Hogeschool Inholland heeft op donderdag 25 juni uit handen van onderwijsminister Rianne Letschert de Nederlandse Onderwijspremie ontvangen. Het is de hoogste onderscheiding in het middelbaar beroeps- en hoger onderwijs voor innovatieve en vernieuwende onderwijsinitiatieven. In de sector hbo behaalden we de tweede plaats met de Expeditie ‘de Inholland Pabo’: een radicale transformatie van onze opleiding waar in totaal 1.500 collega’s, studenten en betrokkenen uit het werkveld jarenlang samen aan werkten.

De Nederlandse Onderwijspremie wordt jaarlijks toegekend voor onderwijsvernieuwing en -verbetering in het mbo, hbo en wo. Inholland sleepte de tweede plaats in de wacht met een premie van 800-duizend euro. “We zijn onder de indruk van de omvang van de gerealiseerde verandering”, verklaart de beoordelingscommissie. “Het laat zien hoe een vaste kern met flexibele teams met succes grote veranderingen kan realiseren.” De commissie is ook te spreken over de actieve betrokkenheid van studenten. “Door ze in de opleiding bij curriculumontwerp te betrekken leren studenten hoe ze dit later kunnen toepassen.”

Radicale hervorming
Aanleiding voor de transformatie van onze lerarenopleiding was de hoge studie-uitval en het grote lerarentekort. De opleiding moest radicaal worden hervormd: van een overvol curriculum met veel varianten naar een flexibel, praktijkgericht en ontwikkelingsgericht onderwijsprogramma, met beroepstaken als ruggengraat. In de nieuwe opleiding is het leren verschoven: van een vaste opbouw naar werken vanuit de leervragen van studenten, in verbinding met de praktijk.

Studenten, docenten en schoolopleiders uiten hun tevredenheid. “In plaats van uitgebreide, verplichte verslagen van alle vakken die je hebt, ga je aan de slag met je eigen leervraag in de praktijk”, zegt een student. “Fijn is om zo een eigen draai te geven aan wat je leert.” Een andere student vult aan: “Het studieprogramma verlaagt de werkdruk en is meer op mijn persoonlijke ontwikkeling gericht.” Een schoolopleider merkt een nauwere band met Inholland, meer inzicht in het curriculum en een krachtige koppeling tussen theorie en praktijk. Met lichte jaloezie, voegt ze er lachend toe: “Ik had vroeger graag zelf deze opleiding willen volgen.”

1.500 mensen betrokken
Bijzonder aan de transformatie is niet alleen het resultaat maar ook de weg daarnaartoe. Studenten, docenten, onderzoekers, schoolopleiders, interne en externe experts brachten hun kennis en ervaring als gelijkwaardige partners samen binnen fontwerpteams. Het ging om een ‘expeditie’, want een radicale verandering ontstaat niet in één keer, maar vraagt om een lange adem, waarbij je de route samen moet zien te ontdekken. Van 2020 tot 2025 waren in totaal 1.500 mensen betrokken om de vraagstukken te verkennen, oplossingen te ontwerpen en te implementeren.

Maar liefst vijf lectoraten van Inholland speelden een adviserende, onderzoekende, ontwerpende en uitvoerende rol. Een van de begeleiders was Manon Joosten, onderzoeker bij het lectoraat Design Thinking. Glunderend kijkt ze naar het beeldje van de Nederlandse Onderwijspremie. “Ik ben er vooral trots op dat alle betrokkenen op een andere manier het curriculum vernieuwen. Het is echt een transformatie en dat vraagt heel veel lef. Het is vallen en opstaan.”

Design doing
De lach van Guido Stompff, lector Thinking, is niet minder groot. Hij bewondert de uitvoering van de expeditie ‘de Inholland Pabo’, met de inzet van vele mensen, onder wie interne expeditieleiders Manon en Suzanne de Lange, en twee externe expeditieleiders: Nanda Deen, voor de integrale aanpak van curriculum-, systeem- en organisatieverandering, en Johan de Bruin, voor onderwijskundige expertise. “Het is een sterk staaltje design doing”, zegt Guido. “Gangbaar is dat één groep de oplossingen ontwerpt en mensen uit de praktijk ze uit voeren. Maar hier werden ontwerp en implementatie gecombineerd. Ook studenten ontwierpen mee, en dat is essentieel. Hun kennis is cruciaal om een werkbaar onderwijsprogramma te krijgen.”

Samen weten we het meest. Dat was het uitgangspunt van de expeditie om van alle kanten zo veel mogelijk kennis in te schakelen. Guido is eerlijk: “Ik heb Manon en de andere trekkers van de expeditie vooraf voor gek verklaard om zoveel mensen erbij te betrekken. En niet voor even, maar voor langere tijd. Denk bijvoorbeeld aan docenten, die ook gewoon voor de klas moeten staan. Hoe benut je de wijsheid van het collectief en voorkom je participatievermoeidheid? In deze expeditie is het gelukt om de mensen binnen boord te houden. Dat is knap.”

Een bijzondere tool om de deelnemers betrokken te houden komt van de hand van Manon. “Elk team gebruikte de zogeheten Expeditiekaart”, vertelt ze. “Hiermee kan iedereen op een laagdrempelige manier reflecteren op het verloop van de dag en vooruit blikken op hun wensen voor morgen. Zo kan elk team gezamenlijk richting zoeken, wat bij een expeditie zonder vaste route nodig is.”

Open, lerend en verbonden
Felicitaties komen ook van Jeroen van den Berg, voorzitter van het college van bestuur van Inholland. “Het behalen van de Nederlandse Onderwijspremie is een enorme erkenning voor deze uitzonderlijke prestatie. In de ontwikkeling van de nieuwe Pabo trokken onderwijs en onderzoek intensief samen op in een ontwerpproces waarin studenten via Students as Partners volwaardig meededen.”

“Deze manier van werken past bij onze visie op onderwijs en toetsing”, zegt Jeroen. “Het staat symbool voor de cultuur die we bij Inholland nastreven: open, lerend en verbonden met de praktijk en buitenwereld. We zijn trots dat we met deze vernieuwde Pabo een aantrekkelijke, praktijkgerichte opleiding bieden voor de toekomstige leerkrachten die onze samenleving hard nodig heeft.”

Vervolg
De expeditie heeft de eindstreep nog niet bereikt, benadrukt Manon. “Het fundament staat, de implementatie gaat het derde jaar in. Nu is het zaak om koers te houden en door te zetten. De premie helpt om collega’s en partners verder te professionaliseren in hun rol om de leervraag van studenten centraal te stellen en hen daarin te faciliteren. Samen met het Centre for Teaching & Learning willen we de kennis die we hebben opgedaan vastleggen voor andere opleidingen.” En misschien is er ruimte voor een onderzoekstraject over hoe je de wijsheid van het collectief inzet om maatschappelijke oplossingen te ontwerpen, werpt Manon tot slot op. “Want voor maatschappelijke uitdagingen hebben we elkaar nodig. De vraag is hoe je dit slim organiseert.”

Meer weten over expeditie ‘de Inholland Pabo’? In deze webinar leggen Manon Joosten en collega Petra van den Brom de aanpak van Expeditie ‘de Inholland Pabo’.

Nu AI zo ongeveer elke kennisvraag beantwoordt, wat leert het hbo studenten dan nog? Lector Guido Stompff schreef er een boek over: ‘Design doing’. Het boek is bedoeld voor iedereen in het hbo die studenten wil leren omgaan met complexe praktijkvraagstukken. Niet alleen via uitgebreide analyses, maar door te maken, te testen en gaandeweg te leren.

Design doing: leren door creëren

Design doing is een benadering waarbij studenten niet wachten tot ze alles begrijpen voordat ze aan de slag gaan. Het principe is: als je niet weet wat te doen, begin dan met iets kleins. Verbeeld een idee, kijk wat er gebeurt en pas het aan. Kennis ontstaat zo vanuit de praktijk door te handelen, te duiden en te verdiepen. Guido omschrijft het treffend: "You cannot analyze your way out." Basistheorie is hierbij een instrument: je zet het in op het moment dat een experiment je iets leert over het probleem.

Die aanpak vraagt om een andere kijk op onderzoek, zegt Guido: “Design doing vervangt geen grondig onderzoek, het is ander onderzoek. De norm is niet een survey van honderd respondenten, maar de kwaliteit van je ontwerp, welke test je hebt gedaan en wat je ervan leerde.”

De rol van AI

Het boek gaat ook in op de verhouding tussen design doing en AI. Waar AI snel en indrukwekkend output levert, ontbreekt de verankering in de echte wereld. Stompff pleit er niet voor AI buiten de deur te houden, maar om het als partner in te zetten. “Laat het honderd ideeën genereren, kies er één, maak variaties en test ze”, zegt Guido. “Het echte leren zit in het doen met echte mensen, echte problemen, echte feedback.”

Docente Charlotte Beukers ondervond dit in haar eigen praktijk. Haar belangrijkste inzicht: “Wanneer een student omschakelt van een verkoopmindset – het eigen concept verdedigen – naar een onderzoeksmindset, verandert feedback van kritiek in een waardevolle bron van informatie", zegt ze.

"Helder overzicht van de belangrijkste stappen"

Ook docenten Petra Beukelman en Pam van Monfort werkten al met het boek en de methode: “Design Doing biedt een helder overzicht van de belangrijkste stappen binnen design thinking en maakt deze direct praktisch toepasbaar. Dankzij de hands-on aanpak en toegankelijke schrijfstijl is het boek goed te volgen, vooral voor studenten die net beginnen. Kortom, het is een praktisch en overzichtelijk boek dat motiveert om design niet alleen te begrijpen, maar vooral ook te doen.”

‘Design doing’ is verkrijgbaar via Uitgeverij Boom.

De Pabo van Hogeschool Inholland is genomineerd voor de Nederlandse Onderwijspremie in de categorie hbo. Daarmee is een plek in de top drie al zeker en kan de opleiding een bedrag tussen de 500.000 en 1,2 miljoen euro winnen. 

Op donderdag 25 juni volgt tijdens het Comenius Festival in Nieuwegein de prijsuitreiking. Dit is een bijzondere erkenning voor een traject dat vijf jaar geleden begon. Een periode waarin studenten, docenten, onderzoekers en praktijkpartners samen werkten aan een nieuwe manier van opleiden en samenwerken. 

“De nominatie is een erkenning voor hoe we binnen de Pabo samen werken aan onderwijs. Nieuwsgierig, praktijkgericht en vanuit verschillende perspectieven,” vertelt Manon Joosten, onderzoeker bij het lectoraat Design Thinking en betrokken bij het herontwerp van de opleiding. “Het ging daarbij om meer dan alleen een nieuw onderwijsprogramma. We hebben samen gekeken naar de inrichting van de opleiding, professionalisering en de cultuur daaromheen. En dat deden we niet alleen met collega’s. Ook studenten en de stagepraktijk dachten en bouwden mee. Onderwijs wordt sterker als je het samen vormgeeft.” 

Samen aan de ontwerptafel 
In het nieuwe onderwijsprogramma is het leren verschoven: van een vaste opbouw naar werken vanuit de eigen leervragen van studenten, in nauwere verbinding met de praktijk. De afgelopen vijf jaar werkten ruim 1500 studenten, docenten, onderzoekers, praktijkpartners en andere betrokkenen samen om dit tot stand te brengen. Het uitgangspunt was helder: leren begint bij de vragen die studenten zelf meebrengen. Wat wil iemand leren? Waar zit nieuwsgierigheid? En wat is nodig om verder te groeien in het beroep? "Studenten krijgen meer ruimte voor hun eigen inbreng en leerbehoeften. Ze leren met én van de praktijk," legt Manon uit. 

Students as Partners (SaP)
De Pabo wilde studenten vanaf het begin actief bij het proces betrekken, maar mails en oproepen bleken niet genoeg om hen aan tafel te krijgen. Samen met het lectoraat Studiesucces is daarom gezocht naar een andere aanpak: met ondersteuning, maar vooral met aandacht.” Het ging daarbij niet alleen om financiële ondersteuning, maar ook om begeleiding, expertise en simpelweg aanwezig zijn, studenten echt betrekken en vragen: gaat het goed met je? SaP vraagt om een andere manier van organiseren en om een andere invulling van je rol als docent richting studenten.”   

