Als meisje hield Sietske Klooster niet van stilzitten. Ze kwam graag in de Zuid-Limburgse natuur, had een verzorgpaard en danste ballet op hoog niveau. Deze beweeglijkheid brengt ze terug in een nieuw principe voor ontwerpend onderzoeken. Met belichaamd systemisch co-design verzamelt ze betrokkenen rond een systemisch vraagstuk om hen uit hun hoofd te halen. Ze laat hen op een fysieke manier co-creëren zodat systemische verandering al doende ontstaat. In haar professional doctorate (PD) ontwikkelt ze dit principe tot een methode waarmee ook andere veranderprofessionals kunnen gaan werken.

Sietske is opgeleid als industrieel ontwerper. Al tijdens haar afstudeerproject aan de TU Delft combineerde ze het ontwerpen van producten met beweging. “Het idee is om niet zozeer een stoel of een beker te ontwerpen maar om een handeling te ontwerpen: de beweging om te zitten of de beweging om te drinken. Daarmee wijk je af van de gebaande paden in je hoofd en gebruik je je hele lichaam om tot een innovatief ontwerp te komen. Het brengt ons verder omdat ons lichaam als geheel slimmer is dan ons hoofd alleen. Je komt tot inzichten die je anders niet had kunnen bedenken.”

Lichamelijk ervaren
Het principe om bewegend te ontwerpen past Sietske inmiddels al 25 jaar toe om processen voor innovatie en systemische verandering op gang te brengen. Sietske ontwikkelde aanvankelijk de innovatiemethode Interactie Choreografie. Ze ontwikkelde die door tot een aanpak voor complexe transitievraagstukken, die nu de basis is voor haar PD rond belichaamd systemisch co-design. Ook hier is het de bedoeling om mensen uit hun hoofd te halen en vraagstukken lichamelijk te laten ervaren. Niet in je eentje, maar samen met andere betrokkenen. Zo ontstaat gezamenlijk inzicht en actie met perspectief voor systeemverandering.

Melk proeven
Sietske ontwikkelde de principes van belichaamd systemisch co-design via een zeven jarig project binnen de zuivelindustrie. “De melkproductie in Nederland is door de industrialisatie sterk veranderd”, zegt ze. “Terwijl we nu een zeer efficiënte, eenvormige en op export gerichte industrie kennen, was er vroeger veel meer diversiteit in de manier waarop we melk produceerden. Er waren verschillende koeienrassen, passend bij de verschillende Nederlandse waterrijke landschappen. En net als bij wijnen kun je dat verschil proeven: afhankelijk van de grondsoort, de vegetatie die erop groeit en het koeienras dat die vegetatie eet, smaakt melk verschillend en heeft die een verschillende samenstelling in onder meer vetten en eiwitten.”

Van sceptisch naar gemotiveerd
Onder de naam MelkSalon reisde Sietske met een proeverij-installatie door het Nederlandse landschap. Ze serveerde melk en zuivelproducten van verschillende boerderijen, landschappen en koeien. Hierbij bracht ze steeds andere stakeholders samen, zoals boeren, fabrikanten, consumenten en beleidsmakers om samen nippend te proeven uit delicate kopjes. Waar sommigen vooraf sceptisch waren over het idee van werken met diversiteit in melk, raakten ze door deze bijzondere proeverij-ervaring letterlijk fysiek gemotiveerd hier iets mee te gaan doen. “Vanuit deze gedrevenheid faciliteerde ik co-creatie tussen de stakeholders en daaruit vloeiend innovaties voort. Zo is er onder andere een hightech innovatie uit de MelkSalon ontstaan, die verschillen in melksmaak- en samenstelling op de boerderij verwerkt tot zuivelproducten, waarin die verschillen naar voren komen. Deze producten zijn nu te koop in de grotere supermarkten.”

Expertisenetwerk Systemisch Co-design
Van Inholland krijgt Sietske binnen het lectoraat Societal Impact Design de ruimte om het principe van belichaamd ontwerp door te ontwikkelen tot een methode waarmee ook andere ontwerpers systemische vraagstukken kunnen aangaan. Het kan daarmee een plek krijgen in de groeiende bibliotheek van methodologieën en kennisproducten waar het Expertisenetwerk Systemisch Co-design (ESC) aan werkt. “Mijn centrale vraag is hoe je de principes uit de MelkSalon kunt doorvertalen naar andere transitievraagstukken”, zegt Sietske. “Daartoe verken ik eerst bij welke projecten van het Expertisenetwerk ik kan aansluiten. Daarna kies ik een combinatie van projecten om mijn principes toe te passen en door te ontwikkelen in samenwerking met andere transitiemakers.”

Transitie naar een duurzame samenleving
“Ik verheug me op dit PD-traject”, zegt Sietske. “Het past bij me, vanuit mijn praktijkgerichte achtergrond. Met de PD kan ik inzichten uit mijn eigen onderzoekende ontwerppraktijk gaan delen en doorvertalen met andere transitiemakers, als bijdrage aan systemische veranderingen naar een duurzame samenleving. Graag zie ik ook dat studenten betrokken zijn bij de projecten die ik met de PD doe, zodat fysiek en belichaamd werken onderdeel kan worden van de beroepsontwikkeling.”

