Eerste ervaringen in de virtuele ruimte

Tijdens de eerste VR-onboarding sessie maakten studenten van Inholland en QUT in kleine internationale teams interactief kennis. Ze gebruikten hiervoor een immersieve VR-technologie: een virtuele omgeving die gebruikers via een VR-bril het gevoel geeft écht aanwezig en samen te zijn in een digitale wereld. Tijdens de tweede sessie werkten ze samen aan leeropdrachten vanuit de opleiding Creative Business in Den Haag. Hiervoor werd gebruikgemaakt van twee methoden:

• Het Co-Design Canvas van Wina Smeenk, lector Societal Impact Design aan Hogeschool Inholland.
• Playing personas, een methode die helpt om verschillende doelgroepen tastbaar te maken door middel van rollenspellen uit het Co-Design boek van Jeremy Kerr, associate professor Visual Communication, School of Design aan Queensland University of Technology.

Australische studenten reflecteerden tijdens de VR co-design sessies op de verschillende concepten die door Inholland-studenten waren ontwikkeld voor hun leeropdracht. Hiervoor werden avatars en de ‘playing personas’ ingezet. Dit maakte het mogelijk om vanuit een gevoel van belichaming constructieve feedback te geven ter verbetering van de concepten en prototypes. Tegelijkertijd wordt onderzocht hoe co-design in VR empathie en verbinding kan bevorderen door middel van immersie en embodiment.

Jeremy Kerr: “We onderzoeken hoe co-design op nieuwe manieren kan plaatsvinden met behulp van de nieuwste technologie. In plaats van alleen Zoom, Teams en virtuele whiteboards te gebruiken om samen te werken over landsgrenzen heen, kijken we naar belichaamd co-design in speciaal ontworpen virtuele ruimtes. Dit is een geheel nieuwe manier om creatieve samenwerking te ervaren.”

Hoe is het project ontstaan?

Dit project is voortgekomen uit een samenwerking tussen Inholland, QUT en het EdTech-team en is mogelijk dankzij de toegekende VIS-subsidie. Na een succesvolle pilot in juli 2024 werd deze subsidie toegekend, waarna het project werd doorontwikkeld en nu in de praktijk wordt getest met studenten.

Voor veel studenten is dit de eerste keer dat ze in een VR-omgeving samenwerken. Ze ervaren hoe het is om in een virtueel team te functioneren en ontwikkelen hiermee cross-culturele communicatievaardigheden, digitale geletterdheid en vakinhoudelijke kennis van co-designmethodes.

Projectleider Claudia Mayer, docent bij Creative Business en onderzoeker bij Societal Impact Design binnen Kenniscentrum ARC, benadrukt: "Deze immersieve manier van co-design geeft studenten een unieke leerervaring. Ze ontwikkelen niet alleen inhoudelijke en technische vaardigheden, maar leren ook samen te werken met mensen van over de hele wereld."

Vervolgstappen

Na de VR-sessies vond een feedbackbijeenkomst plaats om ervaringen en perspectieven uit te wisselen. De volgende stap is het schrijven van een artikel over deze vernieuwende manier van onderwijs en samenwerken, maar de voorlopige reacties zijn alvast positief.

Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, concludeert: "Met dit onderzoek doen we waardevolle inzichten op over hoe VR-ervaringen bij kunnen dragen aan co-design over landsgrenzen heen. We zagen dat studenten echt het gevoel hadden samen te werken. In de gebaren zagen we eerste signalen van empathie, bijvoorbeeld toen een Australische avatar van een twaalf jaar oud meisje werd gerustgesteld door de Nederlandse student met een aai over haar bol. Bovendien leren we over de integratie van VR-technologie in onderwijs en onderzoek."

Press here for English

Claudia Mayer, onderzoeker bij het lectoraat Societal Impact Design, heeft haar eerste paper ‘Teaching the Co-Design Canvas in Living Labs’ gepubliceerd. Het is gepubliceerd in de DRS Digital Library als onderdeel van de 7e Internationale Conferentie voor Design Education Researchers, Learn X Design 2023.

Centraal in deze studie staat het Co-Design Canvas, geïntroduceerd als een cruciaal instrument voor het bevorderen van een open dialoog tussen diverse stakeholders. 

Dit stimuleert samenwerking door effectief teamwork en empathische vorming. De paper sluit af met het presenteren van een, voorlopig, laatste workshopvorm bestaande uit opdrachten die de introductie van het Canvas en daarmee co-design ondersteunt bij ontwerpers die nog nieuw zijn in social design. Dit programma bereidt studenten en coaches beter voor op multistakeholder uitdagingen binnen living labs.

