Waarom ontstaat een schimmel soms wel en soms niet, terwijl de omstandigheden bijna hetzelfde lijken? Die vraag staat centraal in het afstudeeronderzoek van vierdejaarsstudent Daan van den Bosch. Tijdens zijn stage bij Qcumber onderzoekt hij hoe sensoren en data kunnen helpen om een hardnekkige schimmelziekte in de komkommerteelt beter te begrijpen én mogelijk te voorkomen.

Onderzoek midden in de praktijk
Daan volgt de opleiding Tuinbouw & Agribusiness, richting Teelt & Veredeling, aan Hogeschool Inholland. Voor zijn afstudeerstage loopt hij mee bij Qcumber: een moderne komkommerkwekerij waar gewerkt wordt met ledverlichting en innovatieve teeltsystemen. 

Tijdens zijn stage onderzoekt hij Mycosphaerella, een schimmelziekte die schade kan aanrichten aan de groeipunten, bladeren en opbrengstverlies kan veroorzaken in de tuinbouw. De ziekte tast verschillende delen van de plant aan, waardoor de groei achteruitgaat en kan lijden tot opbrengstverliezen of zelfs het wegvallen van een plant. “Als de schimmel in de kop van de plant ontstaat, groeit de plant eigenlijk niet goed meer verder,” vertelt Daan. “Daardoor kan deze plant een flinke groeiachterstand krijgen.” Het lastige? De schimmel bestaat al tientallen jaren, maar is nog steeds niet volledig onder controle.

Op zoek naar verbanden in data
Voor zijn onderzoek werkt Daan niet alleen tussen de planten, maar ook veel met technologie. Hij gebruikt verschillende sensoren die onder andere temperatuur, langgolvige stralingsenergie en planttemperatuur meten. “Met speciale camera’s kun je bijvoorbeeld het verschil in temperatuur van bladeren en de kop van de plant meten,” legt hij uit. “Daarmee probeer ik verbanden te vinden tussen het klimaat in de kas en het ontstaan van de schimmel.” Zijn onderzoek richt zich vooral op het analyseren van data. Niet in een laboratorium, maar direct in de praktijk bij verschillende kwekerijen. “Ik doe geen proef in een afgesloten ruimte, maar onderzoek echte situaties bij telers. Daardoor zoek je vooral naar patronen en verbanden.”

Van nieuwsgierigheid naar een afstudeeronderzoek
De manier waarop Daan bij Qcumber terechtkwam, laat goed zien hoe praktisch en direct de sector soms werkt. “Ik reed vanaf school naar huis en dacht: laat ik gewoon eens bij een kwekerij gaan kijken,” vertelt hij lachend. “Ik zag het bedrijf, belde de eigenaar terwijl ik voor de deur stond en vroeg of ze openstonden voor een stageplek.” Dat spontane bezoek bleek een succes. Samen met de eigenaar werkte hij uiteindelijk zijn afstudeeropdracht uit.

Technologie speelt steeds grotere rol
Volgens Daan wordt technologie steeds belangrijker binnen de tuinbouw. Zeker in moderne kassen, waar steeds meer gestuurd wordt op data en klimaat. “Hoe meer technologie je gebruikt, hoe meer je kunt sturen,” zegt hij. “Maar het maakt de teelt ook ingewikkelder. Als je aan veel knoppen draait, kan er ook meer fout gaan.” Juist daarom ziet hij sensoren en data-analyse als belangrijke hulpmiddelen voor de toekomst van de sector. Ze helpen telers om sneller problemen te herkennen en beter beslissingen te nemen.

Leren van de praktijk
Wat Daan vooral waardeert aan zijn opleiding, is de sterke verbinding met de praktijk. “Veel docenten hebben zelf ervaring in de sector en staan dicht bij de praktijk. Daardoor leer je niet alleen theorie, maar ook hoe het er echt aan toegaat.” Ook tijdens zijn stage merkt hij hoeveel kennis hij ongemerkt heeft opgebouwd. “Op school leer je steeds kleine stukjes. Achteraf merk je pas hoeveel daarvan toch blijft hangen en hoe je dat gebruikt tijdens zo’n onderzoek.”

Toekomst in de komkommerteelt
Na zijn afstuderen wil Daan eerst werkervaring opdoen in de sector. Daarna hoopt hij ooit een eigen komkommerbedrijf te starten. “De komkommerteelt zit een beetje in de familie,” vertelt hij. “Nu doe ik veel kennis en ervaring op die ik later goed van toepassing zou kunnen komen.” Zijn stage laat zien hoe modern de tuinbouw inmiddels is geworden: een sector waarin plantenkennis, technologie en data steeds meer samenkomen.

Voor haar afstudeeronderzoek verruilde vierdejaarsstudent Pien Lalleman de collegebanken in Delft voor het Waddeneiland Schiermonnikoog. Daar woonde ze drieënhalve maand en werkte ze samen met Natuurmonumenten aan een vraagstuk dat direct invloed heeft op de natuur: hoe houd je duingebieden open en gezond? Pien studeert Landscape and Environment Management (LEM) bij Hogeschool Inholland in Delft.  “Toen ik aan mijn studie begon, wist ik vooral dat ik iets met groen wilde doen. Wat precies, wist ik nog niet. Juist doordat de opleiding in het begin breed is, ontdek je gaandeweg wat bij je past. Voor mij bleek dat natuurbeheer en ecologie te zijn.

Onderzoek midden in de natuur
Voor haar afstudeeronderzoek ging Pien aan de slag bij Natuurmonumenten. De organisatie wilde weten hoe begrazing kan helpen om een deel van de duinen op Schiermonnikoog open te houden. Door onder andere stikstof en het afnemen van de konijnenpopulatie groeien duingebieden steeds sneller dicht met struiken en bomen. Daardoor verdwijnen planten en dieren die juist afhankelijk zijn van open duinen. Pien onderzocht welke dieren het meest geschikt zijn om die ontwikkeling tegen te gaan. “Ik heb gekeken naar verschillende soorten grazers, zoals geiten, schapen en paarden. Sommige dieren eten vooral gras, terwijl andere juist ook struiken en jonge boompjes aanpakken. Dat maakt een groot verschil voor hoe een gebied zich ontwikkelt.”

Niet alleen achter een laptop
Een belangrijk deel van het onderzoek speelde zich buiten af. Pien maakte kaarten van de vegetatie, analyseerde luchtfoto’s en controleerde haar bevindingen vervolgens in het veld. “Ik ben heel veel buiten geweest om te kijken of de situatie overeenkwam met wat ik in de literatuur en datasets zag. Zo krijg je een veel beter beeld van wat er daadwerkelijk gebeurt in een gebied.” Tijdens haar onderzoek observeerde ze niet alleen de begroeiing, maar ook vogels, planten en andere soorten die in het gebied voorkomen. 

Wonen op een Waddeneiland
Voor het onderzoek verhuisde Pien tijdelijk naar Schiermonnikoog. Een bijzondere ervaring die haar veel heeft gebracht. “In het begin vond ik het best spannend. Het was winter, donker en ik kende er niemand. Maar toen de lente begon, zag ik het eiland echt tot leven komen. Overal kwam de natuur tot bloei. Dat was heel bijzonder om mee te maken.” Die periode maakte haar enthousiasme voor natuurbeheer alleen maar groter. “Ik was al geïnteresseerd in duingebieden, maar door mijn tijd op Schiermonnikoog is dat nog sterker geworden.”

 Van onderzoek naar advies
Op basis van haar bevindingen stelde Pien een concreet beheeradvies op voor Natuurmonumenten. Daarin beschrijft ze welke dieren kunnen worden ingezet en hoe zij over verschillende delen van het gebied kunnen worden verdeeld. Natuurmonumenten gebruikt haar onderzoek als onderbouwing voor toekomstige keuzes in het beheer van het gebied. “Het is heel leuk om te weten dat mijn onderzoek straks kan bijdragen aan de praktijk. Misschien lopen er niet direct morgen geiten rond, maar mijn advies wordt wel meegenomen in de plannen voor de toekomst.” 

Theorie en praktijk komen samen
Volgens Pien sloot het onderzoek goed aan op wat ze tijdens de opleiding heeft geleerd. "Tijdens de studie leer je naar landschappen kijken en onderzoeken hoe gebieden worden ingericht en beheerd. Daardoor had ik een goede basis om aan dit onderzoek te beginnen. Natuurlijk leer je in de praktijk weer nieuwe dingen, maar je merkt dat de kennis uit de opleiding echt van pas komt.” 

Toekomst in het natuurbeheer
Na haar afstuderen wil Pien graag verder in het natuurbeheer. Waar precies, weet ze nog niet. “Ik wil graag werken aan het beheer van natuurgebieden. Vooral de kust en de duinen vind ik heel interessant. Daar hoop ik in de toekomst iets mee te kunnen doen.” Met haar onderzoek op Schiermonnikoog heeft ze in ieder geval al een bijzondere eerste stap gezet.

Het FICA Summer Event is dé plek waar onderwijs, onderzoek en het werkveld elkaar ontmoeten. Tijdens deze feestelijke afsluiting delen elf studententeams uit Amsterdam en Delft de resultaten van maanden onderzoek naar actuele voedingsvraagstukken. In de pitchzaal vertellen ze hun verhaal, op de informatiemarkt geven ze nauwgezet uitleg bij hun prototypes, posters en uitkomsten. Bezoekers stellen vragen, wisselen ideeën uit en gaan met de teams in gesprek. Ook zijn mbo-studenten van Vonk (Food-opleidingen in Alkmaar) aanwezig om inspiratie op te doen voor nieuwe bedrijfsopdrachten voor het volgende studiejaar.

Directe toepasbaarheid
Binnen het vak Applied Food Research werken de studenten in groepen aan een opdracht vanuit het werkveld. Ze bedenken en ontwikkelen bijvoorbeeld een hybride kaas met minder dierlijke grondstoffen, gaan na hoe consumenten overtuigd kunnen worden van plantaardige kaas, testen nieuwe voeding voor topsporters of zoeken een tweede leven voor mango-reststromen. Altijd met hetzelfde doel: een oplossing vinden waar een bedrijf, lectoraat of maatschappelijke organisatie direct mee verder kan.

Daarvoor is meer nodig dan een goed idee. De teams duiken het Foodlab in, zoeken wetenschappelijke onderbouwing, experimenteren, testen en sturen steeds bij. "Doordat ze hun kennis direct in de praktijk toepassen, zien ze de relevantie ervan", zegt Inholland-docent en FICA-coördinator Annemiek van Breemen. "Ze leren samenwerken, kritisch en probleemoplossend denken, maar ontdekken ook hoe het is om feedback van professionals te verwerken en hun resultaten overtuigend te presenteren. Zo bouwen ze stap voor stap aan de mindset die nodig is om grote maatschappelijke voedingsvraagstukken aan te pakken."

Uit de elf projecten koos de jury uiteindelijk twee winnende projectgroepen.

Jong geleerd
Hoe krijg je basisschoolkinderen enthousiast voor gezond eten? Met die vraag ging het Delftse team achter De lunch van een kampioen aan de slag, in opdracht van docent-onderzoeker Vera van Stokkom van het lectoraat Food, Health & Technology. De studenten onderzochten hoe kinderen, vooral in wijken waar gezondheidsachterstanden vaker voorkomen, gestimuleerd kunnen worden om gezonder te eten. Ze combineerden literatuuronderzoek met gesprekken met onder meer leerkrachten, JOGG-regisseurs en beleidsmakers. Hun innovatieve aanpak leverde de Creativiteitsprijs op.

De kern van hun presentatie? "Een gezonde basis is alles." Maar gezond kiezen is niet voor ieder gezin vanzelfsprekend, benadrukken de studenten. “Tijdgebrek, geldzorgen en stress spelen daarbij vaak een grote rol. En een zak chips is in de supermarkt nu eenmaal goedkoper dan een appel.” In hun advies kijken ze daarom verder dan alleen de broodtrommel, want ook scholen, ouders en gemeenten spelen een rol. Door kinderen al op jonge leeftijd spelenderwijs kennis te laten maken met gezonde voeding, én ouders daarbij te betrekken, hopen de studenten bij te dragen aan blijvende gedragsverandering.

Reis naar Duitsland
Een van de teams uit Amsterdam werkte samen met het Duitse Roland Beans aan een opdracht naar de eigenschappen van de veldboon. Hun grondige aanpak leverde de Inhoudsprijs op. De opdracht: onderzoek hoe verschillende veldboonproducten zich gedragen, zodat producenten ze beter kunnen toepassen in plantaardige voedingsmiddelen. De winnende studenten brachten onder meer de waterbinding en het schuimend vermogen ervan in kaart. De resultaten verwerkten ze in heldere grafieken en visualisaties waar het bedrijf direct mee verder kan.

"Het leukste vond ik de reis naar onze opdrachtgever in Bremen”, vertelt student Pax. “Opeens zie je het bedrijf achter de opdracht en ontmoet je de mensen voor wie je het doet. We voerden zelf alle testen uit in het Foodlab, analyseerden de uitkomsten en trokken conclusies. Daar heb ik zoveel van geleerd! Ook mooi dat we werkten aan een onderwerp dat steeds belangrijker wordt, namelijk plantaardige eiwitten van lokale telers."

Niet wachten maar meedenken
Van gezondere voeding en nieuwe eiwitbronnen tot circulaire reststromen: de elf projecten maken duidelijk hoe breed de uitdagingen zijn. En hoeveel verschillende kennisgebieden daarbij samenkomen.

Precies dat maakt het FICA Summer Event volgens Annemiek ieder jaar zo waardevol. "Studenten presenteren er niet alleen wat ze hebben geleerd, maar vooral wat ze zélf hebben ontdekt. Ze werken samen met professionals uit het werkveld en ervaren dat hun werk kan bijdragen aan de ontwikkeling van duurzamere voedingsmiddelen. Misschien is dat wel de belangrijkste opbrengst van FICA: niet wachten tot studenten zijn afgestudeerd, maar hen nu al laten meewerken aan de innovaties die we straks hard nodig hebben."

Zou jij een onderzoeksopdracht willen laten uitvoeren door studenten Food Commerce & Technology in Amsterdam of Delft? Neem dan contact op met Annemiek van Breemen. In februari 2027 starten er weer nieuwe projecten.

Minder klontjes, een constante kwaliteit en een sterke merkbeleving. Het klinkt eenvoudig, maar achter een perfect bereide matcha schuilt een wereld van onderzoek, marketing en productkennis. Vierdejaarsstudent Terri Paak van de opleiding Food Commerce & Technology (FCT) bij Hogeschool Inholland ontdekt het tijdens haar afstudeerstage bij Brandplant.

Werken aan een actueel vraagstuk
Bij Brandplant, een distributeur van internationale foodmerken, onderzoekt Terri hoe de bereiding van het matchamerk PerfectTed consistenter kan worden bij koffiebars en restaurants. Haar doel is om de kwaliteit en merkbeleving te waarborgen.

“Matcha is een groeiende trend. Juist daarom is het belangrijk dat het product overal op dezelfde manier wordt bereid,” vertelt Terri. “Ik onderzoek hoe bedrijven dat doen en hoe Brandplant hen daarin beter kan ondersteunen. 

Matcha is een fijngemalen groene thee in poedervorm, afkomstig uit Japan, die wordt opgeklopt met water tot een romige drank. De laatste jaren is het wereldwijd populair geworden door de opvallende kleur, gezondheidsimago en de brede inzetbaarheid in koffie- en horecaconcepten.

Ze interviewt horecaondernemers en werknemers en observeert hun werkwijze. De inzichten vertaalt ze naar een communicatieadvies. “Het is bijzonder om te werken aan een vraagstuk dat echt speelt in de praktijk.”

In haar stage ziet Terri hoe sterk die groei in de praktijk voelbaar is. Steeds meer cafés en horecazaken zetten matchadranken op het menu, maar de bereiding verschilt nog vaak per locatie. Dat heeft direct invloed op smaak, kleur en beleving van het product.

Van theorie naar praktijk
De afstudeeropdracht sluit naadloos aan bij de opleiding Food Commerce and Technology. Tijdens haar studie ontwikkelde Terri vaardigheden die zij nu dagelijks toepast, zoals het opzetten van onderzoek, het analyseren van data en het adviseren van organisaties.

“Je leert hoe je een vraagstuk onderzoekt en vertaalt naar een concrete oplossing. Doordat je dit tijdens de opleiding vaker oefent, ga je met vertrouwen aan de slag tijdens je stage.” Daarnaast werkt ze mee binnen het bedrijf en doet ze waardevolle praktijkervaring op. Zo helpt ze bij evenementen en pop-ups waar zowel bestaande merken bekender worden gemaakt als nieuwe producten worden gepresenteerd. “Daardoor zie je hoe merken in de markt worden gezet en hoe consumenten daarop reageren.” Ook merkt ze hoe belangrijk merkconsistentie is in de foodsector. Niet alleen het product zelf, maar ook de manier waarop het wordt gepresenteerd en bereid, bepaalt hoe klanten het ervaren.

Persoonlijk en kleinschalig onderwijs
Wat Terri vooral waardeert aan de opleiding, is de persoonlijke benadering.  
“Het is een kleinschalige studie. Docenten kennen je bij naam en denken met je mee. Je bent geen nummer, en dat maakt het leren prettig en motiverend.

De combinatie van commercie, voeding en innovatie zorgt voor een brede basis. Studenten oriënteren zich in de eerste jaren op verschillende vakgebieden en kiezen daarna een richting die bij hen past. Terri specialiseerde zich in marketing.

“Ik wilde me verdiepen in marketing, maar vind het waardevol dat je ook kennis opdoet van voeding. Dat maakt de opleiding uniek.”

Een veelzijdige toekomst in de foodsector
De studie bereidt studenten voor op uiteenlopende functies binnen de foodbranche, zoals marketing, productontwikkeling en consultancy. Dankzij stages en praktijkopdrachten ontdekken studenten waar hun interesses en talenten liggen.

“Tijdens de opleiding groei je enorm, zowel professioneel als persoonlijk,” zegt Terri. “Je leert zelfstandig werken, kritisch denken en samenwerken met bedrijven.”

Met vertrouwen vooruit
Momenteel rondt Terri haar afstudeeronderzoek af. Wat de toekomst brengt, ligt nog open, maar de basis is gelegd. “Deze opleiding heeft mij veel geleerd en laten zien welke mogelijkheden er zijn. Dat ik nog verschillende kanten op kan, zie ik als een groot voordeel.”

Hoe maak je stadsparken en recreatiegebieden in Haarlem en Heemskerk groener, klimaatbestendiger én aantrekkelijk voor bewoners? In het ABC Architectuurcentrum Haarlem presenteerden onlangs studententeams van Landscape and Environment Management (LEM) van Hogeschool Inholland hun plannen hiervoor. Geen theoretische oefening, maar ontwerpen die inspelen op urgente vragen rond klimaat en biodiversiteit.  

Tien weken lang werkten tweedejaarsstudenten aan het toekomstbestendig maken van bestaande parken en recreatiegebieden. In Haarlem gaat het om het Kenaupark, Frederikspark en Florapark, in Heemskerk om projectgebeid De Watertuinen 2.  

Hittestress, piekbuien en droogtes 
“Door klimaatverandering krijgen we steeds vaker te maken met hittestress, piekbuien en langere droogtes”, zegt Marjan de Croon, docent-onderzoeker bij Inholland. “Tegelijk verandert de manier waarop we parken gebruiken en komen er steeds meer mensen bij. Dat vraagt om andere keuzes in hoe we onze leefomgeving inrichten.” 

Juist daarom gaan studenten hier nu al mee aan de slag, samen met gemeenten, provincies, waterschappen en partners uit het werkveld. Ze werken aan actuele vraagstukken, terwijl het onderwijs zo nauw verbonden blijft met de praktijk. 

Vrijheid in denken 
“Superuitdagend”, zeggen de studenten. “Je merkt dat wat je verzint ertoe doet. Werken voor een echte opdrachtgever is serieuzer dan een gewone schoolopdracht, maar juist daardoor veel leuker. Je hebt te maken met budget, beleid en bewoners, en je hoort de problemen van dichtbij. Daardoor kom je ook met betere oplossingen.” 

Het leukste? De vrijheid in ontwerpen. Van een kronkelend avonturenpad met stapstenen en een touwbrug tot een stukje ‘rimboe’ en eetbare planten langs een beek – alles kan. “Als je zo bezig bent met beplanting en inrichting, ga je ineens veel meer zien. Je kijkt anders naar je omgeving en krijgt meteen ideeën hoe het beter kan.” 

Verrassend in Haarlem 
In Haarlem kregen studenten de opdracht om monumentale Zocherparken aan te pakken, vernoemd naar ontwerper Jan Zocher. “Die parken zijn ooit vooral ontworpen om mooi te zijn, en veel minder om natuur en dieren te helpen”, zegt Marjan. “Dat wringt nu. Ze zijn prachtig, maar ook een tijdsbeeld. En daar wordt soms nogal voorzichtig mee omgegaan. Studenten kijken daar frisser naar en zien juist kansen.”  

Eerst duiken ze het gebied in en brengen ze de randvoorwaarden in kaart: wat is er al, wat moet blijven en wat kan anders? Mag een boom verplaatst of juist niet? Daarna vertalen ze dat naar een plan, met onder meer ruimte voor water en bloemen voor insecten. 

Klaar voor de toekomst 
“We willen dat onze studenten snappen wat er speelt en hoe je met groenbeheer kunt inspelen op klimaatverandering en de leefomgeving gezonder en aantrekkelijker maakt”, zegt docent Martijn van Drunen. “Want vroeg of laat krijgen ze hier allemaal mee te maken. Als professional, maar ook gewoon als inwoner.” 

De kern? Leren kijken. “Als je echt ziet wat er gebeurt in een gebied, ontdek je hoeveel er mogelijk is. Dus eerst begrijpen, daarna pas ontwerpen - en vervolgens iets toevoegen dat waarde heeft. Misschien wel het belangrijkste dat ze meekrijgen”, besluit hij, “is dat kleine aanpassingen grote impact kunnen hebben. En dat ze daarin straks zelf het verschil maken.”

Dat levert verrassende ideeën op, ziet opdrachtgever Berry van der Hoorn van Platform Groen Haarlem. Voor het Kenaupark bedachten studenten bijvoorbeeld een medicinale kruidentuin met een klein theehuisje én een ‘Zochermeertje’ voor wateropvang en verkoeling. In het Florapark kozen ze voor duidelijke zones om te sporten, te ontspannen en elkaar te ontmoeten, met veel kleurrijke, inheemse beplanting ertussen. “Ze combineren slim natuur, huidig gebruik en beleving”, zegt Berry. “Daardoor worden parken niet alleen groener, maar ook leuker en bestand tegen verandering.”

Als jouw plan echt iets in gang zet 
Ook beleidsadviseur water en klimaatadaptatie Sander Zabicki van gemeente Heemskerk ziet de waarde van de samenwerking. “Studenten houden zich bezig met dezelfde uitdagingen waar wij voor staan. Belangrijk, want we hebben mensen die Nederland klimaatadaptief kunnen inrichten hard nodig.”  

De Watertuinen 2 in Heemskerk is een gebied waar wateropvang, natuur en recreatie samenkomen. Hier bouwen studenten voort op bestaande maatregelen en voegen ze nieuwe ideeën toe, zoals natuurvriendelijke oevers, egelvriendelijke hagen en slimme waterstructuren die regenwater beter vasthouden en geleidelijk afvoeren. “Sommige plannen zijn realistisch, andere ambitieuzer, maar dat is juist goed”, zegt Sander. “Ik neem in ieder geval twee originele voorstellen mee terug.”  

Eerder werden ideeën van studenten al deels uitgevoerd in Heemskerk, zoals insectenmuren en takkenwallen van snoeiafval langs een snelweg. 

Wat als kunstmatige intelligentie niet alleen helpt bij productontwikkeling of marketing, maar juist bij iets dat vaak als ‘ingewikkeld papierwerk’ wordt gezien? Namelijk kwaliteitsdocumentatie. Voor Food Commerce & Technology student Ayle werd die vraag het startpunt van haar afstudeeronderzoek. En precies dat maakt haar verhaal zo interessant voor studiekiezers die nieuwsgierig zijn naar de toekomst van food én technologie.

AI op een onverwachte plek 
Tijdens haar afstudeerstage bij Unilac Holland dook Ayle diep in de wereld van kwaliteitsmanagement. Niet in het lab, maar op de werkvloer. In magazijnen, tussen procedures, protocollen en handboeken. Het bedrijf is internationaal distributeur van zuivelproducten zoals melk, kaas en yoghurt. Dit betekent dat zij grote hoeveelheden zuivel op het bedrijf hebben staan en daar komt veel bij kijken op het gebied van kwaliteit en veiligheid. “Er lag een enorm kwaliteitshandboek, maar deze is alles behalve makkelijk te gebruiken” vertelt Ayle. “Het is lang, ingewikkeld en vooral: niet praktisch.” In veel foodbedrijven zijn kwaliteitsdocumenten essentieel voor voedselveiligheid, maar tegelijk moeilijk te gebruiken in de praktijk. En juist daar zag Ayle kansen voor AI.

Van probleem naar onderzoeksvraag
Ayle’s afstudeeropdracht was helder: maak kwaliteitsinformatie werkbaar. Niet door nóg een dik document te schrijven, maar door slim te kijken naar hoe mensen informatie verwerken en wat voor middelen daarbij passen. Haar centrale vraag: ‘welke aanpassingen en ondersteunende maatregelen zijn nodig om de kwaliteitsdocumenten van Unilac beter te laten aansluiten bij de behoefte van de medewerkers en de correcte uitvoering in de praktijk te bevorderen?’ Daarnaast gaf het bedrijf aan meer te willen gaan doen met AI, een combinatie die goed bleek te werken. 

