Jarenlang leken vrede en veiligheid vanzelfsprekend voor Nederland. Maar de wereld is veranderd. We zien de gevolgen van klimaatverandering. Cyberdreigingen zijn aan de orde van de dag en geopolitieke spanningen leiden tot nieuwe risico’s. Als hogeschool die midden in de samenleving staat moeten we hier iets mee. Met ons onderwijs en praktijkgericht onderzoek kunnen we een cruciale rol spelen om mensen, organisaties en de maatschappij weerbaarder te maken. “Het sluit aan op onze missie”, zegt Marije Deutekom. “Want veiligheid en weerbaarheid zijn voorwaarden om te werken aan een duurzame en veerkrachtige samenleving.”

“De spanningen in de wereld nemen toe”, constateert Marije Deutekom, lid van het college van bestuur. “Daarvoor kan ik als persoon en als bestuurder mijn ogen niet sluiten. De maatschappij verandert en als hogeschool moeten we onze studenten daarop voorbereiden. Wat kunnen zij doen om zichzelf, organisaties en de maatschappij veilig en weerbaar te maken? De vraag naar kennis, innovatie en (toekomstige) professionals, die in staat zijn om bij te dragen aan weerbaarheid en veiligheid van mensen, organisaties en de samenleving, groeit sterk.”

Veilig en weerbaar als voorwaarden
Marije benadrukt dat de thema’s veiligheid en weerbaarheid een logische verdieping zijn van de focus vanuit onze missie, waarin we werken aan het ontwikkelen en bieden van praktijkgerichte kennis aan mensen die het verschil willen maken voor een duurzame en veerkrachtige samenleving. “De verdieping van onze focus daarop sluit goed aan op onze missie. Want veiligheid en weerbaarheid zijn voorwaarden om te werken aan een duurzame en veerkrachtige samenleving. Alleen in een veilige, stabiele context kunnen mens, natuur en economie in balans samenleven en zich ook verder ontwikkelen. Daarbij blijven vraagstukken rond bijvoorbeeld klimaatverandering relevant, alleen komen er nu andere urgente vraagstukken bij. Denk aan hoe we omgaan met watertekorten in de zomer in combinatie met de vraag hoe we minder afhankelijk zijn van bepaalde gewassen uit het buitenland om onze autonomie te borgen in de voedselproductie.”

Thema’s gaan samen
Hogeschooldirecteur Richard Oerlemans beaamt de woorden van Marije. “Onze profilering op een duurzame en veerkrachtige samenleving is nauwelijks denkbaar zonder expliciete aandacht voor weerbaarheid en veiligheid”, zegt hij. “Deze thema’s gaan ook heel goed samen. Investeren in een duurzame, verantwoorde economie maakt ons tegelijk weerbaarder. En werk je aan veerkracht in de wijk, dan zorg je ook voor weerbaarheid en veiligheid.”

Rol voor Inholland
In opdracht van het college van bestuur voerde Richard een brede interne en externe verkenning uit naar hoe Inholland samen met andere partijen kan bijdragen aan veiligheid en weerbaarheid. Hiervoor heeft hij met veertig collega’s gesproken vanuit alle domeinen, diensten en de Academy. En daarbuiten met de Vereniging Hogescholen, andere hogescholen en diverse veiligheidsorganisaties. Daar vloeide de Inholland positionering op Weerbaarheid en Veiligheid uit voort. 

“Door onze vestigingen in Noord- en Zuid-Holland zitten we midden in een dichtbevolkte regio waarin ook veel zee- en luchthavens zitten en waar de behoefte aan weerbaarheid groot is. Wat moet er gebeuren om het hier veilig te houden en wat doe je als er een calamiteit is? Denk aan uitval van ons elektriciteitsnetwerk, verstoring van logistieke ketens of belangrijke infrastructuur. Geopolitieke spanningen vergroten bovendien de kans op sabotage. Onderschat ook niet de effecten van desinformatie en algoritmen bij polarisatie in de samenleving in het algemeen en verkiezingen in het bijzonder.”

Ontwikkelingen in onderwijs
“Met onderzoek en onderwijs willen we praktijkgerichte kennis ontwikkelen voor complexe veiligheidsvraagstukken en crisisbeheersing”, vult Marije aan. “We willen professionals opleiden die kunnen inspelen op de veranderende behoeften en vraagstukken in de maatschappij. Sommige opleidingen ook in de vorm van LLO-trajecten (leven lang ontwikkelen, red.), kunnen heel goed de veranderende behoefte in de beroepspraktijk concreet maken, zoals Verpleegkunde of Logistiek en Integrale Veiligheidskunde.” Een opleiding kan hier op verschillende wijzen invulling aan geven, van projectopdracht tot stage of minor. Marije: “Voor het lustrumfeest voor Sportkunde wordt bijvoorbeeld een dag met de marine en de politie opgezet. Onder begeleiding van deze partners kunnen onze studenten meer ervaring opdoen met zaken die met weerbaarheid te maken hebben. Zo kunnen ze onder meer stressreacties herkennen en reguleren, en om functioneel te blijven handelen in tijden van grote spanning. Daarmee vervullen zij nog beter hun toekomstige rol als vitaliteitscoach.”

Onderzoeksprojecten als voorbeeld
Ook op het gebied van praktijkgericht onderzoek zijn er al lopende samenwerkingen en een groeiend aantal kansen om met partners samen te werken aan weerbaarheid en veiligheid. “Zonder het expliciet zo te benoemen, werken we al lang aan het thema veiligheid en weerbaarheid”, zegt Richard. Binnen de lectoraten ziet hij goede voorbeelden. “Denk aan digitale weerbaarheid en mediawijsheid van het lectoraat Media, Technologie & Society onder leiding van lector Ben Wagner. Maar ook aan het lectoraat Finance & Accountancy, met de projecten in de circulaire land- en tuinbouw van associate lector Gerry Kouwenhoven. Of aan het lectoraat Ecosociaal werk onder leiding van lector Richard de Brabander met werk dat zich richt op duurzaamheid en gemeenschapszin mét elementen van weerbaarheid.”

Nieuwe partners
De vraag is ook met welke partijen Inholland hiervoor in zee gaat. “We zoeken binnen Inholland altijd naar partners die aanvullende expertise hebben en daarmee een bijdrage kunnen leveren aan de praktijkgerichte kennis die we ontwikkelen binnen ons onderwijs- en onderzoeksportfolio”, zegt Richard. Voor weerbaarheid en veiligheid zullen we blijven werken met bestaande partners ieder met een eigen expertise. Denk daarbij aan politie, veiligheidsregio’s, bedrijven, wijken en havens. Maar ook defensie. Marije: “Wel onder de voorwaarden dat we als civiele kennis- en onderwijsinstelling de focus leggen op maatschappelijke weerbaarheid, dat toepassingen of oplossingsrichtingen dus een maatschappelijke waarde hebben, dat ethiek, integriteit en kennisveiligheid geborgd zijn zoals in al onze samenwerkingsverbanden en collega’s en studenten samenwerken op basis van vrijwilligheid.”

Concrete voorbeelden zoeken
Bij steeds meer mensen groeit het besef dat we als persoon, organisatie en als maatschappij moeten investeren in onze weerbaarheid, juist om waarden als inclusiviteit en duurzaamheid te verdedigen. “We willen de bewustwording bij collega’s en studenten vergroten”, zegt Marije. “Daarnaast zoeken we concrete voorbeelden in ons onderwijs en onderzoek waarin we op een goede manier met weerbaarheid aan de slag gaan. Hoe kunnen we die voorbeelden versterken, verbreiden en versnellen? Dat brengen we de komende periode in kaart.”

Wat betekent vitaliteit vandaag de dag, nu zorg, klimaat en vertrouwen in instituties onder druk staan? En hoe kunnen hogescholen daarin het verschil maken – niet alleen als opleider, maar ook als partner in maatschappelijke verandering?  

Het antwoord ligt voor een belangrijk deel in samenwerking. Vanuit die overtuiging startten vier Zuid-Hollandse hogescholen acht jaar geleden samen het SPRONG-programma Vitale Delta, gefinancierd door Regieorgaan SIA. Het programma zette zich in om vitaliteit en gezondheid – fysiek, mentaal en sociaal, van jong tot oud – te bevorderen. Tijdens het eindsymposium op donderdag 18 september kwamen de resultaten en inzichten van deze gezamenlijke inzet samen, als sluitstuk van het programma. 

