Afval en vervuilde straten zijn een groeiend probleem in grote steden. Opruimacties, extra handhaving of meer recycling wordt daarin vaak als oplossing aangedragen, maar de echte oplossing ligt dieper. De kern van het probleem is de overvloed aan goedkoop, nieuw plastic en het ontbreken van bindende maatregelen om recycling rendabel te maken. Stevigere keuzes zijn noodzakelijk. 

Dit inzicht deelden Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie, en Rogier Nijssen, lector Slimme materialen voor de energietransitie, dit weekend in het Financieel Dagblad (FD) en eerder in tijdschrift Milieu. 

Op dit moment is minder dan 0,5 procent van al het plastic duurzaam afbreekbaar en wordt slechts 7 procent van de Nederlandse plastic verpakkingen daadwerkelijk hergebruikt als nieuw materiaal. Recyclingbedrijven verliezen daardoor terrein, terwijl spotgoedkoop ‘virgin plastic’ de markt blijft domineren. Zonder duidelijke politieke keuzes dreigen cruciale schakels in de circulaire economie te verdwijnen. 

In het FD-artikel pleiten Jasmijn en Rogier dan ook voor een vijfstappenplan dat Europese, nationale en lokale politici helpt richting te geven: 

• Verplicht gebruik van gerecycled materiaal in alle sectoren.
• Een grondstoffenbelasting op virgin plastic.
• Strikte ontwerpregels die recycling mogelijk maken.
• Het uitfaseren van plasticsoorten die niet circulair zijn.
• Heldere wetgeving rondom bioplastics. 

Alleen met deze stevige beleidskeuzes kan volgens de onderzoekers een eerlijk speelveld ontstaan voor recyclers en innovatieve bedrijven. Dat is niet alleen cruciaal voor een schone leefomgeving, maar ook voor het vertrouwen van burgers en investeerders. 

“Plastic is onmisbaar in de energietransitie en in ons dagelijks leven”, aldus de onderzoekers. “Toch heeft het een slechte naam, terwijl het probleem niet in het materiaal zelf zit maar in onze omgang ermee. Dáár zou de discussie tijdens de komende verkiezingen over moeten gaan. Politici moeten daarom verstandig én gefundeerd kiezen hoe we dit veelzijdige materiaal duurzaam en herbruikbaar kunnen inzetten.” 

Lees de volledige publicatie (betaalmuur) of het eerder gepubliceerde stuk ‘Zes suggesties om de plastic crisis te stoppen’ in Tijdschrift van Milieu (inlog nodig).

Windenergie, groene energie, waterstof. Er wordt op alle fronten gewerkt aan de vernieuwing van onze energievoorziening. Aan deze ontwikkelingen zit ook een keerzijde. Al die windmolens en zonnepanelen brengen ook nieuwe afvalbergen met zich mee. Hoe daarmee om te gaan, bespraken Rogier Nijssen, lector Slimme materialen voor de energietransitie  en Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie en PD-kandidaat binnen het lectoraat, in de uitzending van Vroege Vogels bij NPO 1 afgelopen zondag.  

In 2030: 570 miljoen kilo afval door afgeschreven turbinebladen 
In 2030 is het vermogen om groene energie op te wekken verdrievoudigd. En ligt de wereld op koers wat betreft de doelstellingen zoals afgesproken op de klimaattop in Dubai. Maar door windmolens alleen al, hebben we nu in Europa elk jaar 4 miljoen kilo afval van turbinebladen. In 2030 verwacht Europa 570 miljoen kilo turbinebladen af te schrijven. Wat gebeurt met dat materiaal als het niet meer naar behoren werkt? 

‘Downcyclen’ van windmolens na gebruik 
“Recycling in de vorm van fietsenstallingen of bushaltes of tiny houses, dat is niet waar we de voorraad aan in gebruik zijnde materialen voor duurzame energie volledig mee kunnen opgebruiken”, geeft Rogier aan.  Windturbines worden nu veelal gedowncycled via mechanische recycling of wel versnippering. Hergebruik van het materiaal gaat nu niet veel verder dan het versnipperde composiet te gebruiken als vulmiddel voor laagwaardige producten zoals wegpaaltjes en golfballetjes. "Dat is zonde want er zitten sterke materialen en moleculen in die je het liefst zo goed mogelijk wil terughalen om opnieuw in te zetten”, stelt Jasmijn. 

Hoogwaardig verantwoord recyclen  
Jasmijn legt uit hoe zij binnen Inholland werkt aan modellen waarmee het mogelijk wordt om complex samengestelde materialen beter te kunnen recyclen. "Veel materialen zijn namelijk hartstikke sterk. Maar dat is tegelijk ook een valkuil, want wat doen we er mee nadat hun levensduur erop zit? Een belangrijke vraag, zeker nu we in de energietransitie zitten waarin veel sterke materialen gebruikt worden. Wij onderzoeken manieren om het netwerk binnen de epoxies, waaruit windmolenbladen veelal gemaakt worden, stuk te maken. De basismaterialen in die epoxies kun je dan weer gebruiken in nieuwe producten." 

Rol hbo in de nieuwe vormen van recycling 
Chemisch recyclen is op theoretisch niveau al mogelijk, maar in de praktijk wordt het nog niet gedaan. Jasmijn: "Daar heeft het hbo een mooie rol te vervullen; de praktische verbinding maken van de academische kant naar de industrie zelf toe. Dat moet ook, want er is haast geboden door de versnelling van de energietransitie." 

