Hoe houd je de balans tussen biodiversiteit, veiligheid en leefbaarheid in onze steden en dorpen? Volgens Richard de Vries, verbonden als onderzoeker aan Veilig Ontwerp en Beheer (CPTED), schiet het huidige groenbeheer tekort. Ecologisch maaien is goed bedoeld, maar leidt in de praktijk tot zorgen bij bewoners over onveiligheid en verwaarlozing. In zijn artikel op Binnenlands Bestuur pleit hij voor een integrale visie op stedelijk groenbeheer.

 Lees het volledige artikel op Binnenlands Bestuur

De CPTED Inspiratiemiddag, georganiseerd door de onderzoeksgroep Veilig Ontwerp en Beheer van Hogeschool Inholland, het ministerie van Justitie en Veiligheid, het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Stichting Veilig Ontwerp en Beheer (SVOB), zette een belangrijke stap naar veiligere stedelijke omgevingen door de kracht van ontwerp en beheer centraal te stellen. 

Een dynamische start 
De middag begon met een inspirerende keynote van Manuel López over Veilig Ontwerp en Beheer (ook wel CPTED genoemd) en de nieuwste ontwikkelingen in dit vakgebied. Hij besprak het recent verschenen Nieuw Handboek Veilig Ontwerp en Beheer, dat praktische handvatten biedt voor professionals die met VOB/CPTED aan de slag willen. Vervolgens ging Paul van Soomeren in op de rol van Stichting Veilig Ontwerp en Beheer: een platform voor kennisdeling, bijeenkomsten en het ‘inhuren’ van gecertificeerde CPTED-experts. Ook werd de onderzoeksgroep Veilig Ontwerp en Beheer officieel gelanceerd, met als doel de brug te slaan tussen wetenschap en praktijk en ondersteuning te bieden bij uiteenlopende projecten. 

Drie interactieve workshops 
In de middag konden deelnemers kiezen uit drie workshops: 

• Ontwerp aan de hand van praktijkvoorbeelden Hoe transformeer je een overlastgevende plek tot een aantrekkelijke, veilige ruimte? Tijdens een hands-on sessie werden concrete strategieën besproken en uitgeprobeerd. 
• Implementatie van CPTED binnen organisaties Van bestuurlijk draagvlak tot het overwinnen van praktische obstakels: in deze workshop kwamen zowel succesverhalen als valkuilen aan bod. 
• Q&A-sessie Een interactieve ronde waarin deelnemers elkaars behoeften verkenden en vragen stelden over de toepassing van CPTED in hun eigen projecten. 

Belangrijkste inzichten

• Effectieve implementatie Een integrale benadering, waarbij CPTED vanaf de projectstart wordt ingebed, bleek essentieel voor succes. Door vroegtijdig oog te hebben voor ontwerp en beheer, wordt de impact van veiligheidsmaatregelen vergroot. 
• Vergroten van bestuurlijk draagvlak Bestuurlijk draagvlak is cruciaal om CPTED duurzaam te integreren. Wanneer het bewustzijn bij beleidsmakers groeit, ontstaan meer kansen voor structurele inbedding in steden en wijken. 
• Evaluatie en effectmeting Door continu te meten en te monitoren, blijft de waarde van CPTED aantoonbaar. Bovendien vergroot zichtbaarheid van resultaten de motivatie om te blijven investeren in sociale veiligheid en leefbaarheid. 
• Samenwerking met diverse disciplines CPTED is een multidisciplinaire benadering. Door brede, interdisciplinaire betrokkenheid zijn oplossingen beter afgestemd en worden ze breder gedragen. 
• Kennisdeling (binnen en buiten het veiligheidsdomein) Meer aandacht voor praktijkvoorbeelden en succesverhalen helpt ook andere sectoren het belang van CPTED te herkennen. Door systematische en doorlopende kennisuitwisseling wordt een stevig draagvlak gecreëerd en blijft het onderwerp actueel. 
• Terminologie en internationale normen Europese CEN- en internationale ISO-normen kwamen uitgebreid aan bod als middel om professionalisering te bevorderen. Door heldere definities en uniforme standaarden krijgt het vakgebied een stevige internationale basis.