Deze Students as Partners-aanpak zorgde dat studenten en docenten gelijkwaardig op konden trekken in het onderwijs. Studenten kregen een andere rol: niet alleen meedenken, maar ook actief meebouwen aan hun eigen leerproces en aan de ontwikkeling van het onderwijs.  

Als grenzen vervagen 
Soms zit verandering in een klein moment. Tijdens een bezoek aan een leerteam op locatie werd dat zichtbaar. "Iemand uit de praktijk noemde een pabo-docent haar collega. Dat vond ik zó mooi. Dan verdwijnen de muren tussen praktijk en opleiding." Het zijn momenten die laten zien wat er ontstaat als samenwerking echt wordt. Rollen verschuiven. Verbinding wordt vanzelfsprekender. 

Eerlijk over de weg ernaartoe 
Het ontwikkelen van het nieuwe Pabo-curriculum was een zoektocht. Het ging niet om kleine aanpassingen, maar om een herontwerp vanaf het fundament. Met één duidelijke ambitie: een flexibele, ontwikkelingsgerichte en praktijknabije opleiding die meebeweegt met studenten én met de praktijk van vandaag. “Zo’n verandering ontstaat niet in één keer, maar vraagt om een lange adem. Steeds weer teruggaan naar het fundament en blijven luisteren naar elkaar. En soms ook om volhouden wanneer de route nog niet helder is. Deze nominatie voelt voor mij daarom als een erkenning voor onze manier van werken,” zegt Manon. 

Toch is de nominatie geen eindpunt. "Niet alles ging meteen goed," legt Manon uit, “een verandering van deze omvang vraagt veel. Van studenten, van docenten, van teams. En dat is eigenlijk nog steeds zo. We zijn niet bij een eindstreep aangekomen, maar blijven door ontwikkelen." 

De nominatie laat zien wat er kan ontstaan wanneer studenten, docenten, onderzoekers en praktijkpartners samenwerken. Dat maakt deze erkenning niet alleen bijzonder voor de mensen die de afgelopen jaren direct betrokken waren, maar voor Inholland als geheel. “Ik hoop dat deze nominatie laat zien hoe we elkaar kunnen versterken, samen ontwerpen loont echt.” 

Droom voor de toekomst 
“Mijn droom is dat in de toekomst andere teams binnen Inholland ook voor de onderwijspremie gaan! We hebben zoveel moois in huis, dat mogen we best vaker laten zien dus geef je team op!” 

De prijs is niet alleen een erkenning voor wat is opgebouwd, maar biedt ook ruimte om verder te ontwikkelen. Bij de Pabo gaan ze in het collectief uitzoeken waar het geldbedrag de meeste impact heeft. Een deel zal naar de doorontwikkeling van de Pabo gaan. Daarnaast is er de wens om de kennis en ervaringen uit dit traject breder binnen Inholland te delen, zodat ook andere opleidingen ervan kunnen leren en verder kunnen bouwen. 

Vier mee op 25 juni 
Op 25 juni vindt tijdens het Comenius Festival de prijsuitreiking plaats. Een landelijk moment rond onderwijsvernieuwing, docentontwikkeling en samen leren. Manon hoopt dat collega’s de nominatie vooral zo voelen: als iets gezamenlijks. "Ik hoop dat collega's het ook echt als hun prijs zien. Het is een erkenning voor al het harde werk dat mensen hebben gedaan én nog steeds doen en een uitnodiging om dit samen verder te brengen."

Tweedejaarsstudenten Dier in de Duurzame Samenleving (DDS) van Hogeschool Inholland Delft werkten twintig weken aan een praktijkopdracht voor het Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam. Hun missie: basisschoolleerlingen laten ontdekken hoe mensen en dieren samen de stad gebruiken. En waarom dat ertoe doet.

Ganzenpoep op het gras. Een meeuw die je broodje jat. Een rat die ’s avonds langs de containers schiet. Overlast? Of gewoon medestadsbewoners die slim gebruikmaken van de ruimte die wij met z’n allen hebben ingericht? Dat dilemma stond centraal in het project van DDS-studenten Isa, Alissa en Minke. “Neem je de mens als uitgangspunt, dan betekenen ganzen inderdaad overlast”, zegt Isa. “Maar zeg je: we zijn medegebruikers van deze stad, dan ontstaat er een andere bewustwording en mogelijkheden.”

Dier tussen twee werelden
De oorspronkelijke opdracht bouwde voort op het concept ‘Het Ganzenpad’, een nog te realiseren, interactieve educatieve wandeling in het Rotterdamse Zuiderpark, ontwikkeld door vierdejaarsstudenten DDS. Het idee is dat kinderen daar leren hoe mensen en ganzen samenleven in een druk stadspark en wat dat vraagt van mens en dier. De studenten zouden testen of die kennis aansloot bij een jonge doelgroep, maar er bleek geen klas beschikbaar om het park in te gaan. Halverwege schakelden ze daarom om en ontwikkelden een workshop voor groep 6 van basisschool De Klaver in Rotterdam-Zuid.

Minke: “We wilden het thema breder trekken en kozen nu voor álle ‘liminale dieren’: dieren die in de stad leven en profiteren van wat de mens achterlaat. Dus naast ganzen ook duiven, meeuwen, ratten, egels en mussen. Veel mensen zien ze als plaag, maar het zijn óók opruimers van de stad. En dan snap je, als ik iets op straat gooi, trekt dat dieren aan. Mooi als kinderen dat al meekrijgen.”

Op basis van literatuur over stadsdieren én over hoe kinderen leren, ontwierpen de studenten een actieve workshop met tekenen, bewegen en een quiz. “Het lastigste was het inschatten van het niveau van groep 6, we hebben tenslotte geen pabo-achtergrond”, vertelt Alissa. “Daarom kozen we voor veel interactie. En dat werkte! Ze bléven vragen stellen, hun enthousiasme was echt aanstekelijk.” De tekeningen gingen mee naar huis, zodat het gesprek ook daar verder ging.

Lab als broedplaats voor samenwerking
De opdracht voor het project kwam vanuit het Urban Leisure & Tourism Lab, dat samen met studenten en partners onderzoekt hoe steden aangenaam blijven voor bewoners, bezoekers en ondernemers. “Thema’s als toerisme, veiligheid en vergroening hangen sterk samen”, legt community manager Maaike de Jong uit. “Daarom brengen we studenten uit verschillende opleidingen samen in open, maatschappelijke opdrachten.”

Die open aanpak is volgens haar kenmerkend voor het lab. “Onze opdrachten hebben geen vast eindpunt. Studenten volgen hun eigen interesses, zolang het bijdraagt aan duurzamer en rechtvaardiger samenleven. Belangrijk is dat ze een regeneratieve mindset ontwikkelen: niet alleen minder schade veroorzaken, maar actief bouwen aan een veerkrachtige samenleving waarin mens, dier en natuur naast elkaar gedijen. Als je leert dat jouw leven niet losstaat van de wereld om je heen, ben je straks een rijkere professional.”

Échte opdrachten, échte ontwikkeling
Precies die maatschappelijke verwevenheid maakt dit soort projecten zo krachtig, vindt ook docent Steven Kapteijn. “Werken voor externe opdrachtgevers betekent zelf op mensen afstappen, dingen uitzoeken, de doelgroep begrijpen en je boodschap daarop aanpassen. Dat zijn essentiële professionele vaardigheden die deze studenten meenemen naar allerlei werkvelden. Tegelijkertijd voelen ze dat wat ze doen daadwerkelijk bijdraagt. En dat motiveert."

De waarde zit ook in samenwerken over domeinen heen. “Vraagstukken rond dieren raken steeds vaker aan educatie, zorg, beleid en stedelijke ontwikkeling. Gemeenten worstelen daar nu al mee. Juist daarom is deze ervaring belangrijk. Of ze later nou aan de slag gaan als beleidsmaker, ondernemer of in het werkveld, studenten leren nu al toekomstbestendig omgaan met dieren en hun plek in de samenleving. En om die stem straks ook uit te dragen.”

Onderwijs, onderzoek en praktijk
Wat het project opleverde? Sowieso veel enthousiasme. Niet alleen bij de schoolkinderen, maar ook bij de studenten zelf. Isa: “Dit onderwerp blijft ons zó boeien, dat we er binnenkort zelfs een symposium over organiseren. Je merkt dat je er echt iets mee losmaakt, zowel bij basisschooljeugd als bij onszelf.”

Maaike zag vooral de veerkracht. "Ondanks tegenslagen bleven ze doorzetten. En het Ganzenpad-project stopt niet: een afstudeerder gaat nu kijken naar verdere implementatie- en financieringsmogelijkheden. Dat is precies waar het Urban Leisure & Tourism Lab voor staat: onderwijs, onderzoek en praktijk die elkaar versterken. En ideeën die niet eindigen in een verslag, maar doorleven in de stad.”

Steeds vaker werken bewoners, bedrijven, overheid en onderwijs samen aan maatschappelijke uitdagingen zoals leefbaarheid, duurzaamheid en zorg. Zulke vraagstukken zijn complex en hebben geen simpele oplossing. Juist daarom groeit de behoefte aan nieuwe vormen van samenwerking, waarin iedereen verantwoordelijkheid neemt en zijn eigen bijdrage levert.

Volgens Guido Stompff, lector Design Thinking bij Inholland, ligt daarin de kracht van partnercipatie: een aanpak waarbij betrokkenen niet alleen samen ergens over nadenken en er samen over beslissen, maar ook daadwerkelijk samen de uitvoering doen. Partnercipatie creëert collectief eigenaarschap en maakt verandering mogelijk in situaties waarbij meerder partijen gelijktijdig een stap moeten zetten, om verder te komen.

Wat gaat er mis met klassieke participatie?

“Participatie zoals gemeenten die vaak organiseren, gaat over het ophalen van kennis”, legt Guido uit. “Dat kan gaan over het in beeld brengen van belangen tot aan bewoners laten beslissen.” Danny Konings, strategisch adviseur Democratisering voor het stadsdeel Amsterdam Centrum, vult aan: “In dat laatste geval kunnen Amsterdammers meebeslissen over iets dat hen aangaat. Vaak is er uiteindelijk wel een gemeentelijk besluit nodig.” Volgens Guido geeft dat problemen: “Dit creëert geen collectief eigenaarschap. Mensen verwachten dat wat ze zeggen ook wordt uitgevoerd, door anderen! En ze verwachten dat het morgen al gebeurt. Maar de praktijk is complex en traag. Daardoor verliezen burgers hun vertrouwen.”

Ook co-design – het domein waar Guido als ontwerper vandaan komt – biedt niet altijd uitkomst. Co-design richt zich op ‘samen oplossingen bedenken’, bijvoorbeeld voor slimme ICT-oplossingen in de zorg. Dat kan leiden tot creatieve ideeën, maar de uitvoering blijft de verantwoording van één partij die bijvoorbeeld de software ontwikkelt. “Het risico bij co-design is wensdenken, dat mensen onhaalbare voorstellen doen, waar ze verliefd op worden. De uitvoerende partij bepaalt echter wat haalbaar is, op basis van vaak goede redenen. Maar betrokkenen voelen zich vervolgens niet serieus genomen.”
 

De stap naar partnercipatie

Partnercipatie gaat een stap verder: samen denken, samen beslissen én samen doen. Het is géén kwestie van ‘horen wat mensen vinden’ of juist ‘zij moeten ons goede idee uitvoeren’, maar van ‘gezamenlijke verantwoordelijkheid’.

Een voorbeeld is het afvalvraagstuk in de Amsterdamse binnenstad. Bewoners ergerden zich aan vuilniszakken op straat, ondernemers dumpten afval verkeerd en de gemeente kampte met logistieke beperkingen. “Iedereen wees naar elkaar”, zegt Guido. “Maar afval is van ons allemaal. Bij partnercipatie vragen we niet alleen: wat wil je veranderen? Maar ook: wat wil jij eraan bijdragen?” Dat kan variëren van buren informeren, tot grafisch ontwerp maken voor een campagne, of gewoon je eigen afval correct scheiden. “Iedereen kan iets bijdragen, al is het maar klein. Wallen Schoon is een initiatief dat nu al lang loopt waarbij inwoners zelf de handen uit de mouwen steken om te helpen het centrum leefbaar te houden.” 

