk’ gaat host Rianne samen met lector Jürg Thölke in gesprek met Reuben Wijnberg, teammanager van de Living Labs binnen Creative Business. In dit artikel gaan we dieper in op die spanning, aangevuld met inzichten van collega’s van Inholland over wat het vraagt om met vertrouwen leiding te geven in leren en ontwikkeling.

Buiten de gebaande paden

In de podcast vertelt Reuben hoe studenten in de Living Labs zelf hun leerdoelen mogen kiezen. Dat klinkt eenvoudig, maar levert soms verrassende keuzes op. “Een student besloot bijvoorbeeld Egyptisch te leren koken en ontdekte zo meer over haar eigen identiteit en achtergrond. Fantastisch om te zien hoe zoiets een springplank kan worden naar zelfvertrouwen en richting”, zegt hij.

Die vrijheid roept ook vragen op. Want hoe begeleid je studenten die ineens buiten de gebaande paden stappen? En hoe combineer je persoonlijke leerdoelen met de eisen van het onderwijs? Zoals Reuben het scherp samenvat: “Er is niks mis met knuffelen met lama’s, zolang dat maar een diepere leerervaring oplevert.”
 

Spanningsveld in het onderwijs

Jürg benadrukt in het gesprek dat authentiek leiderschap bij studenten niet vanzelf ontstaat. “We besteden nog steeds te weinig aandacht aan persoonlijke ontwikkeling in het onderwijs. Terwijl jonge mensen straks te maken krijgen met complexe vraagstukken, waarin juist hun authenticiteit en reflectievermogen cruciaal zijn.”

Rianne vraagt zich af hoe docenten in dat spanningsveld hun rol kunnen pakken: enerzijds de regels en kaders van het onderwijssysteem, anderzijds de ruimte voor persoonlijke ontwikkeling van studenten. Hoe creëer je balans? Wat betekent dit voor de relatie tussen student en docent?

“Als docent balanceer je voortdurend tussen loslaten en leidinggeven,” zegt Mark Jacobs, docent bij de AD Crossmediale Communicatie. “Studenten vragen ruimte, maar soms hebben ze juist houvast nodig. We coachen on the job.”
 

Leiderschap vraagt leiderschap

Mark ziet dat er binnen zijn opleiding veel aandacht is voor persoonlijke ontwikkeling en reflectie. “Bij de AD Crossmediale Communicatie zijn bijna de helft van de leeruitkomsten gericht op reflecteren, feedback geven, professionele identiteit en persoonlijke ontwikkeling”, vertelt hij. “We werken met beroepsauthentieke vraagstukken, omdat studenten recht hebben op ongelijk onderwijs – passend onderwijs dat recht doet aan waar ze als individu staan in hun ontwikkeling.”

Dat vraagt situationeel leiderschap van docenten: weten wanneer je ruimte geeft en wanneer je stuurt. “We vragen van studenten wendbaarheid, maar dat vraagt ook wendbaarheid van docenten. Soms moet je ‘leading from behind’ zijn en studenten ruimte geven, en soms juist meester zijn en even richting geven of sturen als de situatie dat vraagt”, aldus Mark.
 

Verantwoordelijkheid van de student

Pabo-student Josefien Klaase, voorzitter van de strategische studentenadviesraad van Inholland, deelt in de podcastaflevering haar visie: volgens haar mag het onderwijs zeker bijdragen aan authentiek leiderschap, maar ligt de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor persoonlijke ontwikkeling bij de student zelf.

“Veel studenten weten nog niet precies welke kant ze op willen, of proberen te voldoen aan een beeld van wie ze zouden moeten zijn”, vertelt Martijn Mesman, docent en onderzoeker bij het lectoraat Authentic Leadership. “Als docenten kunnen we hen uitnodigen om daarover na te denken: wie ben ik, wat vind ik belangrijk, en hoe kan ik keuzes maken die echt bij me passen? Het onderwijs kan die zoektocht niet overnemen, maar wél faciliteren met een leeromgeving die uitnodigt tot reflectie. Daarbij is het belangrijk dat we dicht bij de leefwereld van studenten blijven. Authentiek leiderschap klinkt soms abstract, maar uiteindelijk gaat het erom dat studenten groeien als mens; in hun eigen tempo, op hun eigen manier.”

Petra Biemans, lector Human Capital, waarschuwt daarbij voor te veel nadruk op reflectie. “Wees spaarzaam met authentiek leiderschap”, zegt ze. “Studenten worden gek van reflecteren als er te weinig nieuwe inhoud of gedrag is om op te reflecteren. Dan wordt reflecteren een doel op zich in plaats van een middel om te leren. Doe het alleen als het nut en toegevoegde waarde heeft.”
 

The Trip: een succesvol praktijkvoorbeeld

Martijn ontwikkelde samen met collega’s The Trip, een serious game die studenten helpt om op een laagdrempelige en aansprekende manier te reflecteren op hun persoonlijke ontwikkeling. In de game maken studenten een virtuele wereldreis en worden ze geconfronteerd met herkenbare situaties uit hun eigen leefwereld. Die leiden tot vragen als: wat vind ik belangrijk, hoe reageer ik in bepaalde situaties en waarom eigenlijk? De inzichten die ze opdoen, nemen ze mee naar de fysieke les, waar ze in groepen verder reflecteren en met elkaar in gesprek gaan.

“We merkten dat het moeilijk was om authentiek leiderschap te concretiseren in het onderwijs”, vertelt Martijn. “The Trip is geen heilige graal, maar het helpt studenten wel om op een andere manier met reflectie bezig te zijn. In plaats van een verplichte terugblik op het afgelopen jaar, beleven ze situaties die dichtbij hen staan. Dat maakt het gesprek tussen student en docent veel opener.”

Inmiddels wordt The Trip ingezet bij meerdere opleidingen binnen het domein Creative Business en het domein Techniek, Ontwerpen en Informatica. Martijn: “Sommige studenten vinden het meteen geweldig, anderen moeten even wennen. Maar vrijwel iedereen zegt na afloop dat het ze aan het denken heeft gezet. Eén student zei: ‘Ik vind dat jullie persoonlijke ontwikkeling eigenlijk moeten afschaffen, maar als het blijft, dan is The Trip de beste manier om het te doen.’ Dat vond ik een prachtig compliment.”

Benieuwd hoe Reuben, Jürg en Rianne deze spanningen verkennen en welke tips ze hebben voor docenten en studenten? Beluister aflevering 3 van deze driedelige podcastserie:

Afscheidsbijeenkomst
Op vrijdag 28 november is de afscheidsbijeenkomst van Jürg Thölke in Pakhuis de Zwijger. We gaan dan verder met elkaar in gesprek over dit onderwerp. Je bent van harte uitgenodigd om hierbij aanwezig te zijn. Lees hier meer en meld je aan.

We zijn benieuwd naar jouw kijk op de plek van authentiek leiderschap in het onderwijs. Laat het ons weten in de reacties!

