Zo’n honderdvijftig mensen zaten op maandag 15 mei veilig binnen Pakhuis de Zwijger voor de lectorale rede van Ben Wagner. Niet dat het buiten zo guur was. Maar voor anderhalf uur waren de aanwezigen wel even losgekoppeld van de digitale wereld waarover de kersverse lector Media, Technology & Society en medepanelleden zo onheilspellend spraken. Want digitaal wordt er een loopje genomen met onze mensenrechten, stelden zij, met alle risico’s van dien. Voor het individu én de maatschappij. Gelukkig eindigt de rede in optimisme en strijdbaarheid. “Sluit je aan bij de gemeenschap voor een toekomst gebaseerd op digitale mensenrechten.”

English? Read more here.

Op de vloer van Pakhuis de Zwijger liggen patronen van golvende rasters. Zodra je erover heen loopt, lijkt de vloer onder je voeten te bezwijken. Het is het gevoel dat Ben de bezoekers graag meegeeft in een korte introductiefilm. “We leven in een hybride wereld en denken dat de grond onder onze voeten stabiel is, maar onze digitale mensenrechten worden continu geschonden.”

Schending van digitale mensenrechten
In zijn rede maakt Ben duidelijk dat schending van digitale mensenrechten veel verder gaat dan discussies over privacy. “We hebben het over infrastructuur en architectuur, zaken die het individuele niveau ontstijgen en waaraan je je niet kunt onttrekken. Een voorbeeld is democratische verkiezingen. We kennen allemaal het Watergate-schandaal. Maar online komt het stelen van informatie voor politiek gewin vaker voor dan je zou denken, ook in ons democratisch Europa.”

Kennis, rechtvaardigheid en macht
Volgens Ben leven we in een surveillancemaatschappij. “Dat zal niet meer verdwijnen. Wat wel kan veranderen, is hoe we hiermee omgaan. Zijn we een object in deze digitale wereld of willen we doorgronden hoe de digitale infrastructuren werken en pakken we de regie om daar bewuster mee om te gaan? Daarvoor zijn drie elementen belangrijk. Diepgaande kennis van hoe het digitale ecosysteem werkt. Rechtvaardigheid: wat is juist? En macht, want zonder een verschuiving van de macht zal niets veranderen.”

Aansluiten bij de community
“Het gaat niet om mij, maar om mijn werk voor de community”, benadrukt Ben tot slot. “Want zonder die community kan ik mijn werk niet doen. Wees geïnspireerd en doe mee. Niets belet je. Sluit je aan bij de gemeenschap voor een toekomst gebaseerd op digitale mensenrechten.”

Dekoloniseren van cultureel erfgoed
In de paneldiscussie onder leiding van journalist, podcastmaker en auteur Tracy Metz voegt Adriana Muñoz, curator van de National Museums of World Culture, zich op het podium. Adriana ziet, net als Ben, een interessante opgave in het digitaliseren en tegelijk dekoloniseren van cultureel erfgoed en archieven. “Want de artefacten zijn nog steeds in handen van westerse musea. Wij bepalen wie toegang heeft tot de objecten van anderen. We moeten leren delen.” Ben: “Interessant is Adriana’s project dat focust op het ontstaansproces van de projecten. Daardoor komen de verhalen en stemmen van meer mensen dan alleen de eigenaren naar voren.”

Totale transparantie vereist
Ook Sophie in ’t Veld, Europarlementariër namens D66, laat zich duidelijk horen in de paneldiscussie. Ze pleit voor een radicaal recht op informatie en totale transparantie in de digitale wereld als basisvoorwaarden. “We moeten niet meer wijzen naar de verantwoordelijkheid van de individuele burger, maar het systeem aanpakken. Er is een contramacht nodig tegenover de macht van techbedrijven en overheden om de democratie te herstellen. Want de rule of law is de law of the ruler geworden.”