Dat betekende voor Ayle niet alleen experimenteren met tools als Copilot maar ook literatuuronderzoek doen naar hoe mensen lezen, onthouden en handelen. Hoe lang mag een zin zijn? Wanneer haakt iemand af? Wat doet een plaatje met begrip? Ook interviewde en observeerde ze collega's op kantoor en op het magazijn om te zien hoe zij de huidige documenten gebruiken en waar de grootste kansen liggen voor verbetering.

AI als hulpmiddel, niet als vervanger
Belangrijk detail: Ayle ziet AI nadrukkelijk niet als magische oplossing. “AI kan je helpen samenvatten, vereenvoudigen en structureren,” legt ze uit. “Maar jij moet altijd zelf bepalen wat belangrijk is, duidelijke instructies geven én de AI-uitkomsten goed controleren.”

In haar onderzoek gebruikte ze verschillende AI‑toepassingen, zoals een tekstanalyse-tool om te meten hoe ingewikkeld een document is en Copilot om teksten compacter en duidelijker te maken. Maar ook visuele AI tools die teksten omzetten in visuele formats zoals schema's en illustraties. Want, zo ontdekte ze: mensen kunnen twee keer zoveel onthouden als er een ‘plaatje’ bij staat.

Het resultaat? Kortere teksten. Minder jargon. Meer overzicht. En vooral: documenten die mensen daadwerkelijk gebruiken.

Een brede opleiding met veel afwisseling
Ondanks dat Ayle niet zeker weet of ze na haar opleiding verder wil in de foodsector, is ze blij met haar keuze voor Food Commerce & Technology. “Het is een brede opleiding: van productontwikkeling tot technologie en marketing. Je leert er skills die niet alleen handig zijn voor werk in de foodsector, maar ook daar buiten: nieuwe ideeën bedenken, processen verbeteren en markten verkennen.” Waar Ayle misschien nog wel enthousiaster over is, is de vorm van de opleiding. “Je zit niet alleen in de collegebanken om theorie te leren, je gaat er echt op uit. Op het foodlab en veel op excursie.”

Onderzoek dat echt impact maakt
Ayle merkt ze nu al dat ze echt bijdraagt aan verbetering voor Unilac. Eén van de meest gebruikte documenten - regels rondom bezoekers op het bedrijf – zette ze met behulp van AI om in een stripverhaal. Deze hing ze op in een veel bezochte ruimte: het toilet. Een actie die gelijk opviel. “Collega's kwamen naar me toe omdat ze de strip hadden bekeken en deze heel leuk én begrijpelijk vonden. Dat geeft veel energie!” Ook weten collega's haar steeds vaker te vinden met vragen of tips voor het gebruiken van AI. “Je merkt dat als je het goede voorbeeld geeft en laat zien wat er allemaal mogelijk is, het anderen inspireert om zich er ook in te verdiepen.”

Een blik op de toekomst
De foodsector staat aan het begin van een AI‑versnelling. Van productontwikkeling en kwaliteitsmanagement tot consumenteninzicht. Volgens Ayle is dit pas het begin.

“AI is geen hype. Het is een hulpmiddel dat alleen maar belangrijker wordt. Zeker als je het verantwoord en slim inzet.” En dat is precies waarvoor Food Commerce & Technology-studenten worden opgeleid: kritisch, praktijkgericht en toekomstbestendig.

In dit verhaal vertelt Ruben van Rooy hoe hij zijn interesse in food, processen en commercie heeft geleid tot een rol in de internationale koffiecapsule markt. Hij werkt als accountmanager bij Euro Caps, waar hij een belangrijke schakel is tussen klanten en de organisatie. 

“Vanuit Euro Caps zorgen we voor een kwalitatief verwenmomentje. Iedere keer dat je een van onze capsules gebruikt.” Ruben ondersteunt salesmanagers in hun dagelijkse werk en is nauw betrokken bij klanttrajecten. Hij houdt zich bezig met het begeleiden van nieuwe klanten, het bewaken van verkooptrends en het zorgen voor een optimale klanttevredenheid. 

 Ruben: “De dynamiek van het bedrijf spreekt me enorm aan. De capsulemarkt voor producten per portie groeit snel en er gebeurt veel op het gebied van innovatie. Met een team van 25 mensen in onderzoek en ontwikkeling blijven we continu verbeteren.” Wat Ruben aanspreekt, is dat hij in zijn rol commercie kan combineren met inhoudelijke kennis van productieprocessen. Dankzij zijn opleiding begrijpt hij hoe het er in een fabriek aan toegaat en kan hij klanten realistische en concrete afspraken bieden op basis van wat technisch mogelijk is. 

Tijdens zijn studie waardeerde hij vooral de betrokkenheid van docenten en studenten. Ook de studielocatie in Delft droeg bij aan een prettige en inspirerende leeromgeving. “Je studie bepaalt niet je hele carrière, maar het diploma is wel een middel om je ideale baan te bereiken. Kies iets wat je interessant vindt, dan ontdek je gaandeweg wat bij je past.” 

Met zijn werk draagt Ruben bij aan een innovatieve en snelgroeiende markt waarin kwaliteit, beleving en technologie samenkomen. 

Hoe zorgen we ervoor dat Nederland ook in de toekomst voorop blijft lopen in de microchipindustrie? De afgelopen weken liet Hogeschool Inholland zien hoe onderwijs, praktijk en partners daarin samen optrekken. Tijdens recente events namelijk het ZIE 2026 in de Van Nelle Fabriek in Rotterdam en de opening van de onderwijs cleanroom in Delft, maakten we zichtbaar hoe we werken aan het opleiden van nieuw technisch talent. 

De activiteiten zijn onderdeel van het landelijke Programma Beethoven (zie kader), waarin overheid, onderwijs en bedrijfsleven samen investeren in de groei van de semiconductorsector en het opleiden van voldoende technisch talent. 

Ontmoeting op Zuid Holland Industrie Event 
Tijdens ZIE 2026 (Zuid-Hollands Industrie Event) was Inholland aanwezig met een eigen stand op het paviljoen van het Semicon Learning Point. Hier stond de ontmoeting tussen onderwijs en industrie centraal. Studenten van de minor Space Engineering gingen in gesprek met bedrijven uit de hightech sector en lieten zien hoe hun werk in satelliettechnologie raakt aan de semiconductorindustrie. Denk aan precisietechniek en systems engineering, vaardigheden die essentieel zijn in beide domeinen. 

Leren in de cleanroom 
Bij de opening van de onderwijs cleanroom in Delft werd duidelijk hoe belangrijk praktijkgerichte leeromgevingen zijn. In deze gecontroleerde, zeer schone omgeving leren studenten werken onder omstandigheden die direct aansluiten op de praktijk in de semiconductorindustrie. 

De faciliteit werd geopend door burgemeester Alexander Pechtold en Elisabeth Minnemann, voorzitter van het college van bestuur van de Haagse Hogeschool. Aansluitend presenteerden Inholland-stagiairs Sherif Bleiksloot en Sietze Bosse hun werk in de Space Lab booth. Voor opleidingen zoals de Inholland-opleiding Aeronautical & Precision Engineering biedt deze omgeving nieuwe kansen om studenten optimaal voor te bereiden op het werkveld.

Bas, Renske en Jolien vertellen hoe zij hun passie voor planten, duurzaamheid, ondernemerschap en ecologie hebben omgezet in betekenisvol werk. Of je nu droomt van een baan als bedrijfsadviseur, praktisch onderzoeker of allround medewerker in een modern tuinbouwbedrijf: deze opleidingen bieden een stevige basis én volop mogelijkheden om impact te maken.

“Ik help tuinders slim en duurzaam vooruit kijken" - Bas, bedrijfsadviseur bij aaff. 

Bas was altijd al geïnteresseerd in ondernemerschap en glastuinbouw. Na zijn studie Tuinbouw & Agribusiness werkt hij nu als bedrijfsadviseur bij aaff. Hij ondersteunt tuinders bij financiële analyses, strategische vraagstukken en subsidieaanvragen.

Zijn werk gaat niet alleen over cijfers en strategie, maar vooral over begrijpen wat er in een bedrijf speelt. Bas adviseert tuinders en helpt ze keuzes te maken die zowel op korte als lange termijn werken. “Het is steeds schakelen tussen wat de cijfers laten zien, wat er in het bedrijf gebeurt en welke acties nodig zijn,” zegt hij. “Pas als alles klopt, weet je dat je echt impact hebt.

“Ik werk aan duurzame voedselproducties” - Renske, praktisch onderzoeker fytopathologie bij Rijk Zwaan

Renske wilde graag werken met planten, onderzoek en duurzame voedselproductie. Nu werkt ze als praktisch onderzoeker fytopathologie bij Rijk Zwaan, een internationaal bedrijf dat zich richt op gezond zaad en innovatieve teeltsystemen. “Ik werk in kleine teams aan projecten die ik zelf kan uitvoeren, waardoor het persoonlijk en leerzaam blijft,” vertelt ze enthousiast.

Renske onderzoekt bijvoorbeeld ziekten in gewassen zoals sla, spinazie en komkommer, en test biologische oplossingen zoals nuttige bacteriën of schimmels die planten beschermen tegen ziekten. Met haar werk zorgt ze ervoor dat zaden en planten gezond blijven, zodat boeren wereldwijd betrouwbare en gezonde oogsten kunnen produceren.

“Ik maak tuinen groener met duurzame teelt” - Jolien, allround medewerker bij Kwekerij Marcel Vijverberg

Jolien wilde graag werken met planten en de praktijk van een moderne kwekerij. Nu werkt ze als allround medewerker bij Kwekerij Marcel Vijverberg, waar ze zorgt voor bloeiende seizoensproducten en een goed lopend kwekerijproces. “Geen week is hetzelfde. Je werkt met levende planten en met mensen, dat houdt het elke dag interessant,” vertelt ze enthousiast.

Haar werk bestaat uit het potten van planten, klaarzetten van orders, watergift, planning en biologische bestrijding. Ook klantcontact hoort erbij, zowel op de kwekerij als telefonisch. De kennis die ze tijdens haar AD Tuinbouwmanagement opleiding opdeed over teelt, planning en ondernemerschap gebruikt ze nu dagelijks in de praktijk.

In dit verhaal vertelt Bas van Dijk hoe hij zijn interesse in ondernemerschap, financiën en de glastuinbouw heeft ontwikkeld tot een rol met impact. Hij combineert momenteel een master International Business met zijn werk als bedrijfsadviseur bij accountants- en advieskantoor aaff. 

“Onze adviezen helpen tuinders toekomstbestendig ondernemen: financieel gezond, strategisch slim en duurzaam.” 

Bas voert sinds zijn afstudeerstage verschillende adviestrajecten uit voor ondernemingen in de glastuinbouwsector. Hij werkt aan financiële analyses, strategische vraagstukken en subsidieaanvragen. Daarnaast is hij betrokken bij de opbouw van het TopTeam Tuinbouw, een sectorbreed team dat binnen de organisatie nieuwe structuur en expertise brengt. 

Bas: “De kracht van ons werk zit in het verbinden van cijfers, strategie en sectorinzicht. Zo help je bedrijven keuzes maken die nú werken, maar ook op lange termijn standhouden.” 

Bas vindt het interessant om in een grote organisatie te werken en tegelijk direct impact te hebben op bedrijven in een sector die steeds in beweging is. Duurzaamheid ziet hij als: zorgen dat bedrijven kunnen blijven draaien en hun impact op het milieu verminderen. 

Tijdens zijn opleiding bouwde hij aan zijn basiskennis van de sector en deed hij verschillende internationale projecten, onder andere in Kenia en Marokko. Die ervaringen gaven hem het inzicht dat een stevig theoretisch fundament, zoals zijn huidige master, helpt om complexere vraagstukken gestructureerd en goed onderbouwd aan te pakken. “Mijn belangrijkste tip? Wees proactief en creatief. De sector is klein, dus je netwerk is goud waard.” 

Met zijn werk draagt Bas nu bij aan een financieel gezonde, innovatieve en toekomstgerichte glastuinbouwsector.

Met haar passie voor planten, duurzaamheid en onderzoek bouwt Renske Anker-Marck aan een baan met wereldwijde impact. Ze werkt als praktisch onderzoeker fytopathologie bij Rijk Zwaan, waar ze zich richt op bodemziekten en zaadgezondheid. Fytopathologie is de wetenschap die onderzoekt hoe en waarom planten ziek worden, en hoe je die ziekten kunt voorkomen of bestrijden.

“We zoeken biologische oplossingen voor ziekten in de bodem, omdat chemische bescherming van zaden steeds verder wordt afgebouwd. Ons werk is super relevant voor zaadbedrijven wereldwijd.” 

Renske onderzoekt ziekten in gewassen zoals sla, spinazie, komkommer en wortel. Samen met haar team duikt ze in literatuur, voert ze experimenten uit in klimaatcellen of op het veld, en test ze biologische oplossingen, zoals nuttige bacteriën of schimmels die bijdragen aan ziektewering. 

“Ik vind het fascinerend om te zien hoe een werkzame stof reageert op een ziekteverwekker, en waarom een plant soms wel en soms minder snel ziek wordt.” 

Sinds oktober 2025 werkt Renske bij Rijk Zwaan. Ze leert veel in het lab en onderzoekt daar hoe resultaten zich vertalen naar praktijkomstandigheden in klimaatcellen en veldproeven, onder andere door plant–pathogeen interacties te analyseren. De prettige, familiaire sfeer binnen het bedrijf motiveert haar om verder te groeien. Haar opleiding bij Hogeschool Inholland vormt een stevig fundament. De kennis over plantenziekten en genetica gebruikt ze dagelijks, net als het opzetten van experimenten, statistische analyses en het zoeken en beoordelen van wetenschappelijke literatuur. 

Ook de praktijkervaring uit de opleiding is waardevol. Zo werkte ze in het derde jaar aan een project bij Vertical Farming-bedrijf Growy in Amsterdam, samen met drie studenten uit China. 

“Je leert enorm veel als je samen met studenten uit verschillende disciplines en culturen aan een echt bedrijfsprobleem werkt.” 

Met haar werk draagt Renske bij aan duurzame oplossingen om zaden gezond te houden en zo de wereldwijde voedselvoorziening te versterken. 

Eén van die alumni is Jolien van Uffelen, afgestudeerd aan de opleiding AD Tuinbouwmanagement en inmiddels allround medewerker bij Kwekerij Marcel Vijverberg in Maasland.

Bloeiende seizoensproducten, een hecht team en elke dag nieuwe uitdagingen, dat is waar Jolien haar energie uithaalt. “Geen week is hetzelfde. Je werkt met een levend product, en je hebt te maken met mensen om je heen, dit valt niet te plannen.” Als allround medewerker ondersteunt ze de eigenaar van de kwekerij. Dat betekent dat ze op een dag de ene keer planten pot, orders klaarzet of gewassen wijder zet, en het volgende moment bezig is met watergift, planning, biologische bestrijding of verkoop. Ook klantcontact, zowel op de kwekerij als telefonisch, hoort bij haar rol. Die afwisseling vindt ze juist het leukst: 

“Het werken met bloeiende seizoenproducten zorgt elk jaargetij weer voor een nieuw beeld in de kas. Iets wat nooit verveeld!” 

Waar draagt haar werk eigenlijk aan bij? Voor Jolien is dat heel duidelijk: een groenere en prettigere leefomgeving. Door het telen van duurzame hang- en terrasplanten maken we tuinen en balkons kleurrijk. Tegelijkertijd werken we aan een duurzamere sierteeltsector, met oog voor natuur, biodiversiteit en kwaliteit. De kwekerij werkt bijvoorbeeld met biologische bestrijders zoals lieveheersbeestjes en sluipwespen en regenwatercirculatie.  

Volgens Jolien sluit de AD Tuinbouwmanagement perfect aan op haar werk. Tijdens de opleiding leerde ze hoe teelt, planning en ondernemerschap samenkomen in een modern tuinbouwbedrijf. “Je leert marktgericht denken, plannen, én vooruitkijken. Die kennis gebruik ik dagelijks.”  

Wat haar het meest is bijgebleven? Het klasverband met gemotiveerde medestudenten. “Iedereen had iets met tuinbouw: ervaring, een familiebedrijf of een duidelijke ambitie. Dat werkt zó motiverend.”  

Twijfel je of een tweejarige opleiding bij je past? Volgens Jolien is de AD‑variant ideaal voor wie snel de praktijk in wil, maar wel een stevige basis zoekt. Zelf studeert ze na haar AD verder: op dit moment volgt ze een post-hbo Bedrijfskunde bij Inholland, zodat ze nog meer kan bijdragen aan de groei van de kwekerij. “Als je voelt dat dit jouw richting is: ga ervoor. De opleiding zit dicht bij de praktijk én je kunt daarna alle kanten op.” 

Heb je Geanne Lebbink al zien staan bij bushaltes in Delft? Niet in hoogsteigen persoon, maar op levensgrote posters? De docent van de minor Space Engineering van Hogeschool Inholland is een van rolmodellen in de campagne van Equals voor meer vrouwen in de techniek. Dat is niet alleen goed voor een gelijkwaardige positie, meer diversiteit zorgt ook voor meer kwaliteit, weten ook topvrouw Angelique Looijen en lector Petra Biemans. 

Geanne begon haar carrière bij Inholland als student. Als mannelijke student. “Bij de opleiding Aeronautical Engineering zat toen slechts een handvol vrouwelijke studenten”, herinnert zij zich. “Nu is de verhouding één op vijf. Dat is beter, maar nog steeds reden om meiden bewust te maken dat ook voor hen mooi werk klaar ligt in de ruimtevaarttechnologie.” 

Pionier in de ruimtevaart 
Zelf zette Geanne haar eerste stappen bij ruimtevaartorganisatie ISISPACE, die net werd opgericht en waarvan zij de allereerste medewerker werd. Ook op persoonlijk vlak was het pionieren. “Ik besloot in transitie te gaan en werd daarin heel goed begeleid op mijn werk. Maar ik was wel overal de eerste in en dat voelde soms eenzaam.” Als transgender vrouw merkte Geanne verschillen met haar vroegere leven als man. “Ik moest meer moeite doen om mijn standpunten duidelijk te maken. Zelfs in een accepterende werkomgeving werd de stem van mij en andere vrouwen niet altijd gehoord. Wat dat betreft is mijn transitie heel verhelderend geweest. Ik weet hoe het is om bejegend te worden als man en als vrouw.” 

Meer vrouwen aantrekken om talent en perspectieven te benutten 
Begin 2025 vertrok Geanne naar Inholland. Ze werd docent bij de minor Space Engineering. Hier staat ze erop dat vrouwelijke en mannelijke studenten een gelijkwaardige rol krijgen in groepsopdrachten en dat iedereen gehoord wordt. “Onze doelstelling is om het aantal mannelijke studenten te behouden en meer vrouwen aan te trekken”, zegt Geanne. Onder andere samen met collega Niamara van Woggelum, ook Spacelady of the Year. “Want onder vrouwen zit zo veel talent dat we anders onbenut laten. Bovendien is outside-the-boxdenken in de ruimtevaart zeer belangrijk. En dan wil je diversiteit hebben zodat vraagstukken vanuit meerdere perspectieven worden belicht. Mensen met een andere ervaring kunnen oplossingen aandragen waar jij nooit aan hebt gedacht.” 

Liever gemengde teams 
Petra Biemans, lector Human Capital, is het met Geanne eens. “Gemengde teams presteren aantoonbaar beter. Voeg je het vrouwelijke perspectief toe, dan kom je tot oplossingen die extra waarde hebben. Een mooi voorbeeld van die toegevoegde waarde komt van lector Krista Schram die aantoont dat vrouwen anders kijken naar de inrichting van de publieke ruimte en ideeën hebben om die veiliger te maken, ideeën waar mannen niet zo snel op zouden komen, omdat zij die ruimte op een andere manier ervaren.” 

Beter voor innovatie 
Het aandeel vrouwen in de techniek is met 18 procent behoorlijk laag. “Daarmee gaat een hoop potentieel aan talent voor de sector verloren”, zegt Petra. “Je mist vaardigheden, perspectieven en ervaringen die zo belangrijk zijn voor innovatie. We laten hiermee als Nederland een kans liggen voor de kenniseconomie, juist in de techniek waar de ontwikkelingen zo snel gaan.”  

Hoog percentage vrouw voor techbedrijf 
Angelique Looijen is operationeel directeur van ISISPACE, waar inmiddels bijna 30 procent van de medewerkers vrouw is. “Dat is hoog voor een Nederlands techbedrijf”, zegt ze. “Op directie- en managementniveau is het zelfs fiftyfifty. Daar ben ik blij om, want we zien dat de meer gemengde teams verschillende perspectieven, kennis en denkstijlen combineren, waardoor ze creatiever, kritischer en beter in probleemoplossing zijn.” 

Aanzuigende werking vrouwelijke rolmodellen 
Volgens Angelique is het aandeel vrouwelijke medewerkers organisch gegroeid. “Als je eenmaal vrouwelijke rolmodellen hebt, heeft dat een aanzuigende werking. Zeker als zij op talentendagen en carrièrebeurzen staan.” Daarbij doet ISISPACE haar best om vrouwen te behouden. “Er is een interne coach die kan adviseren over de werk-privébalans. Dit had meteen een positief effect op het ziekteverzuim. Daarnaast besteden wij in ons gezondheidsprogramma veelvuldig aandacht aan het welzijn van vrouwen op het werk. Bijvoorbeeld met een workshop over de hormonale gezondheid van vrouwen en de impact daarvan op het werk. Dit jaar betrekken we daar ook mannelijke collega’s bij voor meer inzicht en begrip.” 

Niet met regels afdwingen 
Een vrouw als Angelique in de top van een techbedrijf helpt, is de ervaring van Petra. “Ik heb jaren in de IT-sector gewerkt, bij de het toenmalige PinkRoccade, waar een van de werkmaatschappijen een vrouw aan het roer had en erin slaagde om meer vrouwen aan te trekken.” Volgens Angelique kun je deze diversiteit moeilijk vanuit overheidsregels afdwingen. “Want als de bedrijfscultuur er niet naar is, met name rond psychologische veiligheid en inclusie, zullen vrouwen uiteindelijk toch vertrekken.” 

Beleid en praktijk 
Petra ziet wat dat betreft een verschil tussen formeel beleid en de praktijk op de werkvloer. “Ik maak me zorgen over de toenemende ‘gender-gap’ die blijkt uit veel onderzoek, waarbij een groeiende groep jonge mannen conservatieve denkbeelden heeft over de rol van vrouwen. Ook bij Inholland merken we dit. We hebben een duidelijk diversiteitsbeleid en tegelijkertijd zijn er mannelijke studenten die soms weinig respect tonen voor hun vrouwelijke docent. Het ongemakkelijke gesprek hierover moeten we durven blijven voeren.” 

Equals-rolmodellencampagne 
Het afdwingen van quota aan vrouwen in (tech)bedrijven ziet Geanne ook niet zitten. “Voor vrouwen zelf is het niet prettig om je positie te danken aan een bepaald quotum dat behaald moet worden. Ik benader het liever positiever. Zoals met de rolmodellencampagne van Equals waarbinnen Geanne ook haar eigen verhaal deelt. Ik laat mezelf zien als vrouw, waardoor andere vrouwen zich ook thuis voelen in de techniek. Ik hoop met mijn bijdrage aan de campagne een zaadje te planten, al is het maar bij één persoon. Dat zij denkt: als die Geanne een carrière kan hebben in de techniek, dan kan ik dat ook.” 

In dit verhaal vertelt Kyra Geerts hoe zij haar passie voor dieren, innovatie en het helpen van mensen heeft omgezet in betekenisvol werk. Of je nu droomt van een rol als adviseur melkveehouderij, onderzoeker biodiversiteit of zelfstandig ondernemer in coaching met dieren? Deze opleiding geeft je de kennis en ervaring om je passie om te zetten in betekenisvol werk en écht impact te maken. 

“Met slimme melkrobots help ik melkveehouders werken aan gezondere, gelukkige koeien én een toekomstbestendig bedrijf.” – Kyra, verkoopadviseur melkrobots bij Lely Center Zevenbergen 

Kyra wist al tijdens haar opleiding dat ze iets wilde doen met dieren, innovatie en agrarische techniek. Nu werkt ze als verkoopadviseur melkrobots bij Lely Center Zevenbergen, waar ze melkveehouders helpt bij het zetten van een grote stap richting de toekomst: automatisch melken. 
“Met robotisering en slimme data draag je direct bij aan een gezondere en diervriendelijkere veehouderij. Technologie maakt het werk niet alleen efficiënter, maar vooral toekomstgericht, voor boer én dier.” 

Samen met ondernemers bespreekt ze de verschillende robotopstellingen en kijkt ze welke het beste past binnen hun bedrijf. Samen met haar collega van projectcoördinatie zorgen ze ervoor dat de oplossingen aansluiten bij de doelen en ambities van de boer. 

“Ik wil dat de oplossing écht werkt voor zowel het bedrijf als de koeien. Daarom let ik altijd op dierenwelzijn, efficiëntie en het gemak voor de boer.” Geen dag is hetzelfde, vertelt ze. “Iedere boerderij is anders. Dat maakt het werk afwisselend en super leerzaam.” 

Met haar werk draagt Kyra bij aan een duurzame, diervriendelijke en toekomstgerichte melkveehouderij. 