Hoe blijf je jezelf in een tijd waarin AI en andere nieuwe technologie razendsnel onze werkelijkheid veranderen? Kun je nog je eigen koers houden als je dagelijks wordt overspoeld met prikkels, informatie en verleidingen? In de tweede aflevering van onze podcastserie ‘Authentiek Leiderschap in de praktijk’ gaat host Rianne samen met lector Jürg Thölke in gesprek met Richard John, docent Business Innovation, Design Thinking en AI en lid van de AI Taskforce van Hogeschool Inholland. In dit artikel verdiepen we dat gesprek met visies van collega’s van Inholland: hoe kijken zij aan tegen de rol van authentiek leiderschap in een digitale wereld?

Zorgen bij studenten

In de podcast vertelt Jürg hoe technologie ons al eeuwenlang uitdaagt. Hij vergelijkt de huidige AI-golf met het vuur van Prometheus: iets dat warmte en licht kan geven, maar ook huizen kan verwoesten. “Het tempo van de digitale ontwikkelingen is zo hoog dat we vaak alleen nog reageren, in plaats van bewust kiezen hoe we ermee omgaan”, zegt hij.

Richard ziet van dichtbij hoe studenten experimenteren met AI. Hij vertelt over hun enthousiasme, maar ook over hun zorgen: “Sommige studenten vragen zich letterlijk af of hun studie nog wel zin heeft. Of ze straks nog een plek hebben op de arbeidsmarkt.”

Petra Biemans, lector Human Captial, denkt dat die angst bij jongeren niet nodig is: “Er verdwijnen natuurlijk een aantal banen, maar er komen ook weer allerlei nieuwe banen bij. In de praktijk valt de snelheid waarmee dit soort veranderingen plaatsvinden mee.  Neem bijvoorbeeld de ‘paperless office’. Dat werd in de jaren tachtig van de vorige eeuw al voorspeld maar dat is nu pas realiteit.”
 

Diepgewortelde beroepsidentiteit

Petra benadrukt dat technologie niet alleen beroepen verandert, maar ook de mensen die ze uitoefenen. “Technologie verandert niet alleen wat we doen, maar ook wie we zijn als professional.” Ze noemt als voorbeeld de zorgverlener, wiens werk steeds meer verandert van zorgen voor mensen naar mensen helpen bij zelfzorg – een coachende rol. Of de accountant die tegenwoordig meer een adviseur is dan een rekenaar. “Zodra de kern van een beroep verschuift vraagt dat om een ander type mens. Beroeps- en professionele identiteit is vaak dieper geworteld in mensen dan we denken.”

Ook Laura Vos, programmamanager AI, ziet dat AI de beroepspraktijk fundamenteel verandert. ”Het beïnvloedt de gewenste leeruitkomsten, maar ook het onderwijs en de toetsing. AI is niet zomaar een tool die je implementeert. Als we het niet doordacht inzetten, verstoort het de kern van het onderwijs: dat studenten echt leren wat ze moeten leren, dat onze toetsen valide blijven en dat een diploma ook daadwerkelijk iets zegt over de vaardigheden van die student.”
 

Menselijk en authentiek blijven

Pabo-student Josefien Klaase, voorzitter van de strategische studentenadviesraad van Inholland, deelt in de podcastaflevering haar ervaring met AI. Ze vertelt daarnaast dat ze ziet dat veel jongeren hun denken deels uitbesteden aan AI en ze vraagt zich af hoe zij daarin menselijk en authentiek kunnen blijven.

Richard legt uit hoe belangrijk kritisch denken en zelfreflectie in dit digitale tijdperk zijn geworden: “Wie weet wie hij is en wat hij wil, kan AI sturen in plaats van zich te laten sturen.” “Het gaat erom dat we zelf nadenken over wat we van AI willen”, vult Koos Zwaan, lector Innovation in the Music Industry, aan. “In plaats van klakkeloos te accepteren wat grote techbedrijven ons aanbieden, kunnen we ons afvragen hoe we AI vormgeven op een manier die recht doet aan onze waarden en diversiteit.”
 

Kennis en reflectie

“Zelf kritisch blijven denken en gevoel hebben bij wat juist en niet juist is, kan alleen als je beschikt over basiskennis”, zegt Petra. “Zorg als student dat je die basiskennis vanuit je opleiding op orde hebt, zodat je weet waar je het over hebt en je niet afhankelijk opstelt ten aanzien van systemen.”

Ook Laura ziet kritische reflectie als een essentiële pijler. “Om AI verantwoord in het onderwijs te kunnen inzetten, moeten we vanuit Inholland de juiste voorwaarden scheppen: duidelijke kaders, voldoende scholing voor AI-geletterdheid en een solide AI-infrastructuur.” Tegelijkertijd vraagt de opkomst van AI om een herziening van het curriculum. “Onderwijs, toetsing en leeruitkomsten moeten worden aangepast aan de AI-ontwikkelingen. Daarbij is het belangrijk om ook vast te leggen wanneer AI wel of niet gebruikt kan worden.”

Daarbinnen is ook aandacht nodig voor scholing in AI-geletterdheid van studenten, zegt Laura. “Ze moeten begrijpen wat de mogelijkheden en risico’s zijn, en de output kritisch leren beoordelen. Alleen dan kunnen ze AI bewust gebruiken en niet te snel meegaan in de verleiding ervan.” Petra: “Digitale vernieuwing is een verandertraject, geen knop die je omzet. Mensen hebben tijd en begeleiding nodig om er echt iets mee te doen. Authentiek leiderschap betekent ook dat je dat proces serieus neemt.”

Benieuwd wat Richard en Jürg te zeggen hebben over hoe je als mens in deze digitale tijd trouw blijf aan je eigen waarden? Over wat het betekent om je eigen koers te bepalen, ook als AI steeds meer taken van ons overneemt? Beluister aflevering 2 van deze driedelige podcastserie:

Afscheidsbijeenkomst
Op vrijdag 28 november is de afscheidsbijeenkomst van Jürg Thölke in Pakhuis de Zwijger. We gaan dan verder met elkaar in gesprek over dit onderwerp. Je bent van harte uitgenodigd om hierbij aanwezig te zijn. Lees hier meer en meld je aan.
 

Ook zijn we benieuwd naar jouw kijk op de wisselwerking tussen authenticiteit en het gebruik van technologie. Laat het ons weten in de reacties!

Hoe vind je je plek in een samenleving die razendsnel verandert? Hoe kunnen studenten zich verhouden tot prestatiedruk, maatschappelijke onzekerheid, polarisatie en de constante aanwezigheid van sociale media? In de eerste aflevering van onze driedelige podcastserie ‘Authentiek Leiderschap in de praktijk’ onderzoeken host Rianne en lector Jürg Thölke samen met Ouafila Bejja-Essayah, docent-onderzoeker diversiteit en inclusie, wat authentiek leiderschap betekent in deze tijd. In dit artikel zetten we de belangrijkste inzichten uit het gesprek op een rij, aangevuld met reflecties van collega’s binnen Hogeschool Inholland.

De essentie van authentiek leiderschap
Volgens Jürg draait authentiek leiderschap in de huidige samenleving om het vermogen om in contact te blijven: met jezelf, met anderen en met wat er om je heen gebeurt. “Niet alleen weten wat belangrijk is, maar het ook durven handelen wanneer het erop aankomt.” Hij ziet hoe lastig dat is in een tijd waarin studenten worden afgeleid, overvraagd of juist geremd door de druk die ze ervaren. “Authentiek leiderschap vraagt om vertraging, reflectie en het vermogen om lastige gesprekken niet te vermijden, maar juist op te zoeken”, zegt Jürg.