Ontwerpend onderzoek als motor

De verbinding met Design Thinking is essentieel. In plaats van blauwdrukken of top-down beleid, werkt partnercipatie via actieonderzoek: experimenteren, testen en leren. “Je kunt dit soort complexe vraagstukken niet op afstand oplossen. Je moet met je voeten in de klei”, legt Guido uit. Ruth van Delfgauw van Being a Designer en partner van het Expertisenetwerk Systemisch Co-Design, licht toe: “Dat geldt niet alleen voor onderzoekers en ontwerpers: voor verbinding moeten ook bewoners, ondernemers en zelfs bobo’s vieze handen krijgen.” Experimenteren met ‘vieze handen krijgen’ doen Ruth en Guido bijvoorbeeld samen met de Stadshart Top, in het centrum van Amsterdam, voor een leefbaar centrum.

In de Top komen bewoners en ondernemers met initiatieven, waarin verschillende belangen samenkomen. Elena Simons, creative director bij Wonder, is één van de drijvende krachten: “Die initiatieven ontwikkelen we samen en voeren we in onderlinge samenhang uit. Daarbij kan iedereen bijdragen. Sommigen organiseren en overleggen met de gemeente, anderen flyeren of verwijderen fietsen, en weer anderen komen met creatieve ideeën. Juist die diversiteit maakt het proces krachtig.”

Kleinschaligheid is troef, dat heeft Guido geleerd van de Top: “Small is beautiful: in een wijk, buurt of school zijn veranderingen haalbaar. Daar kan je veel van leren.” Hij gelooft minder in een landelijke participatieproces. “Wat werkt in Amsterdam-Centrum, werkt niet per se in de Bijlmer of Groningen. Maar door kennis uit te wisselen, kunnen we patronen ontdekken en de vele initiatieven verweven. Zo kan je verandering creëren: in kleine stapjes en op vele plekken tegelijkertijd.”

Onderwijs en de nieuwe generatie

Binnen Inholland wordt partnercipatie ook doorvertaald naar het onderwijs. Studenten doen mee in actieonderzoek van de living labs, leren hoe je collectief eigenaarschap creëert en ervaren hoe weerbarstig maatschappelijke vraagstukken zijn. “We leiden ze niet alleen op als professionals, maar ook als burgers die verantwoordelijkheid nemen voor de samenleving”, aldus Guido.

De kern in drie principes

Uit lopende projecten destilleert Guido drie kernprincipes voor partnercipatie:

1. Denk mee, beslis mee en doe mee: voor verandering is praten onvoldoende. Help mee met het bedenken én uitvoeren van plannen.
2. Small is beautiful: begin klein, in een wijk of organisatie, en leer door te creëren.
3. Doen is beslissen: plannen waar mensen hun schouders onder zetten gaan door, waar ze alleen over praten niet.
    

Naar een partnercipatiebeweging

Partnercipatie is geen uitgewerkt model, maar een benadering die groeit uit de praktijk. Het heeft warme belangstelling binnen het Expertisenetwerk Systemisch Co-design (ESC). “We leren elke dag”, zegt Guido. “Het is vallen en opstaan, en het kost tijd. Maar de urgentie is groot: van afval tot zorg, van toerisme tot klimaat. Deze vraagstukken zijn te complex om alleen door overheid of markt op te lossen. We moeten het samen doen.”

Zijn droom? Een beweging waarin lokale initiatieven in verschillende wijken en sectoren met elkaar verbonden worden. “Als we die kennis en energie verweven, ontstaat er een kettingreactie van maatschappelijke innovatie.”

Wat gebeurt er als studenten uit verschillende landen elkaar ontmoeten in een virtuele wereld om samen te leren, creëren en verkennen? Dat ontdekten studenten van Hogeschool Inholland (Urban Leisure & Tourism Lab Amsterdam) en de Latvian Academy of Culture tijdens ‘Connected Creativity in VR’, een internationaal onderwijsproject waarin virtual reality (VR), creativiteit en samenwerking samenkwamen.

Twee weken lang werkten Nederlandse en Letse studenten samen aan een internationale opdracht in virtual reality. Niet in een fysiek klaslokaal, maar in een gedeelde digitale omgeving, ontworpen als virtuele speeltuin. Via avatars in platforms zoals VRChat onderzochten zij hoe een creatieve ruimte van de toekomst eruit zou kunnen zien in het jaar 2050. De opdracht daagde studenten uit om over hun eigen grenzen heen te denken en gezamenlijk nieuwe vormen van creativiteit te verbeelden. 

Samenwerken over grenzen 
Het project vond plaats binnen een COIL-traject (Collaborative Online International Learning). Doel was om internationale samenwerking mogelijk te maken zonder fysieke reis, en tegelijk te onderzoeken hoe VR kan bijdragen aan interculturele communicatie, artistieke expressie en vernieuwend onderwijs. 

“VR bood niet alleen de mogelijkheid om met elkaar te werken op afstand”, vertelt Farah, student Tourism Management aan Inholland. “Het gaf ook vrijheid om te experimenteren, om jezelf op een andere manier te laten zien.” 

Het project werd geïnitieerd door Kasia Głowicka, onderzoeker bij het Inholland-lectoraat Authentic Leadership en ontwikkelaar van het curriculum voor creativiteit (Comenius Senior Fellow, 2023). Voor dit project ontwikkelde ze een specifieke reeks VR-sessies en zocht ze de samenwerking met haar Inholland-collega Esther Bouw (lectoraat Design Thinking), Ieva Zemīte (Latvian Academy of Culture) en Avinash Changa (WeMakeVR).

Dankzij een innovatiesubsidie vanuit de VIS-regeling van het ministerie van VWS werd de brug geslagen tussen onderwijs en praktijk. Avinash bracht zijn expertise in immersieve storytelling in, waarmee studenten werden geïnspireerd om VR te verkennen als zintuiglijk, poëtisch en expressief medium. 

Immersieve creativiteit 
De resultaten waren verrassend creatief én cultureel rijk. Zo ontwierp een team een virtuele “galerie walk” waarin je begin aan antiek kunst en volgt naar moderne Nederlandse dans club. Een ander team bouwde een storytelling-theater over de toekomstige tekening claslocaal met holografische decors. Eén groep presenteerde zelfs een immersief gedicht waarin zwevende woorden, geluid en beweging samenkwamen in een live VR-performance. 

Maar het belangrijkste resultaat lag in de ervaring zelf. Studenten leerden samenwerken in een internationale context, ontwikkelden digitale én sociale vaardigheden, en groeiden in zelfvertrouwen. “Ik was in het begin huiverig”, zegt een deelnemer, “maar al snel voelde het presenteren als avatar juist bevrijdend.” 

Ook de verbinding tussen studenten bleek sterk. Veel deelnemers hielden contact na afloop, en sommige samenwerkingen groeiden zelfs uit tot vriendschappen. 

De toekomst van leren 
“Connected Creativity in VR” laat zien hoe technologie, creativiteit en internationale samenwerking elkaar kunnen versterken. Door letterlijk buiten de eigen realiteit te stappen, ontdekten studenten nieuwe manieren van denken, samenwerken en maken. Een project dat vooruitblikt op het onderwijs van morgen én er al een voorproefje van geeft.

Press here for English

Mensen met de ziekte van Korsakov verkeren vaak in een uitzichtloze situatie. Door overmatig alcoholgebruik en een slecht eetpatroon zijn ze fysiek, cognitief en mentaal er zo slecht aan toe, dat ze permanent opgenomen moeten worden. Regiebehandelaar en docent Winne Kramer besloot haar PhD af te breken voor een professional doctorate (PD) bij Hogeschool Inholland om te werken aan een oplossing in de praktijk. “Ik wil in de praktijk iets doen aan vroegsignalering en een betere behandeling.”

Winne heeft een lange geschiedenis als verpleegkundige en verpleegkundig specialist. Sinds vier jaar is ze regiebehandelaar bij zorgorganisatie QuaRijn op de afdeling gespecialiseerd in begeleiding en behandeling van mensen met het syndroom van Korsakov. Daarnaast is ze docent bij de Master of Advanced Nursing Practice van Inholland. “We zien dat mensen naast een alcoholverslaving ook regelmatig psychische gezondheidsproblemen hebben”, zegt ze. Het maakt Korsakov een veelkoppig monster en de behandeling buitengewoon complex. “Het vakgebied staat nog in de kinderschoenen en veel professionals in de zorg, het welzijnswerk, politie en justitie herkennen de symptomen niet.”

Doorvragen bij patiënten
Preventie is ook heel lastig, weet Winne. “Mensen komen er niet graag voor uit dat ze te veel drinken. Vaak kloppen ze met een andere vraag aan bij de huisarts. Maar als je als arts er niet helemaal de vinger achter kunt krijgen, zou ik willen adviseren om door te vragen: hoe zit het met je alcoholgebruik, vind je dat je daarin hulp nodig hebt? Uit onderzoek dat ik eerder deed komt naar voren dat deze mensen verlangen dat deze vragen worden gesteld.”

Praktijkgerichte PD
Het wetenschappelijk onderzoek waar Winne op doelt, was voor haar academische promotie. Na drie jaar besluit ze daarmee te stoppen en te kiezen voor een praktijkgericht PD-onderzoek. “De nood is te hoog. Ik merk het aan den lijve, want als regiebehandelaar ben ik eindverantwoordelijk voor iemands leven. De diagnose Korsakov is namelijk een levenslang. Je komt op een gesloten afdeling terecht en de meeste patiënten komen daar niet meer uit. Een patiënt zei eens tegen mij: ‘Ik had liever een gevangenisstraf, dan had ik tenminste uitzicht om ooit vrij te komen.’ Dat doet veel met me. Als we eerder kunnen ingrijpen en voorkomen dat het zover komt, kunnen we deze mensen een betere kwaliteit van leven geven. We voorkomen daarmee ook andere problemen, zoals verkeersongevallen door dronkenschap en huiselijk geweld.”

Nieuwe kliniek opzetten
Winne zet zich sinds 1 februari vier jaar fulltime in voor haar PD-onderzoek. Het eerste jaar staat in het teken van stellen van de probleemanalyse, het beschrijven van de Korsakov-patiënt als persona en het in kaart brengen van diens klantreis. Op basis van de uitkomsten start ze begin volgend jaar bij QuaRijn een kliniek met tien bedden voor verbeterde diagnostiek, herstel en revalidatie. Deze Observatie Sreenings Unit zal op basis van data en ervaringen van patiënten en professionals steeds verder worden verbeterd. “We willen hiermee voorkomen dat patiënten van het kastje naar de muur worden gestuurd. Nu is het namelijk vaak zo dat zij bij de verslavingszorg de opdracht krijgen eerst aan hun psychische problemen te werken, terwijl de ggz pas een behandeling start als zij nuchter zijn. Onze kliniek zal een gat vullen in de klantenreis. Niet alleen in onze regio, maar ook nationaal én internationaal kan ons prototype worden overgenomen.” Daarnaast zal Winne vanuit haar onderzoek coaches, welzijnswerkers en andere professionals voeden met kennis om problematisch alcoholgebruik vroegtijdig te signaleren.

Co-design
Het is duidelijk, Winne heeft een complex probleem te pakken. “En daarom nodig ik stakeholders van diverse domeinen uit om mee te werken aan de oplossing door co-design: huisartsen, politiemensen, thuiszorgmedewerkers, mantelzorgers, ervaringsdeskundigen. Het is praktijk- en ontwerpgericht, want ik doe geen onderzoek om het onderzoek. Ik wil met de methode van design thinking telkens weer terugkeren naar het beginpunt: hebben we een antwoord op de behoefte uit de praktijk of is er nog meer nodig?” Verschillende (associate) lectoren zijn betrokken, zoals Robbert Gobbens, van Gezondheid & Welzijn van Kwetsbare Ouderen en Wilma Swildens van Interprofessionele zorg in de GGZ, (Robbert en Wilma zijn verbonden aan het Centre of Expertise Preventie in Zorg & Welzijn) Guido Stompf van Design Thinking en Niels Hermens van Empowerment & Professionalisering, plus Sjenny Winters van QuaRijn en Erik Oudman van Korsakovcentrum Slingendael.