Aanwinst voor lectoraat en ESC
Sietske wordt tijdens haar traject begeleidt door Wina Smeenk, lector Societal Impact Design en voorzitter van ESC. Wina: “Ik ben heel benieuwd hoe Sietske haar principes in andere contexten gaat inzetten. Een PD is een aanwinst voor het lectoraat en ons ESC-netwerk omdat we met Sietske als figuurlijke ‘satéprikker’ de komende jaren embodied principes in onze lopende projecten kunnen testen en verder ontwikkelen.”

Kennis uit praktijkgericht onderzoek belandt nog te vaak in een rapport of artikel dat in de praktijk beperkt wordt gebruikt. Terwijl juist de vorm waarin kennis wordt aangeboden bepaalt of professionals ermee aan de slag kunnen. In het nieuwe handboek ‘Kennisproducten uit Praktijkgericht onderzoek’ laten de auteurs zien hoe onderzoekers kennisproducten – zoals kaartensets, spellen, principes, handreikingen en protocollen – bewust kunnen ontwerpen en vanaf de start kunnen meenemen in hun onderzoeksaanpak. 

Het boek wordt op 11 februari gepresenteerd op de ESConferentie in Pakhuis De Zwijger in Amsterdam.
 

Kennisproduct bepaalt of kennis landt in de praktijk

Praktijkgericht onderzoek aan hogescholen is de afgelopen twintig jaar sterk volwassen geworden en heeft een eigen positie verworven in het onderzoeksveld. Tegelijk groeit het besef dat haar impact niet alleen afhangt van de kwaliteit van de kennis zelf, maar ook van de vorm waarin die kennis wordt gegoten. Kennisproducten worden nog vaak gezien als bijzaak, iets dat pas aan het einde van het onderzoek aandacht krijgt. Het handboek brengt daar verandering in door voor het eerst overzicht, taal en verdieping te bieden voor het werken met kennisproducten.

“Een kennisproduct is niet het sluitstuk van je onderzoek. Het is een ontwerpkeuze die bepaalt hoe professionals de kennis kunnen gebruiken in hun dagelijkse werk”, zegt Wina Smeenk, lector Societal Impact Design bij Hogeschool Inholland. Zij is, naast lectoren Koen van Turnhout en Daan Andriessen (Hogeschool Utrecht) en Miriam Losse (Hogeschool Saxion), één van de auteurs/redacteuren van het nieuwe handboek.
 

Stop met kennis ‘overdragen’

De auteurs beschrijven kennisproducten als middelen die leerprocessen bij praktijkprofessionals ondersteunen en kennis helpen ontlokken. Niet de behoefte van de onderzoeker om kennis te verspreiden staat centraal, maar de vraag: hoe ondersteunen we professionals in hun kenniswerk in de praktijk?
 

Rijke praktijk, kritisch onderzocht

Het boek is gebaseerd op vele praktijkvoorbeelden: succesvolle en minder succesvolle kennisproducten, kennisproducten van de auteurs zelf én van collega-onderzoekers. De makers zijn opgezocht en bevraagd: wat werkt, wat niet, en waarom?

“Die reflecties leveren de lezer concrete lessen op over valkuilen zoals de inzet van expertise en middelen voor het ontwikkelen van het kennisproduct en het onderschatten van context en gebruik”, zegt Miriam Losse, methodoloog en adviseur onderzoek bij Hogeschool Saxion. “Daarnaast biedt het handboek praktische ontwerptips voor onderzoekers die hun kennisproducten bewuster willen ontwikkelen.”
 

Geef kennisproducten een plek in het onderzoeksplan

Volgens de auteurs verdienen kennisproducten een expliciete plek in het onderzoeksontwerp. “De keuze voor een kennisvorm en uitingsvorm beïnvloedt het type onderzoek, de bewijslast en de manier waarop kennis kan doorwerken in de praktijk. Door hier vroegtijdig over na te denken, kan de bruikbaarheid en impact van praktijkgericht onderzoek aanzienlijk worden vergroot”, aldus Koen van Turnhout, lector Human Experience & Media Design, en Daan Andriessen, lector Onderzoekend Vermogen, beiden werkzaam bij Hogeschool Utrecht.
 

Drie boeken in één

Het handboek is opgezet als:

• handboek met concepten, denkwijzen en praktische ontwerptips
• inspiratieboek om ideeën op te doen voor kennisproducten
• naslagwerk voor onderzoekers die gericht willen terugzoeken

Het boek is geschreven door en voor praktijkgerichte onderzoekers aan universiteiten en hogescholen, maar is ook relevant voor practoraten, strategisch adviseurs, beleidsmakers en kenniswerkers in het bedrijfsleven.
 

Het boek wordt op 11 februari gepresenteerd in Pakhuis De Zwijger bij de conferentie van het Expertisenetwerk Systemisch Co-design in Amsterdam.

Van 11 tot en met 13 februari 2026 nodigt Expertisenetwerk Systemisch Co-design (ESC) alle transitiemakers uit om vier jaar ESC te vieren en de start van de volgende fase van ons netwerk te markeren. Tijdens deze driedaagse conferentie in en rond Pakhuis de Zwijger (Amsterdam) komen ontwerpers, maatschappelijke organisaties en onderzoekers samen om inspirerende praktijkverhalen te delen, te ervaren en van elkaar te leren.
 