Duurzame leefomgeving en veerkrachtige samenleving
Na de paneldiscussie over het bewerkstelligen digitale mensenrechten is het de beurt aan Marije Deutekom om als lid van het College van Bestuur (CvB) Ben officieel te installeren als lector. “Jouw lectoraat past perfect bij de speerpunten van onze hogeschool”, zegt Marije. “Werken vanuit maatschappelijke vraagstukken. Studenten opleiden tot kritische, wendbare professionals die opkomen voor hun digitale rechten. En werken aan een duurzame leefomgeving en veerkrachtige samenleving.”

Studenten Sustainable Media Lab
Een van de studenten die opkomt voor digitale rechten is Didi Baas, derdejaars Creative Business. “Ik volgde vorig semester een labtrack met het thema vrede en gerechtigheid. Vanuit het Sustainable Media Lab richtte ons team zich toen op basisschoolleerlingen van groep 7 en 8 om hen mediawijzer te maken. Nu loop ik stage bij het Digital Rights House Amsterdam, een van de partners van het Lab, en heb een coachende rol bij nieuwe groepen studenten van het Lab die projecten doen rond digitale mensenrechten, zoals digitale rechten van minderjarigen, haatzaaien en seksisme. Het is mooi om te zien dat steeds meer studenten zich bewust worden van hun digitale rechten. Het moet echt een beweging worden.”

Werk aan de winkel
Jake Blok is bestuurslid van het Digital Rights House Amsterdam en blij met de installatie van Ben als lector. “Dit lectoraat is geen eindpunt, maar een volgende stap, want digitale rechten is een werkwoord: er is nog heel veel werk aan de winkel. Ik ben heel benieuwd hoe een grote instelling als Hogeschool Inholland kansen pakt met het lectoraat, het Digital Rights Research Team van de hogeschool en de diverse studenten van verschillende achtergronden en nationaliteiten. Het gaat om toegepast onderzoek dus ik hoop dat Inholland ook initiatieven in de praktijk ontplooit rond digitale rechten en zelf uitgroeit tot een digital rights-proof hogeschool.”

 

Onze samenleving digitaliseert in een hoog tempo. Steeds meer zaken en ontmoetingen vinden online plaats. Naast de voordelen daarvan is het een probleem dat onze mensenrechten in de digitale wereld voortdurend worden geschonden . En dat is niet alleen vervelend voor ons persoonlijk, maar kan ook ontwrichtend zijn voor onze democratische samenleving, waarschuwt Ben Wagner. Als nieuwe lector Media, Technology & Society draagt hij met partners binnen en buiten Hogeschool Inholland bij aan een veiliger en rechtvaardiger digitaal eco-systeem. Tijdens zijn lectorale rede op 15 mei gaat hij in op dit uitdagende vraagstuk.

This article in English? >

Bekijk opname van Bens lectorale rede > 

“We leven in een hybride wereld”, zegt Ben. “Met één been staan we in de fysieke, tastbare wereld en met het andere begeven we ons in een digitale omgeving.” Die laatste wordt steeds dominanter in ons dagelijks leven en werk, en als het gaat om onze rechten als consument en burger is het bestaan er onzeker. Onze persoonsgegevens worden ontfutseld, algoritmen bepalen wat we lezen of maken ongemerkt profielen van ons.

Impact op samenleving
“In de fysieke wereld zouden bedrijven er niet mee wegkomen om zo slecht om te gaan met onze mensenrechten”, zegt Ben. “Online zijn toepassing en handhaving van wet- en regelgeving heel zwak. Dat heeft niet alleen impact op jou als persoon, maar ook op de samenleving als geheel. Denk aan de algoritmen die een rol speelden bij de toeslagenaffaire. Of het verspreiden van nepnieuws om democratische verkiezingen te beïnvloeden.”

Transparantie en verantwoording
Hoe kunnen we onze mensenrechten terug claimen in de digitale wereld? Volgens Ben is transparantie een belangrijke eerste stap. “Op welke beleidsmatige en politieke premissen zijn algoritmen bijvoorbeeld gebaseerd? Leg je deze mechanismen bloot, dan kunnen organisaties daarvoor ter verantwoording worden geroepen en kunnen we die mechanismen ook eerlijker, democratischer en rechtvaardiger maken. Dit vraagstuk is dus niet alleen technisch, maar vooral ook organisatorisch, juridisch en politiek.”

