De Wij Inholland awards worden jaarlijks uitgereikt aan de Onderzoeker van het Jaar en de Docent van het Jaar. Jossian Zoutendijk is een van de drie genomineerden, omdat hij zich met passie inzet voor onderzoek waarbij de waarden ‘persoonlijk & dichtbij’ tot uiting komen. De jury waardeert ook de combinatie met het onderwijs dat hij maakt in het experiment WhatsApp-buurtpreventie.

Verschillende derdejaars studenten Internationale Veiligheidskunde (IVK) hebben stagegelopen bij het experiment en ook eerste- en tweedejaars hebben zich ingezet. Onder begeleiding van Jossian en zijn collega’s gingen zij de wijk in en voerden de nul- en eenmeting uit. Dit deden ze door langs de deuren te gaan met een vragenlijst. In totaal hebben bijna 80 studenten bijgedragen aan het experiment.

Angelo Hoppezak en Robin Henkes, twee studenten Integrale Veiligheidskunde aan Hogeschool Inholland Rotterdam, zijn de wijk in gegaan om de gemeente Rotterdam te helpen met het opbouwen van WhatsApp buurtpreventiegroepen.

Digitale buurtpreventie door de gemeente
De gemeente Rotterdam wil de veiligheid en veiligheidsbeleving van haar bewoners verbeteren en maakt hiervoor onder andere gebruik van digitale buurtpreventie. Lombardijen is een van de wijken in Rotterdam waarin alle buurten een eigen WhatsApp buurtpreventiegroep hebben. In deze groepsapps kunnen buurtbewoners elkaar waarschuwen en informeren over verdachte situaties. Door deze apps is bovendien directer contact mogelijk tussen bewoners en wijkprofessionals. Het is belangrijk dat zoveel mogelijk buurtbewoners meedoen aan digitale buurtpreventie en daarom is op 22 april een flyeractie gehouden in de wijk om deelnemers te werven.

Een mooi initiatief
De studenten zijn erg enthousiast over het project. Robin: “Ik denk dat het een mooi initiatief is om de sociale cohesie in de buurten te verbeteren. De bewoners houden elkaar op de hoogte van de gebeurtenissen die in de buurt plaatsvinden wat betreft veiligheid. Ondanks dat de WhatsApp-groepen niet bedoeld zijn om gezellig te praten met elkaar, is de kans ook aanwezig dat buurtbewoners elkaar los hiervan opzoeken voor de gezelligheid, bijvoorbeeld om gezellige activiteiten te organiseren voor de buurt. Dit zou een mooi neveneffect kunnen zijn van deze WhatsApp-groepen. Ik hoop dat het flyeren ervoor heeft gezorgd dat meer bewoners zich hebben aangesloten voor deze groepsapps!”

Ook Angelo ziet digitale buurtpreventie als een goede manier om de veiligheid in Rotterdam te verbeteren: “Een positief punt vind ik het creëren van veiligheid. Ik vind het erg leuk dat ik heb mogen bijdragen aan een veiliger Lombardijen. Ik hoop natuurlijk dat veel mensen zich gaan aanmelden voor de WhatsApp-groepen. Zo zorgen de inwoners van Lombardijen er samen voor dat het er nog veiliger wordt. Dit zal ook bijdragen aan een goede sfeer onder buurtbewoners omdat ze er samen voor zorgen.”

Een leerzame ervaring
Het flyeren en de bijbehorende voorbereidende werkzaamheden bood de stagiairs een mooie kans om een kijkje te krijgen bij de gemeente. Angelo: “Ik ben een makkelijke prater en kan goed contact leggen met mensen. Hierdoor vond ik het erg leuk. We hebben veel mensen benaderd door heel de wijk. Over het algemeen hebben we veel leuke maar verschillende reacties gehad. Ook kregen we vaak te horen dat een persoon al lid was van een van de buurtapps. Dat was erg leuk en motiverend. Ik vond de voorbereiding ook erg interessant. Zo hebben we meerdere vergaderingen met de gemeente gehad en hebben we zelf de flyer ontworpen.”