Studenten betrekken
Winne betrekt ook graag studenten bij haar onderzoek. “Ik zou willen zien dat studenten onderzoek meer gaan omarmen, want voor een betere behandeling in de praktijk is onderzoek nodig. Het onderzoek moet dan ook leuk en praktijkgericht voor hen zijn. Iets wat ze bijvoorbeeld kunnen doen op het nieuwe Observatie Sreenings Unit. Daarmee wil ik ook het stigma wegnemen rond psychiatrie die ik zie bij professionals. Ze vinden psychiatrische patiënten ingewikkeld en weten niet wat ze moeten zeggen. Dat stigma moeten we doorbreken, want vroeg of laat kom je deze patiënten tegen, ook mensen die overmatig drinken. Dan is het belangrijk dat je hoe te handelen. Want vroegsignalering begint bij de zorgopleidingen.”

Ondanks dat ons leven steeds digitaler wordt, blijft de inzet van digitale tools in het sociaal werk achter. Sociaal werkers zetten ze minder vaak in dan verwacht. Waarom? En hoe zorgen we ervoor dat blended ondersteuning wél werkt? De komende twee jaar doet Inholland ontwerpend actieonderzoek zodat blended toepassingen meer van de grond komen en echt een ondersteuning bieden om de kwaliteit van het leven te verbeteren.

Bij blended sociaal werk ondersteunen professionals inwoners om hun weg te vinden in de samenleving. Dit doen ze zowel face-to-face als door inzet van digitale middelen. Iemand volgt bijvoorbeeld online een module, bekijkt een video of vult een vragenlijst in en bespreekt dit in een vervolgsessie met de sociaal werker. “De digitale middelen zijn een toevoeging op de bestaande praktijk”, zegt Aafke Brinkhuijsen, docent-onderzoeker bij het lectoraat Empowerment en Professionalisering. “Hiermee sluit je beter aan op de leefwereld van inwoners, die zich immers ook deels online bevindt. Bovendien kun je het leerproces van inwoners verbeteren en meer regie in hun handen leggen. Bij de professionals neem je werk uit handen. Dat is belangrijk, omdat door vergrijzing en arbeidstekorten de toegang tot zorg en ondersteuning steeds meer onder druk komt te staan. Als je een deel van de ondersteuningsbehoefte via online tools geeft, bereik je uiteindelijk meer mensen.”

Bezwaren tegen digitale tools
Ondanks de voordelen komt blended sociaal werk nog onvoldoende van de grond. “Organisaties investeren er wel in, maar bij professionals zie je, deels valide, bezwaren om digitale middelen toe te passen”, zegt Aafke. “Ze vrezen bijvoorbeeld voor de privacy van kwetsbare inwoners en zijn terughoudend in het gebruik van technologie omdat ze de vertrouwensband met inwoners niet willen schaden. Anderen vinden dat de middelen niet opwegen tegen de kwaliteit van face to face-gesprekken.”

Break on through the blended side
Met het project ‘Break on through the blended side’ wil Inholland ertoe bijdragen dat sociaal werkers digitale tools als vanzelfsprekend gaan gebruiken. Het project start in april, duurt twee jaar en heeft RAAK-subsidie gekregen van het Regieorgaan SIA. Vier welzijnsorganisaties, softwarebedrijf AdSysCo en HAN University of Applied Sciences werken mee.

Design thinking en deep democracy
Inholland voert het project uit vanuit twee elkaar versterkende lectoraten: Empowerment en Professionalisering en lectoraat Design Thinking. “We kiezen expliciet voor een ontwerpende aanpak met Design Thinking”, zegt onderzoeker Manon Joosten. “We willen namelijk niet voor professionals en inwoners oplossingen ontwerpen, maar mét hen. En daarom passen we ook de methode ‘Deep Democracy’ toe. Een methode om alle stemmen van belanghebbenden goed te kunnen horen en besluiten te maken die verrijkt zijn door perspectieven die je anders nauwelijks hoort. We gaan daarvoor actief naar de inwoners toe die normaal gesproken niet aan een ontwerptafel komen. Zo willen we dat alle geluiden vertegenwoordigd zijn. Want de wijsheid van de groep is groter naarmate die diverser is.”

Ontdekken, ontwerpen, ontwikkelen
De betrokkenen vormen een leergemeenschap. “We ontdekken samen wat de ervaringen van sociaal werkers en inwoners zijn met blended ondersteuning”, zegt Manon. “We ontwerpen mogelijke oplossingen, testen en verbeteren die.” De onderzoekers creëren een veilige omgeving waarin gezegd kan worden wat gezegd moet worden. Er gelden uitgangspunten zoals ‘niemand heeft het monopolie op de waarheid’. Dit helpt om open te staan voor het perspectief van de ander. “Als je daarmee de wereld in één kamer plaatst, gaat er bij iedereen wat veranderen. Het vraagt iets van je adaptief vermogen. Je moet veerkracht tonen.”

Praktische handvatten voor professionals
Het onderzoek moet leiden tot praktische handvatten voor sociaal werkers. Denk aan beter afgestemde digitale tools, trainingstrajecten en werkwijzen waarin online en offline ondersteuning elkaar versterken. “Als we willen dat blended sociaal werk echt werkt, moeten we niet alleen kijken naar de techniek, maar vooral naar hoe professionals ermee uit de voeten kunnen”, zegt Aafke.

Veerkracht
Aafke hoopt dat het project impact heeft op de veerkracht van grote groepen inwoners en sociaal werkers. “Door blended ondersteuning hebben inwoners meer zeggenschap en regie. Professionals verbreden met digitale toepassingen hun palet, sluiten daarmee beter aan op de behoefte van mensen en kunnen meer mensen helpen.” Manon staat te popelen om te beginnen: “Collectief dit vraagstuk aangaan op een ontwerpende manier is dé weg vooruit. Het kost aan het begin misschien extra tijd, maar dat winnen we aan het eind terug en brengt ons uiteindelijk zo veel meer.”

Dit project is tot stand gekomen dankzij de ruimte tot samenwerken via financiering vanuit het Centre of Expertise Preventie in Zorg en Welzijn. Het CoE is een kennis- en innovatieplatform dat kennisinstellingen, praktijkpartners, bedrijven, overheidsorganisaties en burgers samenbrengt. Het doel is om bij te dragen aan een leefomgeving die gezondheid en welbevinden stimuleert, met bijzondere aandacht voor het aanpakken van ongelijkheid en het verbeteren van het leven van mensen in kwetsbare posities.

Prototypes staan centraal bij design thinking in projecten, labs en minoren. 
Het helpt ideeën te genereren en maakt ze tastbaar zodat ze getest kunnen worden. Tot zover de theorie. In de praktijk blijkt echter dat makers en opdrachtgevers ermee worstelen wat leidt tot teleurstellingen. Gelukkig kun je de verwachtingen managen, door nieuwe taal te introduceren!

Een prototype staat ergens voor: het is de verbeelding van een idee, een concept. Dat idee kan gaan over de stip aan de horizon, het ideaal dat wordt nagestreefd. Het idee kan ook gaan over een praktische oplossing voor een probleempje, een oplossing die uitvoerbaar, haalbaar en betaalbaar is. 
 

Bij ontwerpen zijn beide nodig: een richtinggevend ideaalbeeld en een realistische oplossing. Beide vergen een verbeelding om te leren of het goed is. 

Helaas: door het allemaal prototypen te noemen gaat er iets fout. Als je een droom verwacht, dan wil je geen praktische oplossing zien. En als je een haalbare oplossing verwacht, wil je niet lastig gevallen worden met dromerige vergezichten. Om de verwachtingen beter te managen stellen Guido Stompff, Mark Jacobs en Donagh Horgan voor om onderscheid te maken tussen twee soorten verbeeldingen:

• Ideaaltype: Laat het droombeeld zien, zonder te kijken of het haalbaar is.
• Prototype: Laat zien wat er echt kan, binnen de grenzen van tijd en geld.

Is dit herkenbaar? En ben je nieuwsgierig naar de onderbouwing? Klik dan hier om het artikel gratis te downloaden.

Het hoofdstuk is onderdeel van de publicatie Applied Design Research in Living Labs and Other Experimental Learning and Innovation Environments (2025), onder redactie van Peter Joore, Anja Overdiek, Wina Smeenk en Koen van Turnhout.  

Ook het hele boek is open online verkrijgbaar. Klik hier om het te downloaden.
 

Afgelopen 7 april organiseerde An Kramer, onderzoeker van het lectoraat Design Thinking, het event Maak Plaats. Zij deed dit in samenwerking met theatergroep Gouden Haas op Zeeburgereiland in Amsterdam. Met voorstellingen, theatrale interventies en podcasts onderzoekt Gouden Haas de emotionele impact die de klimaatcrisis op ons heeft. Het concept symbioceen stond centraal tijdens dit event vol workshops, wandelcolleges en een theatervoorstelling. Het doel? De volgende onderzoeksstap zetten naar nieuwe stedelijke ontwikkelingen, waarbij de mens, natuur en techniek in balans zijn.

Een radicaal ander perspectief op duurzaamheid
De Maak Plaats - een bewust dubbelzinnig woord - was een ‘soort van’ conferentie om inzichten te delen en bovenal te ervaren. Filosoof Glenn Albrecht bedacht het concept symbioceen en gaf een online keynote tijdens het event. Symbioceen beschrijft de balans tussen mens, natuur en techniek, zonder dat de een de ander overheerst. Onderzoeker An Kramer laat zich inspireren door de volgende vragen: Hoe zou het zijn als we onszelf niet langer zien als het topje van de evolutie, het evenbeeld van een hogere macht of als de rentmeesters van de wereld? Dat we accepteren dat wij mensen ‘gewoon’ natuur zijn en in symbiose (moeten) samenleven met onze omgeving?

Samen met ruim zeventig bezoekers werden deze vragen behandeld tijdens wandelcolleges en workshops. Ze verspreidden zich over Zeeburgereiland met diverse sprekers, waaronder collega’s van het kenniscentrum Creative Business Philippa Colin en Donagh Horgan. Samen met futuroloog Edwin Gardner, Arita Baaijens en Chihiro Geuzenbroek lieten zij deelnemers op verschillende manieren de huidige en toekomstige relatie met natuur ervaren. Zij werden uitgenodigd om een radicaal ander uitgangspunt te ontdekken, waarbij de mens niet centraal staat. Een hoopvolle missie, waarbij een grote verbeelding een vereiste is.

Indringende voorstelling
Theatergroep Gouden Haas raakte alle aanwezigen met hun indringende voorstelling ‘Herinner ons’, over het geruisloze verdwijnen van vele dier- en plantensoorten. Het Nederland van onze ouders en grootouders zag er aanmerkelijk anders en diverser uit dan het huidige. Kunnen we nog wat doen, of is dat een menselijke illusie?

Lector Design Thinking Guido Stompff vertelt over het belang van dit event: 

Samenwerken voor natuurinclusieve en betaalbare woonwijk
Het NRC publiceerde op 5 april 2024 een artikel over symbioceen in de Baaibuurt op Zeeburgereiland, waarvoor An geïnterviewd werd samen met bewoner Marijn van der Eyden. De Baaibuurt is volgens hen een perfect voorbeeld, omdat de natuur hier niet gereguleerd, maar ook niet verwilderd is. Er is een bepaalde verbondenheid met de omgeving. De studenten, kunstenaars en ondernemers leven op een organische wijze samen met elkaar en de natuur. Ze onderhouden moestuinen, er lopen kippen op het terrein en er worden spullen onderling geruild en uitgeleend. Mede door het groen en de gedeelde buitenruimte voelen de bewoners zich verbonden met elkaar. Zo hebben ze op een kleine schaal een samenleving gecreëerd, zonder een top-down organisatie. Kramer wil onderzoeken hoe dit op grotere schaal binnen een stad past als alternatief voor de gemeenteplannen. Samen met architecten en stedenbouwkundigen wordt er onder andere nagedacht over woningen in een natuurinclusieve en betaalbare wijk.