Tweedejaarsstudenten Dier in de Duurzame Samenleving (DDS) van Hogeschool Inholland Delft werkten twintig weken aan een praktijkopdracht voor het Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam. Hun missie: basisschoolleerlingen laten ontdekken hoe mensen en dieren samen de stad gebruiken. En waarom dat ertoe doet.

Ganzenpoep op het gras. Een meeuw die je broodje jat. Een rat die ’s avonds langs de containers schiet. Overlast? Of gewoon medestadsbewoners die slim gebruikmaken van de ruimte die wij met z’n allen hebben ingericht? Dat dilemma stond centraal in het project van DDS-studenten Isa, Alissa en Minke. “Neem je de mens als uitgangspunt, dan betekenen ganzen inderdaad overlast”, zegt Isa. “Maar zeg je: we zijn medegebruikers van deze stad, dan ontstaat er een andere bewustwording en mogelijkheden.”

Dier tussen twee werelden
De oorspronkelijke opdracht bouwde voort op het concept ‘Het Ganzenpad’, een nog te realiseren, interactieve educatieve wandeling in het Rotterdamse Zuiderpark, ontwikkeld door vierdejaarsstudenten DDS. Het idee is dat kinderen daar leren hoe mensen en ganzen samenleven in een druk stadspark en wat dat vraagt van mens en dier. De studenten zouden testen of die kennis aansloot bij een jonge doelgroep, maar er bleek geen klas beschikbaar om het park in te gaan. Halverwege schakelden ze daarom om en ontwikkelden een workshop voor groep 6 van basisschool De Klaver in Rotterdam-Zuid.

Minke: “We wilden het thema breder trekken en kozen nu voor álle ‘liminale dieren’: dieren die in de stad leven en profiteren van wat de mens achterlaat. Dus naast ganzen ook duiven, meeuwen, ratten, egels en mussen. Veel mensen zien ze als plaag, maar het zijn óók opruimers van de stad. En dan snap je, als ik iets op straat gooi, trekt dat dieren aan. Mooi als kinderen dat al meekrijgen.”

Op basis van literatuur over stadsdieren én over hoe kinderen leren, ontwierpen de studenten een actieve workshop met tekenen, bewegen en een quiz. “Het lastigste was het inschatten van het niveau van groep 6, we hebben tenslotte geen pabo-achtergrond”, vertelt Alissa. “Daarom kozen we voor veel interactie. En dat werkte! Ze bléven vragen stellen, hun enthousiasme was echt aanstekelijk.” De tekeningen gingen mee naar huis, zodat het gesprek ook daar verder ging.

Lab als broedplaats voor samenwerking
De opdracht voor het project kwam vanuit het Urban Leisure & Tourism Lab, dat samen met studenten en partners onderzoekt hoe steden aangenaam blijven voor bewoners, bezoekers en ondernemers. “Thema’s als toerisme, veiligheid en vergroening hangen sterk samen”, legt community manager Maaike de Jong uit. “Daarom brengen we studenten uit verschillende opleidingen samen in open, maatschappelijke opdrachten.”

Die open aanpak is volgens haar kenmerkend voor het lab. “Onze opdrachten hebben geen vast eindpunt. Studenten volgen hun eigen interesses, zolang het bijdraagt aan duurzamer en rechtvaardiger samenleven. Belangrijk is dat ze een regeneratieve mindset ontwikkelen: niet alleen minder schade veroorzaken, maar actief bouwen aan een veerkrachtige samenleving waarin mens, dier en natuur naast elkaar gedijen. Als je leert dat jouw leven niet losstaat van de wereld om je heen, ben je straks een rijkere professional.”

Échte opdrachten, échte ontwikkeling
Precies die maatschappelijke verwevenheid maakt dit soort projecten zo krachtig, vindt ook docent Steven Kapteijn. “Werken voor externe opdrachtgevers betekent zelf op mensen afstappen, dingen uitzoeken, de doelgroep begrijpen en je boodschap daarop aanpassen. Dat zijn essentiële professionele vaardigheden die deze studenten meenemen naar allerlei werkvelden. Tegelijkertijd voelen ze dat wat ze doen daadwerkelijk bijdraagt. En dat motiveert."

De waarde zit ook in samenwerken over domeinen heen. “Vraagstukken rond dieren raken steeds vaker aan educatie, zorg, beleid en stedelijke ontwikkeling. Gemeenten worstelen daar nu al mee. Juist daarom is deze ervaring belangrijk. Of ze later nou aan de slag gaan als beleidsmaker, ondernemer of in het werkveld, studenten leren nu al toekomstbestendig omgaan met dieren en hun plek in de samenleving. En om die stem straks ook uit te dragen.”

Onderwijs, onderzoek en praktijk
Wat het project opleverde? Sowieso veel enthousiasme. Niet alleen bij de schoolkinderen, maar ook bij de studenten zelf. Isa: “Dit onderwerp blijft ons zó boeien, dat we er binnenkort zelfs een symposium over organiseren. Je merkt dat je er echt iets mee losmaakt, zowel bij basisschooljeugd als bij onszelf.”

Maaike zag vooral de veerkracht. "Ondanks tegenslagen bleven ze doorzetten. En het Ganzenpad-project stopt niet: een afstudeerder gaat nu kijken naar verdere implementatie- en financieringsmogelijkheden. Dat is precies waar het Urban Leisure & Tourism Lab voor staat: onderwijs, onderzoek en praktijk die elkaar versterken. En ideeën die niet eindigen in een verslag, maar doorleven in de stad.”

Wat doe je als je opgroeit tussen de radijzen? Voor Thijs, derdejaarsstudent Tuinbouw & Agribusiness bij Hogeschool Inholland, was het antwoord duidelijk: je horizon verbreden. “Je zit anders je hele leven in een Nederlandse bubbel,” vertelt hij. Daarom koos hij voor een stage in Australië, bij JD Propagation – een vermeerderingsbedrijf met een assortiment van maar liefst 2000 soorten stekjes. Die stekjes verkopen ze aan telers in Australië en Tasmanië, die ze weer laten uitgroeien tot eindproducten voor de consument.  

“Het is vooral sierteelt,” legt Thijs uit. “Anjers, chrysanten, kruiden… alles door elkaar. Maar wat mij vooral opviel: de techniek. Het voelt alsof je 40 jaar teruggaat in de tijd.” Waar Nederland vooroploopt met hightech kassen en automatisering, werken Australische bedrijven vaak nog met verouderde systemen. Plastic kassen, handmatige processen en een logistiek die soms meer weg heeft van een puzzel dan van een gestroomlijnd bedrijf. 

Digitalisering als sleutel 
Juist dat verschil maakte Thijs’ opdracht extra relevant. Zijn onderzoek richtte zich op het optimaliseren van de interne logistiek van JD Progagation. “Planten werden soms wel twintig keer verplaatst,” vertelt hij. “Er was weinig overzicht. Het systeem dat ze gebruikten was verouderd, waardoor orders soms niet klopten. Dan dacht je dat een plant beschikbaar was, maar bleek deze allang dood te zijn of niet op voorraad.” 

Zijn oplossing? Meer digitalisering. “In Nederland werken we met barcodes en slimme tracking. Hier ging alles omslachtig. Ik heb geadviseerd om processen te automatiseren en logischer in te richten.” Het vak Business Intelligence uit zijn opleiding kwam daarbij goed van pas. “Dat gaf me een basis, maar ik heb ook veel zelf uitgezocht. Digitalisering is niet alleen handig, het is de toekomst.” 

De tuinbouw van morgen 
Volgens Thijs is er geen twijfel mogelijk: “De sector gaat richting automatisering, robots en AI. Personeel wordt schaarser en het werk kan efficiënter. Het wordt steeds meer een fabriek.” Voor hem is dat geen bedreiging, maar een kans. “Als ik later het bedrijf van mijn vader overneem, moet ik daar ook mee bezig zijn. Anders ben je niet toekomstbestendig.” 

Meer dan werk alleen 
Maar een stage in Australië draait niet alleen om werk. Het leukste aan zijn tijd in Australië? “Vijf maanden in een compleet andere omgeving,” zegt Thijs met een glimlach. “Na werk naar het strand, in het weekend Melbourne ontdekken, skydiven… Het is een ervaring die je maar één keer hebt.” Ook praktisch leerde hij veel: zelfstandigheid, Engels spreken, op jezelf wonen. “Je groeit enorm als persoon.” 

Wat bracht de opdracht? 
Naast het meewerken in de productie – van stekjes knippen tot orderpicken – werkte Thijs aan een concreet verbeterplan. “Ik heb gekeken hoe interne verplaatsingen efficiënter kunnen. De stekjes verplaatsen van zones. Zo beginnen ze in een hele warme vochtige kas en verplaatsen ze naar de volgende kas als ze voldoende geworteld zijn. Eén plantje wordt zo'n zes keer verplaatst voordat deze met een bestelling de deur uitgaat.” Dat verplaatsen gaat nu vaak nog zonder planning en logica, waardoor ruimte en tijd verloren gaat. Thijs advies: “Meer structuur, meer digitale ondersteuning en een beter overzicht van voorraad en locatie.” 

Die inzichten kwamen niet alleen uit boeken. “Je ziet pas echt waar het misgaat als je zelf meewerkt. Dan merk je hoe omslachtig sommige processen zijn. Dat maakt het extra leuk: je kunt direct iets bijdragen.” 

Hoe ontwikkel je samen vanuit verschillende disciplines een foodconcept met maatschappelijke relevantie? Derde- en vierdejaarsstudenten van Hogeschool Inholland en andere hogescholen startten binnen de minor Food Challenge Ondernemen hun eigen onderneming, inspelend op actuele thema’s als gezondheid, duurzaamheid en communitybuilding. Hiermee kregen ze de kans om te proeven aan ondernemerschap in de praktijk: samenwerken, testen, bijsturen en je product echt op de markt brengen.

De studenten werkten in kleine, multidisciplinaire teams aan foodconcepten met maatschappelijke relevantie. Elk product vertrok vanuit een andere invalshoek. Zo ontwikkelde Bakkersnest een wintercupcake-zelfmaakpakket met Nederlandse ‘buitenbeentjes’: groente en fruit die te klein of te krom zijn voor de supermarkt. “Je ziet het niet meer terug in de cake”, zegt student Adam van Food Commerce & Technology (FCT). “Maar je voorkomt verspilling en laat kinderen zien dat niet alles perfect hoeft te zijn.”

Gezondere keuze
Flatta richt zich op jongeren met flatbreads die voor 30% uit groente bestaan. “Same taste, better choice”, vatten studenten Keet (Hotelschool Leeuwarden) en Nikie (FCT) het samen. Wortel en courgette zorgen voor een neutrale smaak, terwijl het product meer vezels en eiwitten bevat dan een reguliere flatbread. “We wilden het makkelijk maken om een gezondere keuze te maken.”

Het prijswinnende team Maniteto’s ontwikkelde knolselderijreepjes met shoarmasmaak: geen vleesvervanger die vlees imiteert, maar een groentevulling die ook naast vlees te gebruiken is. De knollen worden lokaal geteeld bij een boer in Alkmaar en verwerkt tot een transparant product met weinig toevoegingen. “Het is een vergeten groente”, zegt Terri (FCT). “Juist daarom wilden we laten zien wat je ermee kunt. Dat lokale en transparante vinden veel mensen belangrijk.”

Buiten je eigen bubbel
Wat de minor Food Challenge Ondernemen typeert, is de multidisciplinaire samenwerking. Naast studenten Food Commerce & Technology van Inholland doen ook studenten van andere opleidingen en hogescholen mee, zoals Technische Bedrijfskunde, Hotelmanagement en Voeding & Diëtetiek. “Zonder die mix hadden we ons product nooit zover gekregen”, zegt Terri. “Iedereen brengt zijn eigen expertise mee, waardoor je anders naar vraagstukken leert te kijken.”

Die samenwerking leidde bij alle teams vanzelf tot een duidelijke taakverdeling, van productontwikkeling en voedselveiligheid tot marketing, financiën en sales. Voor Keet was dat even wennen. “Ik had nul technische kennis”, zegt ze. “Maar juist buiten je eigen bubbel leer je hoe je met verschillende achtergronden echt iets neerzet.” Tegelijk vraagt de minor veel zelfstandigheid. “Je moet zelf productielocaties zoeken en contact onderhouden met bedrijven”, zegt Nikie. “Eerst weet je niet waar je moet beginnen, en tijd is schaars.” Keet herkent dat: “Als je geen initiatief neemt, ligt alles stil.”

Leren door te doen
Wat studenten waarderen aan de minor, is de focus op het proces. Geen tentamens, maar leren door te doen. “Het voelt anders dan andere vakken. Fouten maken mag – het gaat erom hoe je ermee omgaat”, zeggen ze. Bakkersnest liep tegen praktische uitdagingen aan bij opschaling en verpakking, maar leverde uiteindelijk zo’n 300 wintercupcake-kerstpakketten voor Inholland Amsterdam, Den Haag en Delft, en stond met het product op een open avond en een kerstmarkt. “Veel handwerk”, grijnst Adam, “maar ook heel leerzaam. Je maakt iets wat echt bij mensen thuis terechtkomt.”

Die ervaring wordt versterkt door samenwerking met externe partijen en bedrijfscoaches. Via Inholland produceerde Maniteto’s de knolselderijreepjes bij Slow Food Masters onder begeleiding van Job van Baars. “Dan zie je pas hoeveel erbij komt kijken”, zegt Terri. “Van receptuur tot klantcontact.” Ook Flatta profiteerde van die begeleiding: via hun bedrijfscoach Wendy Scholtes van de Food Boost Challenge kwamen Nikie en Keet in contact met cateraars. “Die deuren gingen anders niet zo makkelijk open”, zegt Nikie. “Je leert hoe belangrijk dat netwerk is. En hoe lang zulke trajecten duren.”

Aanrader

Alles bij elkaar kijken de studenten met veel enthousiasme terug op de minor Food Challenge Ondernemen. Ze ervaren het als een realistische kennismaking met ondernemerschap, ook als je niet per se een eigen bedrijf wilt starten. “Je krijgt een veel completer beeld van het werkveld”, zegt Adam van Bakkersnest. “Naast mijn stages heb ik nu ook de startup-kant gezien.” De combinatie van samenwerken, experimenteren en leren door te doen maakt de minor intensief, maar vooral leerzaam. “Je krijgt één kans, je gaat ervoor en juist daar leer je van”, zeggen Keet en Nikie. “Dat neem je mee in je verdere loopbaan.”

Of de teams hun bedrijf na de minor voortzetten, verschilt. Maar allemaal weten ze nu beter wat ondernemen vraagt en hoe ideeën uitgroeien tot een echt product.

Mayonaise zonder vet en chilisaus zonder suiker. Kan dat? 
Roan Verhoef, derdejaarsstudentstudent Food Commerce & Technology, ging ermee aan de slag tijdens zijn stage bij Givaudan. Bij het bedrijf testte hij veel recepten. Hij experimenteerde, testte en verbeterde tientallen recepten, en ontdekte zo hoe theorie en praktijk samenkomen in productontwikkeling. Zo bracht hij theorie en praktijk samen.

Experimenteren, testen, verbeteren
Roan koos binnen zijn opleiding voor de richting productontwikkeling. “De opleiding is breed, maar je merkt vanzelf waar je interesse ligt. Ik vind werken met ingrediënten en producten het leukst. Dat sluit ook aan bij mijn achtergrond als kok,” vertelt hij.

Tijdens zijn stage bij Givaudan kreeg hij de opdracht om innovatieve sauzen te ontwikkelen: een mayonaise zonder vet, een chilisaus zonder suiker, en eiwit- en vezelrijke varianten. “Het was belangrijk dat de producten smaakvol én stabiel waren, maar ik kon ook echt experimenteren met nieuwe ingrediënten,” zegt Roan.

Stage in de keuken, niet achter het bureau
Wie denkt dat productontwikkeling vooral achter een scherm gebeurt, vergist zich. Roan werkte bijna uitsluitend in de keuken, met zijn laptop naast zich om resultaten te noteren. Hij paste recepten stapsgewijs aan, testte effecten van verschillende ingrediënten en technieken, en herhaalde dit proces tientallen keren. “Voor één mayonaise heb ik wel vijftig tot zestig versies gemaakt. Pas dan zie je echt wat een ingrediënt doet.”

Hij ontdekte bijvoorbeeld hoe je een mayonaise witter maakt door hoog te mixen, luchtbellen te verwijderen en met calciumverbindingen te spelen, terwijl de smaak hetzelfde blijft. “Het is een combinatie van kennis van ingrediënten, techniek en veel testen,” legt Roan uit.

Innovatie bij een wereldspeler
Givaudan levert smaak- en aroma-oplossingen voor multinationals, regionale en lokale voedingsproducenten wereldwijd. Het bedrijf richt zich op gezondheid, duurzaamheid en beleving, en biedt stagiairs de kans om te zien hoe innovatie echt tot stand komt. Roans recepten worden gebruikt in demo’s voor klanten om nieuwe smaken en texturen te testen – een concreet voorbeeld van hoe theorie uit de opleiding direct wordt toegepast in de praktijk.

Praktische kennis én inspiratie
De stage bood Roan inzicht in complexe productontwikkeling: welke ingrediënten kies je, hoe combineer je functionaliteit met smaak, en hoe schaal je een recept op? “Ik heb veel geleerd over zoetstoffen, vezels en stabiliteit. Door te experimenteren heb ik meer ingrediëntenkennis opgedaan dan ooit tevoren,” vertelt hij.

“Een stage bij Givaudan geeft studenten de kans om zelf te experimenteren, actief producten te ontwikkelen en de praktijk van productontwikkeling te ervaren.”

Ervaring die je verder brengt
Na zijn stage gaat Roan nog 1,5 jaar verder met zijn studie en kijkt hij uit naar een carrière in productontwikkeling, misschien eerst bij een startup waar hij van begin tot eind aan producten kan werken. Zijn stage bij Givaudan heeft hem geleerd hoe groot en complex de voedingsmiddelenindustrie is, maar ook hoe leuk het is om tastbare producten te maken die impact hebben. 

Merijn, Annelies en Lotte vertellen hoe zij hun passie voor natuur, ecologie en milieu hebben omgezet in betekenisvol werk. Of je nu droomt van een baan als boswachter, ecologisch projectleider of wateradviseur: deze opleiding biedt een stevige basis én volop mogelijkheden om impact te maken.

“We zorgen voor 40.000 voetbalvelden natuur ” -            Merijn, boswachter ecologie bij Staatsbosbeheer
Merijn hield altijd al van de natuur. Na zijn studie Landscape & Environment Management werkt hij nu als boswachter bij Staats Bosbeheer. Samen met twee teams zorgt hij voor zes Natura 2000-gebieden op de grens van Zuid-Holland en Zeeland. Dat zijn Europees beschermde natuurgebieden waar veel planten en dieren leven. 

Zijn werk gaat niet alleen om buiten zijn, maar vooral om snappen wat er gebeurt in het landschap. Hij geeft advies aan de teams in het veld en kijkt steeds of de doelen worden gehaald. “Het is steeds schakelen tussen wat ik weet, wat ik zie, welke acties we doen en hoe we dat volgen,” zegt hij. “Pas als alles samenkomt, weten we of ons werk echt effect heeft.” 

“Ik zorg dat planten & dieren kunnen leven in de stad” - Annelies, projectleider bij SWECO
Annelies wilde graag werken op het snijvlak van natuur en de leefomgeving van mensen. Nu werkt ze als projectleider Ecologie bij SWECO, een groot internationaal adviesbureau dat werkt aan duurzame oplossingen voor steden en natuur. “Ik werk in kleine hechte teams van maximaal 16 mensen aan projecten die ik zelf mag kiezen. Zo blijft het persoonlijk, ook binnen zo’n grote organisatie,” vertelt ze enthousiast. 

Annelies helpt bijvoorbeeld bij het bouwen van speciale hutjes voor beschermde dieren, zoals de boerenzwaluw. Ook onderzoekt ze waar vogels als huismussen en gierzwaluwen wonen. Wist je dat gierzwaluwen altijd hoog in het dak nestelen, omdat ze niet op de grond kunnen landen? Met haar werk zorgt Annelies ervoor dat planten en dieren veilig blijven, zelfs als er nieuwe huizen of wegen worden gebouwd. 

“Ik onderzoek alles wat er in de waterbodem gebeurt in Delfland” - Lotte, waterbodemadviseur bij Delfland
Lotte wilde graag iets doen met water en milieu. Nu werkt ze als adviseur en onderzoekt ze de kwaliteit van de waterbodem en de waterveiligheid in het beheergebied van Delfland. “Ik lever een belangrijke bijdrage aan gezond waterbeheer. Dat is juist nu superbelangrijk,” vertelt ze. 

Haar werk bestaat uit het uitzetten van waterbodemmonsters, het analyseren van vervuiling en het geven van advies over maatregelen. De kennis die ze tijdens haar opleiding opdeed over waterkwaliteit en milieuwetgeving gebruikt ze nu dagelijks in de praktijk. 

Hoe leer je kinderen op een speelse manier over de herkomst van voedsel? Lisan Overgaag, vierdejaarsstudent Dier in de Duurzame Samenleving, dook hier vol overgave in tijdens haar afstudeeronderzoek bij Stichting Natuurstad Rotterdam. Een plek waar kinderen op de stadsboerderij les krijgen over dieren, planten én duurzaamheid.

“Ik wilde altijd al iets met dieren doen, maar had geen idee wat precies. In de loop van mijn opleiding ontdekte ik hoe leuk het is om kinderen te leren over dieren.” Lisan is bijna afgestudeerd, en blikt terug op vier afwisselende en leerzame studiejaren. Waar ze in het begin nog zoekende was, vond ze vanaf haar derde jaar haar passie: educatie over dieren en natuur, gericht op basisschoolleerlingen. “Toen wist ik: dit past bij mij.”

Leren op een stadsboerderij
Voor haar afstudeeronderzoek werkte Lisan samen met Natuurstad, die op meerdere locaties in Rotterdam stadsboerderijen en schooltuinen beheert. “Daar komen al meer dan 100 jaar kinderen uit de stad om natuur- en duurzaamheidseducatie te krijgen. Maar er was behoefte aan actualisering van het lesprogramma.”

Specifiek ging Lisan aan de slag met het vernieuwen van een les over melk. Die breidde ze uit naar een bredere les over de herkomst van voeding, zowel plantaardig als dierlijk. Ze onderzocht welke lesdoelen daarbij passen, wat leerlingen uit groep 5 en 6 nodig hebben en hoe je de inhoud aantrekkelijk en toegankelijk maakt. “Ik heb me echt verdiept in hun denkwereld: wat kunnen ze al? Hoe leren ze het beste?”

Van theorie naar praktijk
Om de lesinhoud te ontwikkelen, sprak Lisan met educatiemedewerkers van Natuurstad en andere natuur- en duurzaamheidscentra in het land. “Ik ben zelfs naar Deventer en Enkhuizen gereisd om inspiratie op te doen. Daar zag ik hoe zij kinderen laten ervaren waar voedsel vandaan komt.”

Uit al die gesprekken ontstond een praktische, onderzoekende les voor op de stadsboerderij. “Kinderen gaan bijvoorbeeld zelf boter maken van slagroom, even schudden met een potje. En ondertussen leren ze waar melk vandaan komt, en hoe dat bij planten en dieren werkt. Je ziet hun ogen glinsteren als het ineens ‘klopt’ in hun hoofd.”

Ontdekkend leren
Wat Lisan vooral leerde? Hoe krachtig ‘ontdekkend leren’ werkt in de praktijk. “Laat kinderen zelf kijken, vergelijken, voelen, proeven… Dan blijft het echt hangen”

Ze combineerde haar inhoudelijke kennis over dieren met nieuwe inzichten over onderwijs. “Ik wist bijvoorbeeld weinig van plantaardige voeding. Dat heb ik echt geleerd tijdens dit onderzoek. Net als hoe je lesstof afstemt op de belevingswereld van kinderen.”

Trots op resultaat
Met haar lesontwerp en implementatieplan kan Natuurstad nu concreet aan de slag. “Ze waren erg blij met de frisse blik en het werk dat ik heb geleverd. Het is mooi dat ik daarin iets waardevols kon betekenen. En ik vind het bijzonder dat ze mijn les echt willen gaan inzetten.”

Lisan kijkt tevreden terug op haar afstudeerproject. “Ik heb geleerd hoe ik theorie in de praktijk breng, hoe ik kinderen iets bijbreng, én hoe ik zelf blijf leren. En dat allemaal op een stadsboerderij in hartje Rotterdam.” Als Lisan haar opleiding heeft afgrond, wil zij haar kennis over het onderwijs verder uitbreiden door de deeltijdopleiding aan de Pabo te starten. Zo blijft ze zich ontwikkelen en bijdragen aan het onderwijs.

Wat als je als student de kans krijgt om een écht innovatief vraagstuk te onderzoeken, voor een bedrijf dat wereldwijd actief is in hightech tuinbouw? Voor Matthijs en zijn zes medestudenten van de opleiding Tuinbouw & Agribusiness werd het werkelijkheid. Ze kregen van TTA ISO de opdracht om de kansen voor robotisering in kaart te brengen binnen de wereld van weefselkweekvermeerdering. “We begonnen vanaf nul, maar juist dat maakte het zo gaaf.”

Voor dit project was het onderwerp vrij onbekend voor Matthijs en zijn teamleden. Weefselkweek is een manier om planten te vermeerderen in een laboratorium. Het is een veilig en efficiënt alternatief voor traditionele methoden zoals zaaien of stekken. “Ze snijden in een steriele omgeving deeltjes van de planten af en plaatsen die op een voedingsbodem. Daaruit groeit weer een nieuwe plant. En dat proces wordt meestal herhaald” legt Matthijs uit. “Het grootste voordeel is dat het volledig virusvrij is, in tegenstelling tot plantenteelt op het land of in kassen.”