11 februari | Praktijk in beeld
Een dag vol praktijkverhalen uit het netwerk. Lopende, afgeronde en nieuwe projecten laten zien hoe Systemic Co-Design werkt in transitie contexten en samenwerkingsnetwerken. In de avond vindt een speciale boekpresentatie plaats over kennisproducten als tastbare opbrengst van praktijkgericht onderzoek.

12 februari | Expeditiedag
Na een gezamenlijke start trekken de deelnemers in groepjes als een zwerm bijen de stad Amsterdam in. Ze bezoeken ESC-partners en projecten in de praktijk: een dag van ontmoeting en kruisbestuiving, waarin ESC zichtbaar wordt als gedeelde cultuur.

13 februari | Impact & Onderwijs
De slotdag staat in het teken van doorwerking. Wat heeft vier jaar ESC opgeleverd en hoe vertalen we deze inzichten naar blijvende impact in onderwijs en professionele praktijk.
 

Praktische informatie

Date: 11, 12, 13 februari 2026
Location: Pakhuis de Zwijger, Piet Heinkade 179, 1019 HC Amsterdam
Time: 9.30 tot 17.00 uur

Klik voor meer informatie & aanmelden.
 

Samenwerken in de wijk 
De inzet van het Co-Design Canvas was onderdeel van de onderwijsmodule ‘Draagvlak creëren’, waarin vijftien klassen elk een Rotterdamse wijk adopteren. Per wijk ontvingen de studenten drie concrete uitdagingen van wijkmanagers, bijvoorbeeld op het gebied van leefbaarheid, participatie of sociale cohesie. In kleine teams gingen studenten vijf weken lang de wijk in om samen met bewoners en andere betrokkenen co-creatief oplossingsrichtingen te ontwerpen. 

De studententeams maakten wekelijks een snapshot van hun Co-Design Canvas. Hierin brachten ze hun inzichten, stakeholders en oplossingsrichtingen visueel in kaart. Dankzij de methodiek leerden studenten niet alleen hoe zij draagvlak creëren voor interventies, maar ook hoe zij met verschillende belanghebbenden samenwerken en ontwerpdenken toepassen in complexe maatschappelijke contexten. 

Aansluiten bij de praktijk
Het project kwam tot stand vanuit het Expertisenetwerk Systemisch Co-Design (ESC), dat vier hogescholen verbindt en een brug slaat tussen onderwijs, onderzoek en maatschappelijke praktijk. “Deze samenwerking is een mooi voorbeeld van hoe studenten van onze vier hogescholen profiteren van ons ESC-netwerk ” aldus Wina Smeenk

Co-Design Canvas als praatplaat 
“Bij de opleiding Bedrijfskunde willen we de veranderleiders van de toekomst opleiden,” zegt docent-onderzoeker aan Hogeschool Rotterdam Sybe Stuij, die samen met collega Hans Rood de studententeams begeleidde. “Door tijdens hun studie kennis te maken met het Co-Design Canvas, krijgen studenten een praktisch hulpmiddel in handen om nu en later tot breed gedragen oplossingen te komen. Het mooie is dat het canvas in de praktijk ook echt als een praatplaat werkt: zodra studenten het erbij pakken op locatie, ontstaat er meteen een gesprek. Iedereen die meekijkt, gaat spontaan meedenken. Dat maakt het niet alleen een ontwerptool, maar ook een uitnodiging tot dialoog.” 

Docenten ervaren Co-Design in train-the-trainer workshop 
Ter voorbereiding op deze vernieuwende manier van onderwijzen volgde het docententeam van Hogeschool Rotterdam begin april een interactieve train-the-trainer workshop, verzorgd door docent-onderzoeker bij het lectoraat Societal Impact Design Claudia Mayer. Tijdens deze sessie maakten de docenten zelf kennis met de uitgangspunten en werkvormen van co-design, zoals het voeren van korte rolspelinterviews rondom stakeholderbelangen. 

De workshop bood inzicht in de methodiek achter het Co-Design Canvas en inspireerde docenten tot nieuwe vormen van begeleiding, met ruimte voor speelsheid, reflectie en experiment.  

Aanpak met meerwaarde 
De Rotterdamse wijkmanagers en gemeente reageren enthousiast op deze nieuwe aanpak. Zij zien de meerwaarde van de co-designprojecten in hun wijken en willen deze vorm van samenwerking daarom voortzetten. 

De toekomst van duurzaamheid begint bij jezelf. Met trots presenteert het Expertisenetwerk Systemisch Co-Design (ESC) de ESC-IDG Hub. Dit platform, dat 27 januari gelanceerd is, brengt professionals, onderzoekers en studenten samen om vaardigheden te ontwikkelen en oplossingen te bedenken voor duurzaamheidsuitdagingen. De hub is toegankelijk via www.esc-idghub.nl. Als onderdeel van deze hub reist tevens een expositie rond die tot 6 februari te bezoeken is in de Expo-ruimte bij Inholland, Amsterdam.