Voor de gelegenheid interviewden we Richard de Brabander (lector Ecosociaal Werk) en Janine Sikkens (onderzoeker E-health bij het lectoraat Medische technologie). Zij laten zien dat samenwerking onmisbaar is voor een gezonde en veerkrachtige samenleving. Hun perspectieven – sociaal én technologisch – lijken verschillend, maar sluiten verrassend goed op elkaar aan. 

Lees de interviews met Richard en Janine en ontdek hoe praktijkgericht onderzoek bijdraagt aan vitaliteit, veerkracht en sociale rechtvaardigheid.

Over Vitale Delta
Vitale Delta is een programma van Medical Delta waarin Hogeschool Inholland, Hogeschool Leiden, Hogeschool Rotterdam en De Haagse Hogeschool met tientallen partners werken aan een samenleving waarin mensen fysiek, mentaal en sociaal vitaal kunnen leven. Vanuit vier werkpakketten wordt praktijkgericht onderzoek gedaan – met en voor de praktijk. De Zuid-Hollandse samenwerking die binnen Vitale Delta ontstond, krijgt sinds kort een structureel vervolg in de Zuid-Hollandse Impact Alliantie (ZHIA). 

Gonneke Willemsen, directeur van het Inholland-domein Gezondheid, Sport en Welzijn, onderstreept dat belang: “Vitale Delta laat zien hoe we met vier Zuid-Hollandse hogescholen onze krachten bundelen. Door kennis, onderzoek en praktijk te verbinden, versterken we samen de basis voor een gezonde en veerkrachtige samenleving.” 

Zorgtechnologie vanuit de praktijk
Janine Sikkens werkte als werkpakketleider binnen Ondersteund Vitaal, waarin technologie werd ingezet om zelfregie en vitaliteit van zorgprofessionals en cliënten te vergroten. In projecten als The Box Concept en de lichtgevende blindenstok liet ze zien hoe technologie alleen werkt als het gebruiksvriendelijk en mensgericht is. 

“Er is veel zorgtechnologie, maar het perspectief van gebruikers wordt te weinig meegenomen,” zegt Janine. “Wat we binnen Vitale Delta doen, is technologie ontwikkelen in co-creatie met de praktijk – studenten, zorgorganisaties, cliënten. Zo zorgen we dat het niet op de plank blijft liggen, maar echt impact maakt.”

Sociale rechtvaardigheid als kompas
Voor Richard de Brabander, die samen met Hogeschool Leiden werkpakketleider was van Sociaal Vitaal, draait vitaliteit net zo goed om rechtvaardigheid. “Het zijn vaak de mensen in kwetsbare posities die het hardst worden geraakt door armoede, ongezonde leefomgevingen en klimaatverandering. Sociaal werkers moeten leren om niet alleen te ondersteunen, maar ook te agenderen.” 

In zijn lectoraat ontwikkelde hij het concept ‘ecosociaal werk’, waarmee hij pleit voor een verbreding van het sociaal domein. “Sociaal werk is sociaal: we hebben een collectieve verantwoordelijkheid. Problemen zijn vaak het gevolg van systemen – en dat moet je durven benoemen.” 

Wat verbindt: het menselijk perspectief
Wat de twee onderzoekers verbindt, is hun aandacht voor mensen. Zowel Janine als Richard betrekken studenten actief bij hun onderzoek. Ze werken met echte vraagstukken van zorgorganisaties, gemeenten en bewoners – en combineren technische en sociale kennis op een manier die typisch is voor Inholland: verbindend, inclusief en dichtbij. 

De Zuid-Hollandse samenwerking die binnen Vitale Delta ontstond, krijgt sinds kort een structureel vervolg in de Zuid-Hollandse Impact Alliantie (ZHIA). Een stap die volgens beiden essentieel is. “Voor grote vraagstukken moet je samenwerken,” zegt Janine. “En die samenwerking werkt alleen als je elkaar echt vertrouwt – dat is bij ons gelukt.” 

Benieuwd naar hun verhalen?
Lees de interviews met Richard en Janine en ontdek hoe hogescholen concreet bijdragen aan vitaliteit en veerkracht in onze samenleving:

• Lector Richard de Brabander over de rol van de sociaal werker
• Onderzoeker Janine Sikkens over technologie in zorg en welzijn

Typ ‘ecosociaal werk’ in je zoekmachine en Richard de Brabander popt op. De lector muntte de term en hernoemde hiermee zijn lectoraat om duidelijk te maken dat de klimaatcrisis een sociaal-maatschappelijk vraagstuk is. Want het zijn de armen die het meest te lijden hebben onder de klimaatverandering. Onlangs publiceerde hij er een boek over en rondde hij vier jaar onderzoek af bij de SPRONG-groep Vitale Delta. Wat de belangrijkste lessen uit het onderzoek zijn? “Je bent er om de belangen van je cliënt te behartigen en daar horen kritisch vermogen en mondigheid bij.”

Binnen de SPRONG-groep Vitale Delta (zie kader) is Richard samen met Suzan van der Pas van Hogeschool Leiden leidend lector van Sociaal Vitaal, een van de vier werkpakketten. Doel van Sociaal Vitaal is om armoedeproblematiek aan te pakken door interprofessioneel werken. Want geldzorgen gaan vaak gepaard met andere problemen rond bijvoorbeeld gezondheid, waardoor het raadzaam is meerdere disciplines te laten samenwerken.

Verborgen armoede
Tot zover de theorie. De praktijk is weerbarstiger, weet Richard. “Er is vaak sprake van verborgen armoede. En als je de doelgroep hebt opgespoord, is het de vraag hoe je hen bejegent. Veel mensen wantrouwen de overheid. Met dat wantrouwen krijg je ook als sociaal werker te maken.” In het project Verborgen Armoede ontwikkelden de onderzoekers van de SPRONG-groep samen met de gemeente Den Haag een intensieve, outreachende aanpak om met mensen in contact te komen en te blijven.

Geen standaardoplossingen
Heb je eenmaal contact gemaakt, dan zul je als sociaal werker merken dat elke situatie anders is. “Standaardsituaties bestaan niet, dus standaardoplossingen ook niet”, zegt Richard. “Met het project Duld geen Schuld hebben we een spel ontwikkeld voor studenten om te leren hoe je mensen met armoede ondersteund waarbij je allerlei dilemma’s kunt tegenkomen. Ook voor professionals is het spel heel leerzaam.”

Interprofessioneel werken
Wat sociaal werkers ook moeten leren is interprofessioneel werken. “Het is een kwestie van zaken uit handen geven en erkennen dat andere professionals vanuit hun vakgebied een goede bijdrage kunnen leveren. Het is soms wennen aan hun werkwijzen. Als sociaal werker kijk je in de breedte en werk je vraaggericht. ‘Wat is uw behoefte?’ is een typische startvraag. Een juridisch dienstverlener is veel directiever en zegt glashard wat iemand moet doen.”

Vertrouwen herstellen
Het is een productief jaar voor Richard, want onder zijn redactie verscheen deze zomer het boek ‘Bouwen aan vertrouwen’. Daarin gaan twintig auteurs allemaal vanuit hun expertise in op de vraag hoe we het vertrouwen tussen burger en overheid kunnen herstellen. “De sociaal professional heeft een belangrijke rol”, zegt Richard. “Je begeeft je op het snijvlak van beleid en praktijk enerzijds en de leefwereld van burgers anderzijds en hebt daarbij een signaalfunctie. Zie je bij mensen problemen of onrechtvaardige situaties, durf het te agenderen. Je bent er allereerst om de belangen van je cliënt te behartigen en daar horen kritisch vermogen en mondigheid bij. Zo werk je aan herstel van vertrouwen in de instituties.”

