Afgelopen week kwamen de partners van het Bean me up!-project samen voor een inspirerende projectdag. We begonnen met een bezoek aan BRS Green in Helmond en sloten de dag af met een plenaire bijeenkomst en rondleiding bij De Jamfabriek in Den Bosch – een mooie locatie waar innovaties rondom plantaardige eiwitten samenkomen.

Tijdens de bijeenkomst deelden alle werkpakketten hun voortgang en gingen we met elkaar in gesprek over de volgende stappen.

Een aantal highlights:

Veldproeven en verwerkingstechnologie
De veldproeven met verschillende veldbonenrassen en alternatieve eiwitgewassen laten opnieuw zien hoe belangrijk meerjarige praktijkproeven zijn. Opbrengst, bodemtype en weersomstandigheden blijven daarbij bepalende factoren.

Binnen de verwerkingstechnologie wordt toegewerkt naar TRL 8, waarbij op industriële schaal wordt gewerkt aan efficiënte eiwitwinning met behoud van functionaliteit.

Nieuwe toepassingen voor veldbooneiwit
Er ontstaan steeds meer veelbelovende toepassingen voor veldbooneiwit, van broodverbeteraars en plantaardige kaas tot sportvoeding, sauzen en gefermenteerde producten.

Aandacht voor consument en onderwijs
Ook consumentenonderzoek en onderwijs krijgen volop aandacht. We onderzochten hoe nieuwe veldboonproducten het beste kunnen aansluiten bij de wensen van consumenten én hoe kennis duurzaam kan worden verankerd in mbo-, hbo- en wo-onderwijs.

Samen werken aan duurzame eiwitten
Naast alle inhoudelijke discussies was het vooral waardevol om elkaar weer fysiek te ontmoeten. Juist door onderzoekers, bedrijven en onderwijspartners samen te brengen, versnellen we de ontwikkeling van duurzame, lokaal geproduceerde plantaardige eiwitten.

Dank aan alle partners voor de open gesprekken, nieuwe inzichten en gastvrijheid!

Dit project is gesubsidieerd.

Lector Feike van der Leij doet een stapje terug als lector Health & Food bij Hogeschool Inholland. Tegelijk start het lectoraat Food, Health & Technology van de nieuwe lector Robin van den Berg. Feike blijft per week nog enkele uurtjes werken, ondersteunt daarbij enkele promovendi en is tijdelijk betrokken bij een nieuwe opleiding van Hanzehogeschool Groningen, die hij mede heeft vormgegeven. Daarmee breekt een mooi moment aan om met Feike terug en vooruit te blikken. Waar is hij trots op en hoe kan het praktijkgerichte onderzoek zich verder ontwikkelen? “We zullen vraagstukken in de voedselindustrie steeds meer benaderen met een holistische blik. Daar is vanuit de praktijk ook grote behoefte aan.”

Feike werkt sinds 2014 als onderzoeker en docent binnen het domein Agri, Food & Life Sciences. In 2021 werd hij lector bij Inholland. Onder de term Food for Happy Ageing legt hij sindsdien de nadruk op de rol van voeding om zo lang mogelijk gezond te blijven én te genieten. Want lekker eten moet gezond zijn en gezond eten lekker.

Persoonlijke prijzen
Feikes werk is niet onopgemerkt gebleven. “Eerlijk gezegd ben ik wel trots op enkele prijzen die ik heb ontvangen, mede namens enthousiastelingen om me heen. Zoals de Duurzame Dinsdagprijs die ik in de Tweede Kamer kreeg uitgereikt voor onderzoek naar hoe de garnalenvisserij reststromen kan verwaarden. En in 2023 riep Inholland me uit tot Onderzoeker van het jaar. Het is een bevestiging van mijn uitgangspunten. Ten eerste om onderzoek en onderwijs altijd te combineren. Ik begin geen enkel onderzoeksproject zonder studenten. Ten tweede vind ik het belangrijk om laagdrempelig over ons onderzoek te communiceren. Zoals over het Bean me up!-project waarover we een stripboek hebben gepubliceerd dat in duizenden exemplaren naar mbo’s en hbo’s is gegaan.”

Veldbonen als duurzaam alternatief
Bean me up! zelf is voor Feike ook een hoogtepunt. Het project had als doel om de teelt van veldbonen te onderzoeken als duurzame vervanging van dierlijke eiwitten én van geïmporteerde soja. “Het leverde onder andere een prachtig nieuw product op: Yogho Bono, een alternatief voor yoghurt. Niet van koemelk maar van veldbonen. Studenten hebben geholpen om het echt lekkerder te maken en efficiënt te produceren.”

Ondervoeding bij ouderen
Feike kijkt ook met tevredenheid terug op het onderzoeksproject PLINT Ondervoeding. “Het is een project waarin we iets willen doen tegen ondervoeding bij ouderen. Onder meer door met nieuwe concepten ouderen voldoende, gezond en lekker te laten eten. Ook met dit project bereikten we veel aandacht en impact, onder meer met een magazine gericht op de doelgroep.”

Plantaardig, lokaal en biologisch
Het praktijkgericht onderzoek naar duurzaam geproduceerde en gezonde voedingsproducten gaat onverminderd door. “Met Duurzame eiwitten: Eendje meer zetten we verder in op de transitie naar plantaardige eiwitten, en dan specifiek met waterlinzen. Daarnaast willen we een vervolg geven aan Bean me up! door nóg breder te onderzoeken hoe we lokale waardenketens voor de veldboon kunnen opzetten. Op den duur kunnen we toewerken naar biologische teelt van de veldboon. Dan heb je de volledige verduurzaming te pakken: plantaardig, lokaal en biologisch. Dit brengt wel nieuwe uitdagingen mee. Want duurzame land- en tuinbouw is vaak arbeidsintensief, wat het economisch minder rendabel maakt.”

Met een holistische blik
Voor deze nieuwe uitdagingen ziet Feike de samenwerking met de technologie. “Kunnen we door bijvoorbeeld robotisering en gebruik van data de land- en tuinbouw verduurzamen én efficiënter maken? We zullen vraagstukken in de voedselindustrie steeds meer benaderen met een holistische blik, waarbij je food, techniek, economie en andere disciplines inzet. Daar is vanuit de praktijk ook grote behoefte aan.