Natuurlijke materialen gebruiken in de energietransitie 
In de ideale wereld heb je geen fossiele brandstoffen meer nodig. Is dat een realistisch perspectief?  “Op de lange termijn wel”, stelt Jasmijn. Nu wordt er nog veel gebouwd met fossiele brandstoffen in windmolenbladen. De aankomende 30 tot 50 jaar hebben we daardoor nog veel fossiel afval. Afval dat kostbaar is omdat het bestaat uit hoogwaardig materiaal. “We kunnen niet doen alsof dat er niet is en ons nu alleen maar focussen op het bio-based maken van materialen. Op de korte termijn moeten we daarom focussen op het chemisch recyclen van bestaande materialen.” Op die manier kan het weer circulair worden gemaakt en gebruikt worden in een nieuwe productieketen. 

Biobased windmolens in de Noordzee vraagt om een shift in denken 
Dus biobased windmolens in de Noordzee? Dat zou mooi zijn. Zeker in combinatie met het ‘design for life’ waarin je in het ontwerpen van producten direct kijkt naar mogelijkheden om materialen na gebruik daarna ook weer een tweede leven te geven. Rogier: "De economie is nu gebaseerd op euro’s en olie. We willen kijken of je ook waarde kan toekennen aan materialen, bijvoorbeeld door de CO2-impact te koppelen aan het materiaal, constructie of techniek. Dan moet de hele wereld anders gaan nadenken. Vanuit circulariteit en met een beetje minder hebberigheid."  

Dit artikel is een compacte samenvatting van het item bij Vroege Vogels. Het hele item is na te luisteren op de website van Vroege Vogels en duurt van 2.20.25 tot 2.29.25 uur.  

Docent-onderzoeker Jasmijn Ruijgrok is als tweede collega van Inholland gestart met een professional doctorate (PD). Een PD is een nieuwe vorm van praktijkgericht promotieonderzoek voor het hbo. Jasmijn richt zich de komende jaren op de vraag hoe we polymeren die we nu voor de energietransitie gebruiken duurzaam kunnen recyclen.

Jasmijn is sinds 2018 docent chemie. Al snel richtte zij zich ook op onderzoek samen met het lectoraat Slimme materialen voor de energietransitie. “Mijn interessegebieden? Polymeerengineering en elektrochemie. Het eerste gaat over het ontwikkelen én toepassen van kunststoffen. Elektrochemie is de chemie in elektrische processen. Polymeerengineering en elektrochemie zijn heel belangrijk voor de energietransitie om bijvoorbeeld krachtige en efficiënte batterijen te ontwikkelen en sterke windmolens die decennia kunnen blijven draaien. Zo zijn de energietransitie en de ontwikkeling van nieuwe materialen nauw met elkaar verbonden. Niet alleen om superkrachtige batterijen of windmolens te kunnen fabriceren, maar ook om ze van duurzame grondstoffen en recyclebaar te maken.”

Materialen voor de energietransitie
Met haar PD wil Jasmijn verder kijken dan de energietransitie waar we nu middenin zitten. “De focus is er nu op gericht om richting 2030 fossiele brandstoffen zo veel mogelijk te vervangen door duurzame energiebronnen. Dat is logisch. Maar wat gaat er na 2030 gebeuren met windmolens en opslagtanks voor waterstof als die aan het eind van hun levenscyclus zijn? Ze worden gemaakt van composieten. Sterke materialen met een complexe samenstelling. Het zou mooi zijn als we dan voor deze materialen een manier hebben gevonden om ze duurzaam en hoogwaardig te kunnen recyclen.”

Windmolens en opslagtanks voor waterstof
Jasmijns onderzoek richt zich op duurzame recycling van windmolens en opslagtanks voor waterstof. “Chemisch gezien lijken de materialen die daarvoor worden toegepast op elkaar: glasvezel, dan wel koolstofvezel (vaak) vervat in epoxyhars. De vraag is hoe je die epoxy’s afbreekt zonder dat je de waardevolle vezels daarbinnen kapot maakt. De eerste stap is literatuuronderzoek naar mogelijk bruikbare recyclingtechnieken. Vervolgens werk ik dat in modelsystemen uit. Daarna is het de bedoeling om het op te schalen voor nieuw materiaal dat uit de fabriek komt en om tot slot te onderzoeken hoe die methode voor gebruikt materiaal kan worden toegepast.”

Praktijkgericht en interdisciplinair
“Ik had niet de ambitie om een promotieonderzoek te doen aan een universiteit”, zegt Jasmijn. “Het gaat dan om fundamenteel onderzoek waar je moeilijker de vertaalslag kunt maken naar het onderwijs en de praktijk. Ik ben een echte hbo’er. Ik ben graag praktisch bezig met studenten en professionals uit het werkveld. Mooi is dat praktijkpartners betrokken zijn bij het onderzoek: als onderdeel van de beoordelingscommissie tot in het onderzoek zelf. Het wordt ook echt een interdisciplinaire aanpak, want je kunt misschien een goede oplossing voor chemische recycling hebben gevonden, het uiteindelijke recyclaat moet ook worden gebruikt. Daar komen sociologische, economische en beleidsvraagstukken bij kijken, waarvoor ik verschillende partners betrek.”

Bijdragen aan een maatschappelijk vraagstuk
Jasmijn is in januari gestart met haar PD-traject, dat uiteindelijk zes jaar gaat duren. “Het kon ook in vier jaar, maar ik kies ervoor om naast mijn onderzoek als docent te blijven werken. Want hoe tof is het om mijn studenten mee te nemen in het vraagstuk dat ik probeer op te lossen en te laten zien wat zij als chemici kunnen gaan betekenen voor de energietransitie? Dat vind ik zelf ook mooi aan de praktische insteek van de PD: ook ik mag direct bijdragen aan een belangrijk maatschappelijk vraagstuk.”