Als je meer wilt lezen over dit onderwerp, kun je de publicatie van Wina Smeenk ook lezen. Dit is een artikel over het co-design canvas, onder de titel: “Bridging the research-practice gap: understanding the knowledge exchange between design research and social design practices.”

Een Pak’m erbij(sluiter), bierviltjes, een deel van de vierdejaars studenten van de opleiding Leisure & Events Management (LM) is druk bezig met ontwerpen van concepten voor het project over de impact van synthetische drugs: ‘Pilletje hier, pilletje daar’. Het is een langdurig project in opdracht van OMSpaces van het Openbaar Ministerie (OM), waarin Inholland al meerdere keren aan heeft deelgenomen.  

Juist omdat drugs dicht bij de belevingswereld van jongeren staat, wil het OM met dit project hen en andere jongeren op een positieve manier inzicht geven in de wereld van synthetische drugs. Het doel is vooral bewustwording. Om te weten wat het bewustwordingseffect is bij de studenten doet docent-onderzoeker Eva James, verbonden aan het lectoraat Societal Impact Design, onderzoek aan de hand van het Empathie Kompas van lector Wina Smeenk. 

Empathie visualiseren
Zeker vier op de tien jongeren gebruiken XTC, blijkt uit het Grote Uitgaansonderzoek van Trimbos uit 2020. Machteld van Barchjansen van OMspaces vermoedt dat in werkelijkheid veel meer jongeren synthetische drugs gebruiken. Ze is dan ook blij dat meerdere hogescholen meedoen aan het project ‘Pilletje hier, pilletje daar’. “De afgelopen twee jaar hebben veel studenten aan het project meegewerkt en er zijn mooie resultaten geboekt.” Het Empathie Kompas liet daarbij op een concrete en visuele manier zien wat de groei is in het empathisch vermogen van studenten die aan het project meededen. Aan de hand daarvan is met vormgevers en mensen uit de verslavingszorg gekeken naar hoe je empathie het beste kunt plotten. Nu ‘meet’ Eva de empathie van de vierdejaars LM-studenten die aan het project meedoen.  

Weten waar je staat 
“Wil je een goed concept kunnen ontwerpen, dan moet je weten waar je staat”, legt Eva uit. “Wat is je uitgangspunt, je positie, je ervaring?” Dat brengt zij in kaart met het Empathisch Kompas. Eerder al bij Inholland en andere hogescholen die ook deelnemen aan het project ‘Pilletje hier, Pilletje daar’ en nu weer opnieuw binnen Inholland. “Voor dit onderzoek kregen studenten van Inholland voor de start van hun project vragen als: Waarom doe je mee met dit project? Heb je persoonlijke ervaringen met drugs? Wat vind je van drugsgebruik? En heb je het er wel eens over met anderen? Hun antwoorden hebben we op het Kompas gezet en als een vlek in beeld gebracht. Eind januari presenteren de studenten hun belevenisconcept aan het OM en daarna stel ik weer dezelfde vragen. Die uitkomsten plotten we ook als een vlek op het kompas. Op die manier kunnen we zien of studenten zijn gegroeid in hun begrip en empathie.”

Ver-van-mijn-bed-show 
Vierdejaarsstudent Marit van Ingen werkt met vier anderen aan zo’n belevenisconcept en merkte dat alleen al het beantwoorden van de vragen die Eva stelde leidde tot een ander gesprek. “Het is een emotioneel onderwerp. Zelf heb ik gelukkig positieve ervaringen met drugs, maar er waren ook studenten die geen leuke verhalen hadden. Het maakte wel iets los en het was fijn om er onderling over te praten.” Dit is volgens Machteld van Barchjansen van OMspaces hard nodig. “Synthetische drugs zijn supergoedkoop, supertoegankelijk en het gebruik ervan is vaak normaal, maar veel jongeren hebben geen idee wat ze slikken.” Ook weten ze volgens Machteld weinig over de liquidaties, milieuvervuiling, en gezondheidsproblemen die de drugs veroorzaken. “Het is voor de meeste jongeren een ver-van-mijn-bed-show. Wij hopen met het project studenten bewuster te maken en ze te laten zien wat er speelt rondom drugs zonder te moraliseren. Zij zijn zelf de doelgroep en kunnen daarom met aansprekende concepten komen om andere jongeren ook bewuster te maken.” 