Innoveren vanuit diversiteit
Inholland is die holistische, interdisciplinaire weg al ingeslagen, constateert Feike. “Zo biedt de nieuwe locatie van Hogeschool Inholland Amsterdam hubs voor interdisciplinaire samenwerking. Dat is het mooie van onze hogeschool: al onze locaties vormen micro-biotopen waarin innovaties razendsnel kunnen gaan. Juist op de manier waarin we sterk zijn: persoonlijk en dichtbij. Laat Alkmaar, Amsterdam, Delft en al onze andere locaties doen waarin ze sterk zijn. Zo zijn we prachtig complementair aan elkaar en kunnen we vanuit die diversiteit mooie resultaten bereiken. Het geeft vertrouwen dat we met een ervaren man als Robin van den Berg een nieuwe collega hebben die deze lijn kan doortrekken.

Hoe smaakt een yoghurtvervanger gemaakt van veldbonen? Op dinsdag 25 juni kunnen bezoekers van het jaarlijkse NWO-festival TEKNOWLOGY de proef op de som nemen. Want dan serveert Inholland op een eigen stand dit gezonde, duurzame en innovatieve hoogstandje als toetje van een complete ketenaanpak. En er valt nog veel meer te beproeven, zoals een robot die broccoli oogst en een serious game om zo energiezuinig mogelijk komkommers en tomaten te telen. Het is een bloemlezing van wat we met praktijkgericht onderzoek te bieden hebben voor agri en food.

“NWO richt zich oorspronkelijk op de academische wereld”, zegt Jeroen Wildenbeest, associate lector Smart Farming. “Maar de organisatie betrekt steeds meer het praktijkgericht onderzoek van bijvoorbeeld hogescholen. Tekenend voor die ontwikkeling is de uitnodiging die onze onderzoeksgroep kreeg voor TEKNOWLOGY in Utrecht. Als een van de weinige hbo-instellingen zijn we aanwezig om de toegevoegde waarde van ons praktijkgericht onderzoek te demonstreren.” 

Technologie in agri en food
Op een eigen stand laat Inholland zien wat we kunnen betekenen voor het innoveren en verduurzamen van de agri- en food-productieketens. “Technologie, zoals robotisering en datascience, speelt hierin een heel belangrijke rol”, zegt Jeroen. “Bijvoorbeeld om de productiekosten te verlagen en de opbrengsten te vergroten, bedrijfsrisico’s te verminderen en duurzamer te telen.”

Rijdende en vliegende robots
De meerwaarde van technologie laat zich meteen aan het begin van de productieketen gelden. “In modellen maak je voorspellingen over de groei van je gewas. Door de daadwerkelijke groei en omstandigheden te meten, stel je die voorspellingen continu bij. Wij hebben daarvoor onder meer monitoringssystemen ontwikkeld op rijdende en vliegende robots. Deze robots kunnen gewassen ook scannen op ziekten en plagen.”

Autonoom broccoli oogsten
Voor TEKNOWLOGY heeft Jeroen ervoor gekozen een ander type robot te demonstreren. “We laten zien hoe deze robot autonoom broccoli detecteert én aan de hand van de grootte van de kroon selectief oogst. Het is een antwoord op het vraagstuk rond arbeidstekorten en arbeidsmigranten in de land- en tuinbouw en biedt bedrijven daardoor meer bestaanszekerheid. Het mooie is dat de technologieën benodigd voor de teelt van broccoli en de teelt van veldbonen In essentie dezelfde zijn.”

Telen in een serious game
Ook Frank van der Helm, associate lector Levende Teeltsystemen, zal aanwezig zijn in Utrecht. Hij legt daarbij het accent op het begin van de productieketen: het telen. “Ik laat zien hoe je met serious gaming op een aantrekkelijke manier complexe zaken kunt leren en studenten kunt meegeven hoe ze data kunnen gebruiken in de kas. Op TEKNOWLOGY maken we er een eenvoudig wedstrijdje van: probeer de klimaatregeling zo in te stellen dat je zo energiezuinig mogelijk tomaten en komkommers kweekt.”

Van game naar kas
Frank maakt gebruik van een spelvariant van KASSIM, een programma dat geprogrammeerd is door Wageningen University & Research (WUR). “In mijn onderwijs kan ik simulaties maken die speciaal aangepast zijn aan wat ik mijn studenten wil leren over klimaatregeling. Door input van een groep studenten die het model met Wageningen UR getest hebben, komt het model goed overeen met hoe klimaatregeling in de praktijk echt werkt. Dat is wat het hbo doet: onderzoek en onderwijs praktijkgericht maken, en daar zijn studenten heel blij mee. En ik ook: met serious gaming kun je langdurige, complexe processen als teelt en veredeling heel goed onderwijzen. Tuinbouw vraagt nu eenmaal kassen, techniek en tijd en studenten kunnen op bedrijven niet zomaar alles doen. Nu kunnen studenten hun eerste praktijkmeters met een simulatie maken voordat ze echt de kas in stappen.”

Interesse in het onderzoek van Frank? Aanstaande maandag 24 juni is hij te gast bij De Koplopers in de Balie (georganiseerd door Regieorgaan SIA) ‘De glastuinbouw: onterecht onbemind?’

Veldboon in plaats van soja
Naast demonstraties van innovaties in het telen (door Frank) en oogsten (door Jeroen en, op zijn uitnodiging, NHL Stenden Hogeschool) laat Feike van der Leij, lector Health & Food, een bijzonder innovatief product zien én proeven. Het is een alternatief voor yoghurt; niet van koemelk maar van veldbonen. “We willen hiermee bewijzen dat je met een gewas als de veldboon de transitie kunt maken van dierlijke naar plantaardige eiwitten. En dat niet alleen, de veldboon is een goed en duurzaam alternatief voor importsoja, waarvan de productie gepaard gaat met het kappen van tropisch regenwoud, verlies van biodiversiteit, veel transportkilometers en uitbuiting van lokale boeren.”