Klimaatrechtvaardigheid
Hier komt een speerpunt van Richards werk om de hoek kijken: klimaatrechtvaardigheid. “Mensen in armoede hebben het meest te maken met klimaatverandering terwijl ze er het minste aan bijdragen. Ze wonen in slecht geïsoleerde huizen en in wijken met hittestress. Ze rijden niet in Tesla’s, hebben geen zonnepanelen op hun dak en profiteren ook niet van regelingen die dit subsidiëren. En wat voor extra wrevel zorgt, is dat er niet naar hen wordt geluisterd als instanties plannen maken voor hun woningen en wijken.”

Ecosociaal werk
Richard zet het allemaal uiteen in het tweede boek dat  deze zomer mede onder zijn redactie verscheen: ‘Ecosociaal werken’. Het gaat in op de sociale gevolgen van klimaatverandering voor groepen in een kwetsbare positie en welke rol sociaal werk zou moeten spelen om een sociaal en ecologisch rechtvaardige samenleving te helpen creëren. “Het begint bij het besef dat klimaatverandering een probleem van sociale ongelijkheid is. Als sociaal professional kun je niet het hele probleem oplossen, maar wel de gevolgen agenderen en mensen ondersteunen voor zichzelf op te komen.”

Collectieve verantwoordelijkheid
Een ander aspect dat Richard benoemt is dat je als sociaal werker de systemische oorzaken achter individuele problemen onderkent. “Met zelfredzaamheid, eigen kracht en eigen verantwoordelijkheid alleen kom je er niet. Het zijn neoliberale begrippen die voorbijgaan aan het feit dat niet iedereen met dezelfde kansen en onder dezelfde omstandigheden opgroeit. Mijn uitgangspunt is dat we allemaal ontzettend kwetsbaar zijn. Je hebt altijd een relatie met je omgeving en bent afhankelijk van anderen. Maar die kwetsbaarheid wordt ongelijk verdeeld; dat laat klimaatverandering duidelijk zien. Mijn boodschap aan huidige en toekomstige sociaal werkers is: leer zien dat problemen van mensen niet per se hun eigen schuld zijn. Sociaal werk is sociaal: we hebben een collectieve verantwoordelijkheid.” Die oproep komt terug in het tweede nummer van Crafting Resilience Magazine: “Tijd voor actie? Collectief werken aan sociale verandering in historisch perspectief” waarvan Richard samen met Femke Kaukingfreks redacteur was. Dit magazine is onderdeel van het NWA-programma Crafting Resilience waaraan Femke mede leiding geeft.

“Sociaal werkers hebben de kracht om op lokaal niveau echt verschil te maken. Studenten moeten leren dat rechtvaardigheid niet alleen een ideaal is, maar een dagelijkse missie. Door samen te werken met mensen in hun directe omgeving kunnen ze bijdragen aan betere leefomstandigheden.”

Dit standpunt, verwoord door Leonie le Sage, lector Professionele Identiteit aan Hogeschool Rotterdam, vormde de kern van de Nederlands-Vlaamse Conferentie Onderzoek Sociaal Werk en Pedagogiek. De conferentie werd georganiseerd op 19 en 20 september in Rotterdam door het Platform Lectoren Sociaal Werk in samenwerking met Hogeschool Inholland en Hogeschool Rotterdam.

Onderzoekers uit Nederland en Vlaanderen presenteerden hun bevindingen over hoe sociaal werkers en vooral studenten rechtvaardigheid in de praktijk kunnen brengen. Centraal stond de vraag hoe zij ongehoorde groepen een stem kunnen geven, lokale kennis kunnen inzetten en ondanks beperkte middelen effectief kunnen bijdragen aan een rechtvaardigere samenleving.

Voorbereiden op maatschappelijke uitdagingen
Volgens Richard de Brabander, lector Ecosociaal werk en medeorganisator vanuit Inholland Rotterdam, is het bevorderen van sociale rechtvaardigheid cruciaal, vooral in een tijd van toenemende polarisatie. “We moeten sociaal werkers – en onze studenten – hierop voorbereiden. Ondanks volle agenda’s en beperkte middelen moeten zij leren om rechtvaardigheid na te streven in hun dagelijks werk.”

Morele dilemma's in het sociaal werk
Een van de hoogtepunten van de conferentie was de keynote van Thomas Kampen, hoogleraar Sociaal Werk aan de Universiteit voor Humanistiek, die sprak over de morele dilemma's waar sociaal werkers mee te maken krijgen. Kampen benadrukte dat sociaal werkers vaak botsen met beleid dat haaks staat op hun persoonlijke en professionele waarden. Studenten moeten daarom worden voorbereid op het omgaan met deze ‘gespleten loyaliteit’. Hoe blijven ze trouw aan hun waarden, terwijl ze beleid uitvoeren dat daar soms tegenin gaat?

Een sociaal-ruimtelijk perspectief voor rechtvaardigheid
Op de tweede dag van de conferentie sprak Griet Roets, professor Sociaal Werk aan de Universiteit Gent, over het belang van een sociaal-ruimtelijk perspectief. Ze pleitte voor een actieve benadering van sociaal werk, waarbij studenten leren institutionele barrières te doorbreken en verandering te realiseren. “We moeten collectief blijven vechten voor structurele veranderingen. Studenten spelen daarbij een belangrijke rol.”

Van onderzoek naar onderwijs: toepasbare kennis
De conferentie legde een sterke nadruk op het verbinden van onderzoek met het onderwijs. Onderzoekers werden uitgenodigd om praktijkgerichte oplossingen te presenteren die direct toepasbaar zijn in zowel het werkveld als in de klas. Deze focus op toepasbaarheid is volgens de deelnemers essentieel, vooral voor studenten die nog aan het begin van hun carrière staan. Zij moeten leren hoe ze concrete impact kunnen maken met de kennis die ze opdoen tijdens hun opleiding.

Studenten als kritische denkers en veranderaars
In de afsluitende paneldiscussie bespraken Maja Rocak (Fontys/Zuyd Hogeschool), Bart van Bouchaute (Arteveldehogeschool), Jeanet de Jong (BPSW) en Richard de Brabander de rol van studenten in het kritisch reflecteren op beleid. Van Bouchaute riep op tot verzet tegen status-quo-bevestigend onderzoek en benadrukte dat studenten een sleutelrol spelen in het doorbreken van vastgeroeste structuren. “Studenten kunnen met hun frisse blik helpen om sociaal werk opnieuw vorm te geven, op een manier die echt recht doet aan het ideaal van rechtvaardigheid.”

Rechtvaardigheid als dagelijks streven in de praktijk
De conferentie toonde aan dat studenten een cruciale rol spelen in het streven naar een rechtvaardige samenleving. Ze leren niet alleen om kritische denkers te zijn, maar ook om praktische oplossingen te bieden en daadwerkelijk verandering te realiseren. Zo wordt rechtvaardigheid niet alleen een onderwerp van studie, maar een dagelijks streven in hun toekomstige werk als sociaal werkers.

Stel je een wereld voor waarin sociale en ecologische vraagstukken hand in hand gaan – dat was de kern van het tweedaagse International Seminar on Ecosocial Work, georganiseerd door het lectoraat Ecosociaal werk van Hogeschool Inholland in samenwerking met bestuurslid Josien Hofs van de IFSW Europa (International Federation of Social Workers, red.). Met de vraag “Can you imagine a new climate story?" werden deelnemers uitgedaagd om na te denken over een nieuwe manier van werken in het sociaal werk. 

Verbinding tussen lokaal en internationaal 
Voor de zomer vond dit seminar plaats in Rotterdam. Onderzoekers, sociaal werkers, docenten en afgevaardigden van beroepsverenigingen uit Europa en daarbuiten wisselden van gedachten over ecosociaal werk, de vragen die dit oproept en de volgende stappen die gezet kunnen worden. Naast discussies waren er veldbezoeken waar ecosociaal werk tot leven komt. Bezoeken aan locaties zoals Voedseltuin Rotterdam, Rotterdam Skill City, Huis van de Toekomst, Creatief Beheer en Rotterdamse Munt lieten zien ‘hoe mens en niet-mens' verbonden zijn. Hier werd duidelijk dat werken aan sociale rechtvaardigheid samenhangt met ecologische rechtvaardigheid. 