For English press here

Vertrekpunt voor innovatie
De ESC-IDG Hub richt zich op het aanpakken van maatschappelijke transities en duurzaamheidsuitdagingen. Het platform combineert de ontwikkeling van individuele vaardigheden en capaciteiten met systemisch co-design, een methode om complexe problemen, zoals klimaatverandering, sociale ongelijkheid en transities naar een circulaire economie, op een gestructureerde creatieve manier samen aan te pakken.

Veel mensen voelen zich overspoeld door de omvang van dergelijke thema’s en weten niet waar te beginnen. Daarom heeft authentic leadership een belangrijk plek in de ESC-IDG Hub. IDG staat voor Inner Development Goals en benadrukt hoe persoonlijke groei bijdraagt aan het realiseren van een duurzame samenleving en de Sustainable Development Goals (SDG’s). Het biedt een vertrekpunt: From being to acting.

Samenwerking en persoonlijke ontwikkeling

De ESC-IDG Hub speelt in op de dringende behoefte aan ontwikkeling en richt zich op drie belangrijke doelstellingen:

• Bewustwording creëren bij studenten en docenten over het belang van innerlijke ontwikkeling in relatie tot maatschappelijke transities.       
• Community-building: het opzetten van een netwerk waarin studenten en docenten onder andere ervaringen, oefeningen en tools kunnen uitwisselen.
• Integratie in het onderwijs: praktische handvatten bieden om IDG’s te integreren in lesprogramma’s en projecten binnen het hoger onderwijs.

Jürg Thölke, lector Authentiek Leiderschap en betrokken bij de ESC-IDG Hub, licht toe: “In de kern kunnen we maatschappelijke uitdagingen alleen het hoofd bieden door bewustwording van onszelf én van onze plek in de wereld. Dat het thema voldoende onder de aandacht wordt gebracht en genormaliseerd, is essentieel. Deze hub is daar een belangrijk onderdeel van en helpt ons nadenken, ontwikkelen en van elkaar te leren. Zodat we samen meer impact kunnen realiseren.”
 

Reizende expositie als plek voor verbinding
Naast de lancering van een online platform, waar geïnteresseerden zich kunnen abonneren op de WhatsApp-groep om op de hoogte te blijven van de verschillende activiteiten, is er een fysieke expositie. Deze interactieve expositie geeft bezoekers een blik op de projecten en methodieken van de hub en heeft enerzijds als doel het ophalen van informatie bij bezoekers voor de verdere uitwerking van onderwijsinterventies, en anderzijds het creëren van een plek voor ontmoeting en verbinding.

Philippa Collin, onderzoeker en projectleider van de ESC-IDG Hub licht toe: “Met deze hub willen we verbindingen versterken en een lokaal ecosysteem op gang brengen waarin onderwijs, onderzoek en praktijk elkaar vinden. De expositie speelt hierin een belangrijke rol: het biedt inspiratie, laat bezoekers nadenken over hun eigen bijdrage en helpt hen de link te leggen met hun intrinsieke motivatie. Uiteindelijk hopen we dat iedereen in het onderwijs, zowel studenten als docenten als andere medewerkers, zichzelf een rol ziet spelen in de grote maatschappelijke transities die voor ons liggen.”

Tot 6 februari is de expositie te bezoeken in de Expo-ruimte van Inholland, Amsterdam. Daarna start de expositie aan een reis langs andere partners van het Expertisenetwerk Systemisch Co-Design: Inholland Haarlem, Inholland Den Haag, Hogeschool Utrecht, Haagse Hogeschool en Hogeschool Rotterdam. De exacte expositiedata worden vermeld op de website. 

Meer weten over ESC-IDG Hub?
Iets groots aanzwengelen begint vanuit iets kleins in jezelf. Zij die van betekenis willen zijn en hun eigen mogelijkheden willen onderzoeken om een bijdrage te leven aan maatschappelijke transities, kunnen zich aansluiten bij de hub via www.esc-idghub.nl of neem voor meer informatie contact op met projectleider Philippa Collin via philippa.collin@inholland.nl.

Het Expertisenetwerk Systemisch Co-Design (ESCape) onder leiding van lector Wina Smeenk, heeft een stimuleringsbijdrage voor creatieve industriepartners in het leven geroepen: de ESCall. Het expertisenetwerk wil de kennis en ervaring van alle betrokken partners delen en inzetten om elkaar te versterken en gezamenlijk sneller vooruitgang te boeken bij transitieopgaven. ESCape roept creatieve industriepartners op om praktijkervaringen om te zetten in concrete, deelbare kennisproducten, waarbij zij een stimuleringsbijdrage kunnen aanvragen tot 7.500 euro per partner voor de ontwikkeling van tools, werkvormen of andere kennisproducten die bijdragen aan het ontwerprepertoire van Systemisch Co-Design (SCD). Aanvragen moeten voor 30 juni 23:59 uur worden ontvangen.

Waar het voor lectoren en onderzoekers gebruikelijk is om expliciet kennis te omvatten en te ontsluiten in diverse kennisproduct vormen, blijft dat bij creatieve industrie partners vaak impliciet, en is dat niet vanzelfsprekend en meestal ook niet mee begroot in projecten. Daarmee gaat een schat aan ervaring, kennis en data verloren en is doorbouwen op elkaars expertise en ervaring lastig. Onderzoekers en praktijkpartners van ESCape kunnen kennisontwikkeling op het gebied van Systemisch Co-Design-(SCD) een boost geven door deze praktijkervaringen aan de oppervlakte te krijgen in concrete kennisproducten.