Naar een veiligere toekomst 
De dag eindigde met een informele netwerkborrel, waar deelnemers ideeën deelden en nieuwe samenwerkingen smeedden. De lancering van de onderzoeksgroep Veilig Ontwerp en Beheer is een veelbelovende mijlpaal in het professionaliseren van CPTED en het creëren van veilige, leefbare steden door doordacht ontwerp en beheer. 

Meer informatie 
Lees hier een recent artikel over het nieuwe handboek in Stedenbouw & Architectuur en de laatste ontwikkelingen binnen het vakgebied Veilig Ontwerp en Beheer. 

Advies nodig op het gebied van een sociaal veilig gebouw, buurt of omgeving? Laat er eens een geregistreerde CPTED-expert naar kijken. 

Wil je meer weten of ben je benieuwd naar de nieuwste inzichten op het gebied van CPTED? Houd dan vooral de activiteiten van de onderzoeksgroep Veilig Ontwerp en Beheer en de SVOB in de gaten.

Daarnaast delen we graag de foto’s die tijdens het event zijn gemaakt. Voel je vrij om ze via deze link te bekijken – misschien zit er een mooie foto van jezelf tussen!

Nederland staat voor een enorme bouwopgave. Vóór 2030 moeten honderdduizenden nieuwe woningen worden gerealiseerd en gaan heel veel bestaande wijken meer of minder op de schop. Volgens Manuel López is dit de uitgelezen kans om wijken veiliger, inclusiever en veerkrachtiger te maken. Door preventief slimme ontwerpprincipes toe te passen vermindert het aantal inbraken en nemen veiligheid en sociale cohesie aantoonbaar toe.

Manuel is bij Inholland onderzoeker bij het Kenniscentrum Business, Finance & Law op het gebied van Crime Prevention Through Environmental Design (CPTED), in het Nederlands bekend onder de term Veilig Ontwerp en Beheer (VOB). “Dit vakgebied richt zich op het veiliger maken van nieuwe en bestaande wijken, gebouwen, woningen en buitenruimten. Dit gebeurt door in het ontwerp en beheer van de gebouwde omgeving expliciet rekening te houden met veiligheid en leefbaarheid.”

Tegen inbraak, diefstal en overlast
Er zijn talloze voorbeelden te noemen van Veilig Ontwerp en Beheer. Denk aan concrete maatregelen tegen inbraak en diefstal, zoals inbraakwerende deuren en ramen en de juiste hoogte van schuttingen. Het zijn maatregelen die ook opgenomen zijn in het Politiekeurmerk Veilig Wonen (PKVW). Veilig Ontwerp en Beheer helpt ook om het gevoel van onveiligheid, overlast en vandalisme tegen te gaan. “Bijvoorbeeld door openbare ruimten te ontwerpen met buurttuinen of een speeltuin die goed zichtbaar is vanuit omliggende woningen en beheerd wordt door een speeltuinvereniging van buurtbewoners. Uiteenlopende mensen zullen deze ruimten geregeld gebruiken, waardoor de sociale betrokkenheid bij deze plekken toeneemt. Het leidt tot minder ongewenst gedrag en versterkt het gevoel van veiligheid.”

Schoon, goed verlicht en levendig
Het veiligheidsgevoel in buurten kun je ook op met andere ontwerpprincipes vergroten, legt Manuel uit. “Zorg voor schone, goed verlichte en levendige omgevingen. Dat nodigt mensen uit om deze plekken te gebruiken. Stimuleer sociale interacties, bijvoorbeeld door ontmoetingsplekken te creëren, of bewoners te betrekken bij het beheer. Een aansprekend voorbeeld is de Rotterdamse Lijnbaan. Hier werken studenten, docenten en onderzoekers van Inholland samen met ondernemers en de gemeente om de iconische winkelstraat groener, inclusiever en aantrekkelijker te maken.”