Richard de Brabander, lector Ecosociaal werk aan Hogeschool Inholland, benadrukte tijdens het seminar het belang van deze lokale praktijken. “Deze praktijken op lokaal niveau lijken misschien klein en onbeduidend, maar dit soort projecten verandert niet alleen hoe gemeenschappen zichzelf zien, maar ze bouwen ook vertrouwen op en bieden mogelijkheden om te experimenteren met alternatieve denkwijzen. Ook bevorderen ze sociale rechtvaardigheid terwijl ze de ecologische grenzen van onze planeet respecteren. Op lokaal niveau dragen deze praktijken niet alleen bij aan een veerkrachtige ecosociale infrastructuur, maar brengen ze ook nieuwe ideeën over een postgroei-economie en de relatie tussen mensen en niet-mensen in de praktijk.”

Urgentie van Ecosociaal Werk
Patrick Huntjens, lector Sociale innovatie en duurzaamheidstransities benadrukte in zijn keynote de urgentie van het handelen in het nu en introduceerde de ‘Transformation Flower Approach’ (transitiebloemaanpak, red.). "We hebben een keuze: of we creëren een kantelpunt voor klimaatvooruitgang of we stevenen af op een klimaatramp. Dit is het moment om alles op alles te zetten," stelde hij, waarbij hij verwees naar de oproep van VN-secretaris-generaal António Guterres. Patrick ging dieper in op hoe met zijn aanpak ingezet kan worden om transitieversnelling te bereiken, waarbij we vanuit ‘een nieuw sociaal contract’ moeten denken en handelen.

Van discussie naar actie
De centrale vraag ‘hoe we een nieuw klimaatverhaal creëren’ blijft een urgente oproep tot actie. De opgedane inzichten leiden tot concrete stappen, initiatieven en samenwerkingen binnen Inholland en daarbuiten. Een mooi voorbeeld hiervan is het Sluislab, een Inholland stadslab voor sociale innovatie op Zeeburgereiland, waar studenten, onderzoekers, eilanders en andere belanghebbenden samenwerken aan duurzame oplossingen, zoals de aanleg van een voedselbos.

Seminar opgenomen in VN-rapport
Een mooie verwijzing naar het Eco-Social Work seminar is opgenomen in paragraaf 67 in een VN-rapport.

Veiligheid in je wijk en toch meer groen en verbinding, daarover gaat de nieuwste podcast ‘Onderzoekers over de Toekomst’ van Hogeschool Inholland  over. Waarbij de natuur centraal staat en bewoners zich verbonden voelen met de keuzes die gemaakt worden. De podcast verkent innovatieve manieren om onze leefomgeving te verbeteren en te verduurzamen. 

Gasten in deze aflevering: 
• Krista Schram, associate lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid 
• Nesrin El Ayadi, onderzoeker bij het lectoraat Ecosociaal Werk 
• Berry van der Hoorn, onderzoeker Stedelijke Biodiversiteit 

De experts delen hun inzichten over hoe we wijken kunnen ontwerpen waar iedereen zich prettig, veilig en duurzaam kan voelen. Krista bespreekt de impact van een levendige buurt op veiligheidsgevoelens, Nesrin presenteert creatieve methoden om bewoners te betrekken bij wijkontwikkeling en Berry belicht de voordelen van stedelijke biodiversiteit.

Luister nu en doe mee! 

Benieuwd naar hoe we samen kunnen werken aan een veilige, groene en leefbare wijk? Luister naar de podcast en ontdek praktische tips en innovatieve methoden voor beleidsmakers om beter in contact te komen met bewoners. 

In de stadstuin worden ecologische en sociale doelen gecombineerd. Richard de Brabander, lector Ecosociaal werk: ‘We moeten naar andere vormen van economie, waarbij de mens een bescheidener rol speelt. Minder ikke ikke ikke maar samen het ecosysteem waar we deel van uitmaken centraal stellen.”  

Directeur Erik Sterk ziet die visie terug in zijn stadstuin: “Eerlijk delen is een principe in de natuur en dat is ook het principe van goed samenleven. We gebruiken dat in deze tuin. Zo leren we hier van en met elkaar én van de natuur.”

Het Leer -en innovatienetwerk (LIN) dat Richard samen met Erik bij de Munt heeft opgericht, draagt bij aan deze insteek van het lectoraat en aan een veerkrachtige samenleving. Een bonte verzameling van studenten van allerlei opleidingen, onderzoekers van verschillende lectoraten, lokale ondernemers en buurtbewoners draagt bij aan het vergroenen en verduurzamen van de wijk en helpt een gezonde leefomgeving creëren.

Word jij ook vriend van Rotterdamse Munt?
Groen zorgt voor een levendige stad en een gezonde planeet. Groen draagt bij aan meer verscheidenheid van planten en veerkrachtig waterbeheer. Groen werkt positief voor onze gezondheid, vergroot ons geluksgevoel én zorgt ook voor een superverse en smaakvolle oogst. Doe ook mee en wordt vriend van de Rotterdamse Munt. Met kennis, kunde en financiële steun maak je als vriend meer Groen voor de stad mogelijk.

Het Rotterdamse debatpodium - en Remonstrantse Kerk - Arminius was het culturele decor van de lectorale rede van Richard de Brabander. Dat sluit mooi aan bij de waarde die Richard toekent aan de inzichten van culturele en maatschappelijke vorming binnen het sociaal werk. Nog meer belang hecht hij aan de rol die het sociaal werk kan spelen in vraagstukken die met duurzaamheid en sociaalecologische rechtvaardigheid samenhangen. Een logisch gevolg van deze focus is de naamswijziging van het lectoraat die Richard presenteert: van Dynamiek van de Stad naar Ecosociaal werk.   

De kerkbanken stroomden 24 november vol met belangstellenden voor Richards lectorale rede. Als hij plaatsneemt achter het spreekgestoelte, refereert hij allereerst aan de religieuze setting: “Ik ga geen donderpreek geven of het evangelie verkondigen, maar jullie wél onderdompelen in het ecosociaal werk. Het wordt nog in geen enkel handboek over sociaal werk in Nederland besproken. Wat beoogt het? Hoe realiseren we dat? Wat levert het op? Elk sociaal werk zou ecosociaal moeten zijn. Ik besef dat ik met deze stelling een grote broek aantrek. Toch wil ik het erop wagen. Ik betoog dit tegen de achtergrond van de centrale vraag van het lectoraat: Hoe kunnen we een duurzame samenleving creëren die sociaal én ecologisch rechtvaardig is en welke rol kan het sociaal werk daarin spelen.” 

Klimaatrechtvaardigheid 
“Als we het verbeteren van kwaliteit van leven centraal stellen, dan moeten we niet alleen opkomen voor gekwetste groepen, maar ook voor het behoud van natuur en ecosystemen. Die noodzaak wordt nu meer dan ooit én op pijnlijke wijze duidelijk.” Richard refereert hier aan de diverse (mondiale) crisissen, zoals de klimaatcrisis: “Deze crisis brengt het recht op voedsel en water, huisvesting, onderwijs, gezondheid en leven in gevaar. Zij vergroot sociale ongelijkheid, kansenongelijkheid, gezondheidsverschillen en voedselproblemen. De klimaatcrisis is een maatschappelijke crisis. Kwetsbare groepen lijden het meest onder de gevolgen van weersextremen en hittestress. Zij profiteren het minst van maatregelen die de klimaatcrisis tegen moeten gaan. Iemand met een bijstandsuitkering rijdt immers geen Tesla. Daarom benadruk ik het belang van klimaatrechtvaardigheid. Ook om scherpte aan te brengen in het begrip duurzaamheid, dat aan inflatie onderhevig is.”  

Transformatie van het sociaal werk
Richard stelt dat we moeten gaan kijken naar wat sociale en ecologische rechtvaardigheid betekent voor de uitgangspunten, kernwaarden en werkwijzen van het sociaal werk. En wat dit vraagt van toekomstig professionals en van de studenten die wij opleiden. “We moeten niet terugdeinzen voor een totaal andere benadering van leren en van sociaal werk. De transitie naar een duurzame en sociaalecologisch rechtvaardige samenleving vraagt om fundamentele veranderingen. In de manier waarop we ons leven organiseren, in de manier waarop we denken. Het vereist een collectieve gedragsverandering en transformatie van dominante waarden die met de marktsamenleving zijn verbonden. Dat kost tijd, leidt niet van de ene op de andere dag tot een gewenst resultaat én levert politieke discussie op.”