Vervolg op Bean me up!
De yoghurtvervanger is het trotse resultaat van het afgeronde onderzoeksproject Bean me up!, waarin onderzoekers, studenten en externe partners van Inholland ervaring opdeden met het opzetten van een complete veldboonproductieketen. En dat leverde nog meer gezonde en smakelijke producten op, zoals een eiwitrijke muffin voor een dieet tegen ondervoeding bij ouderen. “Binnenkort starten we met een vervolgproject om de productieketen voor veldbonen robuuster te maken, de teelt vaker biologisch en de veldboon beter te verwaarden. Ook door waterlinzen (foodgrade eendenkroos) en een derde gewas toe te voegen zorgen we dat de functionele toepassing in voedselproducten toeneemt.”

Meer weten over de veelbelovende ontwikkeling van de veldboon?

Feike van der Leij, lector Health & Food bij het domein Agri, Food & Life Sciences is een aanstekelijke verteller. Of het nu gaat over eiwitten, veldbonen, eendenkroos, moleculaire genetica of alle samenwerkingsprojecten die hij aanjaagt, je wordt enthousiast en weet: Feikes werk doet ertoe. Elk onderzoek waar hij bij betrokken is, vliegt hij aan in het ‘5 O-verband'. Feike: “Daarmee doel ik op de noodzakelijke samenwerking tussen onderzoek, onderwijs, omgeving, overheid en ondernemers. Onderzoek doe je niet alleen in een laboratorium. Je hebt elkaar nodig om gezonde langdurige veranderingen in onze voedselproductie voor elkaar te krijgen, zodat we langer gezond kunnen leven. De Wij Inholland award voor de ‘onderzoeker van het jaar’ is dan ook zeker niet voor mij alleen.”  

Feike, opgeleid als moleculair bioloog, promoveerde aan de Rijksuniversiteit van Groningen op aardappel-biotechnologie en genetische modificatie van gewassen. “Ik onderzocht bijvoorbeeld hoe je met aardappels of suikerbiet afbreekbare visnetten kan maken uit zonlicht en CO₂”. Daarna verschoof zijn aandacht naar voeding en werkte hij als onderzoeker in de kindergeneeskunde. Hij hield zich bezig met obesitas en diabetes en raakte meer en meer geïnteresseerd in de maatschappelijke kant van voeding.”

Passie en betrokkenheid
De volgende stap in zijn carrière werd het lectorschap, eerst in Noord-Nederland en sinds 2021 bij Inholland. Feike: “Ik wilde mijn kennis niet alleen delen met andere wetenschappers maar ook met een breed publiek. Als lector aan een hogeschool kan dat, omdat ons onderzoek een duidelijke relatie heeft met wat er in de samenleving en het bedrijfsleven speelt. Zoals met het omvangrijke programma Food for Happy Ageing Daarmee onderzoeken we hoe voedingsmiddelen ons kunnen helpen langer gezond te blijven en op een gelukkige manier oud te worden. Op een manier die goed is voor het klimaat en onze leefomgeving. Dat gaat niet alleen over voedingsmiddelen, maar ook over innovaties, gedrag en zorg.”

(On)waarheden over voeding
Gezond en gelukkig leven is een dankbaar doel om na te streven, want wie wil dat nou niet? Maar hoe maak je eigenlijk de juiste gezonde keuzes? Volgens Feike geven gerenommeerde instituten als het Nederlands voedingscentrum prima adviezen. Minder enthousiast is hij over de vele ‘onzinverhalen’ die via (social) media verspreid wordt, en op geen enkel wetenschappelijk onderzoek zijn gebaseerd. “Ik vind het belangrijk dat we evidence based informatie delen met een breed publiek. Daarom besteed ik steevast een derde van mijn onderzoeksbudget aan communicatie, zodat we de resultaten en innovaties van ons onderzoek meer bekendheid bij de doelgroep kunnen geven.”

De kracht van eiwitten
Een van die innovaties is het gebruik van veldbonen en waterlinzen (eendenkroos) in voedingsmiddelen. “Allebei de gewassen zijn heel eiwitrijk en veel milieuvriendelijker dan soja en zuivel. Er zijn verschillende types eiwitten waarvan we vooral de hoogwaardige soorten benutten in ons lichaam. Gebeurt dat onvoldoende, dan bestaat er kans op ondervoeding. Ook is het belangrijk om te weten dat eiwitten je spierkracht beïnvloeden. Als je beweegt trekken je spieren samen waarna je lichaam een signaal afgeeft om eiwitten op te nemen. Deze opname zorgt voor toename van spiermassa en -kracht. Daarom zeg ik vaak dat bewegen misschien nog wel belangrijker is dan voeding als basis voor een goede gezondheid.”

Spijs van veldbonen
Met het ‘Bean me up-onderzoek’ hebben Feike, zijn collega’s en studenten hard gewerkt om de potentie van de veldboon te onderzoeken. De onderzoekers van het lectoraat bekeken, samen met externe experts, hoe de veldboon het best geteeld en geoogst kon worden en de studenten Food Commerce & Technology verwerkten ze tot een bakkerijproduct. Feike: “Nu telen boeren vooral nog veldbonen om veevoer van te maken. Maar we zijn op weg om een betere keten in gang te zetten. In sommige winkels kan je al gevulde koeken kopen met ‘spijs’ van veldbonen. Dat komt omdat sommige bakkerijen deze innovatie interessant vinden.”

Een tijdschrift voor opa en oma
Een ander onderzoek dat Feike nauw aan het hart ligt is, is het PLINT-onderzoek. Hierin wordt gekeken hoe de kans op ondervoeding bij thuiswonenden ouderen verkleind kan worden. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de mantelzorgers, die goed geïnformeerd moeten worden door experts. Studenten van de zorgopleidingen komen via de zorggroepen bij de mensen thuis. Ook foodstudenten zijn in buurthuizen zelf in gesprek gegaan met de doelgroep. “Het gesubsidieerde gedeelte van dit onderzoek is net afgesloten, maar ik zal met enkele collega’s de promovendus die nog nadere analyses maakt, blijven begeleiden. En we gaan natuurlijk onze inzichten tot dusver delen. Die zijn onder andere te lezen in het tijdschrift Vitaal en Voedzaam dat verschenen is. Een deel van het prijzengeld dat aan de award gekoppeld is, wil ik gebruiken om het tijdschrift op onze Inholland locaties te verspreiden. Studenten kunnen het dan meepikken voor hun opa en oma.”  