“Het voeren van lastige gesprekken gaat samen met ongemak en dat is iets dat mensen liever uit de weg gaan”, legt Marieke Slootman, associate lector Veerkrachtig ontwikkelen in inclusieve pedagogische contexten, uit. Toch is het aangaan van dat ongemak essentieel: “Ongemak hoort bij groei en verbinding vanuit vertrouwen. We zijn zo gewend geraakt aan stelligheid en nooit fouten mogen maken, dat openheid soms voelt als een risico. Terwijl juist dát nodig is: niet ingaan op de reflex van verdediging, maar luisteren, vragen stellen en nieuwsgierig blijven.” 
 

Studenten zijn maatschappelijk betrokken
Volgens Ouafila zijn studenten veel meer bezig met maatschappelijke ontwikkelingen dan vaak wordt gedacht. “Als je doorvraagt, zie je dat ze zich echt zorgen maken over waar de wereld naartoe gaat.” Maar in de onderwijspraktijk wordt die betrokkenheid niet altijd gezien. “School wil gevoelige onderwerpen vaak neutraliseren”, zegt ze. “Daardoor zien we studenten niet zoals we ze eigenlijk zouden moeten zien.”

Senka Rebac, docent-onderzoeker Authentiek Leiderschap, ziet dat het gesprek in haar lessen ontstaat wanneer ze het persoonlijk maakt: “Veel studenten weten simpelweg niet wat er werkelijk speelt, maar zodra ik maatschappelijke vraagstukken concreet maak en vertaal naar hun dagelijkse leven, zie ik dat interesse en betrokkenheid onmiddellijk toenemen.” 
 

Prestatiedruk en ruis
In de voorbereiding van de podcastaflevering zag Rianne dat bijna de helft van de studenten zich vaak gestrest voelt. Veel studenten ervaren hoge verwachtingen, onzekerheid over de toekomst en sociale druk. Ouafila herkent dat direct: “Het werkveld vraagt om veerkrachtige studenten, maar de druk stapelt zich enorm op. Studenten moeten veel keuzes maken, terwijl ze daar niet altijd de tools voor hebben.” In de podcast vertelt Ouafila dat ze werkt aan onderwijsinstrumenten die studenten helpen de juiste tools te ontwikkelen.

Marieke vult aan dat veerkracht niet alleen een individuele eigenschap is, maar iets dat ontstaat in relatie: “Je kunt studenten geen veerkracht aanleren als je zelf moeilijke gesprekken uit de weg gaat. Ze leren het alleen als wij het voorleven: luisteren, twijfelen, een fout durven maken.” Senka deelt een voorbeeld van hoe zij dat in haar lessen aanpakt: “Toen ik mijn studenten vroeg hun telefoon weg te leggen in de les deelde ik mijn eigen gevoel daarover. Dat veranderde de energie, want ik sprak ze aan van mens tot mens en niet van docent tot student. Door mijn kwetsbaarheid te tonen, ontstond ruimte voor hen om ook te openen. In die ruimte kunnen we ons bewust worden van patronen die meespelen.” Ze zegt: “Kwetsbaarheid en veerkracht gaan over het loslaten van de façade van perfectie en het openen van ruimte voor echtheid en vertrouwen.” 
 

Inner Development Goals bieden richting
Grote maatschappelijke vraagstukken kunnen overweldigend zijn voor studenten, vindt ook Pabo-student en voorzitter van de strategische studentenadviesraad van Inholland, Josefien Klaase. Zij vraagt in de podcast aan Jürg en Ouafila hoe de jonge generaties vanuit authentiek leiderschap positief kunnen bijdragen aan de samenleving van nu.

De Inner Development Goals (IDG’s) helpen hier volgens Jürg en Ouafila bij door grote maatschappelijke thema’s te verbinden aan persoonlijke vragen en waarden. In de podcastaflevering leggen ze uit wat deze IDG’s zijn en hoe deze verhouden tot de Sustainable Development Goals (SDG’s).

Jürg: “De SDG’s gaan over het ‘wat’. De Inner Development Goals gaan over het ‘hoe’.” Ze helpen studenten reflecteren op gedrag, waarden en hun rol in de samenleving. Ouafila ziet in de praktijk dat dit werkt: “Het wordt kleiner en persoonlijker. Studenten ontdekken dat ze wél invloed hebben, maar dat die begint bij hoe ze zichzelf begrijpen en verhouden tot anderen. Dat vermogen wordt belangrijker dan ooit, juist in een samenleving waar verandering de norm is en waar jongeren zich soms afvragen of ze wel een plaats hebben.” 
 

De beperking van ‘professionaliteit’
In veel westerse systemen wordt professionaliteit nog gezien als rationeel, taakgericht en emotieloos. Maar zowel Marieke als Senka benadrukken dat dit vandaag niet meer werkt. Senka verwoordt het scherp: “We hebben geleerd dat emotie en professioneel zijn twee gescheiden werelden zijn. Maar er bestaat geen relatie zonder emotie. En maatschappelijke vraagstukken los je niet op met alleen cognitieve kennis. Daarvoor heb je zelfkennis nodig, bewustzijn van je patronen en de moed om je te verbinden met de ander.”

Marieke sluit zich daarbij aan en wijst op een belangrijk misverstand: “Authentiek leiderschap wordt soms uitgelegd als: ‘dit is wie ik ben, deal er maar mee’. Maar authentiek zijn betekent juist blijven ontwikkelen, blijven verbinden. Niet verharden, maar open blijven.” Dat is precies waar de samenleving om vraagt: samenwerken aan grote uitdagingen. Om samen te werken, moeten mensen zich kunnen relateren aan elkaar en daarvoor is innerlijk werk nodig: bewustzijn, reflectie, emotioneel contact kunnen maken.
 

Een gedeelde verantwoordelijkheid
“Authentiek leiderschap is niet iets dat je oplegt, maar iets dat je mogelijk maakt”, zegt Jürg. “Onze taak is om omgevingen te creëren waarin studenten kunnen groeien. De rest gebeurt in hun eigen tempo.” Ouafila benadrukt dat dit vraagt om balans: “Sommige studenten vragen structuur, anderen ruimte. Authentiek leiderschap betekent dat je meebeweegt en samen zoekt naar wat werkt.”

Marieke: “Studenten leren dit alleen als zij het ons zien doen. Laten we daarom als professionals oefenen in openheid, fouten durven maken en moeilijke gesprekken voeren. Niet alleen voor hen, maar ook voor onszelf.” Meer over authentiek leiderschap in het onderwijs hoor je in aflevering 3.

Benieuwd hoe Jürg en Ouafila authentiek leiderschap duiden in de huidige samenleving? Beluister aflevering 1 van deze driedelige podcastserie:

Afscheidsbijeenkomst
Op vrijdag 28 november is de afscheidsbijeenkomst van Jürg Thölke in Pakhuis de Zwijger. We gaan dan verder met elkaar in gesprek over dit onderwerp. Je bent van harte uitgenodigd om hierbij aanwezig te zijn. Lees hier meer en meld je aan.