Een echte Inhollander 
Marije Deutekom had als lid van het College van Bestuur de eer om Richard officieel te installeren als lector. “Er zijn drie redenen waarom we ontzettend trots zijn op jou. Een: je bent een echte Inhollander. Je hebt hier sinds 1998 diverse rollen vervuld en bent tot wasdom gekomen. Twee: in ons strategisch plan benoemen we de pijlers duurzame leefomgeving en veerkrachtige samenleving. Jij laat vandaag horen dat deze twee onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. En drie: de waarden waaruit jij handelt; inclusief, persoonlijk en van elkaar durven leren, sluiten perfect bij onze organisatie aan. In je rol als lector mag je prikkelen, het maatschappelijk debat voeren en aanjagen. Dat is je op het lijf geschreven.” 

Filosofisch en maatschappijkritisch 
Tom de Witt Hamer, directeur domein Gezondheid, Sport en Welzijn, wijdde eveneens enkele woorden aan Richards installatie. “Je was het totaal niet van plan, maar hier sta je dan toch. Met jouw filosofische en maatschappijkritische blik ga je de rol van lector met verve vervullen.” Die blik zag je ook terug in de vier parallelle workshops waar de dag mee begon. Van artistieke sociale interventies tot participatief theater rondom de ecologische crisis. En van een klimaatspel met discussie over de klimaatcrisis tot aan hoe de inzichten van permacultuur toepasbaar zijn op het sociaal domein. Onderwerpen die aan de onderzoeksthema’s van het lectoraat raken. 

Heb je de lectorale rede gemist of wil je er meer over lezen? Download de publicatie van de lectorale rede van Richard. 

Langzamerhand ontstaat meer aandacht voor de rol die het sociaal werk kan spelen in vraagstukken die met de klimaatcrisis samenhangen. In Nederland krijgen sociaal werkers steeds meer te maken met zowel de gevolgen van energiearmoede als met het verzet tegen plannen van de overheid om klimaatverandering tegen te gaan. Het lectoraat stelt zich daarbij de vraag: Hoe kunnen we een duurzame samenleving creëren die sociaal en ecologisch rechtvaardig is en welke rol kan het sociaal werk daarin spelen? 

Het lectoraat Ecosociaal werk wil onderzoeken welke implicaties een ecosociaal perspectief op sociaal werk heeft voor de uitgangspunten, kernwaarden en werkwijzen daarvan. Welke consequenties heeft dit perspectief op sociale problemen voor werk- en denkwijzen die in het sociaal werk centraal staan? Van daaruit wil het lectoraat een bijdrage leveren aan de discussie over de maatschappelijke opgave van het sociaal werk in onze complexe samenleving.

Versterken van het ecosysteem
Ecosociaal werk neemt niet het versterken van het individu, maar van het ecosysteem als  vertrekpunt. Het versterken van ecosociale interesse van toekomstige sociaal werkers en politisering van het sociaal werk zijn volgens het lectoraat een wezenlijk deel van empowerment. Juist vanuit deze ecosociale benadering wil het lectoraat een bijdrage leveren aan het kenniscentrum Welzijn & Empowerment, waarvan het deel uitmaakt samen met het lectoraat Jeugd en Samenleving en Empowerment en Professionalisering.

Wil je meer weten over de uitgangspunten van ecosociaal werk en de onderzoeksagenda? Bekijk dan de pagina van het lectoraat Ecosociaal werk.

Meld je aan voor Richards lectorale rede 

Vraag Richard naar zijn visie op sociale duurzaamheid en ecosociaal werk en wat volgt is een bevlogen, soms wat theoretisch verhaal. Zet daar Erik naast, en je krijgt een mooi inkijkje in hoe dat verhaal past in de praktijk. Erik is directeur van Voedseltuin Rotterdam en Pluspunt Rotterdam, een werkcentrum voor Rotterdammers die een steuntje in de rug nodig hebben. Per 1 januari wordt Erik ook directeur van stadstuin Rotterdamse Munt, waar de mannen hun krachten bundelen in een LIN. 

Systeemfout in huidig sociaal werk
Ecosociaal werk, of green social work, is als kijk op sociaal werk in Nederland nog niet breed verspreid. Maar zou dat wel snel moeten zijn, stelt Richard. “Het is een kritiek op de richting waarin het sociaal werk zich de afgelopen decennia heeft ontwikkeld. Waarbij er te veel aandacht is voor het individu en de eigen kracht. En waar op het niveau van de politiek te veel wordt gekeken naar marktwerking en zelfredzaamheid. Ons systeem is teveel gericht op groei; waardoor de aarde en de mensheid zo zijn opgebruikt. Er zit in de kern iets fout, een systeemfout. We moeten terug naar de basis van solidariteit, barmhartigheid en rechtvaardigheid.” In het ecosociaal werk draait het om de collectieve samenleving waarbij iedereen wordt betrokken. En dit in relatie tot het natuurlijke ecosysteem. 

Klimaatrechtvaardigheid voor iedereen
Hoe zijn kwesties als klimaatverandering en energietransitie van invloed op de mens en de gemeenschap? Richard laat de term climate justice vallen. “De sociale en economische gevolgen van de klimaatcrisis en de transitie naar een circulaire samenleving raken de kwetsbare groepen hard. Zij profiteren niet van de maatregelen die de overheid biedt om de transitie te stimuleren: zij hebben geen geld om een Tesla met subsidie te kopen of om hun particuliere huurhuis te verduurzamen. Daarmee ontstaat klimaat-onrechtvaardigheid. Dit los je alleen op door de sociale verschillen te erkennen en gezamenlijk naar ieders belangen te kijken.”

Elkaar versterken
Binnen het ecosociaal werk draait het om het opzetten van initiatieven die goed zijn voor mens en aarde. Erik roept op om vanuit de principes van de permacultuur naar het sociaal domein te kijken. “In de permacultuur zie je hoe verschillende insecten en diverse gewassen elkaar kunnen versterken, zodat het goed is voor het totale ecosysteem. Dit ‘elkaar versterken’ doen we ook bij de Voedseltuin Rotterdam. Vrijwilligers kweken hier groente en fruit voor gebruikers van de Voedselbank en er is een werkgelegenheidsproject voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Hier werken mensen met allerlei achtergronden, vanuit eigen motivaties. Maar iedereen werkt er om iets voor het collectief te kunnen doen.”

Ecosociaal werken bij Rotterdamse Munt
Het LIN dat in de stadstuin Rotterdamse Munt gaat komen, is ook gebaseerd op het ecosociale gedachtegoed. Deze stadstuin ligt in het ‘stenige’ Feijenoord. “Deze wijk heeft de hoogste dichtheid van werkzoekenden, bewoners met een kwetsbare positie in de samenleving en van mensen die leven in armoede”, vertelt Richard. “De Munt wil de wijk meer vergroenen, een duurzame, gezonde leefomgeving realiseren en levensomstandigheden van bewoners in een kwetsbare positie verbeteren. Tegelijkertijd is dit doel een middel om educatie-, participatie- en leerwerkprojecten te ontwikkelen.” Bijvoorbeeld projecten die helpen achterstanden tot het onderwijs of de arbeidsmarkt te verkleinen, die lokale economie stimuleren om een bijdrage te leveren aan het verminderen van armoede, of die een gezonde leefstijl bevorderen.

Over disciplines heen kijken
Binnen het LIN gaat het lectoraat Dynamiek van de Stad transdisciplinair samenwerken. Met agrarische opleidingen, lectoraten, en onderzoekers die zich bezighouden met bijvoorbeeld circulaire economie. Ook lokale ondernemers en bewoners – van ‘arm’ tot ‘rijk’ – worden betrokken. Erik: “Een gezond systeem creëren doe je niet alleen met mensen uit het sociale domein. Er zijn veel disciplines voor nodig, van zorg, welzijn, bestuur, financiën tot onderwijs.” Doordat de Rotterdamse Munt vlak bij Inholland Rotterdam ligt, is het LIN interessant voor studenten van de Rotterdamse opleidingen. Richard: “Deze LIN biedt veel kansen voor onderwijs, onderzoek maar vooral voor de wijk. Dat moeten we goed voor ogen houden; de mensen daar moeten de vruchten ervan plukken. Oók letterlijk!”