Het event Maak Plaats was een vervolg op de Summer Research School Symbioceen, die in juni 2023 plaatsvond. Beide events zijn georganiseerd vanuit de Sprong Verbeelding in Transities.

We hebben op dit moment te maken met meerdere crises  die gaan over de verstoorde balans tussen de mens en de aarde. Om daar verandering in te brengen zijn er nog geen oplossingen voorhanden en het zoeken ernaar alleen is onvoldoende om de balans te herstellen. Ook het proces hoe er te komen zal moeten veranderen, waarbij niet alleen het belang van mensen voorop staat. Onze relatie met de natuur moet veranderen.  Maar hoe doen we dat?  

For English press here

Symbioceen  
Het begrip symbioceen is geïntroduceerd door schrijver en milieufilosoof Glenn Albrecht¹. De  term is ontleend aan het woord symbiose, dat in de biologie staat voor het langdurig samenleven van twee of meer organismen van verschillende soorten. In het symbioceen staan relaties en verbinding van al het levende centraal. Albrecht stelt als uitgangspunt dat álle levende wezens zoals mens, dier, plant, bacteriën, fungi, micro-organismes, een integraal verbonden geheel vormen. De mens staat niet aan de top van de piramide, maar is een gelijkwaardig onderdeel. Dat geeft de mens een bescheidener plek. Dat helpt om anders om te gaan met klimaatvraagstukken.  

Maar wat betekent het dan, leven in het symbioceen?  

Summer research school 
Van 28 t/m 30 juni 2023 vond de Summer research school Symbioceen plaats op Zeeburgereiland, een samenwerking tussen het Inholland Sluislab en het Centre of Expertise for Creative Innovation (CoECI) geïnitieerd door An Kramer. An is onderzoeker bij het lectoraat Design Thinking van Inholland en daarnaast de verbindende schakel tussen het Kenniscentrum Creative Business en CoECI. Tijdens de Summer research school onderzochten dertig deelnemers samen de vraag: Wat betekent het Symbioceen op het Zeeburgereiland?  

Co-research  
Tien studenten van diverse opleidingen, tien bewoners en tien onderzoekers werkten in kleine divers samengestelde teams samen. Juist de gevarieerde samenstelling maakte dat ieders’ eigenheid gevraagd was. Waar de één alles wist van eetbare planten, had een ander verstand van geluidstechniek, en een derde persoon had juist twee rechterhanden en kon van een idee iets tastbaars maken. 

Geen vaststaande doelen, wel resultaten 
Juist door de open insteek van de onderzoeksvraag, konden de deelnemers zelf een fascinatie kiezen, zoals het beschermen van natuur, of juist speculatief te zoeken hoe de natuur devices zou maken om met ons mensen te communiceren.  

Kunst maken en delen als onderzoeksresultaat 
De opdracht aan de deelnemers was niet helemaal open. Ze werden gevraagd om toe te werken naar een experience circuit: een route over het Zeeburgereiland waarbij ze de gasten een ervaring boden, vanuit hun onderzochte fascinatie. Tussendoor deelden de teams hun ideeën en lieten ze gemaakte prototypes zien. Juist het met elkaar maken, leverde andere eindresultaten op. 

Documentaire en boek 
De zoektocht naar het symbioceen op Zeeburgereiland is vastgelegd in een documentaire en een boekje. Ter inspiratie voor iedereen die zelf op kleine en grotere schaal naar wegen zoekt om zich essentieel anders met de natuur te verbinden. 

In de documentaire wordt één van de teams gevolgd. Je ziet hoe ze samen zoeken wat het symbioceen zou kunnen betekenen en uiteindelijk tot een verrassend idee en resultaat komen. Daarnaast zie je de gezamenlijke opdrachten, en het uiteindelijke experience circuit. 

In het boekje lees je de achtergrond van het begrip symbioceen, en vind je de verschillende resultaten van de teams en de achtergrond van hun zoektocht. Daarnaast leer je de deelnemers kennen via kleine natuurportretten.  

Vervolg event – Maak Plaats!
Op zondag 7 april is er een vervolg op de Summer research school Symbioceen, met onder andere een keynote  van Glenn Albrecht, de founder van Symbioceen, live uit Australië! Meer informatie over het programma volgt binnenkort. Je kunt je alvast aanmelden via an.kramer@inholland.nl

De vreugde was groot toen Hogeschool Inholland de Comeniusbeurs kreeg toegekend voor het project Students as Partners (SaP). Want hiermee kunnen de lectoraten Studiesucces, Authentic Leadership en Design Thinking werk maken van een belangrijke doelstelling: studenten op allerlei vlakken laten meedoen en meebeslissen. Het vergroot de betrokkenheid, welzijn en studiesucces van studenten. Bovendien zijn ze beter voorbereid op hun rol als professional, maakt het het onderwijs beter en draagt de hogeschool zo bij aan een veerkrachtige samenleving. Inmiddels zijn acht pilots van start gegaan. Zo doen studenten onder meer mee bij het ontwikkelen van een geheel nieuw curriculum voor de opleiding Leraar Basisonderwijs (Pabo). 

Het nauw betrekken van studenten heeft onnoemelijk veel voordelen: voor de kwaliteit van het onderwijs, voor docenten en voor de studenten zelf. Ze voelen zich gehoord, gewaardeerd en betrokken bij de leergemeenschap, het verhoogt hun welzijn, motivatie en tevredenheid en het leidt tot betere studieprestaties. “Bovendien draagt het bij aan veerkracht”, zegt lector Studiesucces Rutger Kappe. “Door hun actieve betrokkenheid worden studenten in hun kracht gezet en uitgedaagd. Hoe laat je je stem horen, hoe ga je diverse samenwerkingsrelaties aan, hoe ga je om met veranderingen en geef je sturing aan je opleiding? Blijf je staan, zet je door, overwin je tegenslagen? Door actief te participeren word je enorm goed voorbereid op de uitdagingen van later.” En die veerkracht geldt net zo goed voor ons onderwijs: met SaP versterken we elkaar en bewegen we flexibel mee met veranderingen. 

Studenten laten meebeslissen 
Studentparticipatie kent talloze vormen waarvan sommige al praktijk zijn. Denk aan het vragen van de mening van studenten of hen consulteren via opleidingscommissies en medezeggenschap. Je kunt hen actief laten participeren, zoals steeds vaker gebeurt in labomgevingen. “Maar de meest vergaande vorm, studenten laten meebeslissen, zie je niet zo veel”, zegt Rutger. “Juist daar willen we met het SaP-project meer ervaring mee opdoen. Welke vaardigheden hebben studenten maar ook docenten hiervoor nodig? Wat vraagt dit van ons als hogeschool? Hoe moeten we onze organisatiestructuren hierop aanpassen? En hoe ver kun je eigenlijk gaan? Je kunt studenten niet bij alle onderwerpen volledig betrekken. Dat heeft niet altijd meerwaarde.” 

Vehikel voor onderwijsvernieuwing 
Jürg Thölke, lector Authentic Leadership, ziet het herdefiniëren van de relatie tussen enerzijds de student en anderzijds de docent en het onderwijsinstituut als kern voor beter onderwijs. "Als we toekomstbestendig onderwijs willen waarin we studenten opleiden tot verantwoordelijke professionals die complexe vraagstukken aangaan, dan voldoet de traditionele kennisoverdracht van docent naar student niet meer. Je moet vooral ook aandacht geven aan zaken als persoonsvorming en socialisatie. SaP gaat over het leren omgaan met elkaar op basis van gelijkwaardigheid en is daarmee een vehikel voor onderwijsvernieuwing." Voor deze vernieuwing heeft Jürgs lectoraat workshops en de partnerschapsradar ontwikkeld: een tool om met elkaar op een speelse manier over partnerschap in dialoog te treden en gezamenlijk concrete stappen te verkennen om verandering in gang te zetten. 

Design thinking 
Ook Guido Stompff, lector Design Thinking, ziet SaP vooral als motor van onderwijsvernieuwing. “Het is een logische stap om studenten hier actiever bij te betrekken. Ze brengen iets unieks in, namelijk hoe zij het onderwijs ervaren, waar ze tegenaanlopen, wat ze missen. Bij vernieuwing ervaren betrokkenen veel onzekerheid. Zo is onduidelijk wat de problemen precies zijn en wat uiteindelijk gewenst is, laat staan hoe dat te bereiken. Daarom leren we docenten en studenten ontwerpende vaardigheden aan. Het mooie van het proces is dat ik professionals zie zitten in plaats van studenten. Zij nemen de oorspronkelijke opdracht niet voor lief als gaandeweg duidelijk wordt dat het vraagstuk ergens anders ligt. Dit is echt professioneel gedrag dat ze later in het werkveld meenemen.” 

Zestien pilotprojecten 
Inmiddels zijn in het SaP-project acht pilots van start gegaan waarin studenten als gelijkwaardige partners optreden. Vanaf volgend jaar september volgen acht nieuwe pilots. Zo helpen studenten bijvoorbeeld mee om een deel van het onderwijs van de opleiding Social Work te ontwikkelen en werkt een andere groep aan een pre-universitair programma. Elders wordt onderzocht hoe studenten de rol van coach kunnen opnemen in living labs en is het bij de Studentsucces Centra (SSC) de vraag hoe we studenten nog meer eigenaarschap kunnen geven en zij het pakken.  

Curriculum pabo 
Eén van de grootste pilots loopt bij de Pabo. Studenten, leraaropleiders van de hogeschool en uit de praktijk zijn drie jaar geleden begonnen om de opleiding opnieuw vorm te geven. Doel is om de opleiding niet alleen aantrekkelijker en minder vol te maken, maar ook om die beter te laten aansluiten op de praktijk. Het idee om studenten daarbij te betrekken kwam niet vanzelf van de grond, maar dankzij de Comeniusbeurs is er nu meer tijd en geld beschikbaar om ieders betrokkenheid te financieren. Zo zaten studenten eind november als gelijkwaardige partners in gemengde teams aan tafel in Alkmaar voor twee ontwerpdagen. 

Goed geluisterd
Eén van de betrokken Pabo-studenten is Raoul den Hartog. “Of ik tegenover docenten en leraaropleiders mijn mond durfde open te doen? Gelukkig heb ik daar niet snel moeite mee. We hadden het over datapunten (beoordelingsmomenten bij het programmatisch toetsen, red.). Ik zei dat ik in de datapuntenmix het moment mis waarop de al aanwezige kennis van de individuele student wordt meegenomen. Niet iedereen is immers hetzelfde.”  

Tweedejaarsstudent Savannah de Mes merkte dat er goed geluisterd werd naar haar inbreng. “Mooi is dat je elkaars perspectief gaat begrijpen en dat je inziet dat jij niet per se dé waarheid zegt. Ik leer hier gespreksvaardigheden in een formele context waar ik later veel aan heb. Waar ik blij om ben is dat ik mijn invloed uitoefenen kan om toekomstige studenten met een verbeterd curriculum een positieve ervaring te geven.” 

Vanzelfsprekend en bijzonder 
Steven Spaans is leraaropleider op basisschool De Meerpaal in Den Haag. Ook hij schoof aan voor herontwerp van de Pabo. “Ik begeleid vooral zij-instromers en zie waartegen zij aanlopen. Dan kun je kritiek hebben óf er als vertegenwoordiger van het werkveld en de studenten iets aan doen. Bijvoorbeeld om de onderzoekvaardigheden van de wo- en hbo-geschoolde zij-instromers echt in het assessment te laten meewegen. Ik vind het belangrijk dat studenten met dit SaP-project worden betrokken. Zij weten als geen ander wat als waardevol en als te veel wordt ervaren in het curriculum.”  

Joan Besseling, leraaropleider bij Hogeschool Inholland is het daarmee eens. “Het is vanzelfsprekend om studenten bij de ontwikkeling van het curriculum te betrekken. Maar de mate van betrokkenheid is heel bijzonder. Als docent kan ik niet invullen voor studenten hoe zij hun rooster ervaren. Dat ze zich bijvoorbeeld afvragen waarom ze herhaaldelijk moeten aantonen dat ze iets beheersen, zoals het observeren. Zo krijg je inderdaad een overvol curriculum. Zulke waardevolle punten kunnen we niet zonder studenten bedenken.” 