We zijn benieuwd naar jouw kijk op de grote thema’s in de samenleving en hoe authentiek leiderschap daarin helpend kan zijn. Laat het ons weten in de reacties!

De komst van generatieve AI zet de creatieve industrie op zijn kop. Nemen ChatGPT en andere generatieve AI met zogeheten large language models het werk van creatieve professionals over? Kunstenaar-onderzoeker Jacco Gardner schetst liever een ander toekomstbeeld. Begin 2026 start hij met een professional doctorate (PD) bij Inholland om te onderzoeken hoe je kunt samenwerken met AI om tot nieuwe vormen van audiovisuele expressie te komen. Precies zoals dat in de jaren ’80 en ’90 gebeurde met de eerste computers. “Van de pioniers van toen en de protocollen uit deze digitale revolutie kunnen we in de praktijk veel leren.”

Read English article here

Jacco is aan het begin van zijn carrière vooral bekend geworden als muzikant, componist en producer. Van een multi-instrumentalist met voorkeur voor psychedelische muziek bewoog hij naar een retro-futuristisch synthesizer-geluid. Door de optredens in binnen- en buitenland was er weinig ruimte voor zijn onderzoek. “Dat onderzoek heb ik altijd belangrijk gevonden”, zegt hij. “Zo studeerde ik in 2012 af bij de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht op de kenmerkende sound van een unieke limiter uit de jaren ’60 en ’70, een historisch instrument voor muziekproductie gebouwd door Phonogram-engineer Jan Audier.”

Live performances
Inmiddels weet hij onderzoek en optredens te combineren. “Studio-experimenten haal ik naar het podium waarin ik samenwerk met elektronica alsof het muzikanten zijn”, zegt hij. Voor deze audiovisuele performances bouwt Jacco installaties op van machines. “Ik ben live in contact met hen zoals een dirigent met een orkest.” Een belangrijke rol is daarin weggelegd voor vergeten intelligente sequencers, apparaten die eigen compositionele keuzes maken. “Het is alsof je daarmee aan het improviseren bent met een muzikant. Er is echt realtime interactie tussen mij en de apparatuur.”

Mens en machine
De sequencer kwam in opmars in de jaren ’80 samen met de komst van digitale elektronische muziek. “Het is een heel interessante tijd”, zegt Jacco. “Er zijn toen protocollen ontwikkeld waarmee elektronische muziekinstrumenten onderling muziekinformatie uitwisselen. Wat deze digitale revolutie zo interessant maakt, is de samenwerking tussen mens en machine. De machine werd toen echt gezien als een kompaan en een verlengstuk van je creativiteit met complex, onvoorspelbaar gedrag alsof het mensen zijn. Dat menselijke gedrag doet denken aan AI van nu.”

Samenwerken met AI
Jacco ziet veel parallellen tussen de digitale revolutie van veertig jaar geleden en de komst van generatieve AI. “Maar wat nu gebeurt is dat mensen veel delegeren aan AI en dat kan problematisch zijn. We moeten leren samenwerken met technologie, zoals de pioniers in de jaren ’80 en ’90 deden. Van hen en de protocollen uit deze digitale revolutie kunnen we in de praktijk veel leren. Behandel AI als creatief instrument voor menselijke expressie. Daarvoor moet je het eerst leren begrijpen en ermee interacteren. Als we dit niet doen en het werk overlaten aan algoritmen die we niet doorgronden, verdwijnt onze autonomie als creatief professionals en moeten we vrede hebben met een homogene uitkomst.”

Driehoeksverhouding
In zijn audiovisuele performances maakt Jacco ook gebruik van AI. “Op het podium ontstaat een soort driehoeksverhouding tussen mij, het AI-model dat ik gebruik en de digitale instrumenten. AI put daarmee uit ons cultureel verleden en stimuleert onze creativiteit met een taal die wij begrijpen. Het is een intrigerende ervaring voor mij die centraal staat in mijn PD-onderzoek: hoe kan AI bemiddelen tussen creatieve digitale systemen en creatieve professionals om zowel collaboratieve intelligentie te behouden als nieuwe vormen van audiovisuele expressie mogelijk te maken? Kan AI leren over het erfgoed van de digitale revolutie en daarmee de menselijke creativiteit stimuleren?”

Pioniers van toen
In zijn PD wil Jacco (aankomende) creatieve professionals, zoals studenten, helpen om hun creatieve expressie met AI te verbeteren. “Belangrijk is om hen het erfgoed van de digitale revolutie mee te geven en hen in contact te brengen met de pioniers van toen. Hoe kunnen we de protocollen en technologie van die tijd toegankelijk maken voor de makers van nu zodat zij daarop kunnen voortbouwen? Daarnaast verdienen de pioniers van toen bekendheid voor hun werk. In symposia wil ik makers van nu en pioniers van toen in contact met elkaar brengen.”

Innovation in the Music Industry
Jacco’s PD-traject duurt vijf jaar. Hierin wordt hij begeleid door Koos Zwaan, lector Innovation in the Music Industry. “Het PD-project van Jacco sluit heel goed aan bij de onderzoeksagenda van mijn lectoraat. In zijn onderzoek kijkt Jacco vooral naar de wisselwerking tussen technologische innovatie en creatieve innovatie. Op wat voor manier krijgt nieuwe technologie een rol binnen de maakprocessen én presentatievormen van muzikanten? Maar ook sociale innovatie speelt een belangrijke rol, zowel doordat Jacco in zijn onderzoek een vorm van digitaal erfgoedconservering doet, maar ook in bredere zin de rol van technologie in onze samenleving ter discussie stelt. AI is niet meer weg te denken, maar hoe gebruiken we deze? En welke bewuste keuzes kunnen we daarin maken?”

Na twintig jaar als lector, waarvan vijf jaar aan Hogeschool Inholland bij het lectoraat Authentic Leadership, neemt Jürg Thölke afscheid van deze rol. Zijn pionierswerk bracht het systemisch perspectief en authentiek leiderschap stevig in het hoger onderwijs en verbond deze thema’s met actuele maatschappelijke vraagstukken. “Authentiek leiderschap is een zoektocht naar de beste versie van jezelf, in verbinding met de wereld om je heen.”

Authentiek leiderschap in de praktijk
Jürg sluit zijn lectoraat op persoonlijke wijze af: in gesprek met collega’s, studenten en partners over hoe en waarom authentiek leiderschap concreet vorm krijgt in het onderwijs en daarbuiten. Denk aan de vraag hoe je vanuit authentiek leiderschap omgaat met AI, hoe werkelijk betekenisvolle relaties en ontmoetingen in het onderwijs ontstaan, en hoe ieders eigen beweging kan bijdragen aan grotere maatschappelijke vraagstukken. “Hoe verhouden wij ons, als docent, student of creatieve professional, tot de snelle ontwikkelingen in onderwijs, technologie en samenleving?”

Systemisch perspectief
Jürg is zeer betrokken geweest bij het Expertisenetwerk Systemisch Co-design (ESC) en belicht authentiek leiderschap in deze bijeenkomst ook vanuit het systemische perspectief: hoe verhouden wij ons – als docent, student of creatieve professional – tot de snelle ontwikkelingen in onderwijs, technologie en samenleving? Hoe blijven we in verbinding met onszelf, met anderen en met de wereld om ons heen? Welke voorbeelden van authentiek handelen laten zien wat dat concreet betekent?