Partners van ESCape krijgen zo de kans iets te maken waar ze anders geen gelegenheid voor hebben. Iets nieuws, creatiefs, waarin de kracht van creatie in de context van SCD tastbaar, ervaarbaar en overdraagbaar gemaakt wordt. Praktijkpartners van ESC kunnen eenmalig een aanvraag indienen voor een stimuleringsbijdrage van maximaal 7.500 euro per partner. Het is daarbij toegestaan en zelfs aanbevolen voor partners om samen te werken en budgetten te combineren. Meer informatie en het aanvraagformulier vind je hier.

For English press here.

Het Co-Design Canvas is een beproefd, praktisch verandertool om op een open en transparante manier samenwerkingen rond maatschappelijke uitdagingen te plannen, uit te voeren en te evalueren met verschillende stakeholders. Het begrijpen en aanpakken van deze uitdagingen is moeilijk omdat geen enkele stakeholder of organisatie als enige verantwoordelijk is. Alles is met elkaar verbonden en verandert voortdurend, waardoor uitdagingen over het hoofd gezien worden en belanghebbenden geen belangrijke beslissingen kunnen of willen nemen.

"Co-design is per definitie samenwerken. Om maatschappelijke impact te bereiken, zijn alle belanghebbenden nodig. Alleen als alle verschillende perspectieven vertegenwoordigd zijn, ontstaan er zinvolle ontwerpmogelijkheden," zegt Wina Smeenk, lector Societal Impact Design. "Als we willen dat ideeën van maatschappelijk betrokken bewoners effect hebben, kan dat alleen door een goede samenwerking met andere belanghebbenden."

Het Co-Design Canvas is een hulpmiddel voor overheden, burgers, bedrijven, non-profitorganisaties, kennisinstellingen en andere belanghebbenden om transparant te communiceren en samen te werken. Het verduidelijkt en bespreekt verschillen in belangen, kennis, ervaring en machtsverhoudingen, staat vanaf het begin stil bij gewenste positieve impact en concrete resultaten en zorgt ervoor dat ieders stem echt gehoord wordt.

Het Canvas bestaat uit acht kaarten over co-design beslissingen die bij elkaar gelegd kunnen worden. "Samen met de stakeholders navigeer je flexibel door de kaarten", legt Wina uit. "Je kunt verschillende routes nemen door het Canvas. Soms moet je teruggaan. Het is beslissingen herzien en vooruitdenken." Maar cruciaal is vooral dat iedereen inspraak heeft, vindt Wina. "Als mensen echt hun belangen kunnen inbrengen en het gevoel hebben dat hun belangen gediend worden door samenwerkingsprojecten, dan zie je dat mensen hun schouders eronder zetten en er al hun enthousiasme aan geven. Dan ontstaat er iets moois."

Het Co-Design Canvas is verkrijgbaar via BIS uitgevers.

Boekpresentatie

Op dinsdag 10 oktober vindt de feestelijke presentatie plaats van het boek The Co-Design Canvas in Pakhuis de Zwijger. Je bent van harte uitgenodigd om hierbij aanwezig te zijn.

MET BIJDRAGEN VAN
Agnes Willenborg, Claudia Mayer en Koen van Turnhout

PRAKTISCHE INFORMATIE
Datum: 10 oktober 2023
Tijd: 19:00 uur – 21:30 uur
Locatie: Pakhuis de Zwijger, Piet Heinkade 179, Amsterdam

AANMELDEN
Tickets voor dit event zijn gratis verkrijgbaar via Pakhuis de Zwijger: https://dezwijger.nl/programma/the-co-design-canvas

Het Expertisenetwerk Systemisch Co-design, Systemic Design Association en Pakhuis de Zwijger slaan de handen ineen en organiseren van 10 tot 12 oktober de Amsterdamse hub van het RSD12 Symposium. RSD staat voor Relating Systems and Design Thinking en is een jaarlijkse conferentie waar diverse ESC-lectoren al eerder presenteerden. In plaats van iedereen naar Georgetown te laten vliegen, waar RSD12 plaatsvindt, heeft de conferentie dit jaar twaalf verschillende hubs verspreid over de hele wereld. Zo kan iedereen zich laten inspireren zonder grote afstanden te vliegen. 

Het algemene thema van de RSD conferentie is ‘Emergence in Entanglement’ en in Amsterdam hebben we een programma vol met voorbeelden, verhalen en onderzoeken rond de vraag hoe te navigeren in systemische verandering en transities. We verkennen vier verschillende maatschappelijke uitdagingen: de duurzame en circulaire maatschappij, de gezonde en vitale samenleving, veilige en eerlijke digitale wereld en onderwijs in tijden van transitie. Rond elk thema zijn er keynotes, workshops en presentaties, zowel plenair als in break-out sessies. 

For English press here

Programma  en tickets

Ieder dagdeel is gewijd aan een maatschappelijke transitie, die we beschouwen als een systeem. Het programma vind je op de website van Pakhuis de Zwijger, deze wordt de komende weken nog verder aangevuld. Via deze webpagina zijn ook de tickets voor de driedaagse conferentie te koop.