Van handen naar machines
De opdracht voor de derdejaarsstudenten was helder: onderzoek welke onderdelen van het arbeidsintensieve proces gerobotiseerd kunnen worden – en in welke landen daar markt voor is.  “Weefselkweekvermeerdering is echt precisie werk dat op dit moment gedaan wordt door mensen op het lab, met kleine mesjes en pincetten. Als delen van dit proces vervangen kunnen worden door robots, kan het sneller en met minder risico op ‘fouten’” legt Matthijs uit.

TTA ISO is wereldwijd actief in de robotisering van land- en tuinbouwprocessen. Joep Hendricks, Business Developer bij het bedrijf, greep zijn kans en gaf de studenten de opdracht. “We hoopten op frisse blikken en verrassende inzichten – en die kregen we.”

Eerst zien, dan geloven
Naast de literatuurstudie die de studenten deden, benaderde ze bedrijven die zich bezighouden weefselkweekvermeerdering voor interviews. Dit bleek nog een hele opgave. “Van alle bedrijven die we benaderde reageerde maar een klein deel en een nog kleiner deel stond open voor een interview. Daarom ontwikkelden we ook een enquête die laagdrempelig en online ingevuld kon worden.” Uiteindelijk bezochten de studenten een aantal bedrijven en spraken met hen over de kansen voor robotisering van (delen van) hun processen. En hier kwamen interessante inzichten uit. “De medewerkers en managers van de laboratoria denken dat bijna alle processen binnen weefselkweekvermeerdering onmogelijk zijn om te robotiseren.” Dit terwijl er bijvoorbeeld al een robot bestaat die het plantje in de voedingsbodem kan plaatsen. “We merkten ook dat dit de enige handeling is waar de managers potentie in zien, waarschijnlijk omdat ze bekend zijn met de robot. Het is dus echt: eerst zien, dan geloven.”

Op basis van hun literatuuronderzoek, enquêtes en interviews, zien de studenten de meeste potentie in het snijproces. “Hier zitten nu de grootste knelpunten en de meeste kosten. Als dit gerobotiseerd kan worden, valt er veel winst te behalen.” Al zal dat niet gemakkelijk zijn, volgens Matthijs. “Er zijn natuurlijk honderden plantsoorten. TTA ISO zou dan dus een robot moeten ontwikkelen die al die verschillende soorten kan snijden.”

Impact in de praktijk
TTA ISO is een grote speler in robotisering in de tuinbouw en ziet veel potentie in weefselkweek. “Het is een markt met toekomst,” zegt Joep Hendricks. “Maar het is ook complex. Juist daarom wilden we studenten met een frisse blik laten meedenken. En dat hebben ze méér dan goed gedaan.”

Het advies van de studenten sloot niet alleen aan bij de eigen inzichten van het bedrijf, het gaf zelfs nieuwe perspectieven. Joep: “Studenten stellen andere vragen en staan er belangeloos in. Dat opent deuren die voor ons gesloten blijven.”

Voor Matthijs en zijn team was het werken aan een project voor een echte opdrachtgever een leerzame en motiverende ervaring. “Je merkt dat je echt iets toevoegt. En bij de eindpresentatie zagen we dat TTA ISO ook echt verder kan met onze inzichten. Dat is gaaf.”

Toekomst van de tuinbouw
Het inzetten van robots in de tuinbouw is een onderwerp dat door de hele sector leeft, en waar ook Matthijs toekomst in ziet. “Arbeid wordt duurder en schaarser dus we zullen meer met robots moeten gaan doen. Ook is het positieve hiervan dat er minder menselijke fouten worden gemaakt, het resultaat is bijna altijd hetzelfde.” Joep Hendricks is het hiermee eens: “Om te kunnen blijven bestaan, laat staan om te groeien, moeten bedrijven in de sector gaan robotiseren.” Het is dus goed dat de studenten hier tijdens hun studie al mee bezig zijn. “Naast dat ik het super interessant is, is het handig om te weten hoe zulke processen en machines in elkaar zitten, dan kan je hier later bij een bedrijf ook over meepraten” aldus Matthijs.

De radiostudio – het glazen huis dat eerder door 3FM werd gebruikt voor Serious Request – stond op het Marineterrein achter Het Scheepvaartmuseum. Daar organiseerde Inholland samen met het ROC van Amsterdam, het Marineterrein en Cantina Mobilé het BINNENBOORD Festival.

Vanuit de studio produceerden studenten live radio-uitzendingen met optredens van onze conservatoriumbands, interviews, reportages en SAIL-updates. Dit alles werd uitgezonden via een FM-frequentie en op de livestream op inholland.nl/sail. Ook stonden onze conservatoriumstudenten op drie grote SAIL-podia.

Bekende DJ’s
Barry Paf, Howard Komproe, Giel Beelen en andere bekende DJ’s presenteerden de programma’s van Studio Inholland. Ze waren erg onder de indruk van wat de studenten hadden neergezet. Deze ervaring kan voor velen een springplank zijn naar een carrière in de media.

Projectleider Nigel Donker: “We zijn anderhalf jaar geleden met het idee begonnen om hier die studio te bouwen en samen met studenten uitzendingen te maken. Als je ziet hoe ze dit deze week met zoveel energie en plezier doen, dan kan ik alleen maar heel erg trots zijn.”

Rutger Boxhoorn (coördinator Studio Inholland) kijkt alvast vooruit: “In 2030 hoop ik weer bij SAIL te staan. Wie weet vliegen we dan met drones en projecteren we 3D-beelden in VR-brillen.”

Ruilspel
Als rode draad door de uitzendingen heen liep een ruilspel: reporters gingen het SAIL-terrein op en bezochten schepen om spullen te ruilen. Wat begon met een SAIL-sleutelhanger, eindigde spectaculair: Nigel en Rutger presenteerden de uiteindelijke buit… een boot! De laatste uitzending werd onder luid applaus afgesloten.

Bekijk nog veel meer foto's hier. Video's vind je via inholland.nl/sail.

"De wereld voedzaam én duurzaam houden - dat is dé uitdaging van de toekomst. En daar werken onze studenten nu al met volle overtuiging aan", zegt Robin van den Berg, lector Food, Health & Technology bij Hogeschool Inholland. Tijdens het jaarlijkse FICA Summer Event barstte het dan ook van de vernieuwende ideeën.

Het FICA Summer Event is dé plek waar toekomstmakers hun concepten delen met de voedselsector. Inholland-studenten Food Commerce & Technology (hbo) en de foodopleiding van Vonk (mbo) lieten zien hoe technologie, creativiteit en ondernemerschap bijdragen aan een duurzamer voedselsysteem.

 Elf Inholland-teams presenteerden hun eindopdracht voor het vak Bedrijfsopdracht, vier Vonk-teams pitchten hun eigen foodstartup. Gastsprekers Robin van den Berg (lector) en Lenno Munnikes (practor) reflecteerden op de kracht en relevantie van de samenwerking tussen onderwijs, onderzoek en bedrijfsleven.

‘Food meets tech’
Voedseltechnologie is onmisbaar om de wereld gezond, eerlijk en smakelijk te houden”, aldus Robin. “De industrie staat voor flinke uitdagingen, denk aan klimaat, gezondheid, arbeidsmarkt. Onze studenten kijken daar met een praktische, open blik naar en werken via het FICA-netwerk al tijdens hun studie aan innovaties die duurzaam én lekker zijn. Want als het niet smaakt, red je het niet.” 

Met het lectoraat Food, Health & Technology bouwt hij samen met mbo, hbo en praktijkpartners aan de voedingssector van morgen. Bijvoorbeeld via projecten rond hergebruik van afvalstromen of digitalisering van de landbouw. “Hier liggen de banen van de toekomst. En studenten geven daar nu al invulling aan.”

Team Indonesisch Veenbos
Zo ontwikkelden studenten in opdracht van associate lector Gerry Kouwenhoven, lectoraat Investeren in circulaire land- en tuinbouw, een product dat bijdraagt aan het behoud van een Indonesisch veenbos. De uitdaging: geef het bos economische waarde, zodat beschermen aantrekkelijker wordt dan kappen. Hun idee: een eigentijdse variant op een traditionele kruidendrank, met gember, kurkuma en tamarinde. “Van marktonderzoek tot prototype, alles zat in dit project”, zeggen studenten Myrthe en Kiran. “En het besef dat ons concept bijdraagt aan bosbehoud en lokale werkgelegenheid, maakte het extra bijzonder.”

Team SAIL hybride burger
Een ander team maakte een communicatieplan voor de hybride zeewierburger van Olijck Foods tijdens SAIL Amsterdam 2025. Hoe verleid je vleesliefhebbers tot een duurzame burger? Uit hun onderzoek bleek dat consumenten transparantie waarderen, maar termen als ‘zeewier’ of ‘hybride’ kunnen afschrikken. Het advies? Communiceer subtiel via naam of verpakking. Student Sylvana: “We leerden hoe belangrijk het is om je boodschap af te stemmen op je doelgroep, en hoe lastig je duurzame en commerciële doelen combineert.” 

“Omdat het voor zo’n groot event was, moesten we direct professioneel zijn”, vult teamgenoot Jeremy aan. “Het was even wennen, maar daardoor zijn we als team wel enorm gegroeid.”

Leren in de praktijk
Voor tweedejaarsstudenten is dit hun eerste kennismaking met het werkveld, benadrukken Inholland-docenten Malou Bakuwel en Annemiek van Breemen. “Ze leren over innovatie, maar ook over projectmanagement, communicatie en verantwoordelijkheid. Het FICA-event is de kers op de taart. Een professionele setting waarin ze hun werk presenteren aan een breed publiek. Dat motiveert ontzettend!”

Team Broccoli
Broccoli met lelijke plekken verdwijnt vaak als veevoer. Zonde, vond Team Broccoli. Ze onderzochten hoe je met storytelling de acceptatie van ‘buitenbeentjes’ kunt vergroten. “We testten verschillende verhaallijnen én verpakkingsopties”, vertelt student Noa. “Uiteindelijk werkte een combinatie van storytelling over duurzaamheid en een cellulose-netje met eetbare coating het best.” Hun aanpak leverde de FICA Inhoudsprijs op. “Superinteressant om met echte data te werken en iets te ontwikkelen dat echt impact kan maken.”

Team Flatta Flatbread
De Creativiteitsprijs ging naar team Flatta, met hun flatbreads vol seizoensgroente en eiwitten. Ze wonnen eerder al de landelijke Food Boost Challenge. De Flatta Flatbread zijn afgestemd op jongeren om hen een gezondere voedingskeuze te laten maken. “We wilden iets maken dat we zélf zouden kopen”, zegt student Vigo. “Daarvoor hebben we alles uitgezocht: idee, product, bedrijfsplan. En dan feedback krijgen van echte bedrijven - niet normaal leerzaam!” Teamgenoot Casper: “Dit project voelde als ondernemen in het klein en dat smaakt naar méér.”

Smaakmakers van de toekomst
“Geweldig om al die vernieuwende ideeën van jonge mensen te zien”, zegt dagvoorzitter en FICA-kwartiermeester Hans Huibers. “Foodbedrijven léven van innovatie, en studenten zijn daarin de motor. Zij zetten organisaties aan het denken, en andersom bereiden we studenten voor op de praktijk. FICA draait precies om die kruisbestuiving. Spannend? Absoluut. Maar juist dat maakt het zo waardevol.”

Ook jurylid en Collegelid Marije Deutekom was onder de indruk: “Je ziet hier hoe studenten kunnen bijdragen aan de grote voedselvraagstukken. Dat gebeurt dus elke dag, binnen onze opleidingen. Mooi ook hoe onderzoek, onderwijs, mbo en hbo hier samen optrekken. We hebben elkaar nodig, want de grote transities kunnen we alleen samen aan.”

"Dat gebeurde tijdens een speciale hackathon over dit thema, georganiseerd vanuit Inholland Research and Innovation Centre TOI in samenwerking met de Social Impact Club en Stichting Doesgoed en ondersteund door Greenchain en Werkplaats Digitaal Ondernemen. Inholland-studenten van de Pabo tot Commerciële Economie en van Agri & Food tot Techniek kwamen op 12 mei naar TAQA Theater De Vest in Alkmaar om met anderen te brainstormen. Dit gebeurde in 'sprints' samen met studenten van Talland College en Vonk, Alkmaarders, ondernemers, maatschappelijke professionals en beleidsmakers van de gemeente bedachten de studenten innovatieve oplossingen die gezonde voeding haalbaar maken voor gezinnen met een kleine portemonnee. "

Best spannend
Marthe Scheffer, Teamleider bij de Pabo in Alkmaar, was erbij. “Studenten werden verdeeld over gemengde teams en moesten zich verhouden tot volwassenen die al hele carrières hadden. Dat was soms best spannend voor ze. Ik ben trots op hoe ze hun mening durfden te geven en met mooie eigen ideeën kwamen.” Lamiya Albostanli, pabostudent in Alkmaar, deed mee aan de hackathon. “Het is leuk om iets van verschillende kanten te bekijken, iedereen heeft een ander perspectief. In mijn groepje zat een oud-directeur van basisscholen, zij vond dat we eerst les moeten geven aan ouders over gezonder eten, voordat we kinderen benaderen.”

Op een moskee waar ze als vrijwilliger lesgeeft, ontmoet Lamiya weleens kinderen die thuis ongezond eten. “We geven ze gezond ontbijt, maar je ziet dat sommige kinderen een broodje met kaas, tomaat en sla afslaan omdat ze het niet kennen. Ze vragen dan naar patat of shoarma.” Lamiya vertelde dit tijdens de hackhaton. “Mijn groepje vond het interessant om te horen, het was fijn dat ik dat kon inbrengen.”

Lodewijk van Hell, student Landschap & Environment management aan Inholland Delft, deed ook mee. “Er werd geluisterd naar mijn inbreng, en het was leuk om mensen te ontmoeten die je niet snel spreekt.” De studenten liepen bij elkaar langs, benieuwd naar elkaars ideeën. Lodewijk: “Ik vond het idee Fun Veggies erg leuk: groenten die overblijven, zoals kromme komkommers, aantrekkelijk maken door ze te vermarkten als grappige groenten.”

Waardevolle ervaring
De sfeer in het theater was goed. Marthe: “De brainstorm bruiste zo dat ik nauwelijks bij groepjes durfde in te breken.” Ze raakte geïnspireerd door de werkvorm. “Het gaf inspiratie voor ons eigen onderwijs. Studenten leren om samen te werken, te luisteren naar elkaar, en om te gaan met iemand die een andere mening heeft.” Marthe vond de middag een waardevolle ervaring voor haar pabostudenten. “Ik vind het belangrijk dat studenten zich ervan bewust zijn dat sommige mensen in andere omstandigheden leven. Dat bewustzijn past bij de veilige, inclusieve leeromgeving waarin wij studenten willen opleiden. Bovendien sluit het thema van deze hackathon mooi aan bij het vak burgerschap.”

Buurtkeuken
De dag werd afgesloten met een prestentatie door de drie teams met de beste ideeën. Een daarvan is een Buurtkeuken waar mensen samen koken en recepten uitwisselen. Doesgoed gaat de ideeën verder uitwerken. Marthe: “Eén van mijn studenten zat ook bij een winnend groepje. Geweldig, toch?”

In het Leernetwerk Studentenwelzijn zijn collega’s uit de hele keten van studentondersteuning vertegenwoordigd. Op elke locatie helpt een ‘aanjager’ om de gestelde doelen te realiseren. Aanjager van locatie Amsterdam, Marije Molthoff, vertelt: “Het versterken van het ondersteuningsaanbod is een best complexe opdracht, maar we liggen op schema. In korte tijd zijn we een samenwerkende groep geworden, met respect voor ieders specialisme.” Een sterker ondersteuningsaanbod draagt bij aan een verbeterd welzijn onder studenten en zal de doorstroom bevorderen.

Ambitie voor een complexe opdracht
De opdracht is complex vanwege de ambitie ervan: het minimale ondersteuningsaanbod per locatie gelijk maken, met warme doorverwijzing tussen collega’s die precies weten bij wie ze moeten zijn. Met zes diverse locaties en honderden collega’s vereist dit behoorlijk veel inventarisatie en afstemming. Bovendien is communicatie een belangrijk punt, alle studenten moeten weten waarmee ze bij wie terecht kunnen.

Wat betreft een uniform aanbod voor studentondersteuning is het eerste doel al bereikt, op alle locaties is er een studentencoach. Ook op het gebied van betere samenwerking tussen de ondersteuners per opleiding (eerstelijns) en ondersteuners die opleidingsoverstijgend werken, zoals het studentendecanaat, International Office en studentencoach (tweedelijns) zijn goede stappen gezet. Sinds kort worden namelijk op alle locaties inspiratielunches georganiseerd. Daar kunnen collega’s uit het onderwijs en ondersteuning elkaar ontmoeten, zo vertelt Rianca van den Berkmortel, coördinator en trainer van het team docentsupport studentenwelzijn. “De aanjagers fungeren als gastvrouw of -heer, en we bespreken er beleid, doen een stukje training en delen best practices.”

In Den Haag werd onlangs een inlooplunch georganiseerd. “We vroegen collega’s om op stellingen te reageren en inventariseerden welke behoeften er leven. Duidelijk werd dat men graag tips wil uitwisselen met collega’s van andere locaties: crossovers.” Bijvoorbeeld over hoe studenten te bereiken in een tijdperk waarin zij geen mail meer lezen, of hoe om te gaan met studenten die langer dan vijf jaar over hun studie doen - langstudeerders. Fredy Doornhof, aanjager van locatie Haarlem, ontwikkelde en organiseerde voor het Haarlemse Ondersteuningsnetwerk Studentenwelzijn een speciale lunchinspiratiesessie over het begeleiden van langstudeerders. Binnenkort vindt deze sessie ook in Den Haag, Alkmaar en Rotterdam plaats.

Nulmeting
Ook een enquête onder studieloopbaanbegeleiders (slb’ers) draagt bij aan de verbinding tussen de eerste- en tweedelijns ondersteuning. “We wilden een nulmeting doen voor de communicatie tussen die twee lijnen”, vertelt Rianca. “Uit de antwoorden bleek bijvoorbeeld dat slb’ers graag meer willen weten over de rol van de studentencoaches en International Office.” Studentencoaches zijn vrij recent toegevoegd aan het ondersteuningsnetwerk. Studenten kunnen bij deze coaches terecht wanneer ze last hebben van stress en uitdagingen die de studie in de weg staan. De studentencoach gaat samen met de student op zoek naar concrete handvatten om de student weer op weg te helpen.

Annemiek Salomons werkt al jarenlang voor Inholland als vertrouwenspersoon. Annemiek: “Decanen zijn dagelijks aanwezig, studenten en collega’s weten hen over het algemeen redelijk goed te vinden. Zij hebben de belangrijke taak om te zorgen voor juiste doorverwijzing.” Uit studentonderzoeken blijkt dat het Studentsucces Centrum (SSC), dat op alle locaties aanwezig is, niet altijd even gemakkelijk te vinden is voor studenten. “Zonde, want het SSC heeft een belangrijke functie. Het fungeert als een huiskamer voor studenten waar ze terecht kunnen voor een praatje, maar ook voor specifieke hulp van medestudenten die bij het SSC werken als studentbuddy.”

Nu al zichtbaar bij studenten
Merken de studenten al iets van het Leernetwerk? Jazeker. Karin Hoens, studentencoach op locatie Amsterdam, bezoekt samen met de collega’s van het ondersteuningsnetwerk alle docententeams en klassen. “Daarin leggen we uit wat een studentencoach, een slb’er en een decaan doet, en wat het SSC is. Sindsdien komen studenten vaker direct bij mij terecht in plaats van alleen via de decaan.” Ook hebben studenten er baat bij dat studentondersteuners elkaar beter weten te vinden. “Als een student onvoldoende punten haalt en richting BSA gaat, kan de decaan mij - met instemming van de student - hierover informeren. Zo ben ik op de hoogte en kan ik gemakkelijker hulp aanreiken.” 

Karin heeft vertrouwen in het verbeteren van het ondersteuningsaanbod. “Veel van wat er al versnipperd aanwezig was op dat vlak, wordt nu aan elkaar verbonden en voortgezet. De samenwerking verspreidt zich als een olievlek.” Ook Annemiek is positief. “De stap die het Leernetwerk Studentenwelzijn zet is niet eerder gemaakt binnen Inholland. Ik ben hoopvol dat dit Leernetwerk verandering en verbinding teweegbrengt.” Marije sluit zich daarbij aan. “Het Leernetwerk gaat primair om het welzijn van studenten en het voorkomen van uitval. Maar het brengt ook een mooie professionaliseringsslag mee, dat is natuurlijk prachtig.”

Wil je meer weten over het Leernetwerk Studentenwelzijn?  
Bekijk de projectpagina en/of lees onderstaande artikelen:

• Leernetwerk Studentenwelzijn van start
• Studentenwelzijn centraal: samen werken aan studentondersteuning

“Dieren verdienen het om zo natuurlijk mogelijk te leven, zelfs in een dierentuin”, vertelt Sanne Mulder. Als derdejaarsstudent van de opleiding Dier in de Duurzame Samenleving aan Hogeschool Inholland onderzoekt ze het gedrag van Stellers zeearenden bij Avifauna. Haar stage draait om het verbeteren van dierenwelzijn en laat haar ontdekken hoe ze zelf kan bijdragen aan natuurbescherming. 

Sanne koos bewust voor een stage bij Avifauna. “In omvang is Avifauna een vrij kleine dierentuin, maar ze doen hier veel om een zo diervriendelijke leefomgeving te creëren voor de dieren. Dat vind ik interessant: Hoe kun je wilde dieren in gevangenschap zo goed mogelijk laten leven?" 

Tijdens haar onderzoek richt Sanne zich op Stellers zeearenden, een indrukwekkende roofvogelsoort die bedreigd wordt. “Er leven nog maar zo’n vijfduizend zeearenden in het wild, vooral in Rusland en Japan. Bij Avifauna verblijven ze samen met andere vogels in een grote volière, zoals raven, pauwen en zwarte wouwen. Ik observeer hoe de zeearenden zich gedragen, waar ze zitten en hoe ze reageren op die andere vogels.” Met haar onderzoek naar Stellers zeearenden heeft Sanne al een belangrijke eerste stap gezet. “Ik hoop dat mijn aanbevelingen bijdragen aan het verbeteren van hun leefomgeving. Daar wil ik me voor blijven inzetten.” 

Van observatie tot concrete aanbevelingen 
Een groot deel van haar stage bestond uit intensieve observaties. “Vier dagen per week zat ik vier weken lang een half uur bij de volière. Met hulp van mijn iPad hield ik precies bij waar de zeearenden zaten en wat ze deden. Roofvogels zijn van nature niet heel actief, behalve tijdens de jacht, dus ik zag ze vaak vanaf hun stok om zich heen kijken. Maar dat maakt het juist interessant: wat vertelt dit over hun voorkeuren?” 

Aan het eind van haar stage presenteerde Sanne haar advies. “Ze zaten bijna altijd op de hoogste punten in de volière. Alleen als ze aten, gingen ze naar de grond. Het dak van het observatiehuisje was favoriet, omdat dat het hoogste punt is. Mijn advies aan Avifauna is om meer hoge plekken te creëren, zodat ze nog meer natuurlijk gedrag kunnen vertonen.” 

Obstakels overwinnen 
Zoals bij elke stage liep Sanne ook tegen uitdagingen aan. “Ik ben niet zo goed in statistiek en moest mijn observaties verwerken in SPSS. Dit is een veelgebruikt softwareprogramma voor statistische analyses. Gelukkig kreeg ik veel hulp van mijn docent. Hij legde de stof nog eens rustig uit en hielp bij vragen. Die ondersteuning maakte een groot verschil voor mij.” 

Naast de technische vaardigheden leerde Sanne ook meer over zichzelf. “Ik wilde altijd al iets doen met dierenwelzijn, maar deze stage heeft me geholpen om te ontdekken of dit écht bij mij past. Ik merk dat ik het heel leuk vind om op deze manier bij te dragen aan natuurbescherming.” 

Brede en actuele opleiding 
De opleiding Dier in de Duurzame Samenleving heeft Sanne goed voorbereid op haar stage. “Wat ik leuk vind aan deze studie is dat je over zoveel verschillende onderwerpen leert. Van dierethiek en diergezondheid tot ondernemen: hoe zet je bijvoorbeeld een duurzaam bedrijf op? Die veelzijdigheid maakt de opleiding heel actueel. Het gaat verder dan alleen dieren houden. Je leert ook over natuurbescherming en duurzaamheid. Dat maakt het zo relevant.” 

Haar enthousiasme voor de opleiding wil ze graag delen met anderen. “Ik zou de opleiding aanraden aan iedereen die een verschil wil maken voor dieren en de natuur. Het is niet alleen leerzaam, maar ook inspirerend. Je ontdekt hoe je dierenwelzijn kunt verbeteren en tegelijkertijd iets kunt doen voor de wereld om je heen.” 

Toekomstplannen 
En wat brengt de toekomst? Sanne heeft haar pad nog niet helemaal uitgestippeld, maar ze heeft een duidelijk doel voor ogen. “Ik zie mezelf iets doen op het gebied van dierenwelzijn, misschien ook wel aan de ethische kant. Ik wil graag bijdragen aan een betere balans tussen mens, dier en natuur.” 