Blik naar buiten en naar binnen
De studenten voeren tijdens dit project gesprekken met verschillende mensen uit de praktijk, zoals politieagenten, opsporingsambtenaren en de officier van justitie. “Deze gesprekken richten zich vooral op de beleving en kennis van anderen. Dat zit aan de rechterkant van het Empathie Kompas. Terwijl bij de start van het project we vooral persoonlijke ervaringen van de studenten horen, oftewel de linkerkant van het kompas”, vertelt Eva. “Maar hoe drugsgebruik wordt beleefd is individueel. Sommigen raakt het enorm, anderen minder.”  

Nieuw perspectief op drugs 
Bij Marit hebben gesprekken met mensen uit de praktijk haar perspectief op drugs wel veranderd. “Veel dingen rondom drugs wist ik al wel, maar dat er bijvoorbeeld zoveel geld in omgaat en dat onze economie erop draait, vind ik echt bizar. En wat ik ook niet wist is dat mensen die drugs produceren en verhandelen vaak hun illegaal verkregen vermogen investeren in panden om de productie voort te zetten. Dit resulteert in ongelijke kansen voor startende jongeren die een woning willen huren of kopen. Het gaat niet alleen om drugsgebruik, het heeft ook maatschappelijke gevolgen voor ons allemaal.” 

Meer begrip 
Kim Beaumont is docent-coördinator Cultural Experiences bij LM. Zij begrijpt wel dat dit een populair project is om aan deel te nemen. “De studenten zijn nieuwsgierig naar het project. Niet alleen vanwege het onderwerp, maar ook vanwege de betrokken stakeholders zoals OMspaces, de officier van justitie en de politie.” De studenten werken aan de hand van de ontwerpgerichte methode, legt Kim uit. “Stap voor stap gaan ze op zoek naar een oplossing om jongeren bewuster te maken voor de wereld die schuilgaat achter synthetische drugs. Ze onderzoeken, gaan naar de tekentafel, testen en komen weer terug bij de tekentafel. Ze krijgen steeds nieuwe inzichten, ervaringen en informatie waardoor ze hun aannames moeten weerleggen.”  

Tastbaar maken van groeiend bewustzijn 
“Dit is precies de ontwikkeling in bewustzijn die  je door middel van het  Empathie Kompas ook tastbaar kan maken,” vult Eva aan. “We zien de jongeren echt door het Kompas bewegen.” Het Empathie Kompas is nog in ontwikkeling, maar Eva is al enorm enthousiast. “Het is heel waardevol. We zagen al in een eerder onderzoek met het Empathie Kompas dat studenten meer de nuance zoeken en meer begrip hebben voor een vraagstuk en voor betrokkenen.” Ook Machteld is blij met het Kompas. “Resultaten van een project over bewustwording inzichtelijk maken is heel ingewikkeld, maar het Empathie Kompas geeft een kwalitatief beeld van wat het oplevert.”

Onderling het gesprek aangaan 
Marit werkt met haar groep aan een Pak’m erbij(sluiter), een woordgrapje dat komt van ‘even bijpakken’. “Het heeft wat weg van een brochure met veel informatie, maar net als een bijsluiter is het heel klein op te vouwen”, legt ze uit. “We hebben allemaal informatie in hokjes gezet, zoals over milieuvervuiling, maar ook dat je niet te veel water moet drinken. Zelf vind ik het hokje met ‘most likely to’ het leukst. Daarin staan vragen als: wie zou het eerst met z’n ouders praten over drugs? We willen dus zowel informatie geven alsmede dat jongeren onderling het gesprek aangaan.” Inmiddels is de Pak’m erbij(sluiter) getest en bijna klaar. “We zijn nu nog aan het bedenken hoe we er iets blijvends van kunnen maken. Bijvoorbeeld door de Pak’m erbij(sluiter) in een essentials kit te stoppen met vitaminepillen en kauwgom.”  

 Iedereen zou dit moeten doen 
Bij een festival waar Marit laatst was kreeg ze de vraag hoe ze het volhield zonder drugs. “Eigenlijk is het gek dat mensen zo reageren. Het zou juist normaal moeten zijn om het uit te houden zónder andere middelen, maar in plaats daarvan is het zo genormaliseerd dat het bijna vreemd is als je niets gebruikt. Ik wilde dit project doen, omdat ik me daar zo over verbaas.” Zeker is dat OMspaces bij Marit z’n doel heeft bereikt. “Eigenlijk zou iedereen dit project moeten doen,” zegt ze gepassioneerd. “Het is belangrijk dat jongeren weten wat voor troep XTC is. Het gaat niet alleen om je eigen plezier, jouw gebruik ervan heeft veel gevolgen voor de criminaliteit en het milieu.” 