In de serie Expeditie Noord-Holland van TV NH onderzoekt boer Ayoub hoe het boerenleven eruit ziet in de toekomst. En hoe ons voedsel dan wordt geproduceerd. Daarom nam hij een kijkje in de keuken bij onze opleiding Food, Commerce & Technology. Daar keek en proefde hij mee in het onderzoek dat we binnen de opleiding en vanuit het lectoraat Health & Food uitvoeren met studenten en samenwerkingspartners naar duurzame voedselinnovaties die goed en gezond zijn voor mens én planeet.     

Onze lector Feike van der Leij  bij Health & Food en onderzoeker Els van Uffelen lichten de kansen van de eiwitrijke veldboon toe. Zo kan de veldboon als lokaal alternatief voor de geïmporteerde sojaboon dienen waardoor vervuilend transport beperkt blijft. En zijn plantaardige eiwitten, wanneer je ze direct tot je neemt in gezond voedsel in plaats van via vlees, ook minder belastend voor het milieu. In het onderzoeksproject ‘Bean me up!’ werken zij samen met diverse partners waaronder Food Innovation Community Amsterdam (FICA) aan de ontwikkeling en vermarkting van veldbonen als alternatief voor importsoja voor menselijke consumptie en als bron voor plantaardig eiwit.       

Boer Ayoub proeft ook diverse producten die gemaakt zijn uit veldbonen, zoals veldbonenmelk en een sausbasis voor knoflooksaus, en waarmee nu geëxperimenteerd wordt om deze ook smaakvol te krijgen. En student Stan Smit laat Ayoub ook brood proeven gemaakt van veldbonen. “Het smaakt niet per se anders”, stelt Ayoub. Stan licht toe: “We proberen het ook zoveel mogelijk op normaal brood te laten lijken, zodat mensen het ook graag eten.” 

  
Inholland werkt vanuit het Centre of Expertise (CoE) Groen, als groene hogeschool van de Randstad, samen met de drie andere groene hogescholen van Nederland: Aeres, HAS Hogeschool en Hogeschool Van Hall Larenstein. Met die CoE Groen zijn we onderdeel van het Groenpact, hét innovatieplatform en samenwerkingsverband voor het groene domein.

Meer weten over de transitie naar plantaardige eiwitten?    
In de podcastserie Onderzoekers over de Toekomst vertelt Feike hier meer over.

Het volledige artikel op TV NH lezen? 
Boer Ayoub proeft 'veldbonenmelk': "Smaakt naar slootwater met ganzenpoep!" - NH Nieuws 

Gedurende twintig weken werkten studenten van de groene opleidingen van Hogeschool Inholland aan duurzaamheidsvraagstukken voor nationale en internationale bedrijven, onderwijsinstellingen en gemeentes. Van het ontwikkelen van plantaardige yoghurt van veldbonen en het verduurzamen van de tuinbouwsector in Marokko, tot het ontwerpen van een duurzame stadsboerderij en voortgezet onderwijs in vertical farms. Studenten laten werken aan duurzame oplossingen voor échte maatschappelijke vraagstukken: een win-win-situatie.  

“Onze studenten zijn van een bevlogen generatie die wil werken aan innovatieve ideeën en praktische oplossingen. In de Green Juniors projecten hebben ze de tijd om met een frisse blik naar multidisciplinaire vraagstukken te kijken die bij organisaties vaak niet aan bod komen. Daarmee doen de studenten waardevolle praktijkervaring op, leren ze van de experts die hen begeleiden en bouwen ze aan hun netwerk. Een mooie win-win dus”, aldus docent Frank van der Helm. 

Plantaardige yoghurt van veldbonen
Plantaardige vervangers voor dierlijke producten worden veelal gemaakt van soja. Deze wordt geïmporteerd vanuit verre landen, niet erg duurzaam dus. Om plantaardige producten te verduurzamen, doet een consortium van werkveld en onderwijs in het project Bean me up! onderzoek naar de mogelijkheden van het gebruiken van lokaal geteelde veldbonen. De veldboon is vanwege het hoge eiwitgehalte en duurzaamheid erg geschikt, alleen maakt een ongewenste bijsmaak het gebruik voor voedingsproducten nu nog lastig. Food Commerce & Technology studenten Joppe van Baar en Sam Hanou gingen de uitdaging aan om een fermentatieproces te ontwikkelen waarbij de off-taste van de veldboon wordt geneutraliseerd. En met succes! “Heel knap hoe de studenten hebben gespeeld met veldbonenmelk en enzymen om de suikers vrij te spelen die nodig zijn voor fermentatie tot yoghurt” aldus lector Feike van der Leij. Uiteindelijk hebben de studenten sensorische testen kunnen doen met hun yoghurt, tijdens de Dag van het Onderwijs & Onderzoek. Als klap op de vuurpijl werd hun project beloond met de FICA juryprijs tijdens het FICA Winter Event. 

Verduurzaming tuinbouw in Marokko 
In opdracht van Learning Community Greenport Horti Campus en als onderdeel van Groenpact versnellingsprogramma Internationalisering, gingen een groep Tuinbouw & Agribusiness studenten aan de slag met het verduurzamen van de tuinbouw in Marokko. Op dit moment wordt daar namelijk 100 liter water verbruikt voor het verbouwen van 1 kilo tomaten. En dat kan, met de juiste kennis en technieken, veel duurzamer vertelt student Justin Middelburg. “Op dit moment wordt er in Marokko nog in de grond geteeld. Maar in de kas kun je het klimaat beter besturen en water circuleren. Daar heb je maar 5 liter water nodig voor 1 kilo tomaten.” Op dit moment kampt het land met een watertekort, dus een innovatie als deze zou hier echt verschil in kunnen maken.  