Avond programmering

Op 10 en 11 oktober zijn er in de avond twee boekpresentaties. Wina Smeenk presenteert op 10 oktober haar boek ‘The Co-Design Canvas’ en Bas van den Berg zal op 11 oktober zijn boek ‘Regeneratief Onderwijs in tijden van Transitie’. Meer informatie vind je hier en hier. De boekpresentatie van Wina is in het Engels. 

Meer info en registratie voor de boek presentatie van Wina: https://dezwijger.nl/programma/the-co-design-canvas 

Meer info en registratie voor de boek presentatie van Bas: https://dezwijger.nl/programma/onderwijzen-in-transities

Hou onze website en LinkedIn in de gaten om op de hoogte te blijven over het programma.

Voor vragen, ideeën of workshop suggesties kun je contact opnemen met Frank Evers via frank.evers@inholland.nl

De transitie naar een duurzamere samenleving wordt vaak ervaren als een uitdaging die te complex kan lijken om er zelf iets aan te doen. In dit interview met circulair platform CIRCL vertelt Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, waarom dit niet zo hoeft te zijn als we principes uit de ontwerpwereld toepassen. Dan kunnen we een maatschappij creëren die voor iedereen werkt. Maar daarvoor is het belangrijk dat je eerst dichter bij jezelf komt om vervolgens samen met anderen een verschil te kunnen maken (bron: Circl, ON PURPOSE #8).

Dankzij haar achtergrond als ontwerper kijkt Wina op een creatieve manier naar maatschappelijke uitdagingen. Ze stelt dat we niet alleen samen de maatschappij van de toekomst moeten ontwerpen. Volgens Wina moet er ook tussen mensen iets veranderen; het is belangrijk dat wij beseffen dat we allemaal deel uitmaken van een systeem dat wij kunnen veranderen. 

Lees hier het volledige artikel met Wina's interview met Kees Klomp, of bekijk de video hieronder.

Nederland staat voor grote maatschappelijke opgaven. Via onderwijs en onderzoek wil Hogeschool Inholland bijdragen aan de oplossing hiervan, om zo de wereld waarin wij leven duurzamer en veerkrachtiger maken. Collegevoorzitter Bart Combee vertelt daar in PIT, het magazine voor praktijkgericht onderzoek, meer over. Hij zoomt in op systemisch co-design en interdisciplinair samenwerken. “Oplossingen zoeken voorbij de grenzen van de eigen discipline is een tweede natuur aan het worden.”

“Een kenmerk van maatschappelijke vraagstukken is dat ze complex zijn en vaak een interdisciplinaire aanpak vereisen. Met tachtig opleidingen hebben we als Inholland een volledig palet aan disciplines in huis. Wij kunnen daardoor makkelijk verbindingen leggen. Als het gaat om duurzaamheid bijvoorbeeld, werkt het groencluster van onze school nauw samen met onderzoekers, docenten en studenten van logistiek, techniek, het economische en het sociale domein. Oplossingen zoeken voorbij de grenzen van de eigen discipline is een tweede natuur aan het worden.”

Disciplines komen samen in minor
“Het leidt ertoe dat steeds meer opleidingen met een klassiek beroepsprofiel ook andere disciplines integreren, zoals digitalisering. Ook ontstaan nieuwe studierichtingen. We ontwikkelen bijvoorbeeld de minor ‘Samen werken aan de toekomstbestendige stad’ en de masteropleidingen ‘Kwaliteit van de leefomgeving’ en ‘Navigating sustainable transitions’. Deze nieuwe minors, waarin meerdere disciplines samenkomen, passen perfect binnen het maatschappelijk verdienvermogen.” 

Succesvolle veranderingen door systemisch co-design
“Omdat maatschappelijke thema’s een multidisciplinaire aanpak vereisen met veel verschillende partners, is ook kennis van verandervermogen van belang. Systemisch co-design kan helpen om veranderingen succesvol en duurzaam te maken (zie ook het interview met lector Wina Smeenk in hetzelfde PIT magazine). Bij deze methodiek draait het om co-creatie en co-design van alle partners. Ontwerpkennis, ontwerpmethoden en verbeelding spelen een belangrijke rol. De methodiek is nog volop in ontwikkeling.”

Expertisenetwerk opzetten
“Samen met De Haagse Hogeschool, Hogeschool Utrecht en vele praktijkpartners zetten we een expertisenetwerk op rondom systemisch co-design. Dat netwerk gaat de methodiek verder vormgeven, ervaringen opdoen en hulpmiddelen ontwikkelen voor overheden, bedrijven en kennisinstellingen. Zo ontstaat hét lerend netwerk voor systemisch co-design. Nationaal en internationaal.”

Proberen en vooral leren
“Het interessante aan alle trajecten is dat we er zelf veel van opsteken. We proberen, leren en zoeken een weg naar een ongewisse uitkomst; we bouwen de brug terwijl we er overheen lopen. Het beroepenveld verandert snel, de student is minder in het klaslokaal en meer in het werkveld en praktijkgericht onderzoek krijgt een grotere rol. Dat zijn mooie ontwikkelingen. Een nauwe samenwerking met alle stakeholders houdt onderwijs en onderzoek relevant en actueel.”