Voor Robin was het flyeren ook een goede manier om praktijkervaring op te doen binnen zijn studie Integrale Veiligheidskunde: “Het flyeren was iets wat ik nog nooit eerder had gedaan en was zeker een leuke ervaring. Waar ik in het begin tegenaan liep tijdens het uitdelen van de flyers, is dat ik het gevoel kreeg dat ik mensen lastigviel. Na een aantal flyers te hebben uitgedeeld, realiseerde ik me dat de mensen altijd netjes bleven tegen mij. Als ze geen flyer wilden, bedankte ze vriendelijk en wensten ze mij nog een fijne dag. Voor mij was het dus leerzaam omdat ik inzag dat ik er te veel over nadacht, waardoor je juist vastliep.”

Lees ook de artikelen die over dit onderwerp zijn verschenen:

• NRC: 'Buurtpreventie-apps zijn prettig maar verder nutteloos'. 
• AD: 'Buurtapps leiden niet tot meer veiligheid, wel tot verbinding'.
• RTV Rijnmond: 'Buurtpreventieapps maken de buurt niet veiliger'

In Rotterdam zijn vele honderden digitale buurtpreventiegroepen actief. De gemeente stimuleert deze groepen, vanuit de verwachting dat hierdoor de veiligheid, veiligheidsbeleving en de leefbaarheid in de buurt toenemen. Burgers zouden alerter zijn op verdachte situaties en elkaar en de politie sneller waarschuwen, waardoor de politie sneller zou kunnen ingrijpen. Maar…. is dat ook zo? Om die vraag te beantwoorden deden de onderzoekers onderzoek in tien uiteenlopende buurtpreventiegroepen in Rotterdam. Zij spraken met beheerders, deelnemers en professionals en analyseerden de chatgeschiedenis van elk van deze groepen. Zij vonden daarbij geen aanwijzingen dat digitale buurtpreventiegroepen inderdaad de zogenaamde ‘heterdaadkracht’ vergroten, criminaliteit verminderen of de veiligheid doen toenemen. Een effect op de veiligheidsbeleving of de leefbaarheid was slechts in een enkele groep zichtbaar.

Beter weten wat er speelt, kortere lijntjes
Desondanks stellen de onderzoekers dat digitale buurtpreventiegroepen in Rotterdam wel degelijk een meerwaarde hebben. Zij dienen voor burgers alleen vaak andere doelen dan beleidsmakers verwachten. ‘Gewoon’ een beter beeld krijgen van wat er speelt in hun buurt bijvoorbeeld. Of de afstand verkleinen tussen overheidsprofessionals en burgers. Zoals een deelnemer aangeeft: “Voorheen had ik nog nooit een wijkagent gezien, wist ik niet wie het was. Nu weet ik dat tenminste en weet ik ook waar ik met welke melding terecht kan”.

"Wij adviseren de gemeente: gooi het kind niet met het badwater weg, maar hou wel de eigen verwachtingen ten aanzien van digitale buurtpreventie tegen het licht en ga meer uit van de betekenis die digitale buurtpreventie voor burgers zelf heeft," aldus Marnix Eysink Smeets, lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid bij Hogeschool Inholland.

Digitale buurtpreventie werd in het hele land - mede - populair nadat een onderzoek in Tilburg in 2016 had laten zien dat digitale buurtpreventie leidde tot een afname van het aantal woninginbraken met zo’n 40%. In de afgelopen tijd zijn enkele onderzoeken gedaan in andere steden waarin zo’n aansprekend resultaat niét werd gevonden. Het nu gepresenteerde Rotterdamse onderzoek past in deze lijn. Let op: het is goed mogelijk dat in meer landelijke gebieden andere resultaten worden geboekt.