Wat maakt maatschappelijke vraagstukken zo complex? Ze vragen om verandering, raken velen van ons en niemand is volledig verantwoordelijk. Om deze vraagstukken succesvol op te pakken heeft het lectoraat Societal Impact Design het Co-Design Canvas ontwikkeld, een verander- en ontwikkeltool dat mensen en ideeën verbindt, hun collectieve kennis benut en hen aanzet tot daadwerkelijke actie. Inmiddels wordt het Canvas al op verschillende plekken ingezet in het onderwijs en werkveld en draagt het concreet bij aan de veerkracht van mensen en onze samenleving. “Met het Canvas kom je letterlijk tot één overzicht van het iteratieve veranderproces.” 

Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, is grondlegger van het Co-Design Canvas. “Met het Canvas doorloop je iteratief acht ontwerpbeslissingen rond een vraagstuk. Zo verdiep je je met elkaar onder meer in de context, de stakeholders en het doel van het verandertraject. H komen ze gezamenlijk in actie? Het is een iteratief proces waarin mensen telkens heen en weer bewegen tussen de verschillende ontwerpbeslissingen. Mooi is dat je met het Canvas letterlijk tot één overzicht komt van dit co-designproces, namelijk op één groot vel. Het leidt vervolgens tot een portfolio aan concrete projecten om samen aan het complexe, taaie vraagstuk te werken.” 

Master Leren en Innoveren 
Nynke Bos, lector Teaching, Learning & Technology, was bij de eerste kennismaking meteen gecharmeerd van het Canvas. “We hebben het curriculum van de master Leren en Innoveren vernieuwd. Een belangrijke reden was dat we merkten dat onze studenten, die de opdracht hebben hun opleiding te vernieuwen, binnen hun eigen organisatie nogal solistisch bezig waren. Maar als je in je eentje innoveert, sla je geen deuk in een pakje boter. In het Canvas zag ik daarentegen precies de elementen die we voor het nieuwe curriculum nodig hadden om wel te kunnen innoveren met impact, zoals een overzicht van de belanghebbende stakeholders. Pluspunt is ook dat je het niet kunt platslaan tot een stappenplan, want zo werken innovaties niet. Je houdt juist inzicht in het iteratieve proces en weet als student wanneer je wat nodig hebt. Het is ook een mooi visueel en actiegericht instrument dat onze studenten aanspreekt.” 

 

Canvas als rode draad 
Het Co-Design Canvas vormt nu de rode draad in de vernieuwde master Leren en Innoveren. Na een workshop ter introductie, pakken de studenten het Canvas er telkens bij om te reflecteren op de voortgang van hun opdracht. En zo aan het eind van de opleiding stil te staan bij de daadwerkelijke implementatie van hun vernieuwingen.  

Gerichte vragen om behoeftes en rollen in kaart te brengen 
“Het Canvas geeft mij houvast om het vraagstuk rond onderwijsvernieuwing aan te gaan”, zegt Lotte Kuin. Zij volgt de master om haar collega-docenten Verpleegkunde en Verzorgende IG op het Horizon College in Alkmaar te helpen in onderwijsontwikkeling. “Waar lopen ze tegenaan bij hun nieuwe, coachende rol? Wat hebben ze nodig om die rol te vervullen? Het Canvas gebruik ik nu vooral om ons vraagstuk met het hele docententeam en haar stakeholders scherp te krijgen. Op het Canvas staan heel gerichte vragen die we in een sessie met geeltjes beantwoordden. Zoals: welk belang heb je zelf bij het vraagstuk? Daaruit kwam naar voren dat docenten vooral behoefte hebben aan handvatten op papier waarin precies staat wat er van hen wordt verwacht binnen de vernieuwde opleiding.” 

Grote glimlach 
Een andere masterstudent is Ingrid Roks, docent software engineering bij de Hogeschool van Amsterdam. “We zijn onze ICT-opleiding aan het vernieuwen. Het vraagstuk waarop ik me focus is hoe we als nieuwe onderwijskundige teams de kwaliteit van het onderwijs bewaken. Het Canvas is echt een goed hulpmiddel om hiermee gezamenlijk aan de slag te gaan, om voor teambuilding te zorgen en om stil te staan bij vragen als: wie zijn we, wat is onze rol, waar willen we heen en welke impact willen we maken? Met het Canvas benader je die belangrijke en gevoelige onderwerpen op een luchtige, speelse manier; niet top-down maar van onderop. Zo visualiseerden we de impact: al snel kwamen we tot de conclusie dat we gaan voor blije, leergierige studenten. Na afloop kwam ik echt met een grote glimlach uit die sessie.” 