Gehoord en gezien worden, de burger betrekken, participatie: het zijn van die begrippen die regelmatig vallen als oplossingen voor de groeiende kloof tussen overheid en burgers. Ondanks goede intenties blijkt dat in de praktijk een broos en nogal moeizaam proces te zijn, waarbij betrokkenen snel het gevoel krijgen dat ze slechts een symbolische functie hebben. Mensen raken vermoeid met de trage voortgang, haken af omdat hun ideeën verpletterd worden tussen de vele andere, of roepen op tot activistisme. Kan dat niet anders? Aan die vraag werken Roos Gerritsma, Donagh Horgan, Ellen Bulthuis, Swen Waterreus en Guido Stompff al geruime tijd samen binnen het kenniscentrum Creative Business. 
 

Nieuwe partner Stadsharttop
Eén van de belangrijkste partners die is aangehaakt is de Stadsharttop, een actief en invloedrijk bottom-up initiatief van allerlei mensen die zich verbonden voelen met het oude stadshart van Amsterdam (Nieuwmarktbuurt & Wallen). Samen geven ze mede vorm aan de toekomst van de buurt, op een ontwerpende manier: door initiatieven te bedenken waarin verschillende belangen samenkomen en die vervolgens ook uitgevoerd worden. Bijzonder dat in het overleg bewoners, ondernemers, beleidsmakers handhavers en andere ambtenaren samenwerken. Er is geen wij/zij taal, en slechts zelden hoor je iemand een oproep doen om iets te blokkeren. Het initiatief wil daadwerkelijk verandering, waarbij de betrokkenen zelf meedenken over en actief meehelpen aan de uitvoering. Geen burgerraad, maar een ‘burgerontwerpraad’.
 

Jaarlijkse conferentie Grooote Stadsharttop
Eenmaal per jaar is de Grooote Stadsharttop, een soort conferentie om vooral nieuwe initiatieven op te starten of om bestaande te verbreden. Ellen Bulthuis en Guido Stompff leidden daarin twee tafels met het thema de ‘Aanval op Afval’, dat gaat over één van de grootste ergernissen. Ze werken al een jaar samen met een kleine en steeds wisselende groep, als onverwachte bijvangst van het Europese SMARTDEST project. In de groep zitten (soms boze) burgers, ondernemers, lokale politici en een opvallend actieve vertegenwoordiging van de gemeente. Afval vormt volgens de bewoners al ‘eeuwen’ een onoplosbaar probleem, maar geleidelijk zijn er ideeën ontstaan om het aan te pakken. Samen, want eigenlijk blijkt dat er een nieuw ‘sociaal contract’ nodig is: het besef is ontstaat dat je niet kunt verwachten dat de gemeente ‘alles’ oplost, als mensen in de binnenstad – bewoners , ondernemers en bezoekers – zich niet houden aan basale afspraken.

Maar het eens zijn over een idee is één ding, of het ook werkt is een andere. Daarom wil de groep pilots verrichten. Eén daarvan moet gaan plaatsvinden in de Warmoesstraat, de ander is een initiatief waarbij mensen hun deel van hun staat schoon te houden. Er is nog een lange weg te gaan en er zijn nog duizenden beren op de weg….. maar het collectieve ontwerpproces proces vormt nu net de kern van het actieonderzoek!

Bekijk hieronder de aftermovie van de bijeenkomst. 
https://vimeo.com/864727766/864727766

Kasia Głowicka, onderzoeker bij het lectoraat Authentic Leadership en docent International Creative Business, heeft een Comenius Senior Fellow-beurs toegekend gekregen van 100.000 euro, aangevuld met een bedrag vanuit Hogeschool Inholland tot 140.000 euro. De beurs is bedoeld om onderzoek te doen naar het bevorderen van skills van de nieuwe generatie zakelijke professionals. Daarnaast heeft het lectoraat ook een subsidie voor Virtuele Internationale samenwerking (VIS-subsidie), ontvangen van het ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Sport à 15.000 euro. Hiermee wordt onderzoek gedaan naar het vergroten van studiesucces door design thinking in de internationale online samenwerking van  studenten.

Comeniusbeurs voor bevorderen skills nieuwe generatie zakelijke professionals  
Het met een Senior Fellow Comenius-beurs (van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek) gehonoreerde project van Kasia Głowicka, richt zich de komende jaren (tot eind 2025) op het vergroten van zelfvertrouwen van studenten, onder andere wanneer zij werken aan projecten in ervaringsgerichte omgevingen. Hogeschool Inholland creeërt deze omgevingen, zoals labs, waarin onderzoekers, werkveldpartners én studenten samenwerken aan oplossingen voor complexe maatschappelijke uitdagingen. Studenten worden hier uitgedaagd om hun bijdrage aan te leveren. 

Complexe uitdagingen dagen studenten té erg uit   
Ondanks het feit dat studenten dit waarderen, geven zij ook aan dat de omgevingen complex zijn. Ze matchen althans (nog) niet voldoende met hun persoonlijke capaciteiten. Ze voelen zich erdoor overweldigd, hebben weinig zelfvertrouwen en moeite door te zetten en hun professionele kennis toe te passen. In het onderzoek wil Kasia aan de slag met het ontwikkelen van didactieken die nodig zijn om het zelfinzicht en zelfvertrouwen van studenten te vergroten. Op zo een manier, dat de studenten binnen het Domein Creative Business opgeleid kunnen worden tot authentieke en zelfverzekerde leiders die oog hebben voor duurzaamheid.  

Kasia en haar team ontwikkelen een leeromgeving voor labs waarbinnen studenten hun vaardigheden kunnen ontwikkelen met behulp van kunstzinnige methodes als muziek, drama en beeldende kunst, Kasia: “Vijf jaar geleden had ik al het idee voor dit project, het is een droom die uitkomt. Ik werkte toen  aan het Conservatorium in Brussel, en vroeg me af hoe ik de kennis en vaardigheden vanuit de muziekwereld kon verbinden met andere velden.”

Het onderzoeksteam  
Het projectteam bestaat naast Kasia uit onder andere: Jürg Thölke, lector Authentic Leadership,  Philippa Collin, onderzoeker Authentic Leadership, Martijn Mesman, onderzoeker Authentic Leadership, Susannah Montgomery, onderzoeker Design Thinking en Maritha van Amerom, docent Creative Business.

VIS-subsidie voor vergroten studiesucces in internationaal samenwerkingsproject  
Daarnaast heeft het lectoraat voor het onderzoeksproject naar internationale feedback op het design thinkingproces een VIS-subsidie ontvangen. Hiermee krijgen Nederlandse studenten van hogescholen en universiteiten de kans om vanuit Nederland (virtueel) internationale ervaring op te doen. Hierdoor vormen fysieke, financiële, culturele of andere bezwaren minder of geen belemmering voor deelname.

“Fijn dat het belang van thema's als leiderschap en persoonlijke ontwikkeling steeds meer wordt herkend in onze opleidingen”, zegt lector Jürg Thölke in een reactie. “Zonder inzicht in jezelf als mens kunnen we de grotere en kleinere uitdagingen van deze wereld niet aan. We zijn als professionals onderdeel van deze uitdagingen en daardoor kunnen we ook deel van de mogelijke oplossingen worden.  

Studiesucces vergroten door betere integratie op campus  
In het onderzoek, dat gaat lopen tussen september en december 2023, wordt  onderzocht  hoe de inzet van internationale feedback op het design thinkingproces studiesucces kan bevorderen. Hiervoor werken tweedejaarsstudenten van de opleiding Creative Business in Den Haag samen met studenten van Business Studies van de Denison University in Ohio (VS) aan een mediaconcept dat moet zorgen voor een betere integratie van internationale studenten op de campus. Door deel te nemen aan online peer feedback-activiteiten binnen de design thinking-methode brengen de studenten het internationale perspectief in bij deze opdracht. Daarmee verbeteren ze bovendien hun creatieve innovatievaardigheden. 

Het onderzoeksteam  
Het team bestaat naast Kasia Głowicka uit Claudia Mayer (onderzoeker lectoraat Societal Impact Design en moduleleider/docent Creative Business). Ook zijn veel experts van binnen en buiten Inholland aangesloten, waaronder Jürg Thölke (lector Authentic Leadership) Guido Stompff (lector Design Thinking) en Susannah Montgomery (onderzoeker Design Thinking), Nynke Bos (lector Teaching, Learning & Technology) Lucas Rurup (directeur Inholland Den Haag en Domein Onderwijs & Innovatie), Gerco Steenbergen (Studentsucces Centrum Inholland Den Haag), Merel van Son (coördinator internationalisatie) en vertegenwoordigers van de gemeente Den Haag en Student & Stad.

Voor veel studenten is afstuderen een laatste hobbel die ze moeten nemen, waarbij hun opgedane kennis en onderzoekvaardigheden worden ‘afgetoetst’. Het levert dikke scripties op die onder in de la van opdrachtgevers belanden en waar studenten zelf zelden wat mee doen. Zou dat ook anders kunnen? Dat vroegen coaches en onderwijsontwikkelaars van zeven opleidingen binnen het domein Creative Business zich af. Ze vormen, begeleid vanuit het lectoraat Design Thinking, het creërend leernetwerk ‘Anders Afronden’. Het leernetwerk heeft als doel andere vormen van afronden te ontwikkelen die impact hebben en waarbij studenten het beste uit zichzelf halen.

Het leernetwerk gelooft dat het afronden een springplank moet zijn voor studenten en geen laatste hobbel. Een springplank bij het realiseren van hun dromen, ongeacht of dat een eigen bedrijf is, een betekenisvolle baan, een maatschappelijke bijdrage met impact, of een aansprekende vervolgstudie.

Nieuwe kennis ontwikkelen
In januari 2021 startte het leernetwerk Anders Afronden om deze visie te verkennen, zonder concreet einddoel of planning. Het is een creërend netwerk, omdat het niet zozeer bestaande kennis uitwisselt, maar nieuwe kennis ontwikkelt. De docenten, onderwijsontwikkelaars en onderzoekers die zich hebben verenigd zijn Carmencita Boekhoudt (projectleider), Charlotte Beukers, Hanna Drenth, Andrea Prince, Jaap van der Grinten, Manon Joosten, Guido Stompff, Lisette van Alten, Kirsten de Vos, Bas Homans, Petra Rooze, Annette van der Zee en Swen Waterreus. Zij onderzochten best practices bij andere onderwijsinstellingen (zoals het Innovation Space Bachelor End Project van de TU Eindhoven en Impactvol afstuderen in het hbo via het NRO), verkenden diverse frames en schreven het manifest Anders Afronden. Dit manifest biedt een kompas – bestaande uit zeven waarden – om op te oriënteren bij het vormgeven van de laatste twee jaar van het onderwijs, zonder het vooraf in te vullen.

Basis voor nieuwe afstudeertracks
Het manifest is geen papieren tijger gebleken: op basis hiervan zijn twee afstudeertracks ontwikkeld bij de opleidingen (International) Creative Business en Tourism Management. Daaraan deden honderden studenten mee en ook zo’n 100 coaches, verspreid over meerdere locaties. Géén eenmalige pilot, maar een fundamentele wijziging in de curriculum-opzet. De resultaten waren verrassend, soms zelfs verbluffend. Zo steeg het slagingspercentage (binnen de reguliere tijd) bij de opleiding Creative Business met 50 procent en op één locatie lag dat percentage nog hoger. Ook was er een behoorlijke stijging van het aantal studenten dat met lof afstudeerde. Opdrachtgevers lijken ook tevreden: afgaand op dat diverse opdrachtgevers werk van studenten hebben aangekocht, zoals een nieuwe format voor programma’s. Veel studenten kregen direct een baan aangeboden. En dat is in deze creatieve opleidingen lang niet zo vanzelfsprekend als voor bijvoorbeeld technische opleidingen.