Om bij te kunnen dragen aan deze verduurzaming deden de studenten verkennend onderzoek naar de scholingsmogelijkheden voor tuinbouwstudenten en –professionals in Marokko. De studenten reisden af naar Agadir om onder andere een bezoek te brengen aan de University of IAV Hassan II. Daar gingen ze in gesprek met tuinbouwstudenten over hun curriculum en mogelijkheden om dit innovatiever te maken. De studenten bezochten ook tuinbouwbedrijven en zagen met eigen ogen hoe de teelt daar nu gaat. “Het is altijd een eye opener om te zien hoe de sector in andere landen is. Het brengt ook weer mooie kansen met zich mee voor de Nederlandse tuinbouwsector”, aldus student Bas van Dijk. Want een samenwerking tussen de Nederlandse en Marokkaanse tuinbouwsector is voor beide landen een interessante kans. “In Marokko kun je in hele andere seizoenen telen dan in Nederland. Hier ligt in de winter de tomatenproductie stil, zeker nu de energieprijzen zo hoog zijn. In Marokko ligt die teelt dan weer stil in de zomer vanwege de hitte. Door samen te werken kan er het hele jaar rond geteeld worden.” En dat is niet alleen financieel aantrekkelijk, maar ook duurzamer. “In Nederland pompen we heel veel energie onze kassen in, in landen als Marokko hoeft dat niet.”  

Tijdens hun bezoek aan Agadir werd op het terrein van de universiteit de eerste glazen kas geopend. Deze zal gebruikt worden voor onderzoek, onderwijs en training. Een mooie eerste stap in de richting van een duurzame sector! 

Stadsboerderij 2.0 voor gemeente Haarlem 
In opdracht van Natuur en Milieu Educatie (NWE) van de gemeente Haarlem gingen Landscape and Environment Management studenten aan de slag met het ontwerpen van de Stadsboerderij Schotertuin 2.0 in het Schoterbos. Ze werkten samen met Bouwkunde studenten van Inholland om tot een integraal ontwerp te komen. Duurzaamheid, ecologie, habitateisen voor dieren en educatie stonden in het ontwerpproces centraal. “Omdat het Schoterbos een waterrijke omgeving is met veel flora en fauna, hebben we bijvoorbeeld natuurvriendelijke oevers in het ontwerp verwerkt. Die maken de overgang van land naar het water makkelijker voor dieren. Ook hebben we een wadi ontworpen, deze kan water opvangen én speelt een belangrijke rol voor amfibieën” vertelt student Simon van den Bos. Naast de natuurlijke dieren die voorkomen in het gebied, zullen er schapen, geiten, varkens, kippen en ezels gehouden worden op de boerderij. Ook hiervoor ontwierpen de studenten verblijven die voldoen aan de habitatseisen van de dieren. “Verder vroeg de gemeente ons om na te denken over de mogelijkheden voor educatie op de Stadboerderij 2.0. Door bijvoorbeeld een steiger te plaatsen in de natuurvriendelijke oever kunnen kinderen met schepnetjes vissen naar onderwaterdieren” legt student Max Püttman uit.  

Voortgezet onderwijs in vertical farms  
De projecten werden feestelijk afgesloten tijdens het Green Juniors Film Festival in Delft. De studenten maakten een film over hun project en deze werd getoond aan opdrachtgevers, docenten, studenten en een vakjury. De jury nomineerde de drie beste films. Uiteindelijk was de eer aan juryvoorzitter Vincent Hodde van het Eye Filmmuseum om Het Groene Kalf uit te reiken aan de winnende groep. De prijs ging naar studenten die een vertical farm realiseerden in de TechTuin van het Damstede Technasium. In deze kassen kunnen de leerlingen kennismaken met de tuinbouwsector en de technieken achter het verbouwen van gezond en duurzaam eten. Hiervoor ontwikkelden de studenten ook lesmateriaal. “We zijn erg blij met het resultaat van dit project. Op deze manier maken onze leerlingen kennis met de technologieën die voor toekomstige en innovatieve voedselproductie gebruikt worden”, complimenteert opdrachtgever Iris Weyer hen. De groep ging niet alleen naar huis met Het Groene Kalf, maar werd ook beloond met een mooie geldprijs! 

FICA organiseerde 14 juni de zesde editie van het FICA Summer Event in Amsterdam. Tijdens dit event kwamen 15 groepen studenten van de opleiding Food Commerce & Technology van Hogeschool Inholland, bedrijven uit het werkveld, docenten, lectoren, practoren en een jurypanel samen. De afgelopen zes maanden hebben de tweedejaarsstudenten gewerkt aan praktijkvraagstukken in samenwerking met bedrijven als Vers aan Tafel, NMK Esbaco, Whole Fiber en We Design Food. Dit resulteerde in creatieve en innovatieve voedingsproducten en -concepten; van ‘Eetmaatjes’ om ondervoeding bij ouderen tegen te gaan tot een voedzame zoete snack voor moeders in Uganda.

Studenten uit Delft en Amsterdam, waarvan twee groepen van de Hogeschool van Amsterdam, werden vorige week uitgedaagd om in vier minuten hun product of concept te pitchen voor veelzijdig jurypanel uit diverse vakgebieden. “Het is mooi om te zien hoe studenten, onderzoekers en het bedrijfsleven samenwerken aan maatschappelijke vraagstukken als ondervoeding bij ouderen, de eiwittransitie 2.0 en circulaire economie. Gezien de feedback van de opdrachtgevers en het niveau van de eindproducten, zou het ons niet verbazen als een aantal van de eindproducten volgend jaar ook echt op de markt komen” aldus jurylid Claudia Oomen van Hogeschool Inholland.