Regie op Dementie 
Ook buiten het onderwijsveld wordt het Co-Design Canvas gebruikt, bijvoorbeeld door Hilma van Slooten, sociaal ondernemer en oprichter van Regie op Dementie: een platform voor kinderen van ouders met dementie. “Met behulp van het Canvas wilde ik onderzoeken waar ons platform zich op richt. Door daar in gezamenlijke sessies met anderen over te praten, werd het scherper dan ooit dat we ons vooral op de mantelzorgende kinderen richten. We willen dat zij tijdige ondersteuning krijgen waarmee hun ouders langer op een prettige manier thuis kunnen blijven wonen.” Het Canvas hielp ook om na te gaan welke financiering past om Regie op Dementie te versterken. “Het heeft geleid tot een subsidieaanvraag bij ZonMw waarvan ik goede hoop op gunning heb.”  

Elkaar vasthouden 
Volgens Hilma is niet alleen het resultaat maar ook het veranderproces een groot pluspunt van het Canvas. “Als je echt gezamenlijk bezig bent met het Canvas, dan houd je elkaar vast. Je weet welk uitgangspunt en welk beoogd resultaat elke stakeholder heeft en vanuit dat gedeelde belang houd je het ook vol om de komende jaren met elkaar in te zetten op verandering.”  

 Doorontwikkeling Canvas 
Zoals het Canvas zelf aanzet tot verandering, verandert het Canvas zelf ook. “We onderzoeken welke werkvormen we zowel voor het fysieke als het online Canvas kunnen toepassen”, zegt Wina. “We experimenteren bijvoorbeeld met een rollenspel, lego of muziek uploaden. Het is nog lang niet klaar!” 

 Benieuwd naar dé verandertool voor hedendaagse uitdagingen? Bekijk deze video over de heldere aanpak van het Co-Design Canvas en lees hier meer over het Co-Design Canvas. 

Feiten en fabels rond het toerisme in Amsterdam staan maandag 10 februari centraal tijdens het Fair Tourism programma in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam, mede geïnitieerd door Hogeschool Inholland. Een mooie gelegenheid ook om kennis te maken met Ko Koens, de kersverse lector New Urban Tourism van Hogeschool Inholland.

Amsterdam is één van de belangrijkste toeristische trekpleisters van Europa. De miljoenen bezoekers die de stad jaarlijks aandoen, laten de stad bruisen en brengen geld in het laatje, maar zetten de stad ook onder druk. Hoe kan Amsterdam een gastvrije en open stad blijven en tegelijkertijd zijn identiteit behouden? Dat is de vraag waar deze nieuwe programmareeks om draait.

Maak kennis met lector Ko Koens
Ko Koens is één van de sprekers die zich buigt over deze vraag. Als lector New Urban Tourism (onderzoeksgroep Creative Business) draagt hij met praktijkgericht onderzoek bij aan stedelijk toerisme dat leunt op duurzaamheid en participatie. Het gaat hierbij met name om toerisme in nieuwe gebieden binnen stedelijke bestemmingen waarbij bewoners, zzp’ers en werknemers zich mengen met stromen bezoekers en dagjesmensen. Voor zijn onderzoek gaat hij onder andere aan de slag in het Inholland Urban Tourism Living Lab in Rotterdam.

Ko Koens

Overige sprekers
Andere sprekers zijn onder meer Carola Hoekstra (CEO Stromma Nederland), Michael Huijser (algemeen directeur Scheepvaartmuseum), Martijn Duineveld (Expert Massatoerisme en universitair hoofddocent Wageningen Universiteit), Geerte Udo (directeur van Amsterdam & Partners), Elena Simons (medeauteur The Untourist Guide To Amsterdam) en Tanja Fedorova (onderzoeker OIS, Amsterdam).

De organisatie is mede in handen van Kim Hagenaar met ondersteuning van Wina Smeenk, sinds kort werkzaam bij Inholland als associate lector Co-design en empathie, ook bij de onderzoeksgroep Creative Business. Zo begeleidt ze bijvoorbeeld het Urban Leisure & Tourism Lab van Inholland in Amsterdam Noord.

Het Fair Tourism event vindt maandagavond 10 februari plaats om 20.00 uur in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. 

Meer informatie en (gratis) aanmelden.