Dit is een integrale uitwerking van het interview met Bart. Lees het gehele artikel – mét visies van andere hogeschoolbestuurders – vanaf pagina 10 in PIT, het magazine voor praktijkgericht onderzoek.

Op maandag 30 mei vond de startbijeenkomst plaats van het Expertisenetwerk Systemisch Co-design (ESC). Initiatiefnemers als Hogeschool Inholland, De Haagse Hogeschool en Hogeschool Utrecht en uiteenlopende partners maakten kennis met het programma- en gedeelde onderzoeksteam en spraken over de rol die systemisch co-design bij complexe maatschappelijke vraagstukken kan spelen. Inmiddels komen ook de eerste concrete onderzoeksprojecten van de grond. “Ze zorgen voor een kruisbestuiving tussen onderzoek, onderwijs en werkveld.” 

Hogeschool Inholland, De Haagse Hogeschool en Hogeschool Utrecht hebben het initiatief genomen om met steun van de SIA-regeling SPRONG gezamenlijk het ENSCD op te zetten. Het doel is om de komende acht jaar met systemisch co-design op diverse plekken in Nederland concrete, maatschappelijke vraagstukken aan te pakken en transities te versnellen. En wel op zo’n manier dat het bijdraagt aan het maatschappelijk verdienvermogen. Door systemisch co-design toe te passen wil het ENSCD in vier jaar ook een theoretisch framework en praktische toolbox ontwikkelen voor deze multi-stakeholderaanpak. 

Netwerk met verschillende onderzoeksprojecten 
“We zijn geen onderzoeksproject”, benadrukt Wina Smeenk, lector Societal Impact Design bij Hogeschool Inholland en penvoerder van het SPRONG-traject. “We zijn een netwerk dat een programma uitvoert waaronder verschillende onderzoeksprojecten kunnen vallen. Voorwaarde is dat die projecten vallen binnen de transitiethema’s van onze hogescholen: de digitaal verantwoorde samenleving, de duurzame samenleving en de gezonde, sociale en veilige samenleving. Binnen en vooral ook buiten onze hogescholen gaan we op zoek naar projecten en initiatieven om aan te haken, te experimenteren en te leren.” 

Verschillende teams 
De kern van het groeiende netwerk bestaat uit verschillende inhoudelijke teams waarin lectoren van de drie hogescholen en van partner Hogeschool Rotterdam hun kennis bundelen. Daarnaast is er een programmamanager, een communitymanager en een gedeeld onderzoeksteam, die op programmaniveau te werk gaan. 

Project Chemelot 
Al in het voorjaar heeft ENSCD het eerste onderzoeksproject opgepakt. Op Chemelot, een groot terrein voor de chemische industrie in Zuid-Limburg, wil het partnerschap Safety Delta Netherlands een werkwijze ontwikkelen waarin bedrijven gezamenlijk werken aan veiligheid. “Het is een netwerkissue en daarmee een interessant vraagstuk om met systemisch co-design aan te werken. Met onderzoekers van het lectoraat Innovation Networks van De Haagse Hogeschool en onderzoekers van mijn lectoraat zijn we betrokken. Zij hebben een living lab-proces ontwikkeld, mijn lectoraat het co-designcanvas. We zoeken uit hoe we die twee methoden gecombineerd kunnen inzetten in een voor ons nieuwe sector.” 

Blij met komst ENSCD 
Marcel Kleijn is strateeg bij InnovationQuarter, de Zuid-Hollandse regionale ontwikkelingsmaatschappij. “Ik ben heel blij met de komst van het ENSCD”, zegt Kleijn. “Het is belangrijk dat hogescholen betrokken zijn bij het ecosysteem van innovatie. Ze zitten dicht op de praktijk, ook op het mkb – een belangrijke doelgroep voor ons – en ze zijn er goed in om kennis uit praktijkgericht onderzoek te koppelen aan het opleiden van professionals.” 

Duurzame relatie aangaan 
“Fijn van het ENSCD is dat ik in één klap toegang heb tot de gecombineerde kennis van vier hogescholen. Ik hoef voor een samenwerkingsproject niet zelf al die instellingen te benaderen. De gecombineerde capaciteit geeft me vervolgens ook vertrouwen dat projecten opgestart en uitgevoerd worden. Omdat het ENSCD ten minste de komende acht jaar bestaat, dankzij de SIA SPRONG-subsidie, kunnen we ook een lange en duurzame relatie opbouwen.” 

Onderzoek naar fieldlabs 
Net als het ENSCD richt InnovationQuarter zich op complexe maatschappelijke opgaven en brengt het partijen samen om van daaruit nieuwe business te creëren. Kleijn: “Systemisch co-design zit ook in onze werkwijze als we in netwerken verschillende programma’s uitvoeren.” InnovationQuarter is ook van plan om samen met het ENSCD en met steun van de Kennis en Innovatie Agenda (KIA) Maatschappelijk Verdienvermogen een onderzoeksproject uit te voeren. “We willen samen met de andere regionale ontwikkelingsmaatschappijen onderzoek doen naar fieldlabs. Hoe kun je die opschalen en beter laten renderen? De inzichten over systemisch co-design gaan ons helpen om die slag te maken.” 