Veldboneneiwit als duurzame vervanging van import soja
In opdracht van NMK Esbaco en het onderzoeksproject Bean me up! heeft een groep gewerkt aan de ontwikkeling van een plantaardige én duurzame eiwitreep voor sporters. De plantaardige eiwitrepen die op dit moment te koop zijn bevatten veelal eiwit uit importsoja. Om tot een nieuwe, duurzamere variant te komen gingen de studenten aan de slag met eiwit uit veldbonen en erwten die lokaal geteeld kunnen worden. Om de reep een neutrale smaak te geven werd gewerkt met veldbonen eiwitisolaat (85% eiwit). De moeilijkheidsgraad bleek te zitten in de muffige ‘off-taste’ van erwteneiwit. Gelukkig wisten de studenten dit op te lossen door drie verschillende smaakvariaties van de reep te maken: chocolade-cacao, appel-kaneel en karamel-zeezout. Naast plantaardig en duurzaam, is de reep ook vegan, glutenvrij en ‘clean label’.

Een voedzame snack voor moeders in Uganda 
De Heights and Minds Foundation zet zich voor de groei en ontwikkeling van kinderen in Indonesië, Senegal en Uganda en het voorkomen van chronische ondervoeding gedurende de eerste 1000 dagen van het leven. Voor een van hun MindUps in Uganda, het Kawempe Youth Centre, werd studenten gevraagd om een voedzame snack voor moeders te ontwikkelen. Een van de grootste problemen blijkt namelijk het voedingstekort bij zwangere en lacterende vrouwen, waardoor hun kinderen groeiachterstanden oplopen. De snack moest niet alleen voedzaam zijn maar ook goedkoop, passend binnen de lokale eetgewoontes en te produceren met lokale ingrediënten. Evi Damstra, student: “In eerste instantie dachten we bij ‘goedkoop’ aan een productieprijs van ongeveer één euro, maar dit bleek al te duur te zijn. Daarnaast moesten we goed onderzoek doen naar beschikbare ingrediënten. Uiteindelijk vonden we hét speciale lokale ingrediënt: Morgina oleifera. Deze plant groeit lokaal en bevat belangrijke vitamines en mineralen die belangrijk zijn voor de zwangere en lacterende vrouwen.” Omdat er in Uganda veel met de handen gegeten wordt ontwikkelden de studenten uiteindelijk een van origine Marokkaanse sellou maar dan met voedzame en lokale ingrediënten. Betaalbaar en makkelijk te maken door de vrouwen zelf.

En de winnaars zijn.. 
Tijdens het event werden ook twee winnende groepen uitgekozen. De prijs voor het meest complexe vraagstuk ging naar de studenten van ‘Bitterzoet’. Zij kregen de vraag om een nieuw soort steviavezels, aangeleverd door Biorefinery Solutions (BRS), te verwerken in een bakkerijproduct. Dit in samenwerking met NMK Esbaco. Deze nieuwe soort steviavezelf heeft in tegenstelling tot andere varianten géén bittere nasmaak. Na veel experimenteren met het verwerken van de stevia in koekjes, marsepein, cakes en fruitmatten kwam een cake met dadel-kaneel-smaak als beste uit het de blinde test onder medestudenten en docenten. Om de knapperige textuur van de stevia tegen te gaan is maanzaad toegevoegd aan de cake. Het is de groep gelukt om maar liefst 50 procent van de normale hoeveelheid suiker te vervangen door stevia!

De prijs voor de meest creatieve oplossing werd uitgereikt aan studenten die zowel een interventiemethode als een product ontwikkelden om ondervoeding bij ouderen tegen te gaan. Dit als onderdeel van het onderzoeksproject PLINT Ondervoeding en in opdracht van Baking Lab en Fresh Monkeys. Ondervoeding bij ouderen is een groot probleem en wordt, zo onderzochten de studenten, vaak veroorzaakt door gebrek aan kennis en eenzaamheid. Met een folder wordt de doelgroep en hun omgeving geïnformeerd over het ondervoedingsprobleem en een gezond dieet en wordt het project ‘Eetmaatje’ geïntroduceerd. Mandy Broersen, student: “Door ouderen te koppelen aan een Eetmaatje waarmee ze boodschappen kunnen doen, samen koken en eten wordt het eetmoment weer gezellig. Als aftrap bakken de ouderen een Ouwe Kerelkoek met een zelf-bak-kit. Deze koek brengt niet alleen gezelligheid, maar draagt ook nog eens bij aan een circulaire economie omdat er reststromen van fruitpulp in verwerkt zijn!”

Ondervoeding bij ouderen in Nederland is een onderschat probleem. Maar liefst 35% van de thuiswonende ouderen die thuiszorg krijgt, is ondervoed. Om meer bewustwording te creëren voor dit probleem en te werken aan een oplossing om deze ondervoeding tegen te gaan, werken tweedejaars studenten van Food Commerce & Technology aan praktijkopdrachten. Als onderdeel van de onderzoeken PLINT Ondervoeding en Bean me up! werken de studenten in opdracht van het bedrijfsleven aan foodinnovaties die ervoor moeten zorgen dat ouderen voldoende voedingsstoffen binnen krijgen en dat er wordt bijgedragen aan de eiwittransitie 2.0.

Gebakjes met veel voedingswaarde
Voor het vak Bedrijfsopdrachten werken de studenten aan opdrachten voor echte opdrachtgevers uit het werkveld. Een van de studentengroepen uit Delft is als onderdeel van PLINT Ondervoeding bezig met het ontwikkelen van groene gebakjes voor ouderen. De opdrachtgever, Jeffrey Spangenberg van foodstart-up VERT, heeft de wens om groene gebakjes te ontwikkelen: kleine gebakjes die veel voedingswaarde bevatten doordat ze voornamelijk uit groente en fruit bestaan. Student Anne-Marije: “Er komt meer bij kijken dan alleen het ontwikkelen van gebak. Het moet voedzaam zijn, het moeten herkenbare smaken zijn voor ouderen, maar daarnaast ook nog licht verteerbaar. Al deze factoren maken het een uitdagend vraagstuk. Maar het idee dat wij met ons product uiteindelijk een bijdrage kunnen leveren aan het probleem van ondervoeding, houdt ons gemotiveerd.” 

Naast het doel om ouderen meer voedingsstoffen te laten innemen, zijn de studenten ook bezig met het ontwikkelen van een app. Door middel van een game met spelelementen willen ze de zorgprofessional, de mantelzorger en de oudere inzicht geven in hun persoonlijke dieet.