“Deze stage heeft me laten zien hoe belangrijk het is om je grenzen te verleggen, letterlijk en figuurlijk”, vertelt Stefano de Ruijt. Hij studeert Tuinbouw & Agribusiness aan Hogeschool Inholland. Inmiddels is hij halverwege zijn stage bij Deroose Plants in Florida, een wereldspeler in jonge plantenproductie. Stefano koos bewust voor de businesskant van zijn opleiding. En deze internationale stage brengt theorie en praktijk op een bijzondere manier samen. 

“Tijdens mijn zoektocht naar een stagebedrijf wilde ik echt iets doen wat mij uitdaagt. Ik zocht een bedrijf dat niet het eindproduct maakt, zoals potplanten, maar een stap eerder in de keten zit. Dat proces van jonge planten fascineert me.” Via zijn eigen netwerk kwam Stefano in contact met Deroose Plants, een bedrijf dat wereldwijd actief is. “Tijdens het kennismakingsgesprek klikte het meteen, en ik wist: dit is het.” 

Slimme oplossingen voor een sneller proces 
Tijdens zijn stage onderzoekt hij hoe het bedrijf sneller en slimmer pakketten kan verwerken en versturen. “Eerst heb ik onderzocht hoe dit proces nu werkt en waar de knelpunten zitten. Ik maakte een schema om alles duidelijk in kaart te brengen. Daarna schreef ik een advies met ideeën om het proces sneller en goedkoper te maken.”

Om het proces goed te begrijpen, werkte Stefano op alle afdelingen mee. “Ik heb zelf ervaren hoe het orderverwerken en verzenden in de praktijk gaat. Zo kreeg ik een compleet beeld van de situatie. Daarna heb ik een overzicht gemaakt van de kosten en gekeken waar besparingen mogelijk zijn. Mijn advies is gebaseerd op zowel mijn eigen werkervaring als informatie uit eerdere onderzoeken.” 

De resultaten laten zien dat het bedrijf tijd en geld kan besparen. “Mijn onderzoek liet zien waar het misgaat en hoe het beter kan. Zo bleek bijvoorbeeld dat bepaalde stappen in het orderverwerkingsproces onnodig veel tijd kosten. Door de werkvolgorde te verbeteren en sommige handelingen te automatiseren, kan Deroose Plants efficiënter werken en kosten verlagen.” 

Cultuurverschillen en uitdagingen 
Het leven in Amerika is echter niet altijd eenvoudig. “De grootste uitdaging was om iedereen mee te krijgen in mijn ideeën,” vertelt Stefano. “In Amerika werken veel mensen met een Zuid-Amerikaanse achtergrond. Zij hebben een andere werkmentaliteit en kijken anders naar veranderingen. Je kunt de beste plannen bedenken, maar zonder hun steun werkt het niet. Ik moest echt nadenken: wat levert het hén op? Dat was een leerzaam proces.” 

Toch noemt Stefano de hele ervaring ‘fantastisch’. Van het leren omgaan met cultuurverschillen tot het ontdekken van de Amerikaanse manier van zakendoen. “De businesskant is hier heel anders dan in Nederland. Het draait veel meer om relaties opbouwen en minder om de technische details. Die inzichten neem ik mee voor de toekomst.” 

Een avontuur buiten je comfortzone 
Buiten werktijd geniet Stefano volop van wat Amerika te bieden heeft. “Je stapt hier echt uit je comfortzone. In een half jaar wil je alles uit je tijd halen. Ik ben naar steden als Miami en Orlando geweest, heb natuurparken bezocht en zelfs een trip naar Las Vegas en Californië gemaakt. American football en basketbalwedstrijden kijken was ook geweldig. En het varen op een boot met vrienden hier vergeet ik nooit meer.” 

Tuinbouw en business combineren 
Volgens Stefano is de opleiding Tuinbouw & Agribusiness bij Inholland uniek door de vele mogelijkheden die het biedt. In het eerste jaar maak je kennis met zowel de teeltkant als de zakelijke kant van de tuinbouw. Daarna kies je een richting die bij jou past. “Ik vind de businesskant echt interessant. Je leert een bedrijf echt kennen door naar de cijfers te kijken. Cijfers liegen niet, en het is mooi om te zien hoe je direct een verschil kunt maken.” 

De opleiding biedt daarnaast veel praktijkervaring. “We bezoeken bedrijven, voeren gesprekken met ondernemers en zien verschillende processen van dichtbij. Dat helpt je om nieuwe ideeën op te doen en beter te begrijpen hoe de sector werkt. Het contact met mensen in de sector is daarbij ontzettend waardevol.” 

Een toekomst vol mogelijkheden 
Door zijn stage heeft Stefano een nog beter beeld van zijn toekomst. “Ik wil graag in Nederland werken, maar wel een baan waarbij ik veel kan reizen. Ik hou van de dynamiek van het internationale bedrijfsleven. Nederland is ontzettend goed in tuinbouw, maar ik geloof dat je veel kunt leren door met andere culturen en bedrijven samen te werken. Wie weet, misschien wordt het iets in de verkoop of consultancy.” 

Met zijn verhaal laat Stefano zien hoe de opleiding Tuinbouw & Agribusiness je helpt om jezelf te ontwikkelen en nieuwe kansen te ontdekken. “Ik heb niet alleen veel geleerd over de tuinbouwsector, maar ook over mezelf. Ik ben zelfstandiger geworden, sta meer open voor nieuwe dingen en het heeft mijn horizon letterlijk en figuurlijk verbreed.” 

Verduurzamen en bierbrouwen: misschien niet de meest voor de hand liggende combinatie. Toch maakte Sam, derdejaarsstudent Landscape and Environment Management bij Hogeschool Inholland, er zijn stage van. Bij bierbrouwer HEINEKEN Nederland onderzoekt hij hoe het terrein van de bierbrouwerij, nog groener kan. Om zo de biodiversiteit te verhogen én bij te dragen aan de gezondheid van de medewerkers. “Het is tof om te zien hoe een grote brouwerij als HEINEKEN Nederland zich inzet voor verduurzaming en hoe ik daar vanuit mijn stage bij kan helpen.”

Tijdens de opleiding Landscape and Environment Management is er veel samenwerking met projecten voor gemeentes, provincies en overheden. Stuk voor stuk interessante projecten vond Sam, maar voor zijn stage besloot hij een andere weg in te slaan. “Ik wilde graag bij een commercieel bedrijf aan de slag en zien wat daar mogelijk is op het gebied van duurzaamheid.” Zijn vader tipte hem om een kijkje te nemen bij HEINEKEN Nederland en daar vond hij zijn stage ‘Sustainability’.

Groen en gezond
HEINEKEN Nederland heeft ambitieuze doelen als het gaat om verduurzaming in de brouwerij en de hele keten. Eén van deze doelen is het vergroenen van het brouwerij terrein in Zoeterwoude. Bedrijventerreinen zijn vaak de meest versteende en verharde gebieden van Nederland, wat zorgt voor klimaatoverlast. Sam: “Denk bijvoorbeeld aan regenwater dat niet de grond in kan en dus zorgt voor overstromingen. Of platte zwarte daken die in de zomer zo heet worden dat het niet uit te houden is.” Een mooie aanleiding om te kijken naar mogelijkheden om te vergroenen, zoals bij de HEINEKEN brouwerij in Zoeterwoude. Maar er speelt nog iets belangrijks mee: het welzijn van medewerkers. Tijdens zijn stage onderzoekt Sam de positieve effecten van een groene werkomgeving op de mentale en fysieke gezondheid van medewerkers. “Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat een groene omgeving stress vermindert, zorgt voor meer vitamine D inname én social contact tussen mensen stimuleert.”

Door middel van een enquête bracht Sam de behoeften van de brouwerij medewerkers in kaart.  “Mensen willen graag buiten vergaderen en werken of in hun pauze een wandeling over het brouwerij terrein maken.” Daarom verwerkte hij in zijn ontwerp onder andere een wandelroute en meer picknickbanken op het brouwerijterrein.

Maar vergroening is niet zo makkelijk als het lijkt, legt Sam uit: “Wat je vaak ziet is dat mensen naar het tuincentrum gaan, mooie vaste beplanting neerzetten en denken: nu is het vergroend. Maar zo werkt het niet.” Voor vergroening die écht iets goeds doet voor het milieu is diversiteit nodig. “Als je vergroent met verschillende soorten bomen en planten die van nature voorkomen in Nederland ontstaat er een mooie balans. Zo trek je ook bijen, vlinders en bloemen aan en dat is goed voor de biodiversiteit.” Alle kennis die Sam tijdens zijn opleiding opdeed over natuur, biodiversiteit en milieu komt mooi van pas.

Masterclass organiseren
Naast zijn eigen stageonderzoek, werkt Sam ook mee aan andere projecten binnen HEINEKEN Nederland. Zo organiseerde hij samen met de Provincie Zuid-Holland en HEINEKEN collega’s een Masterclass Vergroenen op Bedrijventerreinen. De bezoekers van het event waren erg divers, van ambtenaren van de gemeente Alphen aan den Rijn tot milieuadviseurs en hoveniers. Maar allemaal met hetzelfde doel: kennis uitwisselen over biodiversiteit en duurzaamheid om zo de omgeving nog net wat groener te maken. Sam: “Ondanks dat ik geen ervaring had met evenementen organiseren, kon ik goed meewerken. Van het regelen van catering tot meewerken aan de invulling van het programma.”  

Bouwen aan de toekomst
Wat Sam het leukste vindt aan zijn stage bij HEINEKEN Nederland? “Ik krijg veel vrijheid, vertrouwen en wordt bij heel veel dingen betrokken. Het is heel bijzonder om te zien dat een groot bedrijf als HEINEKEN, met duizenden medewerkers, zich zo inzet voor verandering. Als een koploper in Nederland iets doet met duurzaamheid of biodiversiteit, heeft het gelijk hele grote impact op de omgeving en andere bedrijven. Het is tof om daaraan mee te werken.”

Bijdragen aan een groenere toekomst is ook hetgeen dat Sam enthousiast maakt over zijn opleiding. Al sinds jongs af aan is hij graag buiten en in de natuur. Dat hij nu met zijn opleiding het verschil kan maken, motiveert hem. “De opleiding is zo belangrijk in deze tijd van klimaatverandering. Tien jaar geleden dachten overheden en bedrijven nog ‘we zien het wel’, maar het moet nu écht gebeuren. En daar kunnen mensen als mijn medestudenten en ik aan bijdragen.”

Kleine aanpassingen, grote impact
Aan het einde van zijn stage levert Sam een advies en ontwerp op voor de projectlocatie van de HEINEKEN brouwerij in Zoeterwoude. Naast het onderzoek onder de medewerkers, literatuuronderzoek en zijn eigen kennis, stemt hij zijn plannen af met belangrijke personen op dit gebied. Zo kan hij een concreet en haalbaar plan maken. Sam: “Een heel praktisch voorbeeld: op een brouwerij lopen veel leidingen door de grond, hier moet je rekening mee houden bij het plaatsen van bomen.”

Sam kreeg de opdracht om zo wel met out-of-the-box ideeën te komen als kleine aanpassingen. “Ik heb een aantal radicale ideeën ingebracht, zoals het vervangen van complete gebouwen voor groen, maar ook oplossingen die heel makkelijk te realiseren zijn, zoals meer picknickbanken. Zo krijgen ze een compleet beeld van wat er allemaal mogelijk is in het gebied en kunnen ze daarin keuzes maken.”  

In het tweede jaar werken studenten Dier in de Duurzame Samenleving van Hogeschool Inholland in teamverband voor echte opdrachtgevers. Geen standaard schoolwerk, maar praktijkopdrachten die daadwerkelijk impact maken op dierenwelzijn en duurzaamheid. Hoe bevalt deze samenwerking met het werkveld? Wat konden de studenten voor organisaties betekenen? En wat vonden ze het meest indrukwekkend? 

SAIL Amsterdam 
Student Ruben en zijn team gingen aan de slag voor SAIL, het grootste evenement van Nederland. Elke vijf jaar trekt dit duizenden schepen en meer dan twee miljoen bezoekers naar Amsterdam. De studenten onderzochten de overlast voor het dierenleven in de omgeving en hoe dit kan worden verminderd. Na een grondige literatuurstudie en gesprekken met experts ontdekten ze dat afval, vooral dat vanaf de kades in het water belandt, de grootste boosdoener is. Ruben: “Het vervuilt het water, vissen krijgen het binnen en watervogels raken verstrikt of bouwen er nesten van.”  

 In overleg met SAIL besloot het team zich te richten op bewustwording bij bezoekers. Ze maakten twee posters: de ene waarschuwt voor de risico’s van plastic, de ander stimuleert om het in de prullenbak te gooien. Voor jongeren bedachten ze een opruimchallenge plus een filmpje over de schadelijke gevolgen van zwerfafval voor (stads)dieren.  

 Het leukste van dit project? “De veelzijdigheid”, zegt Ruben. “De ene dag maak je een animatie, de volgende heb je contact met de dierenambulance en een ecoloog. Superinteressant is dat dit niet zomaar een schoolopdracht is, maar iets waarmee we SAIL echt verder helpen. De kans bestaat dat ze onze ideeën gaan gebruiken - dat werkt extra motiverend.”  

De wolf in Nederland 
Studenten Fee en Yvana werkten voor de Dierencoalitie, een collectief van zestien dierenbeschermingsorganisaties, aan een communicatiecampagne over de terugkeer van de wolf in Nederland. Ze wilden weten hoe hondenbezitters, wandelaars en boeren op de Veluwe op de wolf reageren en hoe ze het beste geïnformeerd kunnen worden. Fee: “Uit ons literatuuronderzoek, interviews en enquêtes bleek dat omwonenden weinig overlast ervaren, zolang de wolf niet in het dorp komt en ze geen hond hebben. Wandelaars vinden het spannend, maar zijn even bang voor wilde zwijnen. En schapenboeren gebruiken waakhonden en technologie, omdat traditionele oplossingen zoals hekken en vlaggenlinten niet effectief zijn.” 

Op basis van deze bevindingen ontwikkelden de studenten communicatiestrategieën voor de drie doelgroepen. Yvana: “Social media is een krachtig middel voor omwonenden. Wel is het belangrijk om neutraal te blijven, omdat deze platforms snel polariserend werken.” Voor wandelaars ontwierpen ze educatieve borden en een grappig hondenpoepzakje met tips. Voor boeren stelden ze voor om een lezing te organiseren voor snelle en gerichte kennisoverdracht.  

Wat het onderzoek des te relevanter maakte, was de grote verdeeldheid over de wolf. “Iedereen heeft andere belangen”, benadrukt Fee. “In Nederland willen we dat de wolf zich aan ons aanpast, terwijl men in andere landen vindt dat wij ons aan de wolf moeten aanpassen. Dit maakt duidelijk hoe belangrijk het is om te leren samenleven met de wolf.” Werken met een echte opdrachtgever vonden ze een eyeopener: “Het was veel officiëler dan met docenten. Je leert professioneel communiceren, ziet hoe het er in de praktijk aan toe gaat en krijgt feedback die je hele carrière van pas komt.” 

Persoonlijke ontwikkeling 
Naast impactvolle projecten krijgen de studenten volop kansen om zich persoonlijk te ontwikkelen. “Deze opleiding is in één woord geweldig!” zegt Ruben enthousiast. “Vooral de stagemogelijkheden zijn een grote plus: je kunt alle kanten op, van dierenwelzijn tot natuurbosbeheer. Dat helpt je ontdekken waar je later wilt staan.” Hij kijkt uit naar een internationale stage, liefst in de dierentuin van Lissabon. “Je wordt aangemoedigd om buitenlandse ervaring op te doen. Dat vind ik top!” 

 Fee en Yvana waarderen de kleinschaligheid en persoonlijke aandacht van de docenten. “Je bent hier geen nummertje. Ze kennen je bij naam en staan altijd voor je klaar. En je zit niet alleen met je neus in de boeken.” Ook zij zouden de opleiding zeker aanraden. “Het bereid je voor op een toekomst waarin je écht het verschil kunt maken”, zegt Yvana. “Je combineert je passie voor dieren combineren met duurzaamheid en ontwikkelt vaardigheden om de wereld een stukje beter te maken. En hoewel de opleiding veel met vee werkt, zijn er genoeg andere richtingen om in te groeien.” 

Als Tuinbouw & Agribusiness-student aan Hogeschool Inholland krijg je niet alleen theorie, maar leer je die ook meteen toepassen. Het project Green Juniors geeft vierdejaarsstudenten de kans om actuele vraagstukken voor echte opdrachtgevers aan te pakken. “De koppeling tussen theorie en praktijk is fantastisch”, zegt student Casper Arkesteijn. “Je ontdekt de uitdagingen die in de tuinbouw spelen, terwijl je tegelijkertijd waardevolle ervaring opdoet voor je toekomst.”  

Binnen de Green Junior-projecten werken studenten direct samen met experts. Het resultaat? Ze ontwikkelen praktijkvaardigheden, dragen bij aan duurzame oplossingen én breiden hun netwerk uit. En voor de bedrijven levert het frisse ideeën en bruikbare onderzoeksresultaten op.  

Duurzame bedrijfsovername 
In opdracht van Gerry Kouwenhoven, associate lector Investeren in circulaire land- en tuinbouw, onderzochten studenten hoe opvolging in tuinbouwbedrijven tegenwoordig plaatsvindt en hoe bedrijfsadviseurs de kans op succes kunnen vergroten. Dit project is onderdeel van het living lab Duurzame bedrijfsovername. “Vroeger gingen familiebedrijven meestal van generatie op generatie over, maar steeds vaker nemen nu externe investeerders de overname op zich”, legt student Véronique Berbée uit. “Wat betekent dit voor de toekomst van het bedrijf en de sector? Want het lijkt misschien simpel, maar een bedrijfsovername brengt veel uitdagingen met zich mee, zowel voor degene die het overdraagt als voor degene die het overneemt.”  

De studenten keken daarbij niet allen naar de financiële maar ook naar de sociaal-emotionele en juridische kant van het proces. Ze interviewden bedrijfsadviseurs en organiseerden een expertmeeting waarin praktijkvoorbeelden werden besproken. Wat bleek? “Goede begeleiding is essentieel! Veel overnames mislukken door onuitgesproken verwachtingen, zoals een vader die het bedrijf niet los kan laten of kinderen die een andere koers willen varen. Daarom is het belangrijk om álle betrokkenen aan tafel te krijgen.”  

Verder maakt ook de groeiende invloed van externe investeerders transparantie noodzakelijk. “Pas op dat de ‘groene vingers’ niet uit het bedrijf verdwijnen”, waarschuwt Véronique. Maar bedrijfsovername schept ook kansen voor verduurzaming en innovatie: “Het is hét moment om je bedrijf toekomstbestendig te maken.” De studenten zetten de uitkomsten van hun onderzoek om in een uitgebreide rapportage. 

Circulaire meststoffen 
Voor een ander project, en als onderdeel van het lectoraat Levende Teelsystemen en fieldlab Circulaire Meststoffen, gingen studenten aan de slag met nieuwe bemestingsstrategieën voor de paprikateelt. Hiervoor werd in samenwerking met Van der Knaap uit Poeldijk, een bedrijf dat voedingsoplossingen maakt uit organische reststromen, gekeken naar duurzame alternatieven voor ijzerchelaat, een stof die essentieel is voor de opname van ijzer door planten.  

Student Casper legt uit hoe ze te werk gingen: “We hebben gedurende 12 weken verschillende ijzeroplossingen getest op 336 paprikaplanten in een proefkas bij Vertify in Naaldwijk. Elke week hebben we de effecten daarvan op de groei, kleur en vruchtzetting van de planten gemeten. Samen met mbo-studenten van Lentiz verzamelden we monsters en analyseerden we de gegevens. Het doel was om uit te zoeken of circulaire meststoffen met alternatieven voor ijzerchelaat hetzelfde resultaat kunnen leveren als traditionele meststoffen. Welke bemestingsmethode werkt het beste? En hoe kunnen we dit het meest effectief inzetten in de teelt?”  
 

Het project leverde waardevolle onderzoeksdata en een veelbelovend adviesrapport op. “Circulaire ijzermeststoffen lijken niet onder te doen voor de traditionele”, aldus Casper. “In deze tijd waarin het gebruik van circulaire middelen en duurzame alternatieven in de tuinbouw steeds belangrijker wordt, is dit een flinke stap vooruit.”  

Absolute aanrader 
Casper is enthousiast over de resultaten die ze hebben behaald: “Bij Van der Knaap waren ze heel tevreden over onze proef. Het is echt tof om te zien dat ons werk ertoe doet.” Hij raadt de opleiding Tuinbouw & Agribusiness dan ook aan iedereen aan: “De praktijkervaring die je hier opdoet is van onschatbare waarde, en de vraag naar afgestudeerden is enorm! Of je nu kiest voor de teelt- of businesskant, de mogelijkheden zijn eindeloos.” 

Ook Véronique is positief over haar studie: "Bij Inholland werk je met echte bedrijven en je bezoekt vaak hun locaties, bijvoorbeeld tijdens excursies. Als Tuinbouw-student word ik gewoon ontzettend blij van een kas of bloemenbedrijf. Die dynamische sfeer vind ik geweldig! Juist de veelzijdigheid van de opleiding maakt het bijzonder.”  

Bij Hogeschool Inholland Delft een succesvolle HBO-dag plaats, georganiseerd in samenwerking met De Haagse Hogeschool en Aeres Hogeschool Wageningen. Ongeveer 65 Lentiz-studenten van vier verschillende locaties – Lentiz mbo Westland, Lentiz LIFE College, Lentiz mbo Oostland en Lentiz mbo Maasland – kregen de kans om kennis te maken met het hoger beroepsonderwijs en het aanbod aan groene en economische opleidingen. Het doel van de dag? Studenten inspireren en hen helpen bij het maken van een weloverwogen keuze voor hun vervolgopleiding. Wat deze activiteit bijzonder maakt, is de samenwerking tussen drie hogescholen. De focus ligt volledig op de mbo-student: gezamenlijk bieden de hogescholen een eerlijk en breed overzicht van de mogelijkheden na het mbo.

Het hbo-landschap verkennen  
Het programma bood een mooie mix van algemene informatie en verdiepende workshops. De dag begon met een introductie over studeren aan het hbo. Onderwerpen zoals de overgang van mbo naar hbo, de balans tussen theorie en praktijk en de begeleiding die studenten kunnen verwachten, kwamen uitgebreid aan bod. "Het was top dat je eerst algemeen over het hbo kon horen en daarna bijvoorbeeld over een richting die je misschien leuk vindt," vertelde een van de studenten. 

Na de plenaire sessie konden de studenten deelnemen aan twee workshoprondes, gericht op specifieke opleidingen en vakgebieden. Dit gaf hen de mogelijkheid om een beter beeld te krijgen van richtingen die aansluiten bij hun interesses en ambities. "Ik heb wel echt wat meer een beeld of die richting bij mij past en dat ik zeker weet dat ik naar het hbo wil," deelde een student enthousiast. Daarnaast waardeerden veel studenten de interactie met huidige hbo-studenten: "Het is echt wel fijn dat je ook wat algemene dingen hoort en leert over het hbo, ook vooral van die studenten."  

Van businesscases tot duurzame innovaties  
Er waren voorlichtingen over zowel economische als groene hbo-opleidingen. Bij één van de populaire economische workshops gingen studenten aan de slag met een creatieve businesscase waarin ze een marketingstrategie moesten bedenken voor een fictief product. Dit gaf hun inzicht in het strategisch en ondernemend denken dat centraal staat bij deze richting. "Ik zit zelf een beetje te denken aan de businesskant, dus eigenlijk heel anders dan ik nu doe," vertelde een student van de opleiding Bloem & Design. "Dus het is wel echt tof dat ik daar vandaag ook uitleg over kon krijgen."  

Bij de workshops vanuit de groene hbo-opleidingen kregen studenten een inkijkje in de vraagstukken rondom duurzaamheid en innovatie. Deze vraagstukken zijn onderwerpen waar hbo-studenten zich mee bezighouden. Door praktijkvoorbeelden te analyseren, ontdekten ze welke vaardigheden en kennis belangrijk zijn, zowel op het hbo als in de sector zelf. Ook de setting op een hbo-instelling was waardevol: “Erg leuk om op een hbo-school te zijn, dat geeft een beeld van hoe je dag eruitziet als student.” Voor studenten die nog twijfelen over hun studiekeuze was de dag een goede manier om nieuwe inzichten op te doen. “Ik weet nog niet precies wat ik wil doen, maar dit helpt zeker, het geeft meer informatie over iets waarvan ik dacht dat het interessant zou kunnen zijn.”

De dag werd afgesloten met panelgesprekken waarin hb-studenten waardevolle tips deelden om medestudenten te helpen met meer vertrouwen naar de toekomst te kijken. "De tips van die studenten waren goed! Daardoor dacht ik wel echt van: Wow, ik moet er gewoon niet zo moeilijk over nadenken. Het komt wel goed!" aldus een student.

Een waardevolle dag door de ogen van een docent
Marjolijn Slikkerveer, docent van Lentiz, was eveneens enthousiast: "Het is een enorm goed initiatief waarbij veel persoonlijke uitleg mogelijk is. Studenten kunnen kiezen tussen een algemene presentatie over studeren in het hbo of een presentatie over een specifieke opleiding. Dit zorgt voor een rustige en veilige omgeving waardoor er goede inhoudelijke vragen gesteld kunnen worden."  

“Wat ik bijzonder vind aan deze dag, is dat drie hogescholen sámen optrekken om mbo-studenten zo goed mogelijk te begeleiden in hun zoektocht. Ze stellen echt de behoeften van de student centraal en laten hen zelf ontdekken wat bij hen past.”