Kruisbestuiving 
“De projecten die we uitvoeren zorgen voor een kruisbestuiving”, zegt Smeenk. “Studenten en onderzoekers van de hogescholen leren met elkaars methodes te werken en die te combineren. Werkveldpartners leren systemisch co-design toepassen in de praktijk en door toepassing in de praktijk ontwikkelen we systemisch co-design verder. Ook voor het onderwijs, zowel op bachelor- als masterniveau. En misschien wel professional doctorates en PhD’s.” 

Meer weten? Kijk dan op de website van het ENSCD.

Hogeschool Inholland, De Haagse Hogeschool en Hogeschool Utrecht gaan samen met hun werkveldpartners een netwerk voor systemisch co-design opzetten. Op 28 oktober 2021 heeft Regieorgaan SIA hiervoor een SPRONG-subsidie toegekend van 1 miljoen euro. Het is een belangrijke steun om zo met systemisch co-design interdisciplinair en cross-sectoraal complexe maatschappelijke vraagstukken in Nederland aan te pakken.

SPRONG is een subsidieprogramma van Regieorgaan SIA. Het ondersteunt hogescholen om samen te werken in praktijkgericht onderzoek. Hogeschool Inholland, De Haagse Hogeschool en Hogeschool Utrecht hebben het initiatief genomen om met steun van SPRONG gezamenlijk het Expertisenetwerk Systemisch Co-design (ESC) op te zetten. Het ESC wil uitgroeien tot hét (inter)nationaal lerend netwerk voor systemisch co-design. Het netwerk verbindt bestaande living labs en werkveldpartners van de drie hogescholen.

Innovaties voor maatschappelijk verdienvermogen
Het doel van het ESC is om bij te dragen aan het ontwikkelen van concrete betekenisvolle, sociale en technologische innovaties, specifiek gericht op de gezonde, sociale en veilige maatschappij, de circulaire maatschappij en de digitale maatschappij: de focusgebieden van de drie hogescholen. Het ESC sluit daarmee aan op Kennis en Innovatie Agenda (KIA) Maatschappelijk Verdienvermogen. Met deze KIA wil de Nederlandse overheid op zo’n manier grote maatschappelijke uitdagingen aanpakken dat het tegelijk bijdraagt aan het economisch verdienvermogen.

Systemisch co-design als methode
Systemisch co-design is een sleutelmethodologie om maatschappelijke vraagstukken aan te gaan, stelt Wina Smeenk, lector Societal Impact Design bij Hogeschool Inholland en penvoerder van het SPRONG-project. “Bij systemisch co-design werkt een diversiteit aan stakeholders samen. Je gaat echt als partners aan de slag, wat leidt tot een andere manier van, denken, doen en voelen. Dat is essentieel voor complexe uitdagingen rond bijvoorbeeld klimaatverandering, iets wat iedereen persoonlijk raakt en waar we ook met elkaar de schouders onder moeten zetten. Met het ESC willen we de methodiek verder op de kaart zetten, ervaringen opdoen en uitwisselen. Het leidt tot een toolbox met vaste en flexibele componenten voor een multi-stakeholderaanpak die we systemisch co-design noemen.”

Interdisciplinair samenwerken
Volgens Peggy van Schijndel, manager onderzoek en innovatie bij Inholland, sluit het ESC aan op de visie van de hogeschool. “De grote vraagstukken van vandaag en morgen kun je niet monodisciplinair oplossen. Onze studenten willen we daarom voorbereiden op het interdisciplinaire werkveld. We organiseren dat zelf al met crossovers tussen opleidingen en living labs met het werkveld. Dankzij SPRONG kunnen we die koers nog steviger inzetten. We merken in het werkveld nu al een toenemende vraag naar zo’n interdisciplinaire aanpak. Met het ESC vullen we elkaar als hogescholen op dit terrein goed aan om die vraag samen op te pakken.”

Hogescholen leren van elkaar
De SPRONG-groep wordt aangejaagd door een groep van vijf lectoren. Naast penvoerder Wina Smeenk zijn Jürg Thölke (Authentic Leadership) en Guido Stompff (Design Thinking) van Hogeschool Inholland betrokken, Christine De Lille (Innovation Networks) van De Haagse Hogeschool en Remko van der Lugt (Co-Design) van Hogeschool Utrecht. “Ik verwacht dat we veel van elkaar gaan leren”, zegt De Lille. “Samen kunnen we een methode neerzetten om grip te krijgen op interdisciplinair samenwerken, een methode waarmee we de impact voor sociale innovatie kunnen vergroten. Ik hoop dat er een brede groep ontstaat om nog meer kennis te ontwikkelen om maatschappelijke vraagstukken op te pakken.”

Onderling mensen uitwisselen
Van der Lugt signaleert een grote behoefte bij lerende netwerken aan een ondersteunende systematiek om actief te werken aan transitievraagstukken. “Door als SPRONG-groep onze expertise bij elkaar te brengen en daarvan te leren hoop ik dat er een rijk repertoire ontstaat met tools en methoden. Maar ook dat we systemisch co-design scherper kunnen omschrijven zodat organisaties er eerder voor kiezen. En ik hoop dat we als hogescholen onderling structureel mensen uitwisselen voor onze eigen lerende netwerken.”