Cultureel erfgoed digitaliseren
Met praktijkgericht onderzoek wil Ben evidence based oplossingen helpen ontwikkelen voor meer digitale rechtmatigheid. “Hoe kun je stakeholders die in het dagelijks leven te maken hebben met digitale systemen meer invloed geven in de werking van die systemen? Voorkom bijvoorbeeld de vooroordelen in digitale systemen waardoor bepaalde groepen worden gezien als fraudegevoelig door hen bij de ontwikkeling van die digitale systemen te betrekken. Leuk is dat we nu samenwerken met instellingen voor cultureel erfgoed. Die zijn op grote schaal hun archieven aan het digitaliseren. Maar het liefst niet met bijvoorbeeld hetzelfde koloniale perspectief van waaruit die archieven honderd jaar geleden zijn opgezet. Hoe zet je dan wel een digitale infrastructuur op die recht doet aan hoe we nu naar de wereld kijken?”

Digital Rights Research Team
Binnen Hogeschool Inholland werkt Ben onder meer samen met het lectoraat van Wina Smeenk: Societal Impact Design en van Ander de Keijzer: Data Driven Smart Society. Gedrieën hebben zij het Digital Rights Research Team (DRRT) opgericht om antwoord te geven op de vraag hoe de digitale samenleving de kwaliteit van leven kan verbeteren. Ander: “Vanuit een technologisch oogpunt is het niet eenvoudig om digitale rechten te waarborgen. Het probleem is dat jij wel de eigenaar bent van jouw persoonlijke data. Maar dat het beheer bij andere, vaak commerciële bedrijven ligt, die het vervolgens doorverkopen, zonder dat je daar zeggenschap en controle over hebt. In de manier waarop de digitale infrastructuur nu is ingericht, is het heel moeilijk om eigenaarschap en beheer te verenigen. Het meest praktische is dat er goede regelgeving en handhaving komt. Binnen het DRRT organiseren we co-designsessies om met studenten, ook van het mbo, oplossingen te ontwikkelen. Bijvoorbeeld een label om aan te geven hoe organisaties omgaan met digitale rechten.”

Studenten voor The Hague Humanity Hub
Vanuit het Sustainable Media Lab werkt Ben ook samen met externe partners, zoals de The Hague Humanity Hub, een community voor professionals in vrede en recht. “Studenten uit het lab betrekken we bij Just Peace, een programma om een breed publiek bekend te maken met het werk in vrede en recht”, zegt hoofd communicatie Thomas Ansell. “Ook jongeren willen we interesseren onder meer via ons online platform. Hoe kun je dit beter doen dan met jongeren zelf? Vandaar dat we studenten van Hogeschool Inholland hebben gevraagd om blogs en artikelen te schrijven over onderwerpen zoals vooroordelen in artificiële intelligentie of de toekomst van gezichtsherkenning. Daarnaast zijn we één van de organisaties die studenten andere uitdagende opdrachten geven. Hoe kun je met metadata bepalen of foto’s uit conflictgebieden authentiek zijn? Of ontwikkel lesmateriaal voor middelbare scholen om nepnieuws op sociale media te herkennen. Het heeft allemaal met digitale mensenrechten te maken. Een belangrijk focusthema, ook voor de The Hague Humanity Hub. Want onze digitale rechten lopen enorm achter ten opzichte van de digitale ontwikkelingen. We hebben veel in te halen.”

“Digitale rechten zijn ook mensenrechten. Toch worden ze voortdurend geschonden. Het is tijd om te zorgen voor waarborging van onze digitale mensenrechten!” Tijdens zijn lectorale rede maandag 15 mei in Amsterdam gaat Ben Wagner, lector Media, Technology & Society bij Hogeschool Inholland in op uitdagende vraagstukken rond digitale mensenrechten. Hij nodigt hierbij een speciaal panel uit om te verduidelijken waar digitale rechten over gaan, en laat op interactieve manier zien hoeveel verschillende gebieden het raakt en hoe groot de effecten kunnen zijn. 