Wil je erbij zijn? Meld je aan!

Kwetsbare groepen lijden het meest onder de weersextremen door bijvoorbeeld slechte huisvesting. Daarnaast profiteren juist deze mensen het minst van subsidies die de transitie moeten stimuleren. Het gevolg is een toename van sociale ongelijkheid en onrechtvaardigheid. Het creëren van maatschappijbreed draagvlak is essentieel om de transitie succesvol te doorlopen. Maar hoe zorg je voor draagvlak bij juíst die kwetsbare groepen?
 

Workshops voorafgaand
Op donderdag 24 november spreekt dr. Richard de Brabander, lector Dynamiek van de Stad  (dat valt onder het Domein Gezondheid, Sport en Welzijn en het Centre of Expertise Preventie in Zorg & Welzijn), zijn lectorale rede uit bij Debatpodium Arminius in Rotterdam. Voorafgaand aan de lectorale rede worden vier workshops georganiseerd. Je kunt alleen de lectorale rede bijwonen, of ervoor kiezen om voorafgaand ook deel te nemen aan een workshop. Lees meer over de workshops.

Programma: 

• 14.00 uur - Inloop workshops
• 14.30 - 15.30 uur - Workshops
• 15.30 uur - Ontvangst lectorale rede
• 16.00  uur - Welkom door Tom de Witt Hamer, directeur domein Gezondheid, Sport en Welzijn
• 16.10  uur - Lectorale rede Richard de Brabander
• 16.45 uur - Inauguratie door Marije Deutekom, lid College van Bestuur
• 17.00 - 18.00 uur -Borrel

Meld je nu aan!

Hoe kan een scootmobiel bijdragen aan de gezondheid van een Rotterdammer? En hoe het ‘niet-pluis-gevoel’ van een huisarts aan de gezondheid van een Capellenaar? Bij de Werkplaats Sociaal Domein Zuid-Holland Zuid, een regionaal samenwerkingsverband waarin verschillende partners aan maatschappelijke vraagstukken werken, komt men steeds dichter bij het antwoord. Aangevoerd door Hogeschool Rotterdam en Hogeschool Inholland wordt gezocht naar sociale oplossingen ter versterking van preventie in het gezondheidsdomein. David ter Avest is als onderzoeker van Inholland betrokken bij het project en schreef er een inspiratiebundel over.

Razend enthousiast 
Een van de deelnemers aan de werkplaats en de inspiratiebundel is Netty Verschoor, voormalig manager Welzijn en Zorg bij Welzijn Capelle. Ze is razend enthousiast over het initiatief. Netty: “We leren als organisaties zoveel van elkaar in de werkplaats. En eerlijk is eerlijk: we hebben elkaar gewoon knoeperdhard nodig in de wijk.” Verspreid over achttien gemeenten staan tien leerrijke praktijken centraal. De variëteit is hoog: van kleine initiatieven en lokale projecten tot grotere pilots, campagnes en samenwerkingsprogramma’s. 
 

Scootmobiel-pilot 
Monique Liet, projectleider Rotterdamse aanpak overgewicht en obesitas bij de Gemeente Rotterdam, komt ook aan het woord in de bundel. Zij ziet een grote meerwaarde in de samenwerking tussen de professionals in de uitvoering, beleidsmakers, studenten en burgers. Monique is als deelnemer aan de werkgroep Gezond-sociaal aanjager geweest van de Scootmobiel-pilot: een thema waar verschillende gemeenten in de regio op zijn aangehaakt. “Samen met studenten van Inholland doken we in de vraag: wat wordt er door de WMO-adviseur van de gemeente uitgevraagd op het moment dat er iemand voor zijn neus staat met de wens voor een scootmobiel? Een opvallend resultaat is dat er geen vragenlijst wordt gebruikt en dat er niet naar de achterliggende leefstijlproblemen van de aanvrager wordt gekeken: waaróm heeft de persoon in kwestie eigenlijk de wens voor een scootmobiel? En hoe kunnen buurtorganisaties helpen om die problemen te verkleinen?” 

Breder uitvragen 
Volgens Monique is het ongelofelijk belangrijk dat leefstijl wordt meegenomen in de uitvraag: “Heeft iemand overgewicht? Dan zou de WMO-adviseur deze persoon moeten attenderen op de diëtist om de hoek. Heeft de aanvrager last van zijn rug? Dan is de gymclub in de buurt wellicht geschikt.” In het vervolgonderzoek gaan studenten aan de slag met de aanbevelingen, zoals het ontwikkelen van een vragenlijst waardoor ook leefstijl wordt meegenomen. Daarnaast zullen de studenten een tool maken zodat verwezen kan worden naar het bestaande aanbod in de wijk, op het moment dat iemand een scootmobiel aanvraagt. “Al met al, een mooie samenwerking om tot verbetering te komen in het werkveld.” Monique kijkt uit naar het vervolg. “We doen het met elkaar!” 

Vage klachten 
Terug naar Netty: zij werkte aan het ouderenproject Kwetsbare Capellenaren. Netty: “Een enorm succes! Door dit project ontstaat er kruisbestuiving tussen de verschillende welzijnsorganisaties en initiatieven in de buurt. Stel je voor: een oudere heer komt wekelijks bij de huisarts met vage klachten. Een beetje last van dit en dan weer van dat. De huisarts krijgt er de vinger niet achter. Logisch ook, want een huisarts kijkt meestal alleen naar de medische kant van een patiënt. Bij deze meneer spelen echter heel andere zaken een rol bij zijn ongemakken: hij is eenzaam en heeft geldproblemen.” 

Niet-pluisgevoel 
Maar hoe zorg je ervoor dat zo’n kwetsbare Capellenaar met die achterliggende problemen geholpen wordt? Netty: “We hebben een ouderencoach in het leven geroepen. Bij een ‘niet pluis’-gevoel belt de huisarts de ouderencoach. Die kijkt hoe de man in kwestie weer lekker mee kan doen met het leven. Wat vindt hij diep in zijn hart leuk, daar sluiten we op aan. Vaak koppelen we een maatje aan een oudere. Dan kunnen ze samen naar de markt of een bakkie koffie drinken. Soms kijkt de coach of de buren wellicht iets kunnen betekenen. Zo wordt er weer een sociaal netwerk rond deze persoon gelegd.” Van de huisarts kreeg Netty vervolgens regelmatig positieve feedback: “Hij kijkt weer vrolijk uit zijn ogen,” hoorde ik dan. Hoe fijn is dat!? Het moet vanzelfsprekend worden dat we elkaar versterken. Dan is dat extra subsidiegeld ook niet meer nodig én heb je een blijvend resultaat.” 
 

Voorkomen zwaardere zorg 
Deze en andere leerrijke projecten tonen dat ze een brede definitie van gezondheid hanteren, waarbij welzijn een prominente plaats krijgt om (zwaardere) zorg te voorkomen of uit te stellen. Deze - vaak wijkgerichte - projecten introduceren nieuwe functies om verbindingen tussen domeinen aan te jagen en zorgen voor nieuwe samenwerkingsverbanden om van en met elkaar te leren. 

Nieuwsgierig geworden? Lees de inspiratiebundel. 

Geïnspireerd door dit project? En vind jij dat het anders moet en anders kan binnen het sociaal domein? Werkplaats Sociaal Domein Zuid-Holland Zuid organiseert op 17 november een slotconferentie. Meld je aan voor deze bijeenkomst in Rotterdam. 
 

Stadslabs, living labs en fieldlabs schieten als paddenstoelen uit de grond: steeds vaker ontstaan samenwerkingsverbanden waarin professionals samen met bewoners, ondernemers en onderzoekers werken aan innovatieve en lokale oplossingen voor stedelijke opgaven. Stadslabs zijn hierbij een veel gebruikte werkvorm. In deze labs werken verschillende partijen op vernieuwende wijze samen aan complexe vraagstukken, vaak op het niveau van de wijk of buurt. Onder andere onderzoekers van het lectoraat Dynamiek van de Stad brachten de labs de afgelopen twee jaar in kaart. Op 10 oktober worden de resultaten gepresenteerd tijdens het eindcongres. 