ESCalator
Deze bijeenkomst wordt vormgegeven in samenwerking met ESC, als een ESCalator: sessies die ESC regelmatig organiseert om samen te leren over onderwerpen die raken aan systemisch codesign. Tijdens deze bijzondere Escalator openen we samen een ruimte voor verbinding. Het programma is inhoudelijk én persoonlijk; geen stappenplannen maar een gezamenlijke verkenning waarin we waarnemen, oefenen en elkaar ontmoeten – eerlijk, soms confronterend, kwetsbaar en met aandacht. Aansluitend volgt een persoonlijk afscheid van Jürg met ruimte voor reflectie, dankbaarheid en samenzijn.

Datum en locatie
Vrijdag 28 november 2025, 14.00 -16.00 uur in Pakhuis de Zwijger, Amsterdam.

Aanmelden
Je bent van harte welkom om hierbij aanwezig te zijn: Meld je hier aan

De samenleving staat voor grote uitdagingen zoals armoede, huisvesting, klimaatverandering, om er maar een paar te noemen. Om landen wereldwijd te helpen deze thema’s duurzaam aan te pakken, formuleerden de Verenigde Naties in 2015 zeventien duurzame ontwikkelingsdoelen: de Sustainable Development Goals (SDG’s). Philippa Collin deed binnen het Kenniscentrum ARC – het onderzoekscentrum van het domein Creative Business van Hogeschool Inholland – onderzoek naar hoe we deze doelen tot leven brengen. Haar overtuiging: “Samenwerking is de basis om werken aan de SDG’s op gang te krijgen. Het is onze taak om studenten de taal te leren om over samenwerken te praten.”

English? Read more here

Eind augustus legde Philippa haar werkzaamheden bij Inholland neer om te genieten van een vervroegd pensioen. De afgelopen jaren werkte zij aan projecten over persoonlijke ontwikkeling in relatie tot duurzame verandering. Zij richtte zich op de vraag: hoe stimuleer je studenten om actief bij te dragen aan een duurzamere wereld? Haar onderzoek leidde tot mooie projecten, waaronder twee internationale samenwerkingen: Games for Goals en de ESC-IDG Hub. In beide projecten stond samenwerking centraal. Niet alleen als middel, maar ook als doel op zich.

Games for Goals

In het project Games for Goals werkten vier Europese hogescholen uit Nederland, Duitsland, België en Portugal samen met drie NGO’s aan het ontwikkelen van educatieve spellen, bedoeld om basisschoolleerlingen kennis te laten maken met de SDG’s.

De samenwerking verliep in jaarlijkse ‘mobilities’: intensieve projectweken waarin internationale studententeams samen een spel ontwierpen rond een duurzaamheidsvraagstuk. Zij ontwikkelden in totaal drie spellen die inmiddels vertaald zijn in vijf talen en vrij beschikbaar zijn, net als een bijbehorende methodologie over goed duurzaamheidsonderwijs.

Een resultaat om trots op te zijn, maar volgens Philippa was het proces net zo waardevol als het product. "Studenten leerden samenwerken in een internationale context, ontdekten impliciete culturele waarden en maakten kennis met andere opvattingen over leren, docentschap en motivatie. Zo zagen sommige partners uit andere landen de student vooral als producent van een eindresultaat, terwijl we bij Inholland juist ruimte willen creëren voor persoonlijke groei en intrinsieke motivatie koesteren."

Die gesprekken over waarden leidden tot iets essentieels: “Studenten leerden samen reflecteren, afstemmen en onderlinge verschillen bespreekbaar maken. Ze hebben geleerd om echt te luisteren, om aannames los te laten en om samen tot iets nieuws te komen. Ze ontwikkelden een gezamenlijke werkcultuur en een gemeenschappelijke taal. Die ervaring is minstens zo waardevol als het spel dat ze maakten.”

ESC-IDG Hub

Veel studenten – en ook docenten – voelen zich overweldigd door de omvang van maatschappelijke thema’s als klimaatverandering, sociale ongelijkheid en de transitie naar een circulaire economie. Ze willen iets betekenen, maar weten vaak niet waar te beginnen.

Om daar verandering in te brengen, is in samenwerking met het Expertisenetwerk Systemisch Co-Design de IDG Hub opgericht: een interactieve ontmoetingsplek waar onderzoek wordt gedaan naar waar mensen zich zorgen over maken én waarin zij graag in beweging komen. Tegelijk is de hub een plek waar maatschappelijke transities en duurzaamheidsvraagstukken gezamenlijk en systemisch worden aangepakt vanuit Inner Development Goals (IDG’s).

Samen met collega’s ontwikkelde Philippa een praktische training voor studenten om deze innerlijke vaardigheden te verkennen. De training bestond uit een korte introductie, gevolgd door interactieve werkvormen en reflectiemomenten. De opzet was laagdrempelig, maar het effect groot. “Studenten herkenden zich in de thema’s. Ze gingen opener met elkaar om, voelden zich meer verbonden met zichzelf, met anderen en de wereld om hen heen. Dat creëerde vertrouwen en handelingsperspectief.”

De ESC-IDG Hub hanteert een dynamische benadering waarin de student centraal staat. “De kloof tussen weten en doen is groot. De IDG’s helpen studenten die kloof te overbruggen met zichzelf als vertrekpunt”, vertelt Philippa. “Het gaat niet om méér weten, maar om jezelf beter leren kennen, zodat je in actie durft te komen. Vanuit je eigen waarden, in je eigen discipline.”

Van binnen naar buiten: samenwerking als veranderkracht

Wat beide projecten met elkaar verbindt, is het besef dat duurzame samenwerking niet vanzelf ontstaat. Het vraagt om bewustzijn, taal, oefening en moed om in beweging te komen. Al is het stap voor stap. “Door studenten te begeleiden in hun persoonlijke ontwikkeling en hen serieus te nemen als partner in het leerproces, ontstaat ruimte voor echte samenwerking. En die samenwerking is noodzakelijk voor duurzame ontwikkeling en het creëren van een wereld waarin wij willen leven”, aldus Philippa.

In 2025 vieren de Urban Leisure & Tourism Labs (ULTL) van Inholland hun jubileum: het lab in Amsterdam bestaat tien jaar, en de Rotterdamse variant blaast vijf kaarsjes uit. Wat begon als een gedurfd experiment buiten de muren van de hogeschool is inmiddels uitgegroeid tot een krachtig systeem waarin studenten, onderzoekers, bewoners en partners samenwerken en onderzoeken hoe toerisme en vrijetijdsbesteding kunnen bijdragen aan stedelijke vraagstukken en een leefbare plek voor bewoners en bezoekers.

Leren in de leefwereld

Sinds de start zijn de labs gevestigd in de wijken Amsterdam-Noord en Rotterdam-Zuid. Dit zijn gebieden die de afgelopen jaren zelf ook sterk in beweging zijn geweest. “Toen wij in Amsterdam-Noord begonnen, was het nog helemaal niet hip of toeristisch”, blikt Roos Gerritsma, lab lead van ULTL A’dam, terug. “We zijn echt met de buurt meegegroeid.”