Brood verrijkt met veldbooneiwit
Een studentengroep uit Amsterdam is bezig met het ontwikkelen van brood verrijkt met veldbooneiwit voor opdrachtgever Donny Craves, onderdeel van onderzoeksproject Bean me up! De broodmaaltijd wordt namelijk vaak nog wél gegeten door ouderen. Door brood te verrijken met extra eiwitten komen de ouderen op een gemakkelijke manier aan een meer eiwitrijkdieet. Maar waarom met eiwit uit veldbonen? Dierlijk eiwit wordt meer en meer vervangen door plantaardig eiwit van sojabonen uit Brazilië en de US. Dit kan duurzamer: eiwit uit lokaal geteelde veldbonen. Tijdens de tussentijdse presentatie van het project mochten opdrachtgevers, docenten en medestudenten al proeven van een eerste recept bruine bolletjes en dat viel in de smaak.

Maaltijdboxen voor ouderen  
Voor We Design Food en Vers aan Tafel, twee innovatieve foodbedrijven, is een studentengroep uit Amsterdam bezig met het ontwikkelen van een concept dat ouderen moet motiveren en stimuleren gezond en divers te eten door middel van een wekelijks thuisbezorgd maaltijdmenu. De studenten zijn gestart met het uitzetten van enquêtes onder ouderen om te achterhalen welke behoeften zij hebben op het gebied van service. De focus moet namelijk liggen op de experience van de maaltijdbox: hoe zorgen we ervoor dat de ouderen, of mensen in de omgeving van deze ouderen, de toegevoegde waarde van de service inzien? Om het hele verhaal betaalbaar te houden zullen de studenten de komende weken interviews afnemen met zorgverzekeraars om te zien of de maaltijdboxen eventueel vergoed zouden kunnen worden.

Komende periode zullen de studenten hun concepten en producten verder gaan ontwikkelen. Op 14 juni presenteren ze tijdens het FICA Summer Event hun eindresultaat voor opdrachtgevers, docenten en medestudenten.

Samenwerking onderwijs, onderzoek en werkveld
De bedrijven voor wie de studenten hun opdracht uitvoeren, zijn onderdeel van de consortia van de onderzoeksprojecten PLINT Ondervoeding en Bean me up! Een mooi voorbeeld van onderwijs, onderzoek en werkveld die samenwerken aan maatschappelijke vraagstukken. Binnen PLINT Ondervoeding werken de onderzoeksgroepen AFL en GSW samen aan het probleem van ondervoeding bij ouderen. In samenwerking met andere onderwijsinstellingen, zorginstellingen en foodbedrijven verenigd in FICA wordt er gewerkt aan bewustwording van het probleem bij ouderen en hun verzorgers en gezocht naar oplossingen om ondervoeding tegen te gaan. Bean me up! is een Europees gesubsidieerd onderzoeksproject dat zich bezighoudt met de eiwittransitie 2.0: lokaal geteelde eiwitbronnen ter vervanging van importsoja. Samen met Amsterdam Green Campus en de bedrijven verenigd in FICA wordt ingezet op het lokaal telen van veldbonen en bijgedragen aan duurzame, regionale kringlooplandbouw.

Benieuwd naar de deelnemende bedrijven verenigd in FICA en hun ervaring met de projecten? Neem dan een kijkje op de blog van FICA.

Gezond en lekker eten. Volgens Feike van der Leij zijn het twee handen op één goed gevulde buik. Althans, zo zou het kunnen zijn. In zijn lectorale rede op 11 oktober deed hij uit de doeken hoe hij samen met collega’s en studenten bij Inholland en talloze externe partners mensen langer gezond wil laten leven met duurzaam geproduceerd voedsel. Hoe? Door de kracht van smaak te benutten.

Feikes lectorale rede stond niet op zichzelf. Tekenend voor de samenwerking van zijn onderzoekslijn Health & Food liet hij zijn inauguratie samenvallen met de viering in Pakhuis de Zwijger van het vijfjarige jubileum van FICA, een samenwerkingsverband in Amsterdam dat bedrijven en studenten samenbrengt voor vraagstukken en innovaties rond voedsel. Feike sprak eerder als startende lector, de eerste keer voor hogeschool Van Hall Larenstein. “Toen richtte ik me op healthy ageing: langer gezond blijven. Nu ligt de nadruk op happy ageing: zo lang mogelijk gezond blijven maar wel genieten. Voeding die lekker is moet gezond zijn en gezonde voeding moeten we lekker maken.”

Bekijk hieronder de aftermovie van de lectorale rede. 

Brede hogeschool
Onder de naam Food for Happy Ageing ontrolt zich bij de onderzoekslijn Health & Food een uitgebreid onderzoeksprogramma. “We willen bijdragen aan de gezondheid van mensen, zorgen dat ze op een gelukkige manier oud worden en bijdragen aan een duurzame voedselketen.” Of dat allemaal haalbaar is? “Met de opleidingen van het domein Agri, Food & Life Sciences richten we ons hierop. Dankzij de brede hogeschool die Inholland is, kunnen we volop samenwerken met andere domeinen. En we trekken de buitenwereld erbij. Uiteindelijk is de samenwerking samen te vatten in vijf olympische o’s: ondernemers, omgeving, overheid, onderzoek en onderwijs.”

Producten uit uienpulp
“Het onderzoek van Food for Happy Ageing valt uiteen in vijf thema’s”, legt Feike uit. “Spiermetabolisme en veroudering, Gezonde voeding uit reststromen, Doelgroepenvoeding, Gepersonaliseerde voeding en de Kracht van smaak.” Bij alle thema’s kan Feike met enthousiasme voorbeelden van onderzoeksprojecten noemen. Opvallend is de grote betrokkenheid van studenten hierbij. “Jaarlijks is er in Nederland een restroom van 500 miljoen kilo uien. Dit heeft een hoog vezel- en eiwitgehalte. Onze studenten zijn bezig om eetbare producten te ontwikkelen van uienpulp, dat overblijft bij ui-restverwerking.”