Organisatie en terugblik 
Met tevredenheid wordt teruggekeken op de succesvolle hbo-dag. "We hebben deze dag georganiseerd om Lentiz-studenten kennis te laten maken met het hbo en het opleidingsaanbod. Mbo-studenten hebben andere vragen over doorstuderen dan havisten, en tijdens deze activiteit konden we daar goed op inspelen," vertelt een van de organisatoren. 

Wat hoopt men dat de studenten hebben meegenomen? “Een helder beeld van hoe het hbo eruitziet en welke hbo-opleidingen er zijn in het groene en economische domein.” 

De dag werd overal positief ontvangen. "Het was geweldig om dit samen met verschillende hogescholen te organiseren voor zoveel Lentiz-studenten van diverse locaties. De reacties waren erg enthousiast." Zowel studenten als docenten waren erg positief. Dit smaakt zeker naar meer!" 

De minor is open voor derde- en vierdejaars hbo-studenten van binnen en buiten Inholland. In kleine teams werken ze aan een foodconcept, schrijven een businessplan, zoeken investeerders en leveranciers, en regelen de productie en verkoop van hun product. Dit doen ze onder begeleiding van experts uit de voedings- en creatieve sector. 

Team Happy Flaps 
Team Happy Flaps, bestaande uit Nienke en Shanice (studenten Business Studies, Inholland), Ike (student Tourism Management, Inholland) en Hanne (student Voeding en Diëtetiek, HAN), ontwikkelde een vegan pannenkoekenmix voor pannenkoekenrestaurants. "Supermakkelijk!" zegt Nienke enthousiast. "Voeg water toe in de shaker, schudden en klaar. Onze mix is eiwitrijker, vezelrijker en zonder kunstmatige toevoegingen." Het team richt zich op de B2B-markt, waar deze vegan optie nog weinig wordt aangeboden. "Wij onderscheiden ons met een clean label en een gezond(er) product." 

Shanice: "Het mooiste is dat je het hele proces doorloopt: van concept tot productie en verkoop. Geen theorie, maar echte praktijk." Hanne vindt daarbij de groepsdynamiek bijzonder waardevol: “Ik ben productgerichter, terwijl mijn teamgenoten alles weten van ondernemingsplannen. Het interdisciplinaire aspect maakt het compleet. Inholland biedt bovendien veel vrijheid om je eigen weg te vinden, wat fijn is om te ervaren als niet-Inhollandstudent.”

Team Spice Up 
Mink (student Leisure & Events Management, Inholland), Milan (student Tourism Management, Inholland), Thom en Britt (studenten Business Studies, Inholland) en Rosanne (student Food Commerce & Technology, Inholland) werkten aan Sriracha Parels: kleine balletjes van sriracha-saus, vergelijkbaar met zalmeitjes, perfect voor sushi en cocktails. Het team verkoopt de parels als Do It Yourself (DIY)-kit, compleet met pipetje en ingrediënten. Thom: “Speciaal voor thuischefs die zichzelf willen uitdagen. Want het is niet makkelijk, wel heel leuk en origineel.” 

Halverwege moesten ze overstappen van kant-en-klare parels naar een DIY-product. Britt: “Het bleek technisch namelijk te complex om complete parels aan te bieden, dus hebben we onze aanpak aangepast.” Het was hard werken maar Rosanne en Mink zijn trots op de resultaten: “Ons product heeft nu echt potentieel. We geloven dat mensen dit zelf willen gaan doen.”

Team Koekwaus 
Een andere hogeschool is even wennen, ontdekte Linda (student Voeding en Diëtetiek, HAN). “Maar het is heel leuk om te zien hoe het er ergens anders aan toegaat. En mijn team heeft me vanaf het begin geweldig geholpen.” Samen met Sjoerd, Björn en Stan (studenten Business Studies, Inholland) creëerde ze het Double Bean Cookie, een duurzaam koekje gemaakt met Belgische zwarte bonen in plaats van cacao. “Dit verlaagt de transportkosten en bespaart 3 kg CO2 per 100 gram.” 

Björn: “Het gave is dat het ‘voor het echie’ is. Zo hebben we afgelopen december 1559 koekjes geleverd voor de kerstpakketten van Inholland. Het was kort dag, maar door flexibel te zijn hebben we het voor elkaar gekregen. Zie je Business-studenten al koekjes bakken? Dat is toch supervet!” Stan waardeert de praktijkgerichte vakkennis: “De voorbeelden van onze begeleiders kwamen echt overeen met situaties binnen ons team. Het leren omgaan met meningsverschillen vind ik misschien wel het mooiste aan deze minor.”

Team The Korean Kitchen 
Met de DIY Kimchi Kruidenmix van Tjiener (student Food Commerce & Technology, Inholland), Dhilini (student Leisure & Events Management, BUAS Breda) en Iwan en Joram (studenten Business Studies en Tourism Management, Inholland) kunnen consumenten thuis hun eigen kimchi maken: een pittig Koreaans groentegerecht met knoflook, gember en chilipeper, dat zo’n drie weken in de koelkast moet staan. Dhilini: “We richten ons op hobbykoks die van de traditionele Koreaanse smaak houden en zelf willen leren fermenteren. Gezond(er), nieuw, anders.” 

Oorspronkelijk was het een natte pasta, legt Iwan uit, maar vanwege voedselveiligheid moesten ze het omgezet naar een droge mix. “Die productaanpassingen waren een grote uitdaging. We hadden al leveringsafspraken, dus moesten razendsnel schakelen. Maar dát is ondernemen.” Tjiener: “Het is ongelooflijk tof om productinnovatie zo te ervaren. En het allerleukste? Straks kunnen we zeggen: dit heb ik gemaakt!”

Tools en ervaring 
De minor Food Challenge Ondernemen geeft studenten niet alleen de tools, maar ook de ervaring om als ondernemers impact te maken. Coördinator en docent Annemiek Hollander: “Door hun kennis direct in de praktijk toe te passen, begrijpen studenten de relevantie ervan. Ze doorlopen het volledige productieproces, leren wat ondernemen inhoudt en ontdekken het belang van samenwerking. Dit is een perfecte basis voor hun toekomstige carrière."

Student Annemijn Heilker had altijd al interesse in voeding, koken en bakken. Dat ze nu voor haar opleiding Food Commerce & Technology stageloopt bij chocoladerepenmerk Johnny Doodle, is haar op het lijf geschreven. “Je bent bezig met het bedenken van nieuwe smaken en verrassende combinaties. Dat onderzoeken, experimenteren en ontwikkelen vind ik het allerleukst om te doen.”  

Misschien ken je ze wel: de chocoladerepen van Johnny Doodle. De wikkel vrolijk versierd met ‘doodles’ en de repen bestrooid met heerlijke toppings. Het bedrijf startte in 2015 in de keuken van eigenaar Johnny en inmiddels zijn de repen te vinden in winkelschappen in Nederland, Duitsland en Amerika. Voor haar derdejaars stage koos student Annemijn ervoor om aan de slag te gaan bij de productontwikkeling van Johnny Doodle. “Ik doe onderzoek naar het verwerken van notenpasta's in de chocoladerepen. Ik onderzoek welke soorten notenpasta's hiervoor geschikt zijn en wat de invloed is op de houdbaarheid.” 

Onderzoeken, experimenteren, ontwikkelen  
Al van jongs af aan heeft Annemijn interesse in eten en staat ze graag in de keuken. Dat ze hierin ook een opleiding kon doen, daar kwam ze achter via het Algemeen Dagblad. “Mijn moeder las in de krant dat er studenten van Inholland saucijzenbroodjes maken van ganzenvlees van de ganzen die afgeschoten worden bij Schiphol. Ik vond dit heel interessant klinken en ben me toen verder gaan verdiepen in de opleiding Food Commerce & Technology.” Na een rondleiding op de locatie Delft wist ze het zeker: dit wordt mijn studie. Inmiddels zit Annemijn in het derde jaar van de opleiding en zit ze nog steeds op haar plek. “De school is best wel klein en de docenten zijn erg betrokken. Je bent hier geen nummertje.” 

Wat Annemijn het leukste vindt aan haar opleiding? Het praktisch bezig zijn op het lab! “Ik vind de afwisseling tussen dingen leren in de les en echt aan de slag gaan op het foodlab heel erg leuk. Je werkt veel in projecten voor echte opdrachtgevers.” Inmiddels is Annemijn zich aan het specialiseren in productontwikkeling. “Ik vind het leuk om onderzoek te doen naar ingrediënten en processen, te experimenteren en uiteindelijk ook écht iets te ontwikkelen.” 

Nieuwe smaken en combinaties 
Voor haar stage doet Annemijn onderzoek naar de mogelijkheid om notenpasta's te verwerken in de chocoladerepen. “Ik heb zelf de vrijheid om te bedenken welke soorten notenpasta's ik wil testen. Ik heb gekozen om te experimenteren met amandel-, zonnebloempit-, pinda- en hazelnootpasta. En van de hazelnoot kijk ik bijvoorbeeld ook nog naar het verschil tussen pasta van ‘normale’ hazelnoten die medium roasted zijn en Spaanse hazelnoten die light roasted zijn.” Met het testen van de verschillende notenpasta's let Annemijn niet alleen op de smaak en textuur die het geeft aan de repen, maar ook wat het doet met de houdbaarheid van de chocolade. In noten zitten namelijk veel vetten wat ervoor zorgt dat de chocolade sneller bederft. “Je kan dat zien aan vetbloem, de ‘witte waas’ die dan op de chocolade komt te liggen.” Om de smaak en kwaliteit te behouden wordt onderzoek gedaan naar de werking van hulpzame stoffen zoals antioxidanten. Door middel van literatuuronderzoek en experimenten test Annemijn welke antioxidanten het meest geschikt zijn. 

Aan het begin van haar stage maakte Annemijn al verschillende chocoladerepen met variaties in notenpasta's en antioxidanten. Nu, 5 maanden later, kan ze deze gaan testen op het foodlab. Met behulp van een texture analyser (meetapparaat) onderzoekt ze de hardheid van de chocoladerepen na het toevoegen van de notenpasta's en antioxidanten. De bite van de repen moet natuurlijk goed blijven. Welke notenpasta de meeste kans maakt om écht in de repen van Johnny Doodle te eindigen? “Hazelnootpasta. Dit is een erg populaire smaak in combinatie met melkchocolade. Maar ik zie ook kansen voor amandelpasta, maar dan in combinatie met pure chocolade.” 

Naast haar eigen onderzoek werkt Annemijn ook mee binnen het bedrijf. Samen met haar collega’s heeft ze bijgedragen aan de ontwikkeling en productie van diverse smaakcombinaties. Bijvoorbeeld de ‘Johnny Quatro’, bekend van de virale Dubai-repen, en ‘Johnny Doodle Juniors’, de kleine chocolaatjes die je bij de koffie krijgt. “Ik ben hier echt een collega en niet alleen stagiaire. Dat maakt de stage extra leuk en leerzaam, en geeft een goed beeld van het toekomstige werk.”  

De toekomst van food 
Wat Annemijn zeker heeft ontdekt tijdens haar stage is dat productontwikkeling helemaal haar ding is. Ze ziet zichzelf na de opleiding nieuwe voedingsproducten ontwikkelen. “Er zijn twee grote trends die erg bepalend zijn voor de foodsector: vegan eten en de invloed van social media. Steeds meer mensen kiezen voor een duurzamer dieet met minder dierlijke producten, wat zorgt voor mogelijkheden om nieuwe voedingsproducten te ontwikkelen of bestaande producten aan te passen. Daarnaast is social media nu echt onmisbaar voor foodmerken. Kijk maar naar de viral Dubai-reep.” 

Eind 2025 sluit Hogeschool Inholland Delft aan op het Open Warmtenet Delft, een geothermie-warmtenet. Geothermie, of aardwarmte, biedt een duurzaam alternatief voor traditionele energiebronnen zoals gas. Door over te stappen van stadswarmte naar geothermie reduceert Inholland Delft de CO₂-uitstoot voor warmte in Delft jaarlijks met 60 procent. Dat betekent een reductie van ongeveer 30 duizend kilogram CO₂ per jaar.

Op 17 december 2024 ondertekenden warmteleverancier InWarmte, netbeheerder NetVerder en Hogeschool Inholland de overeenkomst om Inholland Delft aan te sluiten op get geothermisch warmtenet. De overstap past binnen de Individuele Routekaart van Inholland, waarin maatregelen zijn vastgelegd om CO₂-uitstoot structureel te verminderen richting 2035. Voor de locatie Delft was de aansluiting op een duurzaam warmtenet een prioriteit.

Logische samenwerking
De aansluiting op het Open Warmtenet Delft is mede mogelijk door de nauwe samenwerking met de TU Delft en NetVerder, de netbeheerder van het Open Warmtenet. De geothermische warmtebron (op 2,7 kilometer onder de grond) bevindt zich naast de warmtekrachtcentrale van de TU Delft, wat een efficiënte koppeling mogelijk maakt. InWarmte levert warmte aan aangesloten partijen, waaronder Inholland.

Blik op de toekomst
Met deze overgang naar aardwarmte zet Inholland Delft een grote stap richting een duurzame campus. Het project is een voorbeeld van hoe onderwijsinstellingen kunnen bijdragen aan een klimaatneutrale toekomst.

 Wil je meer weten over de duurzame initiatieven van Hogeschool Inholland? Lees er alles over op onze pagina over de transitie naar een duurzame en veerkrachtige samenleving. 

De landelijke regiegroep voor de microchipindustrie heeft de plannen van het Regioplan Beethoven Zuid-Holland Delft goedgekeurd. Dit ambitieuze programma richt zich op het opleiden en bijscholen van technici om de groeiende vraag in de microchipsector te ondersteunen. In deze samenwerking tussen mbo, hbo en wo speelt Hogeschool Inholland een cruciale rol in de uitvoering van deze plannen en draagt bij aan innovatieve onderwijsontwikkeling en gerichte samenwerking met het werkveld.

Innovatief onderwijs en samenwerking met impact
“Deze goedkeuring is een belangrijke stap voor onze hogeschool en de regio,” zegt Bart Combee, collegevoorzitter van Hogeschool Inholland. “Met dit programma kunnen we binnen onze opleiding Luchtvaarttechnologie nieuwe modules en minors ontwikkelen die speciaal zijn toegespitst op de microchipindustrie. Tegelijkertijd zetten we in op het verhogen van de instroom van studenten. Samen met onze partners werken we aan maatwerkcursussen en trainingen binnen leven lang ontwikkelen (LLO). Er komt een ‘semicon learning point’ waar alle opleiders uit Zuid-Holland hun cursusaanbod koppelen aan de vraag uit het microchip-werkveld. Hiermee spelen we in op de groeiende vraag naar bij- en omscholing vanuit de regio.”

Toekomstgericht opleiden en vernieuwen
Verder is een van de innovatieve onderdelen van het Regioplan een gezamenlijke techniekpropedeuse. “Met dit traject bieden we vwo-leerlingen een helder overzicht van hun mogelijkheden, zodat zij een bewuste keuze kunnen maken voor een hbo- of wo-opleiding die bij hen past,” licht Bart toe.Daarnaast wordt in Delft een professionele onderwijs-cleanroom gerealiseerd. “Deze faciliteit geeft studenten de kans om te leren werken met geavanceerde technologieën en ondersteunt bedrijven in de ontwikkeling en productie van precisie-instrumenten,” aldus Bart.

Financiële ondersteuning voor innovatie en groei
Het Regioplan Beethoven Zuid-Holland Delft wordt ondersteund door een aanzienlijke financiële impuls. Voor de eerste fase (2025-2026) heeft het Rijk 9,4 miljoen euro toegezegd, terwijl in totaal 43 miljoen euro is gereserveerd. Deze middelen, aangevuld door bijdragen van regionale partners, versterken de positie van Zuid-Holland als sleutelregio voor technologische innovatie en zorgen voor een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt.

Voorbereiding op de beroepen van morgen
De uitvoering van het Regioplan Beethoven Zuid-Holland Delft start in 2025, met de meeste trajecten gepland tussen 2026 en 2030. “Dit programma stelt ons in staat om onze studenten niet alleen op te leiden voor de beroepen van vandaag, maar vooral voor de uitdagingen en kansen van morgen,” concludeert Bart.

In opdracht van Vogelbescherming Nederland onderzocht Lanscape and Environment Management student Kes Kuijpers vogelvriendelijk groen. Uit de meest recente onderzoeken van Vogelonderzoek Nederland blijkt namelijk dat boom- en struikvogels sterk achteruit gaan, met name in het stedelijk gebied. Dit komt door toenemende verdichting en achteruitgang van de groenkwaliteit in deze gebieden. Om dit tegen te gaan onderzocht Kes welke bomen en struiken belangrijk zijn voor vogels, als voedselbron of als nestplek. Wanneer bekend is welk groen relevant is voor welke vogelsoort, kunnen beheerders van groene ruimten rekening houden met het planten van groen dat gunstig is voor vogels.

Vogelvriendelijk groen
Kes uitgebreide onderzoek naar stadvogelsoorten en welke bomen, struiken en planten voor hen een belangrijke rol spelen, leverde uiteindelijk een database op met bijna 200 soorten vogelvriendelijk groen. “Per plant wordt aangegeven hoeveel en welke vogelsoorten de plant gebruiken als voedselbron of nestplek. Van elke plant zijn ook bijbehorende eigenschappen weergegeven zoals hoogte, standplaatsfactoren en eventuele ziekten. Dit is nu nog een bestand in Excel, maar wordt gebruikt voor de Vogelbescherming om er een onlinetool van te maken” vertelt Kes trots over het eindresultaat van haar afstudeeronderzoek.

Koudstaal Talent Award
Dit resultaat bleef niet onopgemerkt. Kes' onderzoek werd genomineerd voor de Koudstaal Talent Award van het OOGSTfonds. Een prijs voor jong talent dat een aansprekend, bijzonder, belangwekkend of innovatief onderzoek doet naar klimaatadaptie in stedelijk gebieden. Docent Berry van der Hoorn gaf Kes op voor de award: “Nooit eerder is de koppeling tussen vogelsoorten en de bomen, struiken en planten waar zij gebruik van maken op zo’n systematische wijze inzichtelijk gemaakt. Het uiteindelijke resultaat zal door de Vogelbescherming Nederland gebruikt worden voor adviezen bij inrichtingsvraagstukken. Dit is een mooi voorbeeld van hoe het onderzoek van onze studenten écht bijdraagt aan urgente vraagstukken in onze omgeving.”

De award werd uitgereikt tijdens het Future Green City World Congress. Ondanks dat Kes er niet met de prijs vandoor ging, vond ze het een bijzondere ervaring. “Het was heel tof om met gelijkgestemden genomineerd te zijn. Elk onderzoek was anders, maar toch paste elk onderzoek op z’n eigen manier binnen het thema. Ondanks dat de WUR de prijs won, was er veel animo voor mijn onderzoek. Mensen waren vooral geïnteresseerd in mijn resultaten vanwege de praktische toepasbaarheid.”

De Lijnbaan, de bekendste winkelstraat van Rotterdam, was het eerste verkeersvrije winkelcentrum van de wereld. In 1949 begon de aanleg van de Lijnbaan, een speciale voetgangerszone midden in de stad. In de loop der tijd is de Lijnbaan gemoderniseerd en heeft het meerdere transformaties ondergaan. Een belangrijke transformaties die nu speelt, is de vergroening van dit winkelgebied. Een uitdaging die Anna Sieburgh, vierdejaars student Landscape and Environment Management (LEM) zeer aansprak. “Het is inspirerend om te werken aan een project dat de stad groener en aantrekkelijker maakt," zegt Anna.

Iconisch Rotterdam
Anna's zoektocht naar een afstudeerstage begon met een duidelijke visie: een project waarin ze haar passie voor natuur en ontwerp kan combineren. Ze speurde door talloze vacatures, sprak met docenten en netwerkcontacten en bezocht diverse bedrijven. Uiteindelijk na het plaatsen van een LinkedIn-bericht vond ze haar ideale plek bij de Gemeente Rotterdam. "Het was een intensieve zoektocht, maar toen ik hoorde over het vergroeningproject van de Lijnbaan, wist ik dat dit perfect bij me paste," vertelt Anna. “De mogelijkheid om een iconisch stukje Rotterdam duurzamer en aantrekkelijker te maken, was precies wat ik zocht.”

Een multidisciplinaire werkomgeving
Bij de Gemeente Rotterdam kreeg Anna de kans om samen te werken met afstudeerders van verschillende opleidingen, wat een rijke en multidisciplinaire werkomgeving creëerde. "We werken allemaal aan hetzelfde doel: de Lijnbaan groener maken," legt Anna uit. Ze werkt samen met studenten van Integrale Veiligheidskunde, Bouwkunde, Business Studies, Bouwmanagement en Vastgoed/ Ruimtelijke ordening, die ieder hun eigen expertise inbrengen. "Het is fascinerend om te zien hoe onze verschillende invalshoeken samenkomen. Waar ik mij focus op de groene inrichting en duurzaamheid, brengen anderen ideeën over onderwerpen zoals veiligheid en digitalisering. Deze samenwerking zorgt ervoor dat we een veelzijdig en goed doordacht plan ontwikkelen." Het project vereist niet alleen haar kennis en vaardigheden, maar ook haar vermogen om effectief te communiceren en samen te werken met anderen.  "Het is een leerzame ervaring die me voorbereidt op de praktijk na mijn afstuderen," zegt Anna enthousiast.

Groene en gastvrije omgeving
Anna heeft een aantal innovatieve oplossingen bedacht om het winkelgebied te transformeren tot een groene en gastvrije omgeving. Een van haar ideeën is om een slinger van groen aan te leggen in het midden van de straat, met geïntegreerde bankjes aan de zijkanten en lage begroeiing. “Hierdoor ontstaat niet alleen een aantrekkelijk groen element, maar ook een plek waar mensen kunnen ontspannen en genieten van de omgeving.” Daarnaast streeft Anna ernaar om meerstammige bomen toe te voegen en de bestaande houten luifels te voorzien van groene daken. Dit draagt niet alleen bij aan het uiterlijk, maar ook aan de klimaatadaptatie van het gebied. Met haar doordachte ontwerpen en focus op functionaliteit, hoopt Anna de Lijnbaan te transformeren tot een levendig en groen winkelgebied waar zowel bewoners als bezoekers van kunnen genieten.

Brede aanpak van de opleiding 
Anna is bijna klaar met haar afstudeerstage bij de Gemeente Rotterdam. Terugkijkend op haar leerzame reis, benadrukt ze hoe waardevol haar tijd bij de LEM-opleiding is geweest. "De brede aanpak van de opleiding heeft me de kans gegeven om mijn interesses te ontdekken en te verdiepen," zegt ze. Ze raadt de LEM-opleiding dan ook ten zeerste aan voor studenten met een brede interesse en een passie voor natuur en de stad. “Als je nog niet precies weet wat je wilt, is LEM een uitstekende keuze. Je maakt kennis met veel verschillende gebieden en je kunt je specialiseren in wat je het meest aanspreekt." Anna kijkt met veel enthousiasme naar haar toekomstige carrièremogelijkheden, waarin ze vooral haar creativiteit en kennis van de natuur kan combineren. "Ik ben klaar voor de volgende stap en kijk ernaar uit om een positieve impact te maken, waar ik ook terechtkom," besluit ze.

Bekijk  alvast de trailer van de Coke Show. 

Middelengebruik
Veel studenten vinden het normaal om 10 of meer glazen op een avond te drinken, vaak met een sigaret erbij. 80% vindt drugs op een feestje vanzelfsprekend. Een kwart is meer gaan gebruiken sinds corona. Oorzaken van gebruik zijn vaak sociale druk, stress en het niet goed in je vel zitten. De Coke Show is gericht op studenten die in een omgeving leven en studeren waar middelengebruik de norm lijkt geworden en daarover in gesprek willen gaan. Met deze show worden studenten aan het denken gezet. Waarom gebruik ik? Waarom zeg ik steeds ja? Wat doet het met mijn omgeving? 

In co-creatie ontwikkeld
De Coke Show is een co-creatie van de gemeenten Den Haag en Delft, onderwijsinstellingen (o.a. Hogeschool Inholland), studentenverenigingen, Stichting Time Out, Lieve Mark en het theatercollectief In Plaats Van Verkering.  De openhartige verhalen van studenten, adviezen van het Trimbos-instituut en de betrokkenheid van bevlogen professionals hebben de Coke Show vorm gegeven. Tijdens de theatershow kunnen bezoekers live en anoniem via hun telefoon reageren op vragen en stellingen.  De antwoorden laten zien wat er echt speelt onder studenten en worden gebruikt om advies te geven aan bestuurders, beleidsmakers en andere partijen die invloed kunnen uitoefenen op de leefwereld van jongeren. Op deze manier starten we samen een gesprek over een belangrijk onderwerp!

Voor het vak Toegepast teeltonderzoek voerden tweedejaarsstudenten Tuinbouw & Agribusiness van Hogeschool Inholland diverse projecten uit voor echte bedrijven in de tuinbouwsector. Eén daarvan richtte zich op het vroegtijdig signaleren van wortelproblemen in paprikaplanten. Met behulp van hightech sensoren van Vivent Biosignals monitorden teeltstudenten een half jaar lang paprika’s die op verschillende substraten (ondergronden), namelijk op kokos en op steenwol, waren geplant. “Supergaaf om te doen”, zegt student Tim Buitelaar enthousiast. “Zo tof om echt bij te dragen aan het oplossen van een probleem in onze sector.” 