De rede van Ben Wagner is opgenomen. Bekijk deze Engelstalige opname terug op de pagina van Media, Technology & Society.

This article in English? >

Nu digitale infrastructuren steeds ingewikkelder worden, is het volgens Ben Wagner noodzakelijk dat we ons richten op duurzamere modellen die digitale rechten inbedden in de kern van digitale infrastructuren. In zijn lectorale rede geeft Ben een beeld van het probleem en gaat hij vervolgens in op deze drie kerngebieden: 

• de digitale infrastructuur van musea en cultureel erfgoed; 
• uitdagingen van online platforms voor democratie en verkiezingen; 
• de infrastructuur van ‘controlesamenlevingen’ waarin mensen voortdurend in de gaten gehouden worden. 
   

Hij stelt wegen voor die verder gaan dan het repareren van gebroken systemen. In plaats daarvan lopen deze wegen richting systemische verandering voor digitale infrastructuren. Het opbouwen van duurzamere media-ecosystemen is volgens hem een geweldige kans die een enorm maatschappelijk en economisch vermogen kan vrijmaken. “Tegelijkertijd zorgt het voor hoop dat we ooit weer op stevige grond kunnen staan, zonder het risico te lopen dat die onder ons wegzakt.” 

Brede kijk op de impact van digitale rechten met gespecialiseerd panel 
“Gewoonlijk wanneer we het met elkaar over digitale rechten hebben, gaat het over een zeer beperkte reeks kwesties: is mijn telefoon veilig? Hoe pas ik mijn instellingen aan om mijn privacy te verbeteren? Of: waarom worden mijn berichten van Facebook verwijderd?”, licht Ben toe, die met zijn lezing het veel breder wil hebben over de impact van het thema. Vandaar dat hij ook twee specialisten heeft uitgenodigd om zijn vraagstukken te bespreken in interactie met het publiek: Europees parlementslid Sophie in ’t Veld (D66) en Adriana Muñoz, curator bij The National Museums of World Culture in Zweden. Gespreksleider is journalist, podcastmaker en auteur Tracy Metz. 

“Omdat we in hybride digitale en fysieke ruimten leven, gaat het werk van Adriana en Sophie eigenlijk helemaal niet over technologie, maar over democratie, geschiedenis en rechtvaardigheid,” licht Ben de keuze voor deze gasten toe. “Wat betreft het perspectief van digitale rechten kunnen zij waardevolle inzichten geven die verder gaan dan oversimplificaties waarbij de veiligheid van de telefoon of het gebruik van Facebook centraal staan.” 
 

Meer informatie over de specialisten:

Over Sophie in ‘t Veld 
Sophie in ’t Veld zit namens D66 in het Europees Parlement. In deze tijden van ‘digitale democratie’ en politieke oppositie in Europa maakt zij zich hard voor het waarborgen van privacy tussen de techreuzen en nieuwsgierige overheden. Op Sophie’s initiatief worden regelmatig schendingen van de privacy aangevochten. Zowel in het Europees Parlement, als bij het Europese Hof van Justitie in Luxemburg. Ze is ook PEGA-rapporteur (PEGA: The European Parliament’s Committee of Inquiry into the use of Pegasus and equivalent surveillance spyware). 

Over Adriana Muñoz 
Met het oog op de digitale infrastructuur van musea en cultureel erfgoed schuift Adriana Muñoz aan. Zij is curator bij de National Museums of World Culture (Varldskulturmuseerna) en werkt onder andere aan het project ‘Digital Repatriation of Cultural Heritage in the Global South’. Het onderzoeksproject richt zich op de dekolonisering van een Zweede database voor museumcollecties. 

Over Tracy Metz 
Journalist, podcastmaker en auteur Tracy Metz is gespreksleider. Ze schrijft voor NRC Handelsblad en De Architect en maakt voor BNR de podcast ‘Nattigheid. Opbeurende verhalen over ons water’. Daarnaast is ze directeur van het John Adams Institute, het onafhankelijke centrum voor Amerikaanse cultuur in Nederland. Haar bijdrage aan het publieke debat over stad en landschap werd onderscheiden met de Grote Maaskantprijs.