Sinds het najaar 2020 werken De Haagse Hogeschool, Hogeschool van Amsterdam, Hogeschool Utrecht en Hogeschool Inholland aan een tweejarig (RAAK-publiek) onderzoeksproject naar stadslabs. Vanuit Hogeschool Inholland zijn docent-onderzoekers Wouter Jaspar, David ter Avest en bij de start Judith Logger, betrokken vanuit het lectoraat Dynamiek van de Stad.

Het onderzoek
In het onderzoek staan verschillende vraagstukken centraal. Denk hierbij aan dilemma's rond thema's als gelijkwaardigheid van de samenwerking, verschuivende rollen en posities van verschillende partijen, het lerend vermogen en de (on)mogelijkheden om complexe stedelijke opgaven daadwerkelijk aan te pakken. De eerste stap was om bestaande samenwerkingsverbanden in kaart te brengen. Daarna is gekeken naar de vraag op welke terreinen stadslabs werken  en voor de aanpak van welk soort vraagstukken. Ook is onderzocht wat de ervaringen zijn in de verschillende gemeenten.  Lees meer over het project en bekijk de resultaten. 

Basisvoorwaarden in plaats van definitie stadslabs
Wat de docent-onderzoekers opviel is de grote verscheidenheid aan soorten stadslabs en de wijze waarop het begrip stadslab werd gebruikt. Wouter in een interview over het project op Platform stad en wijk: "We maken uit ons onderzoek op dat het begrip stadslab complex en diffuus is. Het is lastig om een eenduidige definitie te geven die rechtdoet aan alle situaties in de praktijk. We zien ook dat het begrip stadslab soms strategisch wordt ingezet. Wanneer er bijvoorbeeld een mogelijkheid is om een subsidie te krijgen wanneer je een ‘stadslab’ heet, dan kan het goed uitkomen om jezelf een stadslab te noemen, terwijl het op andere momenten of in andere contexten wellicht handiger is een bewonersinitiatief of een sociale onderneming te zijn. Sommige initiatieven noemen zich liever geen stadslab omdat ze vinden dat ze daarvoor niet aan de criteria voldoen, of omdat ze geen verwachtingen willen scheppen die ze denken niet waar te kunnen maken.” 

Om recht te doen aan de diversiteit van stadslabs willen de onderzoekers dan ook niet langer spreken over een strikte definitie, maar over basisvoorwaarden die belangrijk zijn binnen een stadslab. Leren, experimenten en co-creëren rondom grootstedelijke vraagstukken of complexe opgaven, in een bepaald geografisch gebied zien ze daarbij bij alle onderzochte samenwerkingsverbanden terugkeren. Daarnaast zijn de samenwerkingsverbanden in te delen in vier typen: bestuursgericht, kennisgericht, ondernemingsgericht of wijkgericht.

Samen reflecteren
Met een aantal activerende vragen willen de onderzoekers van de betrokken vier hogescholen innovatieve professionals uitnodigen om te reflecteren op het type stadslab dat ze zouden willen vormen. Staat het doel centraal of juist de weg er naartoe? Zitten de juiste mensen aan tafel en welke rol hebben bewoners binnen het stadslab?

10 oktober 2022: eindcongres
De inzichten uit dit RAAK-publiek onderzoeksproject worden tijdens het eindcongres op 10 oktober 2022 gepresenteerd. Daarnaast worden op het congres met behulp van organisatieopstellingen en activerende vragen praktische tools aangereikt om stadslabwerkwijzen vooruit te brengen.

Meld je aan voor het eindcongres

Co-auteurs zijn Wouter Jaspar, Inholland-docent filosofie en ethiek en docent-onderzoeker bij het lectoraat Dynamiek van de Stad, en Sanne Gruyters, docent filosofie aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). 

Leefwereld van studenten 
Studenten zijn in de beginfase nauw betrokken geweest bij het boek.  De docenten hebben de studenten proefcasussen voorgelegd, gevraagd welke films ze graag zien en wat ze tijdens hun stage zelf hebben meegemaakt. Op basis daarvan hebben de drie auteurs illustratieve casussen opgesteld. Ieder hoofdstuk begint met zo’n casus, pas daarna volgt de theorie. De vele praktijkvoorbeelden, slotopdrachten en ‘nadenkertjes’ in de tekst moeten aanzetten tot reflecteren.  Hiermee raken Stèphanie, Wouter en Sanne aan ethische vraagstukken die binnen de filosofie al duizenden jaren spelen, maar nog steeds actueel zijn. 

Kritisch nadenken en handelen
“Als sociaal werker krijg je te maken met een veelheid aan uitdagende situaties en dat levert vraagstukken op die niet altijd makkelijk te beantwoorden zijn”, aldus Wouter. “Omdat je met (kwetsbare) mensen werkt, gaat het altijd om normen en waarden. Je moet kunnen uitleggen wat je doet en dat ook kunnen verantwoorden. Dan is het belangrijk dat je kritisch blijft nadenken, ook binnen de tijdsdruk die er ontstaat. Je niet alleen afvragen ‘doe ik het goed?’ maar ook ‘is dit het juiste?’ Daarvoor moet je een bepaalde gevoeligheid ontwikkelen en dat onderscheidt sociaal werk van andere beroepenvelden. Wij proberen in dit boek toekomstige sociaal werkers voor te bereiden op de moreel beladen beroepspraktijk, door hen mee te nemen aan de hand van concrete voorbeelden.”

Prikkelende casuïstiek
De complexiteit van iedere casus is gekoppeld aan de verschillende niveaus van ontwikkeling van de student. Stèphanie: “Zo starten we met de kwestie ‘liefde op de werkvloer’, want dat heeft iederéén een keer meegemaakt. In een hoofdstuk over autonomie hebben we het vervolgens over 'afstand en nabijheid': een cliënt wil bijvoorbeeld contact houden via de telefoon. In een ander hoofdstuk gaat het over de marktwerking en de impact van systemen op het werken in de praktijk. En we ronden af met het bespreken van de werkwijze van collega's die bijvoorbeeld voor jou niet goed aanvoelt - durf je hierover in gesprek te gaan?”

Bredere verantwoordelijkheid
Bijzonder aan het boek is verder dat de auteurs de (nieuwe) beroepscode voor sociaal werk erbij betrekken. Wouter: “Tijdens hun opleiding worden studenten voortdurend geacht ‘zich te verhouden’ tot die beroepscode. Maar wat betekent dat eigenlijk? Ook hebben we de bredere rol van de sociaal werker willen belichten. Wat is bijvoorbeeld de invloed van ICT op de hulpverlening? Wat houdt een grotere zelfredzaamheid in van de cliënt? We zien dat daar steeds meer ruimte komt voor invulling door de sociaal werker en juist dan is het belangrijk dat je je eigen visie hebt.  Daarin is dit boek hopelijk een mooie ondersteuning.”

Meer weten over het boek 'Toegepaste ethiek in sociaal werk'? Meer informatie vind je op de website van de uitgever. 

Vroeg of laat bewandelen we allemaal het hobbelige pad naar volwassenheid. Wat we tegenkomen is voor iedereen anders maar voor elk van ons nieuw. Hoe vind je je weg en waar kun je terecht voor hulp? Wat zeggen jongeren daar zelf over? Met een breed consortium deed Hogeschool Inholland onderzoek naar de veerkracht van deze generatie. Tijdens de slotconferentie op 5 april komt de onderzoeksgroep met opvallende resultaten én aanbevelingen.

Geïnteresseerd? Meld je aan voor de slotconferentie.

“In de levensfase naar volwassenheid komen jongeren voor allerlei uitdagingen en moeilijkheden te staan”, zegt Roel van Goor, associate lector Jeugd en Samenleving. “Ze proberen los te komen van hun ouders, verkennen hun grenzen, maar willen wel gezien worden. Geen bemoeienis, wel aandacht. Maar wie houdt zicht en tot wie wenden zij zich voor steun? Dat is voor beleidsmakers en instellingen soms nog een blinde vlek.”