De labs zijn niet zomaar onderwijsplekken, maar zogeheten ‘living labs’: plekken waar studenten uit verschillende landen en vanuit verschillende opleidingen samen aan de slag gaan met actuele, complexe vraagstukken van bewoners en organisaties uit de buurt. “Het is onderwijs in de echte wereld”, zegt learning director Zac Woolfitt. “Midden in de samenleving, verbonden met de community.”

Een bijzondere leeromgeving

In de afgelopen vijf jaar werkten in totaal 195 studenten in het lab in Rotterdam, en 236 in Amsterdam. In Amsterdam doen studenten vaak hun minor in het lab, terwijl Rotterdam zich sinds 2024 vooral richt op afstudeerders die zelfstandig onderzoek doen naar praktijkvragen.

De living labs zijn daarmee uitgegroeid tot meer dan opleidingsplekken: het zijn hubs voor sociale innovatie en transitiegericht leren. En hoewel het werken in het lab soms even slikken is voor studenten, ze worden ‘in het diepe gegooid’, zijn ze achteraf vaak razend enthousiast. “Studenten zijn onze beste ambassadeurs”, vertelt Maaike de Jong, community manager ULTL Rotterdam.

Successen

De labs kunnen trots zijn op hun resultaten. In Amsterdam maakten studenten onder meer het Verhalenbankje en de Wensmuur, initiatieven die bewoners en partners letterlijk en figuurlijk met elkaar verbinden, vertelt Jeroen Jager, community manager ULTL Amsterdam. In Rotterdam ontstonden projecten als Mi Lobi Zuid, een symbool van vertrouwen in de buurt, en Koningsdag op Zuid, waarin studenten samen met bewoners en partners een viering op poten zetten. Ko Koens, lector New Urban Tourism en lab lead ULTL R’dam: “Door deze succesvolle projecten ervaart iedereen dat kleine interventies grote impact kunnen hebben.”

Dankzij de labs hebben de onderzoekers van Inholland ook een aantal subsidies toegekend gekregen. Bijvoorbeeld voor het driejarige Europese onderzoeksproject SMARTDEST dat gericht was op toerisme en social rechtvaardigheid in steden, en het Coe CI-project Van gebiedsrouw naar Wow. Daarnaast zijn de labs, die deel uitmaken van het European Network of Living Labs (ENoLL), de enige living labs rond het thema stedelijke toerisme en vrijetijdsbesteding in Europa.

Leerervaringen

Ook gaat er soms iets anders dan verwacht. Dat is leerzaam voor zowel de studenten als het lab-team. Zo leidde het uitreiken van budgetten aan studentenprojecten onverwacht tot extra druk, in plaats van motivatie. En niet alle interacties met buurtbewoners zijn positief. “Soms krijg je keiharde reacties terug”, vertelt Zac. “Maar ook daar leren we van.” Roos benadrukt het belang van duidelijke communicatie met partners over wat studenten wel én niet kunnen leveren: “Verwachtingen managen en ruimte voor leren creëren is cruciaal.”

Vooruitkijken: nieuwe vormen, hetzelfde doel

Beide labs staan aan de vooravond van verandering. De vorm en fysieke locatie zijn niet in beton gegoten, maar buiten kijf staat dat het netwerk blijft. In Amsterdam wordt gekeken naar een andere plek dichtbij de huidige in de Modestraat. Rotterdam beweegt richting een ‘citylab’ waarin ook lectoren uit andere domeinen participeren, een kans voor meer interdisciplinaire samenwerking. Onderzoeker Donagh Horgan kijkt vooruit: “We willen nog meer teruggeven aan de community en onze bijdrage verder verspreiden, van Zuid naar andere wijken.”

Wat blijft, is de kern van het lab-onderwijs: leren door te doen, samen met de stad.

Twee hinkelbanen, een snelheidsmeter en plantenbakken met foto’s en verhalen van bewoners uit de wijk: Carnisse Poort in beweging is officieel geopend. Dit geeft het gebied extra kleur en maakt het een fijnere plek voor bewoners en bezoekers. Dat is de ambitie waar het Urban Leisure & Tourism Lab van Hogeschool Inholland al vijf jaar aan werkt in Rotterdam Zuid.

“Toen ik de hinkelbanen voor het eerst zag, durfde ik er niet eens op te gaan staan. Terwijl dat natuurlijk juist de bedoeling is!” lacht grafisch ontwerper Laura Aranda Morales. Ze is supertrots op haar ontwerp. “Als ik dit zie, denk ik yes! Over alle woorden is nagedacht, ze weerspiegelen de wijk. Het ontwerpproces was een puzzel vanwege alle elementen die erin mochten: welke woorden, welke kleuren en hoe maak ik het speels? Het 3D-effect is mijn signature.”

Kracht van de buurt zichtbaar maken
Laura was natuurlijk aanwezig tijdens de opening, net als Houcem Bellakoud en Jeanthalou Haynes (midden op de foto) van Unity in Diversity. Dat is een Rotterdams platform dat kunst, cultuur en participatie inzet om mensen te verbinden en de kracht van de buurt zichtbaar te maken. Zij hebben het volledige creatieve concept van Carnisse Poort in Beweging ontwikkeld in samenwerking met Laura.

‘Art’ in de wijk
Ook Karin Herweijer was er (links op de foto); zij deed haar afstudeeronderzoek naar ‘art’ in de wijk bij het Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam. Ze onderzocht hoe kunst verbinding brengt in een wijk. Daarvoor sprak ze zo’n dertig buurtbewoners tijdens het schilderen van de gevel van het oude ABN Amro-pand naast Zuidplein waar het lab van Hogeschool Inholland gevestigd is.

Voor alle leeftijden
“Zij gaven aan dat herkenning en kleur belangrijk zijn, plus dat het écht over Zuid moet gaan. Op basis hiervan bedacht ik de plantenbakken met foto én verhaal als verbinder in de wijk. Het zijn inwoners die de wijk maken, want iedereen in Rotterdam Zuid heeft een rol. Samen met de hinkelbaan, de snelheidsmeter en de veldbloemen maakt het een vrolijk pleintje waar het leeft én het is voor alle leeftijden.”

Gezonde wijk in brede zin
Karins idee van de plantenbakken heeft dus ‘het zaadje geplant’ voor de latere hinkelbaan en snelheidsmeter. Na Mi Lobi Zuid (de gevelschildering van het voormalige ABN Amro-kantoor) is De Carnisse Poort voor Inholland de  tweede interventie in healthy placemaking: een gezonde wijk maken in de breedste zin van het woord. De Carnisse Poort is onderdeel van een bredere aanpak om de aantrekkelijkheid, leefbaarheid en veiligheid in en rondom Hart van Zuid te verbeteren. Een mooi voorbeeld van hoe het lab werkt: grote impact maken met kleine interventies door studenten en onderzoekers in en met het lokale netwerk.