Thuiswonende ouderen
Een ander sprekend voorbeeld gaat over doelgroepenvoeding. “Met studenten van het domein Techniek, Ontwerpen & Informatica hebben we een apparaat voor mensen met kauw- en slikproblemen ontwikkeld waarmee ze toch met andere mensen mee kunnen eten.” Weer een ander project richt zich op ondervoeding bij thuiswonende ouderen. “Hierbij zijn onder meer studenten van Food Commerce & Technology, Verpleegkunde en Social Work betrokken.”

Lekker, gezond, duurzaam en betaalbaar
In het thema De kracht van smaak komen volgens Feike alle overige vier thema’s van de onderzoekslijn samen. Het is immers de lekkere smaak die mensen doet eten. “Amsterdam wil in 2025, bij het 750-jarig bestaan, de food capital van Nederland zijn. Dan moeten mensen gebruik kunnen maken van de LGDB-index voor voedsel: is een product lekker, gezond, duurzaam en betaalbaar. Je kunt daar een app van maken, zodat mensen de juiste keuze kunnen maken.”

Van soja naar veldbonen
Tegen die tijd zullen de schappen vol liggen met veldboonproducten, als het aan Feike ligt. “In het project Bean Me Up! onderzoeken we de volgende stap in de zogeheten eiwittransitie. Van de eerste stap, overschakelen van dierlijke eiwit naar sojabonen, naar de volgende: minder afhankelijk zijn van import van soja door veldbonen uit Nederland te gebruiken. We hebben al muffins met veldbooneiwitten getest voor ons project met thuiswonende ouderen.”

Growth Experience Lab
Ook buiten de onderzoeksthema’s zijn studenten betrokken bij onderzoek. “We hebben het Growth Experience Lab waar studenten stagelopen bij lectoren en het prachtigste onderzoek kunnen opzetten. Een mooi voorbeeld is het onderzoek van student Haokun Fu, die de redenen van jongvolwassenen in de Randstad en Shanghai vergeleek om wel of niet vegetarisch te eten. Het geeft goed inzicht voor bedrijven om met hun producten in te spelen op de verschillende markten.”

Inauguratie
Een van de aanwezigen die ademloos zat te luisteren was Huug de Deugd, lid van het College van Bestuur van Hogeschool Inholland. “Voedsel is een bindmiddel in de samenleving. Mensen komen graag samen om voedsel te nuttigen waarbij het belangrijk is dat wat je eet je gezond maakt en houdt. De onderzoekslijn verbindt ook jonge mensen: multidisciplinaire, in de onderwijsketen. Laten we voedsel centraal stellen voor de gemeenschap van Inholland en om dat kracht bij te zetten wil ik jou, Feike, inaugureren.”

Start-ups van studenten
Na het praten kwam het proeven met een bijzondere borrel waarin die verbindende kracht van voedsel en de kracht van smaak pas echt goed tot hun recht kwamen in foodinnovaties van Inholland-studenten. Heuse start-ups als Saucijs Uniq en Bonborange deelden hun gezonde, duurzame en vooral heerlijke hapjes uit aan de aanwezigen.

Heb je de lectorale rede gemist of wil je er meer over lezen? Bekijk hier de presentatie of download het redeboekje De kracht van smaak!

Het duurzame project ‘Bean me up!’, dat zich richt op de ontwikkeling en vermarkting van veldbonen, krijgt 900.000 euro aan Europese subsidie toegekend. Bean me up! is een initiatief van Inholland-lector Feike van der Leij (Health & Food), Amsterdam Green Campus en bedrijven verenigd via de Food Innovation Community Amsterdam (FICA).

“Plaatselijk geteelde veldbonen zijn een goed alternatief voor importsoja als bron van plantaardig eiwit in voedingsmiddelen”, zegt Feike over het project. “Door corona is onze afhankelijkheid gebleken van importproducten en bedrijven die ons minder afhankelijk maken krijgen zo een stimulans. De samenwerkingspartners geven met het project ‘Bean me up!’ de voedings- en procestechnologische ontwikkeling van de veldboonketen een sterke impuls en dragen daarmee bij aan de duurzame versterking van de regio. Dit is een voorbeeld van eiwittransitie 2.0: van soja naar veldboon betekent minder gesleep, en toch superlekker!”

'Het idee is gelijk opgepakt door onze studenten'
Het idee voor Bean me up! is eerst onderzocht door Inholland-studenten Food Commerce & Technology. Deze studenten ( tweedejaars die een half jaar aan een 'bedrijfsopdracht' werkten) waren ook de winnaars van het FICA summer-event. Feike zegt hierover: “Voor de regionale economie is de subsidie een opsteker en voor onze studenten (niet alleen van Inholland maar ook van het Clusius College in Alkmaar) biedt dit aantrekkelijk innovatief onderzoek waarmee het onderwijs actueel blijft. Het Domein Agri, Food & Life Sciences loopt al jaren mee voorop in dit soort ontwikkelingen. Kijk alleen maar eens naar de Wij-Inholland awards die door studenten in de wacht worden gesleept, daar zitten heel vaak creatieve clubjes foodies bij."

De subsidie wordt toegekend vanuit het herstelprogramma EU Next Generation, dat EU-regeringsleiders hebben ingesteld in reactie op de coronapandemie. Onderdeel hiervan is het programma REACT-EU, waarmee de Europese Unie een “groen, digitaal en veerkrachtig herstel” stimuleert van de regionale economie. Het Bean Me Up! project past hier goed bij en sluit bovendien aan op de oproep aan het kabinet door de stichting Transitiecoalitie Voedsel op Wereld Plantendag: “Maak meer plantaardig het nieuwe normaal”.

Naast de rol van Amsterdam Green Campus en Feike zijn rol in het project zijn vele via FICA aangesloten. Het gaat om een vertegenwoordiging vanuit de agri-sector (telers, Vertify, CAV Agrotheek), verwerkers van veldbonen (Biorefinery Solutions, NMK Esbaco, Donny Craves) en applicatie- en marketing specialisten zoals Willicroft en Fresh Monkeys. Hogeschool Inholland en Clusius College participeren in dit project vanuit het food-onderwijs.