Tot 90 procent minder inbraken
Veilig Ontwerp en Beheer richt zich op het voorkomen van criminaliteit en (gevoel van) onveiligheid, benadrukt Manuel. “Onderzoekscijfers laten zien dat deze maatregelen heel effectief zijn. In wijken die volledig volgens PKVW-principes zijn ontworpen, is het risico op een woninginbraak met 80 tot 90 procent verminderd. Bewoners voelen zich er veiliger, ervaren meer sociale cohesie en minder overlast en waarderen de inspanningen van politie en gemeente meer.”

Fouten uit verleden voorkomen
Volgens Manuel is het belangrijk dat gemeenten, woningcorporaties en projectontwikkelaars de principes van Veilig Ontwerp en Beheer omarmen en ook in hun praktijk toepassen. “De huidige bouwopgave biedt een unieke kans om buurten te creëren die veilig, leefbaar én toekomstbestendig zijn. Maar ook het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid, dat erop gericht is om de leefbaarheid en veiligheid van de meest kwetsbare gebieden in Nederland in 15-20 jaar tijd op orde te brengen en het perspectief van de bewoners te verbeteren.”

Nieuwe Europese standaard
“Sociale veiligheid moet vanaf het begin een centrale plek krijgen in de planning en het ontwerp van nieuwe woonwijken en stedelijke projecten”, stelt Manuel. “Dit betekent dat stedenbouwkundige plannen worden beoordeeld op aspecten als zichtbaarheid, sociale controle, onderhoud en multifunctioneel gebruik van de ruimte.” Hiervoor bestaat een Europese standaard (CEN/TS 14383:2021), die in 2025 een aanvulling krijgt op basis van nieuwe inzichten met uitgebreidere beschrijvingen en definities. “Hoewel deze standaard niet verplicht is, zien we dat steeds meer gemeenten en ontwikkelaars deze Europese of andere Nederlandse richtlijnen, zoals het PKVW, actief toepassen en zelfs verplicht stellen. Dit is een positieve ontwikkeling.”

Merkbaar voor iedereen
Het is duidelijk dat burgers en bedrijven profiteren als gemeenten en ontwikkelaars de normen voor Veilig Ontwerp en Beheer toepassen. “Ze zullen merken dat openbare ruimten overzichtelijker en toegankelijker zijn, met minder plekken die uitnodigen tot ongewenst gedrag. De Europese standaard stimuleert ook inclusiviteit: leefomgevingen worden ontworpen met aandacht voor diverse gebruikersgroepen, zodat iedereen zich welkom voelt. En burgers profiteren van betere participatiemogelijkheden, want de Europese standaard moedigt gemeenten aan om bewoners vanaf de eerste ontwerpfase bij plannen te betrekken, zodat de omgeving aansluit bij hun behoeften en ervaringen.”

Professionals opleiden
De Europese standaard beveelt ook de inzet van gecertificeerde CPTED-experts aan. “Maar het aanbod aan CPTED-experts is te klein om aan de vraag van gemeenten en andere opdrachtgevers te voldoen”, zegt Manuel. Het Kenniscentrum Business, Finance & Law (BFL) van Inholland wil daarom het vakgebied van Veilig Ontwerp en Beheer verder professionaliseren en het aantal experts vergroten. “We leiden studenten en professionals op en laten hen aan de hand van onderzoeksprojecten ervaring opdoen in de praktijk. Door te onderzoeken wat werkt en niet werkt vergaren we nieuwe kennis. Deze kennis delen we en passen we toe door gemeenten te begeleiden bij de implementatie van nieuwe maatregelen. We doen bijvoorbeeld onderzoek naar een donkere onderdoorgang in het Rotterdamse Oud-Mathenesse, waar sprake is van overlast en geviel van onveiligheid. We zijn heel benieuwd of we die door een nieuw ontwerp met vrolijke kleuren en bloemen prettiger, veiliger en vrouwvriendelijker kunnen maken.”

Vrijdag 21 februari CPTED Inspiratiemiddag
Op vrijdag 21 februari organiseert Inholland de CPTED Inspiratiemiddag in samenwerking met het ministerie van Justitie en Veiligheid, het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Stichting Veilig Ontwerp en Beheer. Tijdens deze inspirerende middag bieden we praktische inzichten en een waardevol netwerk om samen verder te bouwen aan veilige en leefbare omgevingen. Bekijk het programma en meld je direct aan!