Dit gebeurt in samenwerking met bewoners, gemeente Rotterdam, Stichting Zie Hart van Zuid, Urban Leisure en Tourism Lab Rotterdam en lokale partners. Specifiek voor het Healthy Placemaking project is dit het consortium: Hotelschool The Hague, HZ University of Applied Sciences, Winkelcentrum Zuidplein, Sportbedrijf Rotterdam, Theater Zuidplein, Rotterdam Ahoy en Hogeschool Inholland.

Wat gebeurt er als studenten uit verschillende landen elkaar ontmoeten in een virtuele wereld om samen te leren, creëren en verkennen? Dat ontdekten studenten van Hogeschool Inholland (Urban Leisure & Tourism Lab Amsterdam) en de Latvian Academy of Culture tijdens ‘Connected Creativity in VR’, een internationaal onderwijsproject waarin virtual reality (VR), creativiteit en samenwerking samenkwamen.

Twee weken lang werkten Nederlandse en Letse studenten samen aan een internationale opdracht in virtual reality. Niet in een fysiek klaslokaal, maar in een gedeelde digitale omgeving, ontworpen als virtuele speeltuin. Via avatars in platforms zoals VRChat onderzochten zij hoe een creatieve ruimte van de toekomst eruit zou kunnen zien in het jaar 2050. De opdracht daagde studenten uit om over hun eigen grenzen heen te denken en gezamenlijk nieuwe vormen van creativiteit te verbeelden. 

Samenwerken over grenzen 
Het project vond plaats binnen een COIL-traject (Collaborative Online International Learning). Doel was om internationale samenwerking mogelijk te maken zonder fysieke reis, en tegelijk te onderzoeken hoe VR kan bijdragen aan interculturele communicatie, artistieke expressie en vernieuwend onderwijs. 

“VR bood niet alleen de mogelijkheid om met elkaar te werken op afstand”, vertelt Farah, student Tourism Management aan Inholland. “Het gaf ook vrijheid om te experimenteren, om jezelf op een andere manier te laten zien.” 

Het project werd geïnitieerd door Kasia Głowicka, onderzoeker bij het Inholland-lectoraat Authentic Leadership en ontwikkelaar van het curriculum voor creativiteit (Comenius Senior Fellow, 2023). Voor dit project ontwikkelde ze een specifieke reeks VR-sessies en zocht ze de samenwerking met haar Inholland-collega Esther Bouw (lectoraat Design Thinking), Ieva Zemīte (Latvian Academy of Culture) en Avinash Changa (WeMakeVR).

Dankzij een innovatiesubsidie vanuit de VIS-regeling van het ministerie van VWS werd de brug geslagen tussen onderwijs en praktijk. Avinash bracht zijn expertise in immersieve storytelling in, waarmee studenten werden geïnspireerd om VR te verkennen als zintuiglijk, poëtisch en expressief medium. 

Immersieve creativiteit 
De resultaten waren verrassend creatief én cultureel rijk. Zo ontwierp een team een virtuele “galerie walk” waarin je begin aan antiek kunst en volgt naar moderne Nederlandse dans club. Een ander team bouwde een storytelling-theater over de toekomstige tekening claslocaal met holografische decors. Eén groep presenteerde zelfs een immersief gedicht waarin zwevende woorden, geluid en beweging samenkwamen in een live VR-performance. 

Maar het belangrijkste resultaat lag in de ervaring zelf. Studenten leerden samenwerken in een internationale context, ontwikkelden digitale én sociale vaardigheden, en groeiden in zelfvertrouwen. “Ik was in het begin huiverig”, zegt een deelnemer, “maar al snel voelde het presenteren als avatar juist bevrijdend.” 

Ook de verbinding tussen studenten bleek sterk. Veel deelnemers hielden contact na afloop, en sommige samenwerkingen groeiden zelfs uit tot vriendschappen. 

De toekomst van leren 
“Connected Creativity in VR” laat zien hoe technologie, creativiteit en internationale samenwerking elkaar kunnen versterken. Door letterlijk buiten de eigen realiteit te stappen, ontdekten studenten nieuwe manieren van denken, samenwerken en maken. Een project dat vooruitblikt op het onderwijs van morgen én er al een voorproefje van geeft.

Press here for English

Het initiatief werd gelanceerd tijdens de laatste editie van Amsterdam Dance Event (ADE) in samenwerking met de Dutch Support Group. Rosaline Tóth, artiestencoach/ emotietherapeut en initiatiefnemer van Dutch Support Group, lichtte destijds in Trouw toe: “Het lijkt alsof het dj-leven vol rozengeur en maneschijn is, maar het is ook een eenzaam bestaan. Vaak zijn het heel creatieve en gevoelige mensen waarvan wordt verwacht dat ze op het podium plotseling een superster zijn. Dat geeft regelmatig frictie.” 

Herkenning voor artiesten 
Mandy de la Porte, oud-student Leisure & Events Management, ontwikkelde in 2024 voor haar afstudeerproject een platform met verschillende onderdelen, zoals een artiestenpanel, video’s van interviews met artiesten en een postercampagne om mentaal welzijn in de muziekindustrie te adresseren, en vond daarvoor de samenwerking met Dutch Support Group. 

Dat het project direct omarmd werd door het werkveld maakt Mandy trots: “Het is bijzonder om te zien dat iets wat ooit begon als mijn afstudeerproject nu daadwerkelijk impact heeft backstage op grote festivals als DGTL. Dat artiesten zich herkennen in de boodschap en ermee aan de slag gaan, laat zien hoe relevant en nodig dit onderwerp is. Ik ben trots dat ‘It’s not all roses’ bijdraagt aan meer bewustzijn en een gezondere cultuur in de muziekindustrie.” 

Roep om meer aandacht voor mentaal welzijn 
Op DGTL is ‘It’s not all roses’ opgenomen in de artist briefing en aanwezig in het Artist Village. “Met een team van vier therapeuten en coaches staan we klaar voor artiesten die in gesprek willen over mentale veerkracht en welzijn”, vertelt Rosaline. “Dit is voor Dutch Support Group een nieuwe manier van werken. Wij geloven dat dit een belangrijke stap is richting meer bewustwording in een wereld waar succes vaak gepaard gaat met flinke persoonlijke druk. We hopen dat festivals, samen met managers en boekingskantoren, in de toekomst meer ruimte en budget kunnen vrijmaken om deze – zeer nodige – zorg te bieden aan artiesten.” 

Koos Zwaan is lector Innovation in the Music Industry bij Inholland en lab lead van het IMI Lab. Hij werkt momenteel aan het onderzoeksproject Heal the Healer om de mentale gezondheid in de muziekindustrie te verbeteren: “Het is fantastisch dat dit belangrijke concept van onze alumna is opgepakt door Dutch Support Group en dat ‘It’s not all roses’ op deze manier verder wordt gebracht. Met het festivalseizoen in aantocht is het bittere noodzaak dat er meer aandacht komt voor mentaal welzijn van artiesten.” 
 