De paprikateelt kampt met onverwachte wortelproblemen, waardoor planten tijdens het groeiseizoen soms wortelsterfte kunnen krijgen en slap gaan hangen. “Soms moeten telers hierdoor de teelt voortijdig beëindigen of heel voorzichtig voortzetten”, zegt Tim. “Het vroegtijdig signaleren van wortelproblemen helpt telers om hun teeltstrategie sneller aan te passen en zo wortelschade te beperken. En dat leidt uiteindelijk tot een betere productie.”  

De opdracht van de studenten was om te ontdekken op welke momenten de planten stress ervaren tijdens de teelt in de twee substraten. Ze gebruikten daarvoor diverse sensoren, waaronder biosensoren van Vivent Biosignals. Dit zijn kleine ‘naaldjes’ die in de planten worden geplaatst om hun elektrische signalen te meten, zodat je kunt zien hoe ze reageren op hun omgeving. Bij teeltbedrijf Zwingrow in Honselersdijk werden veertig paprikaplanten gemonitord: twintig op steenwol en twintig op kokosmatten. De studenten konden de meetdata via een online dashboard bekijken en gingen daarnaast elke week langs om zelf te zien hoe de planten erbij stonden. Hun bevindingen vergeleken ze maandelijks met die van Vivent en Zwingrow.  

Innovatie technologie 
“De werking van biosensoren kun je vergelijken met een hartfilmpje bij mensen, waarbij een arts via twee elektrode-plakkertjes op je huid kan zien hoe het met je gaat”, legt Carl Rentes, commercieel directeur van Vivent, uit. “De cellen van planten communiceren door zich te laden of ontladen, en dit (bio)signaal vangen we op door sensoren op twee plekken in de plant te plaatsen. We geven betekenis aan deze signalen met behulp van artificial intelligence en machine learning. Samen met instituten zoals Wageningen University & Research ontwikkelen we hiervoor al geruime tijd gecontroleerde proeven en modellen. Combineer je de gegevens van die sensoren nu met klimaatdata uit de kas en je eigen waarnemingen, dan kunnen we conclusies trekken over bijvoorbeeld schimmels, ziektes, droogtestress of een tekort aan voedingsstoffen in de plant.” 

Betere wereld 
Carl Rentes gelooft dat deze innovatieve technologie kan bijdragen aan een betere wereld. “Dankzij onze biosensoren kunnen telers hun strategieën baseren op nauwkeurige metingen in plaats van op ‘onderbuikgevoel’, wat leidt tot een betere afstemming op de werkelijke behoeften van de plant. Door als het ware naar de plant zelf te ‘luisteren’, helpen we telers om hun opbrengsten te verhogen met minder water, energie, meststoffen of gewasbestrijding. Zo kunnen ze duurzamer en efficiënter werken. En dit biedt belangrijke kansen voor de toekomst.” 

Nieuwe generatie  
Hoewel de studenten geen kant-en-klare oplossing vonden voor het vroegtijdig signaleren van wortelproblemen in paprika’s, zijn ze ontzettend enthousiast. Tim: “We hebben geleerd hoe je met de nieuwste biosensoren kunt meten hoe planten reageren op veranderingen in hun omgeving en hoe je die gegevens analyseert en begrijpt. We ontdekten wel dat gewassen op een organische ondergrond (kokos) minder droogtestress lieten zien dan op steenwol. Meewerken in dit soort onderzoek maakt ons als toekomstige werknemers hartstikke interessant, omdat wij de generatie zijn die met deze technologie gaat werken. Het mooiste vond ik dat we echt iets voor een teeltbedrijf konden betekenen. Het moeilijkste was om uit al die data zinvolle informatie te halen. Maar toen we het eenmaal doorhadden, konden we bijna niet stoppen met het dashboard checken. Te gek om op deze manier les te krijgen!” 

Voorbereiding op de toekomst 
Het project biedt niet alleen studenten de kans om te leren werken met geavanceerde technologie en complexe data in een praktijksituatie, maar het helpt ook Vivent om nieuwe data te verzamelen en de biosensoren en algoritmes verder te verbeteren, benadrukt Carl Rentes. “Bovendien helpt het de tuinbouwsector om uitdagingen zoals arbeids- en kennisgebrek aan te pakken door gebruik te maken van kunstmatige intelligentie (dashboards en robots) en op afstand te kunnen werken." 

Het kwam voor Tim precies op het goede moment. “De eerste anderhalf jaar van de opleiding komt er behoorlijk wat theorie op je af. Maar nu mag je die theoretische kennis in de praktijk gaan toepassen en valt alles op zijn plek. Ook kun je ontdekken welke richting je aanspreekt: wordt het teelt en onderzoek of toch liever de businesskant? Deze opdracht heeft echt bevestigd dat dit dé studie voor mij is." 

Tweedejaarsstudenten van de opleiding Food Commerce & Technology van Hogeschool Inholland werken in projectgroepen vijf maanden aan een opdracht voor een echte opdrachtgever. Ze bedenken succesvolle vernieuwende producten en concepten die bijdragen aan gezonde en duurzame voeding en voedingskeuzes. Van het stimuleren van plantaardige voeding onder jongeren en gezonde catering op de Wereldhavendagen, tot het ontwikkelen van proteïne repen met koffiepulp.  

Gezonder eten, zonder te dwingen 
Een van de opdrachten staat in het teken van gezonder en meer plantaardi eten onder mbo-studenten. Tweedejaarsstudent Terri werkt met haar projectgroep mee aan het onderzoek genaamd MAP (mbo-student in actie voor plantaardig voedsel). Door het afnemen van een vragenlijst onder tachtig mbo-studenten, brachten Terri en haar projectgroep de voedingskeuzes van mbo-studenten in kaart. Wat opviel in de resultaten is dat jongeren vooral kiezen voor lekker eten. Of dat eten plantaardig is of niet, maakt hen eigenlijk niet uit. Ook bleek dat jongeren hun eetgedrag niet willen aanpassen. Deze resultaten maken het extra uitdagend om met een goed concept te komen om jongeren te stimuleren meer plantaardig te eten. 

Terri: “Op basis van de resultaten bedachten we concepten zoals een 'hamburger-dag' met burgers met 30% groenten - 70% vlees, en vegaburgers. En een spaaractie waarbij studenten een stempel kregen als ze fruit kochten bij hun snack. Een volle stempelkaart kunnen ze later inwisselen voor een gratis warme snack. Op die manier stimuleren we ze om fruit te bestellen bij de lunch.” 

Terri vindt het project interessant omdat haar vader plantaardig eet en zij daardoor zelf al regelmatig vleesvervangers eet. Die vleesvervangers smaken volgens Terri prima, maar mensen ertoe verplichten werkt averechts. “Ik vind het interessant hoe je mensen juist onbewust kunt beïnvloeden om gezondere keuzes te maken. Het is leuk om te zien hoe interventies zoals de hamburger-dag en de spaaractie studenten kunnen aanzetten tot gezonder eten zonder ze te dwingen.”  Wat Terri ook enthousiast maakt, is de praktische kant van de opdracht. “Voorheen werkten we aan opdrachten voor fictieve bedrijven, maar nu kun je advies vragen aan een échte opdrachtgever. En we weten dat de opdrachtgever echt iets met onze bevindingen gaat doen. Dat maakt het project extra waardevol en leuk voor mij.” 

Gezondere keuzes op de Wereldhavendagen 
De Wereldhavendagen in Rotterdam, wie kent het niet. Een groots evenement dat jaarlijks zo’n 400.000 bezoekers van over de hele wereld trekt. Op dit soort evenementen speelt eten een belangrijke rol. Ook student Julia bezoekt als Rotterdamse al sinds haar jeugd de Wereldhavendagen, wat haar extra enthousiast maakte om een onderzoek uit te voeren voor deze organisatie. Samen met haar projectgroep onderzocht ze hoe je als organisatie gezonder eten kan aanbieden, zonder dat er weerstand komt. Julia: “We vonden het belangrijk om de bezoekers niets op te dringen. Als je tegen mensen gaat zeggen: ‘Jij moet gezond eten’, werkt dat niet. Dus besloten we te kijken wat dan wel een goede manier is. Daarbij werden we geïnspireerd door Amerikaanse menukaarten, waar men de calorieën achter producten zet, om zo bewuster eetgedrag te stimuleren.” 

Julia vond het werken voor een echt bedrijf het leukste aan de opdracht. “Bij de opdrachten vanuit school blijft het leren vaak abstract. Het werken aan een écht project is voor mij heel motiverend.” De groep bedacht verschillende ‘nudge’ technieken die de organisatie in kan zetten. Het idee van de ‘bewuste menukaarten’ werkten ze volledig uit. Het advies en ontwerp liggen nu bij de organisatie van de Wereldhavendagen, in de hoop dat er binnenkort gezondere keuzes gemaakt kunnen worden door het publiek. “Dat zou ik echt te gek vinden!”, besluit ze. “Overigens is zo’n project met echte opdrachtgevers ook goed voor je netwerk. Er werd me meteen ook een stage aangeboden."   

Proteïne repen met koffiepulp 
Studente Yara verdiept zich in Dutch Gum: het ingrediënt dat overblijft nadat de koffieboon uit de koffiebes is verwijderd. Oftewel: een soort koffiepulp. Normaal gesproken wordt dit weggegooid, maar hoe mooi is het als je hier nog iets anders mee kan doen? Onder de naam Dutch Gum wordt het ingrediënt uit de koffiepulp onder andere gebruikt als textuurgever in verschillende voedingsproducten. Denk aan ijs, sauzen, snoep, repen en in de bakkerswereld. Yara: “Het bedrijf PectCof vroeg ons hoe zij dit ingrediënt nog meer kunnen inzetten. Omdat proteïne repen steeds populairder worden, besloten we hiervoor te gaan.” 

De opdracht waaraan Yara en haar groepje werken, is een volledige productontwikkeling. “Dat is precies wat ik wilde met deze opleiding”, licht ze enthousiast toe. “Producten bedenken en verbeteren. Vaak zie je in de winkel dat bedrijven hun focus leggen op een goedkopere optie, maar dat de smaak en kwaliteit hetzelfde blijven. Dat doen wij anders: het moet beter en duurzamer.” Het resultaat? Yara en haar groepje hebben proteïne repen ontwikkeld in verschillende smaken en een uitgebreid verslag geschreven waarin ze delen hoe Dutch Gum kan worden toegevoegd aan proteïne repen. Nu is het aan PectCof of zij dit verder gaan uitrollen. “Voor ons was dit een ontzettend leerzaam project. Je ontdekt welke mogelijkheden er zijn en leert veel van elkaar én van de opdrachtgever.” 

Pitches en prijzen 
De studenten kregen tijdens het jaarlijkse FICA Summer event het podium om hun producten en concepten te pitchen. In de zaal bevonden zich bedrijven, waaronder de opdrachtgevers, docenten, onderzoekers en experts uit de foodsector. Een driekoppige jury reikte diverse prijzen uit. Zo wonnen Terri en haar projectgroep de ‘creativiteitsprijs’. “Ondanks dat het onderzoek liet zien dat jongeren hun gedrag helemaal niet wíllen veranderen, bedachten jullie concepten die weldegelijk invloed kunnen hebben op hun voedingskeuzes. Een goed staaltje ‘om-denken’”, aldus de jury. 

De ‘inhoudsprijs’ ging naar studenten die onderzoek deden naar het drogen van waterlinzen, als onderdeel van het onderzoeksproject Duurzame eiwitten: Eendje meer. “Het idee dat we waterlinzen kunnen inzetten als duurzame eiwitbron in voeding, is fascinerend” onderbouwde de jury.  De prijs voor ‘the greaterst challenge’ werd gewonnen door studenten die een productlijn en keurmerk ontwikkelden voor lokale voeding op het Caribische eiland Saba.  

“Steden zijn ontworpen en gebouwd voor slechts één diersoort: de mens. En daarmee doen we de natuur en onszelf ernstig te kort.” Dat stelt docent-onderzoeker Berry van der Hoorn van Hogeschool Inholland. Hij doet onderzoek naar de natuur in de stad en wil daarmee bijdragen aan groene, veerkrachtige en duurzame wijken. 

“We moeten de stad vergroenen”, bepleit Berry, onderzoeker Stedelijke Biodiversiteit en docent Stadsecologie en Onderzoek bij Inholland Delft. En daar voert hij verschillende argumenten voor aan. “We hebben als mens groene ruimten nodig. Verschillend onderzoek toont aan dat we ons daar beter bij voelen. Natuur remt spanningen, neemt stress weg en vermindert de kans op agressie op straat. Dit betekent niet dat we de stad vol met groen moeten zetten, want dat zorgt ook voor onveiligheid. Belangrijk is dat je goede zichtlijnen houdt en dat je ontwerpt met oog voor de juiste vegetatietypen.”  

Morele verplichting 
Berry kijkt bij het ontwerp van de stad vooral door de bril van de ecoloog strevend naar biodiversiteit. Want behalve het argument dat groen goed is voor de mens, is die natuurlijk ook goed voor de natuur zelf. “We hebben de morele verplichting om de natuur te behouden. Steden spelen daarin een belangrijke rol, omdat het in het agrarisch gebied door onze wijze van land- en tuinbouw nog slechter is gesteld met de flora en fauna. Zo leven er bijvoorbeeld meer bijensoorten in de stad dan op het platteland. Steden zijn een toevluchtsoord geworden voor de natuur.” 

Klimaatadaptatie 
En dan hebben we het nog niet eens gehad over de klimaatverandering. Hittestress, overvloedige regenval en langere perioden van droogte: een groene stad kan de klappen helpen opvangen. “Neem alleen al bomen; die leveren geweldige diensten”, weet Berry. “Ze houden vocht vast, nemen CO2 op en zorgen voor verkoeling en schaduw. Eén volgroeide boom heeft het effect van tien airco’s.” 

“Steden zijn ontworpen en gebouwd voor slechts één diersoort: de mens. En daarmee doen we de natuur en onszelf ernstig te kort.” Dat stelt docent-onderzoeker Berry van der Hoorn van Hogeschool Inholland. Hij doet onderzoek naar de natuur in de stad en wil daarmee bijdragen aan groene, veerkrachtige en duurzame wijken. 

“We moeten de stad vergroenen”, bepleit Berry, onderzoeker Stedelijke Biodiversiteit en docent Stadsecologie en Onderzoek bij Inholland Delft. En daar voert hij verschillende argumenten voor aan. “We hebben als mens groene ruimten nodig. Verschillend onderzoek toont aan dat we ons daar beter bij voelen. Natuur remt spanningen, neemt stress weg en vermindert de kans op agressie op straat. Dit betekent niet dat we de stad vol met groen moeten zetten, want dat zorgt ook voor onveiligheid. Belangrijk is dat je goede zichtlijnen houdt en dat je ontwerpt met oog voor de juiste vegetatietypen.” 

Morele verplichting 
Berry kijkt bij het ontwerp van de stad vooral door de bril van de ecoloog strevend naar biodiversiteit. Want behalve het argument dat groen goed is voor de mens, is die natuurlijk ook goed voor de natuur zelf. “We hebben de morele verplichting om de natuur te behouden. Steden spelen daarin een belangrijke rol, omdat het in het agrarisch gebied door onze wijze van land- en tuinbouw nog slechter is gesteld met de flora en fauna. Zo leven er bijvoorbeeld meer bijensoorten in de stad dan op het platteland. Steden zijn een toevluchtsoord geworden voor de natuur.” 

Klimaatadaptatie 
En dan hebben we het nog niet eens gehad over de klimaatverandering. Hittestress, overvloedige regenval en langere perioden van droogte: een groene stad kan de klappen helpen opvangen. “Neem alleen al bomen; die leveren geweldige diensten”, weet Berry. “Ze houden vocht vast, nemen CO2 op en zorgen voor verkoeling en schaduw. Eén volgroeide boom heeft het effect van tien airco’s.” 

Op 6 juni organiseerden Hogeschool Inholland en Lentiz | LIFE College de decanendag in de Food Innovation Academy (FIA) in Vlaardingen. Een dag in het teken van mbo- en hbo-onderwijs en een carrière in de foodsector, voor decanen én vakdocenten. Aan de hand van sprekers, workshops en studentenpanels kregen deelnemers een beter beeld van het aanbod in food-opleidingen en de carrièremogelijkheden in deze innovatieve sector. Marjolein Remmerswaal, relatiebeheer Hogeschool Inholland: “De opleidingen en het werkveld zijn vaak nog onbekend, terwijl er zoveel belangrijke vraagstukken liggen.” 

Verbinding 

De decanendag vond plaats in de FIA: hét kennis- en innovatiecentrum van de foodsector. Op deze praktijklocatie in Vlaardingen komen bedrijfsleven, onderwijs en onderzoek samen om te innoveren, ontwikkelen, inspireren en verbinden rondom de thema's food, health en technology. Cor Bakker, directeur van de FIA, heette de deelnemers welkom: “Het doel van de FIA is om de foodsector te voeden met vakmensen, kennis en innovaties. Daar is vooral verbinding voor nodig. Dat is wat we vandaag ook willen bereiken: vo-leerlingen verbinden met het mbo of hbo!” 

Maatschappelijke thema's 
Petra Kuijper, practor Food, Health & Technology bij Lentiz | LIFE College, nam de deelnemers mee in de toekomst van de foodsector in een duurzame leefomgeving. Met haar practoraat laat Petra studenten al vroeg kennismaken met relevante en innovatieve thema's binnen de foodsector zoals duurzaamheid, gezondheid en circulariteit. “Grote maatschappelijke thema's die spelen bij bedrijven, zoals de energietransitie, gezondheid en robotisering, zijn direct verbonden aan de voedingssector. Hier liggen mooie kansen om vanuit het onderwijs aan bij te dragen.”  

Een visie die ook Maikel Laureijssen, docent Food Commerce & Technology bij Hogeschool Inholland, onderschrijft. Hij vertelde onder andere over de minor Food Challenge Ondernemen waar studenten inspelen op diezelfde maatschappelijke thema's. “De studenten starten een eigen bedrijf en zijn verantwoordelijk voor het hele proces: van concept- en productontwikkeling tot marketing en sales. Veel van de opgestarte bedrijven spelen in op vraagstukken als duurzaamheid.” Saucijs UNIQ is een voorbeeld van een start-up ontstaan uit de minor en inmiddels écht op de markt. Voor de productie van deze borrelhap wordt uitsluitend gebruik gemaakt van vlees van wilde ganzen die in Nederland overlast veroorzaken. ‘Een duurzaam alternatief voor traditionele borrelhapjes’ 

Leren door te ervaren 
Deelnemers konden tijdens de dag ook deelnemen aan workshops. Een aantal ging fanatiek aan de slag in de keuken met een casus die vanuit onderzoekend leren werd aangevlogen. Een andere groep decanen kreeg meer informatie over de baankansen in de food-sector. Alumni van het Lentiz | LIFE College en Hogeschool Inholland kwamen aan het woord over hun huidige baan en de weg ernaar toe. Hieruit bleek hoe veelzijdig en divers de foodsector is. Ook werd het aanbod aan (studie)voorlichtingsactiviteiten van het Lentiz | LIFE College en Hogeschool Inholland besproken. Onder andere het Inholland ganzenbordspel kwam aan bod en de Food escape room van het Lentiz LIFE College. Deelnemers konden deze activiteiten ook zelf ervaren. De spellen werden met veel enthousiasme gespeeld.   

Studenten aan het woord 
Ook was er een studentenpanel waarin mbo- en hbo-studenten vertelden over hun studiekeuze. Zeyneb, student Voeding, Kwaliteit & Productontwikkeling bij Lentiz | LIFE College: “In eerste instantie wilde ik Verpleegkunde gaan studeren, maar na het bezoeken van open dagen wist ik het toch niet zeker. Via de website van Lentiz kwam ik deze opleiding tegen. Ik heb uiteindelijk hiervoor gekozen om meer kennis op te doen over voeding en het eten uit de supermarkt. Het was een grote switch, maar vooral de variatie binnen de opleiding vind ik heel erg leuk.” 

Wat buiten kijf staat is de waardering van de studenten voor het praktijkgerichte onderwijs. Zo ook voor Nienke, student Food Commerce & Technology bij Hogeschool Inholland: “Ik wist al dat ik iets wilde met voeding en kwam al snel uit bij de WUR. Uiteindelijk kwam ik er door meeloopdagen achter dat heb hbo toch beter bij mij past dan de universiteit. Je werkt veel in groepen en het is een praktische manier van leren, dat vind ik fijn.” 

Ga erop uit! 
De studenten gaven de decanen en vakdocenten ook nog een aantal tips om leerlingen te begeleiden in hun studiekeuzeproces. Zo drukte de studenten hen vooral op het hart om leerlingen aan te moedigen erop uit te gaan. Nienke: “Bezoek een Open Dag en ga een dagje meelopen, dan ervaar je écht de sfeer van een opleiding.” Daarnaast vinden ze het belangrijk dat leerlingen het volledige studieaanbod te zien krijgen: van mbo tot universiteit, maar ook niche opleidingen zoals voeding verdienen aandacht in voorlichtingen. Tot slot gaf Zeyneb mee: “Kijk naar de talenten van de leerling. Wat kan die en wat zou het best bij hem of haar passen? Let hen hun kwaliteiten zien!” 

Ervaringen van deelnemers 
Zowel de deelnemers als organisatie blikken positief terug op een leerzame dag. 

30 bestuurders uit het onderwijs, overheid en bedrijfsleven kwamen vrijdag 7 juni samen bij Hogeschool Inholland Delft tijdens de periodieke vergadering van de Greenboard; de ‘denktank’ van de Greenport West-Holland. Hogeschooldirecteur Fabian van der Horst verwelkomde de aanwezigen. “Bij Inholland werken we samen aan de toekomst en dat gebeurt veel in partnerships met toonaangevende triple helix (overheid, onderwijs en bedrijfsleven) ecosystemen, zoals de Greenport. Elke dag werken onze studenten, docenten en onderzoekers samen met greenportbedrijven en andere onderwijsinstellingen aan innovaties die de regio nodig heeft.”

De middag stond in het teken van actuele ontwikkelingen binnen de regio en hoe hier gezamenlijk aan kan worden bijgedragen. Zo nam Jesse Schevel van Glastuinbouw Nederland de Greenboard mee in de lobby van de glastuinbouwsector in Europa. Floortje Dopmeijer van Inholland Academy vertelde over de relevantie van doorontwikkeling en het Leven Lang Ontwikkelen (LLO) aanbod voor werkende professionals. Stefano, Matthijs, Jelle en Levi, tweedejaarsstudenten Tuinbouw & Agribusiness, presenteerden de bevindingen van hun onderzoek naar de kansen voor de tuinbouwsector in Marokko.

In de Greenboard zijn alle ruim 50 partners van de Greenport West-Holland vertegenwoordigd; van provinciale en gemeentelijke overheid en bedrijfsleven, tot het onderwijs, waaronder Hogeschool Inholland. Collega’s en studenten van Inholland werken in vele vormen samen aan maatschappelijke vraagstukken, zowel vanuit onderwijs als onderzoek. Directeur van Greenport West-Holland Angelique de Wit: “Inholland levert als partner een substantiële bijdrage aan het cluster en ontwikkelt hierin niet alleen een heldere visie, maar inspireert ook het hele triple-helix netwerk.”

Onderdeel van de Greenport West-Holland is de Greenport Horti Campus, die een Groeifonds Katapult-subsidie toegewezen heeft gekregen. In het Katapultprogramma werkt Hogeschool Inholland samen met het bedrijfsleven aan het opleiden van meer, goede professionals voor de tuinbouwsector. Voor zowel teelt, techniek en logistiek. Het opleiden gebeurt door samenwerking tussen ondernemers, onderwijs, onderzoek en met initiële opleidingen én LLO. Een belangrijke ontwikkelingen die dankzij het Katapultprogramma versneld kan worden.

Als kers op de taart werd de Greenboard getrakteerd op bonbons van Bonborange. Een duurzame start-up van Food Commerce & Technology studenten die bonbons produceren van de reststromen van sinaasappels.

Justin Middelburg zette na het afronden van de opleiding Tuinbouw & Agribusiness een spannende stap: hij vertrok naar Kenia. Bij AAA Growers werkt hij nu als interim operations manager aan het uitbreiden van het zomerbloemenassortiment, een uitdagende rol met hoge verwachtingen. “Waar ik in Nederland zou starten in een junior positie, ben ik hier de expert en krijg ik veel vrijheid.” 

Van schoolbanken naar Keniaanse velden 
Het is niet de eerste keer dat Justin in Kenia woont en werkt. Tijdens het derde jaar van zijn opleiding liep hij stage bij Dümmen Orange in Kenia. Ook reisde hij een keer met medestudenten naar het land af voor een onderzoek naar de uitbreiding van het lokale snijbloemenassortiment. Na het behalen van zijn diploma was het Justins oud-stagebegeleider die hem benaderde: “Mijn oud-stagebegeleider was overgestapt naar AAA Growers en vertelde me over de mogelijkheden. Het klikte direct. Aangezien ik uit een familie kom van chrysantenkwekers had ik al veel kennis over snijbloemen, een van de focusgebieden van het bedrijf waar ik nu werk.” 

Kansen voor zomerbloemen 
Waar AAA Growers ooit begon als groenteteler, startte het bedrijf in 2011 met het telen en verkopen van rozen. Maar de kansen voor het bedrijf reiken veel verder, vertelt Justin: “Door het gunstige klimaat en lagere arbeidskosten zijn er veel kansen in Kenia om de teelt van zomerbloemen uit te breiden. Eerder deed ik hier al onderzoek naar en nu houd ik mij bij AAA Growers bezig met teeltproeven en de operationele opzet van de zomerbloementeelt.” 