Symposium Anders Afronden
Het Leernetwetwerk beseft dat de opgedane inzichten ook voor andere opleidingen interessant zijn. Daarom ontwikkelt het diverse podcasts waarbij opgedane inzichten aan de hand van de waarden in het manifest worden besproken. Ook zijn enkele wetenschappelijke papers in voorbereiding om de resultaten door kritische experts te laten bekijken. Op 3 februari is er bovendien het symposium Anders Afronden in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam, voor alle geïnteresseerden die ook menen dat afronden een bijzondere gebeurtenis mag zijn voor hun studenten. Hier deelt het leernetwerk het manifest Anders Afronden uit.

Aanmelden voor het symposium is nu al mogelijk! 

Kan je niet wachten tot het eindsymposium?
Beluister dan alvast de podcastserie Anders Afronden die te vinden is op de podcastpagina van Inholland of direct op Spotify. In deze reeks worden inzichten gedeeld aan de hand van de zeven waarden die in het manifest worden besproken.

Wil je meer weten over Anders afronden?
Neem voor meer informatie over het leernetwerk contact op met Manon Joosten, manon.joosten@inholland.nl. 

In een nieuwe aflevering van de podcastserie Onderzoekers over de Toekomst pleit lector Guido Stompff voor een andere manier om complexe vraagstukken op te lossen. Het is wat ontwerpers doen: creëren, experimenteren, exploreren, waardoor een stortvloed aan nieuwe ideeën ontstaat. Hoe werkt dit precies? Wat betekent dit voor samenwerking in teams en voor jezelf als professional? Welke skills zijn er nodig bij professionals en studenten? En wat is Guido’s grote droom voor de toekomst? 

Design Thinking is gericht op het creëren en verbeelden van innovatieve oplossingen om daarvan te leren en is daardoor ook geschikt voor huidige ingewikkelde, maatschappelijke vraagstukken. Guido wil deze methode breed invoeren in het onderwijs om studenten toekomstbestendige skills mee te geven. Maar ook voor politiek en overheid ziet hij grote voordelen; bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van nieuwe wetgeving. Waarom niet beleid of zelfs een wet als concept testen om te zien of het gewenste effect bereikt wordt, op kleine schaal, voordat we het landelijk uitrollen?   

Meer weten over Guido’s kijk op het oplossen van complexe vraagstukken?  
Beluister de podcast nu via jouw favoriete podcast-app zoals Spotify, Google Podcast of Apple Podcast. En vergeet je niet te abonneren! Zo ben je als eerste op de hoogte van nieuwe afleveringen van Onderzoekers over de toekomst. Aan het eind van iedere maand duiken we met een van onze inspirerende lectoren de diepte in over een gebied waarop de wereld in hoog tempo verandert. 

Het Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam is het eerste ‘living lab’ van Inholland Rotterdam en zit in een voormalig bankgebouw naast winkelcentrum Zuidplein. Het is de plek waar derde- en vierdejaars studenten binnen het Domein Creative Business, onderzoekers, bewoners en (lokale) ondernemers samen gaan werken aan vraagstukken over hoe toerisme en vrijetijdsbesteding een positieve bijdrage kunnen leveren aan de stad. De kick-off was vorige week.

Op zo’n tien meter afstand dendert de metro voorbij. Het lawaai zorgt ervoor dat dat Maaike de Jong, docent-onderzoeker bij de onderzoekslijn Design Thinking, haar verhaal onderbreekt voor een paar seconden. Ook de verbouwing van busstation Zuidplein laat horen dat dit gebied in ontwikkeling is. En juist met die gebiedsontwikkeling gaat een deel van de 43 studenten - waarvan negen internationale - van de opleidingen Tourism Management, Creative Business en Communicatie meedenken en mee-creëren. Zij vullen hun vrije keuzeonderwijsdeel met dit semester in het lab.

‘Ik ken Rotterdam nauwelijks’
Communicatiestudent in Den Haag Muna Mohamed koos bewust voor het lab, omdat ze iets wilde doen met de stad. Ze is verrast dat het lab op een aparte locatie is buiten de hogeschool. “Het is een open gebouw en het voelt vrij hier,” zegt ze terwijl weer een metro langs rijdt. Muna, die in Wassenaar woont en Rotterdam nauwelijks kent, kijkt ernaar uit om het gebied rond Zuidplein beter te gaan leren kennen. Haar eerste indruk met het nieuwe zwembad, theater en bibliotheek is goed.

Mix aan studies is leuk
Michiel Idelenburg, derdejaars Internationaal Toeristisch Management in Diemen, vindt het leuk dat hij gaat samenwerken met studenten van verschillende opleidingen. Onderzoek doen in het lab was niet zijn eerste keus, maar nu is hij benieuwd hoe hij zijn kennis van toerisme kan toepassen op het vraagstuk: 'Welke concepten kunnen worden gebruikt om bewoners van het Zuidpleingebied te betrekken bij de ontwikkeling van de vrijetijdseconomie in Hart van Zuid?'.

Hoek van Holland als ‘sublab’
Het tweede vraagstuk speelt zich af in een heel ander deel van de gemeente Rotterdam: Hoek van Holland. Het andere deel van de studenten onderzoekt met partners het vraagstuk: 'Hoe kan de ontwikkeling van een vierseizoenenbadplaats aansluiten bij de identiteit en leefbaarheid van Hoek van Holland?' Om genoeg gevoel te krijgen bij hun onderzoeksveld werken zij één dag per week in een kleiner lab in het KUZhuis in de strandplaats.

Slijmerige dino’s
In het lab is het de bedoeling om volop te experimenteren, ontdekken en falen. Design Thinking is leidraad en daar beginnen de studenten al meteen mee tijdens de kick-off. Ze gaan aan de slag met het verder aankleden van het lab. Maaike de Jong benadrukt dat spelen belangrijk is in het creatieve proces. Voor haar op tafel staan onder andere klei, slijmerige dino’s en pomponnetjes om te gebruiken.

‘Er is geen wc-papier’
Het aankleden en inrichten van het lab is overigens een proces van Design Thinking op zich. Op 16 augustus kreeg Iris Kerst de sleutel voor het lab. Ze is kwartiermaker voor het Urban Leisure & Tourism Lab en regelde deze locatie. In de twee weken voor de kick-off kregen de muren een frisse kleur (zie de magentaroze pilaren en de ‘green screen’) en kwamen er tafels en stoelen, een beamer en scherm. “Elke dag kom ik dingen tegen die nog gereld mogen worden”, lacht Iris. “Net hoorde ik bijvoorbeeld van een student dat het wc-papier op is dus ik ga zo even halen.”

Met een recordaantal van 500 online toeschouwers sprak Guido Stompff vrijdag 27 november zijn lectorale rede uit als lector Design Thinking van Hogeschool Inholland. Die belangstelling verbaast niet, want design thinking is ‘hot’. Guido tilt zijn expertise een stuk verder door zich te richten op teams. “Want in teams begint de echte innovatie. Hoe je daar komt? Door met elkaar de kracht van verbeelding te benutten.”

Design thinking is problemen oplossen zoals ontwerpers dat doen. Het is een zeer bruikbare methode voor met name ingewikkelde, maatschappelijke vraagstukken. Daar spelen vaak verschillende belangen en perspectieven. Design thinking leert je uitzoomen, de verschillende perspectieven te bekijken, daarvoor oplossingen te ontwerpen, zodat er een stortvloed van ideeën ontstaat. Vervolgens kun je tot de verrassende ontdekking komen dat tussen al die ideeën een of zelfs meerdere oplossingen zitten waar iedereen blij van wordt. Of zoals Guido dit wonderlijke proces omschrijft: “Design thinking is leren door creëren".

Echte opdracht met design thinking
Hoe verrassend design thinking uitpakt, ervaren studenten van Inholland nu al. “De nieuwe generatie heeft de flexibiliteit om met design thinking de wereld te verbeteren.” Om dat te bewijzen krijgt Julia van der Kolk, student Creative Business, het podium. Samen met vijf studenten van andere Inholland-opleidingen kreeg zij de opdracht om iets met olifantsgras te doen en daarmee een duurzame, maatschappelijke toepassing te ontwikkelen.

Op de fiets en in gesprek met mensen
“We begrepen dat je van olifantsgras alternatief plastic kunt maken”, vertelt Julia. “We bedachten vervolgens wat toepassingen, zoals een doggybag en een picknickmand, en kwamen uiteindelijk op het idee om bekers te maken en die te vullen met soep van overgebleven groente. Maar wie konden we blij maken met de soep? Dat werd een zoektocht en we ontdekten dat soep eten een mooi sociaal bindmiddel is in buurthuizen. Hoe we tot dat inzicht kwamen? Door op de fiets te stappen en in gesprek te gaan met mensen.” Het begin van het project vond Julia best spannend. “We wisten van tevoren ook echt niet wat het resultaat zou zijn. Maar onze opdrachtgevers reageerden uiteindelijk heel enthousiast.”

Creatief zwermen
In zijn lectorale rede breekt Guido een lans voor design thinking in teams als methode om de taaie vraagstukken van vandaag te kraken. “Alleen met elkaar hebben we voldoende brainpower. Samen kom je in een bijzonder proces van ‘creatief zwermen’ waarbij je als team tot oplossingen komt: net als een vlucht vogels weet geen enkel individu waar de groep heen gaat.” Inmiddels heeft Guido ontdekt wat het leidende principe is in dit creatieve groepsproces. “Het is de kracht van verbeelding. Zodra je oplossingen begint te schetsen, ontstaat een gemeenschappelijke taal die onderlinge tegenstellingen binnen teams overstijgt. Mensen gaan samenwerken.”

Verschillende vormen van verbeelding
Volgens Guido zijn er twee dingen nodig om de verbeelding en het teamproces op gang te brengen. “Je moet als team een beeld hebben van de huidige situatie en van de toekomstige: laat zien waar je naartoe wilt. Daarnaast luistert het nauw welke vormen van verbeelding je voor welk team inzet. Bij het creëren van ideeën in multidisciplinaire teams werken memoblaadjes goed om snel te kunnen schetsen en uit te gummen. Bij cocreatie met bijvoorbeeld participerende bewoners en gebruikers kun je het beste objecten inzetten om te bouwen en knutselen. Wil je je opdrachtgever overtuigen, dan presenteer je een toekomstdroom die van het scherm spat. En er is de fase waarin je je idee onder gebruikers wilt testen. Leg hen dan realistische, maar schetsmatige beelden voor. Het zijn verschillende vormen van verbeelding die je in een ontwikkelingsproces allemaal nodig kunt hebben.”

Nieuwe generatie studenten
Guido is al twintig jaar bezig met design thinking en tien jaar met verbeelden. “En ik leer nog steeds door te doen. Niet voor niets heb ik mijn eerste inzichten over verbeelding al viermaal herzien. Nu wil ik een nieuwe generatie studenten opleiden om Nederland een beetje creatiever te maken. Verbeelden kan hierin de motor zijn. Bij Inholland ligt het accent op sociale innovaties, leren in labs, participatie en inclusie. Ik ben blij dat ik daaraan kan bijdragen.”

Authentiek en toegankelijk
Huug de Deugd, lid van het College van Bestuur, zorgt voor het officiële tintje tijdens de livecast. Hij spreekt Guido op afstand toe: “Je bent zeer betekenisvol voor het Domein Creative Business en heel Inholland. Jouw komst helpt ons op de weg die we met de hogeschool al wilden opgaan: meer denken vanuit ontwerp.” Huug demonstreert vervolgens letterlijk de kracht van verbeelding door Guido te inaugureren met de symbolische uitreiking van een traditioneel ‘Inholland-beeldje’ voor lectoren. “We zijn trots je in ons midden te mogen hebben.” Trots is ook Marij Urlings, directeur van het Domein Creative Business. “Met het verbeelden breng je de Creative Future-visie van ons domein een stap verder. Je bent authentiek en toegankelijk. Ik verheug me op een mooie voortzetting van onze samenwerking.”

Design thinking in teams en organisaties en de kracht van het verbeelden staan vrijdag 27 november centraal tijdens de lectorale rede van Guido Stompff. Guido, lector Design Thinking bij de Inholland-onderzoeksgroep Creative Business, legt via een Livecast vanuit Pakhuis de Zwijger in Amsterdam uit hoe je innovatie in teams kunt realiseren met een andere mindset gericht op nieuwe dingen proberen en snel reageren.