Eerste ervaringen in de virtuele ruimte

Tijdens de eerste VR-onboarding sessie maakten studenten van Inholland en QUT in kleine internationale teams interactief kennis. Ze gebruikten hiervoor een immersieve VR-technologie: een virtuele omgeving die gebruikers via een VR-bril het gevoel geeft écht aanwezig en samen te zijn in een digitale wereld. Tijdens de tweede sessie werkten ze samen aan leeropdrachten vanuit de opleiding Creative Business in Den Haag. Hiervoor werd gebruikgemaakt van twee methoden:

• Het Co-Design Canvas van Wina Smeenk, lector Societal Impact Design aan Hogeschool Inholland.
• Playing personas, een methode die helpt om verschillende doelgroepen tastbaar te maken door middel van rollenspellen uit het Co-Design boek van Jeremy Kerr, associate professor Visual Communication, School of Design aan Queensland University of Technology.

Australische studenten reflecteerden tijdens de VR co-design sessies op de verschillende concepten die door Inholland-studenten waren ontwikkeld voor hun leeropdracht. Hiervoor werden avatars en de ‘playing personas’ ingezet. Dit maakte het mogelijk om vanuit een gevoel van belichaming constructieve feedback te geven ter verbetering van de concepten en prototypes. Tegelijkertijd wordt onderzocht hoe co-design in VR empathie en verbinding kan bevorderen door middel van immersie en embodiment.

Jeremy Kerr: “We onderzoeken hoe co-design op nieuwe manieren kan plaatsvinden met behulp van de nieuwste technologie. In plaats van alleen Zoom, Teams en virtuele whiteboards te gebruiken om samen te werken over landsgrenzen heen, kijken we naar belichaamd co-design in speciaal ontworpen virtuele ruimtes. Dit is een geheel nieuwe manier om creatieve samenwerking te ervaren.”

Hoe is het project ontstaan?

Dit project is voortgekomen uit een samenwerking tussen Inholland, QUT en het EdTech-team en is mogelijk dankzij de toegekende VIS-subsidie. Na een succesvolle pilot in juli 2024 werd deze subsidie toegekend, waarna het project werd doorontwikkeld en nu in de praktijk wordt getest met studenten.

Voor veel studenten is dit de eerste keer dat ze in een VR-omgeving samenwerken. Ze ervaren hoe het is om in een virtueel team te functioneren en ontwikkelen hiermee cross-culturele communicatievaardigheden, digitale geletterdheid en vakinhoudelijke kennis van co-designmethodes.

Projectleider Claudia Mayer, docent bij Creative Business en onderzoeker bij Societal Impact Design binnen Kenniscentrum ARC, benadrukt: "Deze immersieve manier van co-design geeft studenten een unieke leerervaring. Ze ontwikkelen niet alleen inhoudelijke en technische vaardigheden, maar leren ook samen te werken met mensen van over de hele wereld."

Vervolgstappen

Na de VR-sessies vond een feedbackbijeenkomst plaats om ervaringen en perspectieven uit te wisselen. De volgende stap is het schrijven van een artikel over deze vernieuwende manier van onderwijs en samenwerken, maar de voorlopige reacties zijn alvast positief.

Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, concludeert: "Met dit onderzoek doen we waardevolle inzichten op over hoe VR-ervaringen bij kunnen dragen aan co-design over landsgrenzen heen. We zagen dat studenten echt het gevoel hadden samen te werken. In de gebaren zagen we eerste signalen van empathie, bijvoorbeeld toen een Australische avatar van een twaalf jaar oud meisje werd gerustgesteld door de Nederlandse student met een aai over haar bol. Bovendien leren we over de integratie van VR-technologie in onderwijs en onderzoek."

Press here for English

Tijdige hulp
Mantelzorg bij dementie wordt vaak geassocieerd met partners, maar kinderen spelen eveneens een cruciale rol. Zij combineren hun zorgtaken meestal met werk en een gezin, waardoor zij een groot risico lopen op stress en burn-out. Ondanks een breed aanbod aan praktische ondersteuning, vinden veel mantelzorgers deze hulp niet op tijd. Gecombineerd met de vaak beperkte focus van professionele zorgverleners op de dementie, leidt dit tot een verminderde kwaliteit van leven van de ouder(s).

“Veel kinderen van ouders met dementie wachten te lang met het zoeken van hulp. Ze ‘kijken het nog even aan’, tot het punt waarop de zorglast hen te veel wordt,” zegt Hilma van Slooten, oprichter van Regie op Dementie, en projectleider van dit onderzoek. “Met dit onderzoek willen we hen helpen om tijdig ondersteuning te vinden.”

Aanpak: Empathisch Co-Design
Het onderzoek wordt uitgevoerd door lector Wina Smeenk en haar team van het lectoraat Societal Impact Design dat deel uitmaakt van Kenniscentrum ARC. De onderzoekers werken met de methode Empathisch Co-Design, waarbij mantelzorgers actief betrokken worden in het ontwerpproces. Wina Smeenk: “Door een ontwerpende aanpak te gebruiken met de mensen om wie het gaat, zorgen we ervoor dat de uitkomsten aansluiten bij de context. Zo weten we zeker dat ze een positieve impact hebben in de praktijk.”
 

Impact op mantelzorg en onderwijs
Dit onderzoek heeft niet alleen impact op mantelzorgers, maar ook op het onderwijs bij Inholland: studenten Social Work zijn betrokken bij het onderzoek, waardoor zij een diepgaand inzicht krijgen in de uitdagingen van mantelzorg. De opgedane kennis kan direct worden toegepast in de praktijk.

Meer informatie over het onderzoek en hoe mantelzorgers kunnen deelnemen is te vinden op www.regieopdementie.nl/codesignonderzoek. Hier worden ook tussentijdse inzichten gedeeld.

Press here for English

Vorige week heeft Roos Gerritsma, associate lector bij ARC Research Center, de eerste fase van haar Professional Doctorate (PD) gepresenteerd. Deze presentatie vormt de basis voor haar verdere PD-traject naar stedelijk regeneratief toerisme.

Tijdens een positief en constructief gesprek besprak Roos haar portfolio met lector dr. Ko Koens (Inholland), lector dr. Karoline Wiegerink (Hotelschool The Hague), senior projectmanager Anne Ruiter (Dienst Grond&Ontwikkeling bij Gemeente Amsterdam) en managing director Insights & Marketing Strategy Maya Janssen RDM (amsterdam&partners).

In haar portfolio kwamen alle stappen aan bod die zij heeft gezet op het gebied van datamanagement, verdiepende studies, lab-innovaties, zelfreflecties en haar paper: Activating an urban regenerative tourism approach: practices and interventions via a living lab setting in Amsterdam North. Deze paper, die zowel theoretisch als praktijkgericht is, vormt de basis voor haar verdere case study.

Roos Gerritsma: “Ik ben nu ongeveer op een kwart van mijn PD-traject. Afgelopen 15 maanden heb ik de kernelementen van mijn studie uiteen kunnen zetten, die je terugziet in de titel van de paper. Tijdens het assessment gaf dit een mooi uitgangspunt om hier, vanuit ieders perspectief over van gedachten te wisselen. Het gaf tevens een bevestiging van waar ik me komende jaren in zal gaan verdiepen, namelijk: de relatie tussen interventies te co-creëren – in dit geval Amsterdam Noord – en hoe dat van invloed kan zijn op een algemener, systemisch niveau. Ik zal mijn Loops for Labs model gaan testen en meten welke impact/doorwerking we hiermee als Urban Leisure & Tourism Lab Amsterdam bereiken.”

Press here for English