Neem nu bijvoorbeeld de chrysant: een bloem die 12 uur daglicht en 12 uur ‘nacht’ nodig heeft. Waar je in Nederland verduisteringsschermen en kunstmatige verlichting in kassen nodig hebt om dit na te bootsen, is het in Kenia het hele jaar door het perfecte klimaat. “En omdat je niet hoeft te stoken in de kassen, is de teelt in Kenia ook nog eens veel duurzamer” benadrukt Justin. 

Van operations tot sales 
Bij AAA Growers krijgt Justin de kans om een belangrijke rol te spelen bij de uitbreiding van het zomerbloemenassortiment. Samen met een productiemanager geeft hij leiding aan een afdeling van ongeveer 30 medewerkers. "Ik ben verantwoordelijk voor de dagelijkse operaties binnen de zomerbloemen," legt Justin uit. "Van het opstellen en bijhouden van planningen tot het uitwerken van productieprocessen, het is een dynamische rol waarbij ik veel vrijheid krijg om verbeteringen door te voeren."  

Justins rol bij AAA Growers is erg divers, zo gaat hij over een paar maanden op een andere locatie van het bedrijf aan de slag binnen commercie en sales. Een rol waarin hij verantwoordelijk is voor het commerciële plaatje van de export van zomerbloemen. “Op deze manier leer ik verschillende aspecten van het bedrijf kennen en kan ik ontdekken waar ik écht iets kan toevoegen, dat maakt het heel dynamisch.” 

Geen één-op-één kopie 
Ondanks zijn kennis van en ervaring met zomerbloemen, kan hij dit niet één-op-één toepassen in Kenia. Met name cultuurverschillen zorgen soms voor uitdagingen. Justin: “Alles kost hier gewoon meer tijd. Als je iets uitlegt snapt niet iedereen je in één keer, dus je moet veel geduld hebben. Daarnaast heb je ook met politieke spelletjes te maken. Je moet vooral niet verwachten dat je hier in twee weken alles kan veranderen.” 

Tuinbouwopleiding als springplank 
Terugkijkend op zijn opleiding bij Inholland, benadrukt Justin het belang van de praktische ervaring en de internationale mogelijkheden. "Mijn opleiding gaf me een hele brede basis in de tuinbouwsector en de mogelijkheid om te ontdekken wat ik het leukst vind. De opleiding is heel praktisch en je werkt veel samen met bedrijven in de omgeving.” Maar de tuinbouwsector heeft meer te bieden dan dat, benadrukt Justin: “Internationaal zijn er zoveel kansen en staan ze te springen om Nederlandse tuinbouwprofessionals. Door de vrijheid vanuit Inholland heb ik met projecten en stages mijn kans gegrepen om internationale ervaring op te doen, waardoor ik gekomen ben waar ik nu sta.” 

Ontdekken en experimenteren 
Voor studiekiezers die overwegen om een tuinbouwopleiding te volgen luidt Justins advies: wees proactief en durf het onbekende te ontdekken. “Ik had er ook voor kunnen kiezen om alleen maar bezig te zijn met chrysanten bij ons familiebedrijf, maar ik ben juist andere dingen gaan ontdekken en gaan experimenteren met andere teelten. Daarbij is belangrijk om te onthouden: van fouten maken leer je juist.” 

Volleerde safarigids 
Naast het leuke werk dat hij doet is Justin ook laaiend enthousiast over het land, met name de natuur. "Samen met mijn vriendin woon ik in een eigen huis op een van de farms van het bedrijf. We hebben een eigen auto en gaan er vooral in de weekenden veel op uit, zoals op hike en safari's.” Binnenkort komen zijn vrienden en familie op bezoek in Kenia, iets waar hij erg naar uit kijkt. “Inmiddels ben ik zelf een volleerd safarigids” 

De Nederlandse overheid wil tegen 2070 alle CO2-uitstoot terugbrengen tot nul. Dit lijkt een onmogelijke taak voor toekomstige luchtvaartingenieurs. Hoe kunnen we de luchtvaart verduurzamen? Deze vraag stond centraal tijdens ‘SWAPEC 2024: Future of Flight - A Runway to Sustainable Aviation’, het symposium op Rotterdam The Hague Airport georganiseerd door studievereniging V.S.V. Sipke Wynia van de opleiding Aeronautical & Precision Engineering aan Hogeschool Inholland Delft. Interessante sprekers en bedrijven presenteerden hun innovaties en bespraken de uitdagingen waar de luchtvaartindustrie voor staat. Het evenement bood studenten volop gelegenheid om professionals uit de industrie te ontmoeten en hun rol als toekomstige engineers te verkennen. 
 

SWAPEC staat voor Sipke Wynia Aeronautical & Precision Engineering Conference en werd dit jaar voor de 42e keer georganiseerd. Waarom over duurzame luchtvaart? “Omdat het belangrijk is om jonge professionals voor te bereiden op de drastische veranderingen die ons te wachten staan,” zegt Kiki de Brouwer, voorzitter van V.S.V. Sipke Wynia. Het symposium trok experts en vertegenwoordigers van zowel grote bedrijven als kleinere startups, evenals studenten, onderzoekers en docenten van TU Delft en Hogeschool Inholland. Ook was er een innovatiemarkt met demonstraties van NLR, Saluqi Motors, NRG2Fly, AeroDelft, Vaeridion en Inholland. Dagvoorzitter was Harm Edens, bekend van ‘BNR Duurzaam’ (podcast) en ‘Dit was het nieuws’ (tv).

“Ontzettend interessant om te horen welke technologische ontwikkelingen er plaatsvinden en welke bedrijven bezig zijn met innovaties om aan de ambitieuze doelstellingen voor duurzame luchtvaart te voldoen”, vindt Tjalle Hanzens, vierdejaarsstudent Aeronautical Engineering Inholland Delft. “Het is aan onze generatie om de klimaatdoelen te realiseren; goed om te weten welke vaardigheden van ons worden verwacht.”

Nederlandse ambities
Lodewijk Asscher, voorzitter van de Duurzame Luchtvaarttafel, trapte af. Hij benadrukte het belang van (globale) samenwerking en de noodzaak van eerlijke prijzen en belasting op kerosine om innovatie te stimuleren. "Internationaal reizen is essentieel voor het opbouwen van interculturele relaties en het vermijden van polarisatie. In plaats van individuele reizigers van vervuiling te beschuldigen, moeten we een levensvatbare markt en economie voor duurzaam vliegen zien te creëren, al dan niet ondersteund door overheidssubsidies.” Daarbij riep hij studenten op om te helpen bedrijven succesvol te maken in een veranderende wereld. 

Kennisinstituten
Vervolgens presenteerde senior Airbus-strateeg Guido Schwartz de benadering van Airbus voor duurzame luchtvaart: “Het decarboniseren van vluchten vereist baanbrekende oplossingen die nieuwe brandstoftypes en technologieën integreren. Naast internationale samenwerking is ook maatschappelijke acceptatie essentieel.” Arvind Gangoli Rao, hoogleraar duurzame vliegtuigvoortstuwing aan de TU Delft, besprak de impact van nieuwe brandstoffen en aandrijvingsontwerpen op emissiereductie en vliegtuigontwerpen, terwijl Denise Eikelenboom van NLR (Netherlands Aerospace Centre) inging op de uitdagingen rond certificering van nieuwe technologieën. “Het vergt moed, doorzettingsvermogen en vooral tijd om aan alle veiligheidsstandaarden te voldoen en nieuwe standaarden te ontwikkelen”, stelde ze. 

Prijsuitreiking tweedejaarsproject
Na de lunchpauze vond de prijsuitreiking plaats voor tweedejaarsstudenten Aeronautical Engineering. Hun opdracht? Ontwerp en bouw een op afstand bestuurbaar elektrisch schaalmodel-vliegtuig voor het blussen van kleine brandjes. De vier prototypes, die een dag eerder hun eerste vluchten maakten, stonden tentoongesteld. “Een enorm leerzaam project,” aldus docent Rick van de Ploeg. “Deze studenten overwonnen technische uitdagingen én leerden effectief communiceren en samenwerken.”

Nieuwe initiatieven
De middag bracht allerlei nieuwe initiatieven naar voren. Ron van Baaren, CTO van Fokker Next Gen, vertegenwoordigde de waterstofbeweging, waarbij de grote uitdaging vooral ligt in het overtuigen van zowel technici als investeerders van een kerosinevrije toekomst. Erik Geertsema, CEO van Conscious Aerospace, en Joseph Michaels presenteerden strategieën om de introductie van waterstof-elektrische aandrijfsystemen te versnellen via retrofit-oplossingen. En Hubert Blijie vertelde over het AeroDelft-project, waarin voornamelijk studenten van TU Delft en Inholland een vloeibare-waterstof-elektrische tweezitter ontwerpen, bouwen en testen. 

Daarna werd de elektrische beweging belicht, met ontwerpen zoals de Maeve M80, een hybride-elektrisch vliegtuig voor 84 passagiers van Maeve Aerospace, en de Microliner van Vaeridion, met batterijmotoren in de vleugels. Tot slot lichtte Joaquin Exalto, Aircraft Performance Engineer bij Elysian Aircraft, de mogelijkheden van batterijtechnologie voor elektrische vluchten toe. Een mogelijk korter bereik is volgens hem minder relevant: “80% van alle turbopropvluchten in Europa heeft een afstand van minder dan vijfhonderd kilometer.”

Young & disruptive
De conferentie sloot af met een paneldiscussie over het tekort aan human capital in de duurzame luchtvaart. Young professionals Tessa Mennink (GKN Fokker) en Sjoerd Luijckx (TANIQ) spraken met industrie-experts Jolanda Stevens (KLM), Frank Jansen (NAG) en Victor Rijkaart (TU Delft). De urgentie was duidelijk: binnen tien jaar gaat 50% van de sector met pensioen. Om jong talent niet te verliezen aan andere sectoren, moeten gevestigde bedrijven aantrekkelijker worden en inspelen op de behoeften van de nieuwe generatie. Sjoerd: “Zorg voor eigenaarschap en geef nieuwkomers de kans direct impact te maken.” Tessa wil daarnaast meer commitment, want 2050 lijkt nog ver weg: “Daarvoor hebben we nieuw leiderschap nodig en structuren waarin talent kan groeien.” Het devies: wees transparant over duurzaamheidsprestaties, breid de samenwerking uit en betrek ook leveranciers en de energiesector. 

Zeer geslaagd
De unieke mix van sprekers en de indrukwekkende opkomst van prominenten uit de industrie waren volgens Inholland-programmamanager Arnold Koetje bepalend voor het grote succes van het symposium. “De paneldiscussie had misschien nog iets scherper gekund, maar de young professionals weerden zich uitstekend! Dit alles, gecombineerd met de kennis van presentator Harm Edens over duurzame ontwikkelingen wereldwijd, afgewisseld met een humoristische noot, maakte van SWAPEC 2024 een zeer geslaagde editie.” 

De eerste lichtprojecties zijn te zien op de Korte Lijnbaan: twee statische projecties gericht op de bankjes van de fastfoodketens met vrouwengezichten uit jaren vijftig, omringd door bloempatronen en gestileerde vogels. In het midden van de Korte Lijnbaan komt een roterende projectie van vliegende vogels. De ontwerpen zijn van Manuel López, docent-onderzoeker bij Inholland, en verwijzen naar de beginjaren van de Lijnbaan toen er nog vogelkooien stonden met daarin papegaaien.

Elk seizoen nieuwe projecties
Buiten regende het hard terwijl burgemeester Aboutaleb 21 mei de Student Safety Award uitreikte aan de vier studenten Integrale Veiligheidskunde die hun concept van de lichtprojecties het beste hebben uitgewerkt. Kylie van Dommelen (links op de foto) is één van hen: “Ons idee is makkelijk inzetbaar. We hopen dat de lichtprojecties mensen aantrekken die houden van de artistieke beelden en dat daardoor daklozen en gebruikers minder aanwezig zijn op de Lijnbaan.” Met dit creatieve idee kunnen verschillende projecties gedaan worden, blikt ze vooruit. ”Ik stel me voor dat artistieke mensen kunst kunnen inzenden, wat een periode wordt getoond. Dat varieert continu, zodat er steeds iets nieuws te zien is op de Lijnbaan.”

Effect van lichtprojecties
De eerste testronde gebeurt met de simpelste projectievorm en een aantal afstudeerders is gestart met hun onderzoek naar de veiligheidsbeleving van het Lijnbaangebied mét de lichtprojecties. Elferoy Lobotoe, student Bachelor of Built Environment (BBE) gaat digitaal de lichtprojecties testen in een VR-omgeving die een replica vormt van het Korte Lijnbaangebied. “Het doel is om de effectiviteit van de lichtprojecties te beoordelen, voordat ze daadwerkelijk worden toegepast in het gehele Lijnbaangebied.” Nadat proefpersonen met een VR-bril door de virtuele omgeving hebben genavigeerd, vullen zij een vragenlijst in over de lichtprojecties. 

Hij vergelijkt zijn resultaten met die van Marjolein Hilberts, die soortgelijke tests uitvoert, maar in de fysieke omgeving. Zo komen beide afstudeerstudenten tot een waardevolle vergelijking van het effect van de lichtprojecties. Nick Blom test de veiligheidsperceptie met fysiologische meetapparatuur: Galvanic Skin Response’. Door de fysieke reactie te meten wanneer respondenten foto’s zien met verschillende kenmerken van de gebouwde omgeving onderzoekt hij of dat een meer valide wijze is om veiligheidsbeleving te meten dan met enquêtes.

‘Lijnbaangebied absoluut de moeite waard’
“Ons ultieme doel voor dit project was niet alleen het bedenken van innovatieve interventies, maar ook het verzekeren dat deze praktisch uitvoerbaar, effectief en door de gemeenschap worden omarmd”, zegt Manuel López. “We willen dat bezoekers weten dat de Lijnbaan een winkelstraat is die absoluut de moeite waard is om te bezoeken - zowel bij daglicht als tijdens de sfeervolle avonduren.”

Gemeente Rotterdam, Hogeschool Inholland en BIZ Rotterdam Centrum bundelen in dit project de krachten om dit gebied nog fijner, beter en aangenamer te maken voor iedereen. Met als doel een levendig en inclusief Lijnbaan-gebied te creëren waar bewoners, bezoekers en ondernemers met plezier samenkomen.

Luister het radio-interview met Manuel López bij Radio Rijnmond (vanaf 16.58 minuten):

Lees ook:
Artikel AD Rotterdams Dagblad - 23 mei 2024
Studenten werken aan een bloeiend Lijnbaan-gebied (inholland.nl) - 22 september 2023

Beeld: Bart Stoutjesdijk

Het succes van het event lag niet alleen in de diverse aanwezigheid van bedrijven, maar ook in de informele sfeer waarin studenten en professionals elkaar konden ontmoeten en ideeën konden uitwisselen. Het event diende als een verbindingspunt tussen het onderwijs en de praktijk, waardoor beide kanten elkaar gemakkelijk konden ontmoeten en samenwerken.

Door het succes van deze editie zal ook volgend jaar weer een derde editie van het Career Connect worden georganiseerd.  

Bekijk hier de aftermovie van de tweede editie van Career Connect

Een consortium van vijf hogescholen – Aeres Hogeschool, HAS green academy, Hogeschool Van Hall Larenstein, Hogeschool Inholland en Hanze Groningen – is samen met bedrijven en experts een tweejarig onderzoek gestart naar de teelt en toepassing van waterlinzen. De centrale vraag is hoe dit eiwitrijke plantje duurzaam en op grote schaal geproduceerd kan worden, om het vervolgens als eiwitbron in voedingsmiddelen te kunnen verwerken. Daarmee levert het in potentie een grote bijdrage aan de eiwittransitie – de verschuiving van dierlijke naar plantaardige eiwitten – die essentieel is voor een duurzaam voedselsysteem. ”Uiteindelijk willen we waterlinzen in allerlei voedingsmiddelen verwerken, van pannenkoeken tot pesto.”

Tortilla’s op basis van waterlinzen? Die zou je over niet al te lange tijd zomaar in de supermarkt kunnen tegenkomen. De partijen die betrokken zijn bij het onderzoeksproject ‘Duurzame eiwitten: Eendje meer’ hebben namelijk hoge verwachtingen van het plantje. Feike van der Leij, lector Health & Food bij Hogeschool Inholland: “Waterlinzen hebben niet alleen een hoog eiwitgehalte, maar ook een veel hogere opbrengst per hectare dan vergelijkbare eiwitbronnen, zoals veldbonen en soja. Het plantje groeit namelijk heel snel. In dit project zoeken we naar een manier om waterlinzen op grote schaal in Nederland te telen, zodat we niet meer afhankelijk zijn van bijvoorbeeld soja uit de Amazone.”

Ook studenten werken volop mee
Het consortium van vijf hogescholen streeft naar een concurrerend teelt- en verwerkingssysteem voor waterlinzen. Eric de Bruin, lector Circulair ondernemen in de Agrifoodsector bij Aeres Hogeschool: “Ons hoofddoel is om een gezond verdienmodel te ontwikkelen waarmee we lokaal, op een duurzame manier, een maximale opbrengst aan eiwitten kunnen leveren.” Het onderzoeksproject is opgedeeld in vier werkpakketten: gericht op de teeltmethode, de bewerking van waterlinzen, de toepassing ervan in voedingsmiddelen en op kennisverspreiding. Vier hogescholen zijn elk trekker van een werkpakket; Aeres Hogeschool is penvoerder van het hele project. Ook studenten werken volop mee, vertelt De Bruin: “Met name internationale studenten benutten dit project voor hun stage of afstudeerproject. Zo legt een student uit Nigeria zich momenteel toe op de kweek van de waterlinzen. Anderen testen pesto bij een panel, om te onderzoeken hoe het zit met de acceptatie onder consumenten.”

Duurzaam op vele manieren
Uniek aan het onderzoeksproject is dat het op allerlei manieren bijdraagt aan duurzaamheid. Dat begint al bij de teelt. De Bruin: “We telen de waterlinzen in een bestaand systeem van een bollenkwekerij in Bovenkarspel. De teeltbakken voor snijbloemen staan daar van maart tot november leeg. Dat is precies het groeiseizoen van waterlinzen. We hoeven dus geen nieuwe fabriek te bouwen, de infrastructuur is er al.” In die periode van het jaar hoeft er bovendien niet extra verlicht en verwarmd te worden; de onderzoekers maken gebruik van de warmte en het licht van het seizoen. Een ander pluspunt is dat de waterlinzen gewoon in Nederland, op een relatief kleine oppervlakte geteeld kunnen worden. “Waterlinzen zijn daarmee een veel duurzamere eiwitbron dan geïmporteerde soja, of vlees”, zegt Van der Leij. “Het kan de eiwittransitie echt versnellen.” Naast de bollenkwekerij zijn nog elf andere bedrijven betrokken bij het project, onder meer op het gebied van levensmiddelentechnologie en consumentenonderzoek.

Belemmerende wetgeving
Hoewel het onderzoek veelbelovend is, komen er ook uitdagingen bij kijken. Zo zijn waterlinzen in Europa nog niet toegestaan als voedingsmiddel. “In de Verenigde Staten mag het sinds een tijdje wel de markt op en in Azië worden waterlinzen zelfs van oudsher gegeten”, vertelt De Bruin. “In Europa loopt de wet- en regelgeving op dit gebied helaas achter. Sinds kort mag wel een eiwitconcentraat uit waterlinzen gebruikt worden, maar wij willen het hele plantje benutten.” Hiervoor heeft de WUR een aanvraag lopen bij de EFSA, de Europese autoriteit op het gebied van voedselveiligheid. De onderzoekers verwachten dat de aanvraag op korte termijn wordt goedgekeurd.

Waterlinzen-ijs
In de tussentijd gaat het consortium gewoon door met experimenteren. Van der Leij: “We hebben al tortilla’s en pannenkoeken gebakken, waarbij we het water en de eieren vervingen door waterlinzen. Dat beviel goed, maar er is nog veel te onderzoeken. In droge poedervorm ruiken waterlinzen bijvoorbeeld nog te veel naar gras, daar moeten we iets aan doen. En studenten voeren ook testen uit met de kleur van het plantje.” De kern van het project is bovendien opschaling. Pas als het lukt om tonnen waterlinzen per week te produceren, wordt het interessant voor de levensmiddelenindustrie: waterlinzen als betaalbare en smakelijke eiwitbron. “Uiteindelijk willen we het verwerken in allerlei voedingsmiddelen”, blikken De Bruin en Van der Leij vooruit. “Denk aan tussendoortjes, snacks, ijs, pesto. Over een jaar of twintig kan dat zomaar compleet gangbaar zijn.”

De tweedejaarsstudenten van de opleidingen Landscape and Environment Management en Dier in de Duurzame Samenleving van Hogeschool Inholland Delft werkten gedurende tien weken samen aan het ontwerpen van een agrarisch natuurgebied in Rhoon. Het doel was om een advies te formuleren gericht op het bevorderen van natuurinclusieve bedrijfsvoering, waardoor natuur, recreatie en landbouw harmonieus naast elkaar kunnen bestaan. Een mooi voorbeeld van hoe verschillende disciplines samenwerken aan concrete vraagstuk uit de praktijk.

Natuurinclusieve maatregelen
Hoe kunnen we onder de druk van stedelijke groei ruimte blijven bieden aan zowel natuur als voedselproductie en landbouw? Dat is het vraagstuk van het tweedejaars vak Transitie in Landelijk Gebied, dat samenwordt gevolgd door studenten Landscape and Environment Management (LEM) als Dier in een Duurzame Samenleving (DDS). I Inholland-docent Maurice Herkrath legt uit: "Met alle actuele problemen zoals stikstof, waterkwaliteit en te veel mest, kijken we vooral naar natuurvriendelijke (natuurinclusieve) oplossingen en nieuwe manieren voor boeren om geld te verdienen. Dan denken we aan meer dan alleen traditionele landbouw." Maar hoe bereik je dat? Om dit te onderzoeken kregen studenten een uitdagende opdracht: een plan bedenken voor de polders rond Rhoon, in samenwerking met de gebiedscoöperatie Buijtenland van Rhoon. Ze checkten alle bestaande regels en kaders voor het gebied en kwamen met originele en vooral spannende ideeën om de visie van de opdrachtgever aan te vullen

Elkaar aanvullen
In totaal werkten 42 studenten, verdeeld in zes groepen van zowel LEM- als DDS-studenten, gedurende tien weken aan ideeën voor de inrichting van verschillende polders in Rhoon. DDS-student Fenne legt uit: “We begonnen met een inventarisatie: welke grond bevat onze polder? Welke regels gelden er? Welk type ondernemer zit hier? En waar heeft de moderne recreant behoefte aan?” Het resulteerde in frisse ideeën voor een pluktuin met inheemse bloemen en fruit, en creatieve middagen waarbij de wilgentakken van de talloze wilgenbomen die er staan worden gebruikt – denk aan mandenvlechten en vogelhuisjes maken. “We hebben een mooi visueel eindproduct en zelfs een brochure gemaakt”, zegt Fenne trots. 

De samenwerking was in het begin wat onwennig, maar al snel werd het vooral leuk én leerzaam. “Veel onderdelen, zoals bodemonderzoek, waren nieuw voor ons. Wij weten veel van dier en bedrijfsvoering, zij van het ecologische aspect. Zo vul je elkaar goed aan.” Dat hun eindvoorstel zich meer op planten dan op dieren richt, vindt Fenne geen probleem. “Zolang het maar bij het gebied en de opdracht past, want daar gaat het uiteindelijk om.”

Blik op de toekomst
LEM-student Mees bracht zijn bodeminventarisatie-expertise in: “We hebben goed gekeken naar de diverse lagen van de bodem en ondergrond, en kansen en knelpunten tegen elkaar afgezet in een SWOT-analyse. Dat geeft een goed beeld van wat je wel en niet kunt doen met het gebied. Daarna hebben we tijdens een brainstorm opgehaald wat we vanuit beide opleidingen willen.” Samen bedachten ze een kinderspeelplaats met nepfossielen onder het zand, educatieve bordjes met QR-codes verspreid over het landschap, een vogelkijkmuur, een pluktuin, en een trendy blotevoetenpad “om de connectie tussen mens en natuur te versterken.”

 Het multidisciplinaire aspect van het project beviel Mees hartstikke goed. “Ik hou ervan om vanuit verschillende inzichten tot een goedlopend project te komen, met oplossingen waar iedereen achter staat. Hoe meer partijen, hoe leuker! Zelf heb ik veel geleerd van ‘hun’ SBMC-methode, die veel duidelijkheid gaf over welke partijen profijt hebben van bepaalde acties. Op hun beurt kregen zij van ons kennis mee over planten en bodemonderzoek. Dit was een waardevolle blik in de toekomst, waarin we immers nog veel vaker zullen samenwerken.”

Ter inspiratie
Docent Maurice benadrukt dat de ideeën door de opdrachtgever zeker ter inspiratie worden meegenomen. “Maar deze opdracht diende eigenlijk twee doelen. Allereerst was men op zoek naar de innovatieve out-of-the-box-ideeën van deze studenten. Daarnaast ging het om het delen van belangrijke kennis mét de studenten. Dit project is uniek in Nederland en dient als model voor toekomstige inrichtingen. Met de opgedane kennis zijn deze studenten nu in staat om uitstekende plannen te ontwikkelen, of ze nu werken binnen Staasbosbeheer, de veehouderij of de landbouw. Uiteindelijk zullen ze elkaar allemaal moeten weten te vinden om met elkaar een veelbelovende visie voor het landschap te kunnen creëren."