Je kunt de livecast vanaf 15.30 uur rechtstreeks volgen

Organisaties hebben vaak veel moeite met innovaties, omdat ze vaak zijn gericht op operationele efficiëntie en het gladstrijken van hobbeltjes. Maar als er echt een probleem ontstaat, of een onverwachte kans zich aandient, kunnen de organisaties nauwelijks meer reageren.

Volgens Guido Stompff is er dan een andere mindset nodig gericht op het creëren van kansen. “Design Thinking biedt deze mindset: het is strategie waarbij het creëren en testen van opties centraal staat om gaandeweg te leren wat er nodig is. Maar hoe complexer een probleem is, hoe meer mensen moeten samenwerken. Hoe doe je dat, gezamenlijk innoveren, als niemand precies weet wat er gevraagd wordt? Als je als professional moet samenwerken in een multidisciplinair team en je de anderen nauwelijks begrijpt? Als halverwege opeens de situatie verandert? Als er grote tegenstrijdige belangen zijn? ”

In zijn lectorale rede geeft Guido antwoord op deze en andere vragen. Hoe kun je innovatie versnellen door minder te praten en meer te ‘prutsen’? Waarom zijn boundary objects, zoals schetsen of prototypen van fundamenteel belang voor co-creatie? En vooral: hoe vind je gezamenlijk de weg door steeds opnieuw de bewegende stip aan de horizon te verbeelden?

Aanmelden
Ook benieuwd naar het verhaal van Guido Stompff?Je kunt je aanmelden via inholland.nl/krachtvanverbeelden. De lectorale rede vindt plaats op vrijdag 27 november van 15.30 tot 16.30 uur via de Livecast vanuit Pakhuis de Zwijger.

Als hogeschool die middenin een snel veranderende maatschappij staat, móeten we blijven innoveren. Zo kunnen we in ons onderwijs en naar onze studenten steeds een stap extra zetten. Met de eendaagse kennismaking ‘Design thinking Experience’ op vrijdag 2 oktober en het professionaliseringstraject ‘Design Thinking: Het Fundament’ (startdatum vrijdag 13 november), ervaar hoe je samen met en voor je klant of doelgroep tot nieuwe, creatieve oplossingen komt, en leer hoe je design thinking toepast in je eigen praktijk. 

Design thinking: denken en ontwerpen als een designer
Ons onderwijs verandert razendsnel. Van les op locatie naar online en blended onderwijs, terwijl maatwerk steeds belangrijker wordt. Snel kunnen meebewegen en creatieve oplossingen bedenken zijn daarom onmisbaar. Dit is waardevol binnen elk werkveld, van Social Work tot Sportkunde, van Accountancy tot Business Innovation. “Veel mensen denken dat innovatie lastig is. Dat is het niet, het is alleen onvoorspelbaar”, vertelt Guido Stompff, lector bij Creative Business. “Om met die onzekerheid om te kunnen gaan heb je een creatieve mindset nodig, gericht op oplossingen, samenwerking en wendbaarheid.” Daarom starten in het najaar een eendaagse kennismaking en het professionaliseringstraject ‘Design Thinking: Het Fundament. Dit geeft je de basis om design thinking toe te passen in je onderwijsprogramma’s en studenten te coachen.

Nieuwe strategieën en oplossingen
Door als een designer naar problemen te kijken, kun je bijzondere en creatieve resultaten behalen. Guido: “Een jaar of 10 geleden verschenen er een aantal grote bestsellers. Het speelse denken dat een brug slaat tussen menselijke behoeften, technologie en business sprak enorm aan en design thinking brak door in het bedrijfsleven. De laatste jaren staat met name sociale innovatie centraal”. Design thinking is een fundamenteel andere manier van denken dan de wetenschappelijke, die gaat om het begrijpen en verklaren van de onderliggende verbanden om problemen op te lossen. “Design thinking verkent en test alternatieve toekomsten voor en samen met gebruikers. Voor veel mensen wennen, maar des te vernieuwender. In plaats van de beste keuze uit bestaande oplossingen te maken, draait het om het vinden van nieuwe strategieën en oplossingen.”

Gewild in het bedrijfsleven
Koos Zwaan, associate lector bij Creative Business: “Onze opleiding Business Innovation loopt voorop in het toepassen van design thinking in het onderwijs. Al vanaf het ontwerp van de opleiding is het als integraal onderdeel binnen het curriculum opgenomen. Inmiddels hebben diverse studenten laten zien dat zij in het bedrijfsleven heel erg gewaardeerd worden, juist om het kunnen toepassen van design thinking op complexe praktijkproblemen. Zo hebben zij mooie resultaten geboekt bij bedrijven als Heineken, Ernst & Young, Philips, Atos, Kuyichi, en Ajax, bij overheidsinstellingen als de gemeente Amsterdam en het UWV, maar ook bij lokale mkb’ers en sociale ondernemingen zoals Butterfly Works, FairFood, en the Good Shop. Veel van hen hebben ook een baan aangeboden gekregen.”

De duale variant van de opleiding MBRT wordt aangeboden in nauwe samenwerking met het werkveld. Het is daarbij essentieel om te anticiperen op nieuwe ontwikkelingen in het vakgebied. Thom: “We leiden onze duale studenten deels op school, deels in het werkveld op. Daarom moeten we de inhoud van de opleiding goed afstemmen met het werkveld: wat doen zij, wat doen wij? We organiseren sowieso al jaarlijkse bijeenkomsten om het vak en de opleiding te verduurzamen.”

Directe aanleiding voor de bijeenkomst was de behoefte om het afstuderen bij MBRT te innoveren. Docent en curriculumgroepvoorzitter Nicoline Zwanenburg had daartoe de hulp ingeroepen van het tweedelijnsteam van Onderwijsbeleid & Juridische Zaken: onderwijsadviseur Sabine van Dijken en Gerard Möhring die zich binnen het Domein Creative Business als projectleider bezighoudt met onderwijsvernieuwing. Samen wilden zij de aanpak van design thinking gebruiken om in co-creatie tot innovatie te komen bij MBRT. Ze zochten contact met Anne Nienhuis, onderzoeker en projectmanager bij het lectoraat Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie van Hogeschool Utrecht, om de opleiding hierbij te begeleiden.

Studentleervraag
Gerard Möhring licht toe: “Anne faciliteert en Sabine en ik ondersteunen door onze ervaring te delen. Ik ben er zelf bij gevraagd omdat we binnen het Creative Growth Initiative (CGI) al met prototypes werken. En het proces om tot CGI te komen verliep ook op de design-thinking-manier. Deze manier van denken gaat dit team heel veel brengen. De studentleervraag komt vandaag meer centraal te staan.”

Enkele dagen eerder is er al een inspiratiebijeenkomst georganiseerd om een beter beeld te krijgen van design thinking. Nu vindt de praktische vertaling van die methodiek plaats voor het MBRT-team. Anne leidt de dag in: “Vandaag denken we niet in beperkingen in geld, faciliteiten, mensen of ruimte. We laten al het bestaande nu los. Laat je fantasie de vrije loop!”

Van breed naar smal
“Bij design thinking ga je van breed naar smal”, legt Anne uit. “Het is leuk om te spelen, maar daarna gaan we ook echt ergens naartoe.” Er zijn vijf fases, waarvan de eerste drie vandaag doorlopen worden:

• Empathize: verplaats je in de doelgroep en het probleem
• Define: maak het probleem smaller (samenvatten)
• Ideate: bedenk zoveel mogelijk ideeën om tot een oplossing te komen
• Prototype: kies welk idee je het meest aanspreekt en geef dat vorm
• Test: test de beste oplossing.

De deelnemers gaan in drie groepen uiteen. Anne helpt ze gedurende de dag door de eerste drie fases heen. Aan het eind van de dag presenteren de groepen hun ideeën aan elkaar.

Bij elkaar in de keuken kijken
Vierdejaarsstudent Jasper Bosman, werkzaam bij het Maasstad Ziekenhuis, vond het een leerzame dag: “Voor mij was de motivatie om mee te doen het feit dat ik nog nooit met design thinking heb gewerkt en het dus iets toevoegt aan mijn leercurve. Verder wil ik graag een bijdrage leveren aan onderwijsvernieuwing. Ik vind dat we dit beter in kleine stapjes kunnen doen dan in één keer een grote verandering teweegbrengen.” Er is vandaag goed naar de studenten geluisterd, vindt Jasper. “De belangen van een ziekenhuis wijken soms af van belangen van de opleiding. Wij zien en snappen beide kanten. Het idee van mijn groep gaat er dan ook over dat we beide partijen nader tot elkaar krijgen door meer uitwisseling van personeel tussen hogeschool en ziekenhuis. Bij elkaar in de keuken kijken en meelopen. Ik hoop dat zo’n dag als vandaag vaker georganiseerd gaat worden en dan met meer studenten. En dat wij dan ook weer worden uitgenodigd ten behoeve van de continuïteit.”

Student Niels van der Hoeven die bij het St. Antonius Ziekenhuis in Utrecht werkt, wil in zijn vakgebied graag met innovatie bezig zijn en heeft zich daarom aangemeld voor deze dag. “Ons idee gaat over soft skills: het aanleren van sociale vaardigheden. Bijvoorbeeld hoe je met je teamleider communiceert. Of hoe je iets aankaart op de afdeling. Er zou in de opleiding meer nadruk kunnen komen te liggen op communicatieskills die verder reiken dan alleen communicatie met de patiënt.”

Onderliggende overtuigingen en emoties
Organisator Nicoline Zwanenburg heeft vandaag veel energie gekregen: “Ik vind het zo waardevol om alles vanuit klantwaarde te beredeneren, zoals met design thinking gebeurt: in plaats van vóór iemand te denken, kun je ook mét iemand denken. Als je de patiënt meer regie geeft, moet je hem ook meer aan het woord laten. Van oudsher bepalen wij wat goed is voor de patiënt. Daar moet nu een ontwikkeling bij ons plaatsvinden! Lastig voor ons is de empathize-fase, want wij zijn doeners. We vragen niet aan elkaar hoe de sfeer is op de afdeling of wat een verandering met jou doet. Dat merkte je vandaag wel, in eerste instantie. ‘Ik weet genoeg om door te gaan’, is een uitspraak die echt bij ons past. Maar: hebben we dan wel genoeg met elkaar gedeeld? We leerden om ons dát af te vragen. Dankzij Anne, die ons hielp om onderliggende overtuigingen en emoties boven te halen. Dat ontstond dus pas later op de dag.”

Hoe nu verder? “We gaan door met kleine projectgroepen, op naar de volgende stap. Er zijn vandaag drie ideeën naar voren gekomen. Misschien moeten we een keuze maken tussen die drie. Of iets met alle drie doen. Wellicht komen we erachter dat we ze ook kunnen koppelen. Geen idee nog! In elk geval organiseren we in januari een vervolgdag waarin we met een prototype aan de slag gaan. School en ziekenhuis zijn sámen verantwoordelijk voor de opleiding, dus we blijven het werkveld erbij betrekken.”

Lector Design Thinking bij Hogeschool Inholland
De onderzoeksgroep Creative Business heeft onlangs Guido Stompff aangesteld als lector Design Thinking. Hij is keynotespreker bij de Dag van het Onderwijs op 14 november. Unieke kans om snel meer te weten te komen over deze innovatiemethode die oprukt in het hoger onderwijs!

Hoe Guido denkt studenten slimmer en creatiever problemen te laten oplossen, vertelt hij donderdag 14 november tijdens de Dag van het onderwijs in Diemen. Mis dit unieke evenement niet en meld je aan.

Studenten sneller, slimmer en beter laten studeren
Techniek, daar kunnen we vandaag de dag niet meer omheen. Dat is dan ook de reden dat we de ondersteunende rol van technologie in het onderwijs als één van de speerpunten in onze Kwaliteitsafspraak hebben opgenomen.

Tijdens de Dag van het onderwijs onderzoeken we hoe technologie kan helpen onze studenten sneller, slimmer en beter te laten studeren. En dat zij zich ontwikkelen tot Inholland-professionals die durven te ondernemen en zichzelf blijven uitdagen.