Veerkracht van jongeren
In 2017 startte het onderzoeksprogramma Ondersteuning Jeugd in Overgang naar Volwassenheid (OJOV). Met RAAK-PRO-subsidie van Regieorgaan SIA zoomden onderzoekers in op de leefwereld van jongeren van 16 tot en met 23 jaar in Amsterdam, Haarlem en Rotterdam. Hoe ontwikkelt hun leven zich? Waar lopen ze tegenaan? “We wilden vooral meer weten over de veerkracht van jongeren belicht vanuit hun perspectief”, zegt lector Femke Kaulingfreks van Jeugd en Samenleving. “Bij wie zeggen ze ondersteuning te vinden? Wat zijn hun hulpbronnen en hoe ervaren ze die? Daarmee kunnen we aanbevelingen doen voor professionals bij gemeenten, de sociaal-maatschappelijke ondersteuning en het onderwijs.”

Drie lectoraten, twee opleidingen
De lectoraten Jeugd en Samenleving, Dynamiek van de Stad en Empowerment en Professionalisering pakten het vraagstuk samen op met de drie gemeenten, kennis- en onderwijsinstellingen uit het hbo en mbo en partners in het werkveld. Ook de opleidingen Social Work en Pedagogiek waren betrokken.

Grote verschillen tussen jongeren
Een belangrijk onderdeel van OJOV was het kwalitatief onderzoek. De onderzoekers namen diepte-interviews af bij zo’n 150 jongeren met professionele ondersteuning uit verschillende leeftijdscategorieën. Dat leverde een breed geschakeerd beeld op volgens Van Goor. “Er zijn zulke grote verschillen tussen individuele jongeren dat je nauwelijks algemene conclusies kunt trekken. Hun steunsysteem is heel dynamisch. Welke hulpbronnen betekenisvol zijn voor jongeren hangt af van de uitdaging, eerdere ervaringen, toekomstbeeld en het moment.”

‘Kwetsbaar’ en zelfstandig
Eén algemeen beeld komt wel naar voren, benadrukt Van Goor: “Je ziet dat jongeren die een minder vanzelfsprekende route naar volwassenheid doorlopen, eerder bepaalde kwaliteiten ontwikkelen. Denk aan jongeren met een vluchtelingenachtergrond die voor veel zaken niet kunnen terugvallen op hun ouders. Zij worden gezien als ‘kwetsbaar’ maar leren ook juist eerder zelfstandig zijn.”

Optimistische kijk
Door de focus in het onderzoek op de veerkracht van jongeren komt ook een haast geruststellende conclusie bovendrijven. Waar professionals misschien de neiging hebben situaties te problematiseren, kunnen jongeren daar zelf veel relativerender naar kijken. “Bijvoorbeeld als jongeren tijdelijk geen vaste woon- of verblijfplaats hebben”, zegt Kaulingfreks. “Dan nog kunnen ze zeggen dat het goed met ze gaat. Want hun situatie kan ten opzichte van het verleden zijn verbeterd.”

Jeugdvriendelijke omgeving
Toch kunnen jongeren op allerlei vlakken problemen ervaren, ook daar waar volwassenen dat niet altijd verwachten. Daarom pleiten de onderzoekers voor een uitgebreid steunsysteem dat hen helpt hulpbronnen in te schakelen op momenten dat het nodig is. “We moeten een jeugdvriendelijke omgeving creëren waar vangnetten zijn”, zegt Van Goor. “Institutionele steun is daarbij heel belangrijk. Bijvoorbeeld van gemeenten om tijdelijke financiële schulden over te nemen zodat jongeren door kunnen met hun leven. Of toegang tot jeugdhulp in scholen. Maar denk ook aan monitoring door docenten, decanen en studieloopbegeleiders.”

Dinsdag 5 april slotconferentie
Op dinsdag 5 april vindt de slotconferentie plaats van OJOV. Het is een interessante bijeenkomst voor alle professionals die beleidsmatig of in de praktijk met en voor jongeren werken, zo ook voor toekomstige professionals: studenten van jeugdopleidingen die bovendien ook zelf jongvolwassen zijn. “We presenteren onze inzichten en aanbevelingen, gaan er in thematische workshops mee aan de slag en voeren een gesprek met het ministerie van VWS over plannen rond ondersteuning van jongeren”, zegt Kaulingfreks. “Ook presenteren we een praktische tool voor professionals om in gesprek met jongeren vanuit hun perspectief hun specifieke hulpbronnen in kaart te brengen. Daarmee kun je zonder oordeel in gesprek gaan en jongeren bewust maken van de hulpbronnen om hen heen.”

Het onderzoek Ondersteuning Jeugd in Overgang naar Volwassenheid (OJOV) draagt bij aan de ondersteuning van oudere jeugd en jongvolwassenen die aansluit bij de levens, behoeften en ambities van jongeren zelf. In het onderzoek is speciale aandacht voor veerkracht van jongeren en hoe professionals kunnen helpen die veerkracht te versterken. Op dinsdag 5 april 2022 vindt de slotconferentie van het onderzoek plaats van 12.45 tot 17.30 uur bij Hogeschool Inholland Haarlem. Interesse? Meld je aan!

OJOV is een vierjarig onderzoeksprogramma in de steden Amsterdam, Haarlem en Rotterdam. Het is uitgevoerd door de onderzoekslijnen Jeugd & Samenleving, Dynamiek van de Stad en Empowerment en Professionalisering van Inholland en het Verwey-Jonker Instituut.

Slotconferentie
Collega's en andere geïnteresseerde professionals uit he twerkveld zijn welkom op dinsdag 5 april om de slotconferentie van dit onderzoeksprogramma bij te wonen. Wij presenteren onze resultaten en gaan daar graag met je over in gesprek. Diverse workshops bieden je de mogelijkheid om kennis uit het onderzoek te leren toepassen in de beroepspraktijk of beleid. Zo zetten we een eerste stap richting het beter aansluiten van ondersteuning aan jongeren.

Programma

• 12.45 uur - koffie en welkom (centrale hal)
• 13.15 uur - openingslezing Roel van Goor (associate lector Jeugd en Samenleving en onderzoeksleider), met aandacht voor:
  Resultaten van vier jaar kwantitatief en kwalitatief onderzoek naar jongeren in overgang naar volwassenheid (16-23 jaar), hun veerkracht en de rol van professionele hulp en ondersteuning in hun leven. We gaan in op wat het oplevert om vanuit een veerkrachtperspectief naar de levens en ontwikkeling van jongeren te kijken. Daarnaast gaan we na welke consequenties de resultaten van het onderzoek hebben voor beleid en professionele werkvelden waarin met oudere jeugd en jongvolwassenen wordt gewerkt.
• 14.30 uur -  workshopronde 1
• 15.30 uur - workshopronde 2
• 16.30 uur -  afsluiting door Femke Kaulingfreks (lector Jeugd en Samenleving en projectleider). Zij vat de belangrijkste bevindingen samen en voert hierover het gesprek met een vertegenwoordiger van landelijk beleid.
• 17.00 uur - borrel en netwerken

Workshops
Er zijn zes workshops, verzorgd door de OJOV- onderzoekers. Elke bezoeker woont twee verschillende workshops bij. 

• Preventieve ondersteuning voor jeugd in de overgang naar volwassenheid. 
• Wat werkt bij hulp aan jeugd in overgang naar volwassenheid? 
• Vanuit veerkracht werken met kwetsbare jongeren en gezinnen in crisis. 
• Werken vanuit veerkracht in het onderwijs. 
• Veerkrachtig beleid voor oudere jeugd en jongvolwassenen. 
• Op weg naar een landelijke leergemeenschap jeugd in overgang naar volwassenheid (Plein 16-27).

OJOV is een initiatief van Hogeschool Inholland (Onderzoekslijnen Jeugd & Samenleving, Dynamiek van de Stad en Empowerment en Professionalisering) en Verwey-Jonker Instituut.

Vragen over de slotconferentie? 
Neem dan contact op met Michelle Bax-Driehuijs (06 152 79 966 ), teamondersteuner onderzoekslijnen Dynamiek van de Stad & Jeugd en Samenleving.

Interesse? Meld je aan voor de slotconferentie en de workshops.