Voor veel mensen is een vakantie iets om naar uit te kijken. Voor mensen met een beperking begint een reis vaak met drempels en onzekerheid. Want waar begin je? Hoe vind je betrouwbare informatie? Met het zojuist verschenen boek All Aboard, de transitie naar toegankelijk toerisme, wil Veroniek Maat, Professional Doctorate-onderzoeker bij het lectoraat New Urban Tourism, dat doorbreken. Geen zware theorie, maar persoonlijke verhalen en praktische handvatten voor professionals van nu en straks.

Ongeveer twee miljoen Nederlanders hebben een hulpvraag bij reizen, fysiek, visueel, emotioneel of mentaal. “Vakantie lijkt vanzelfsprekend”, zegt Veroniek. “Maar voor een grote groep is dat het niet. Het regelen is te ingewikkeld of te spannend, waardoor ze thuisblijven. Zonde, want reizen geeft ontspanning, vrijheid en kwaliteit van leven.”

Toegankelijk toerisme gaat over meer dan een aangepaste hotelkamer. Het raakt aan informatie, vervoer, kosten, gastvrijheid en regelmatig ook zorg. Die mix maakt het complex, voor reizigers én reisorganisaties. Tegelijkertijd ligt daar een kans. “De vraag groeit, onder meer door vergrijzing en doordat meer mensen weten dat reizen met een beperking wél kan en graag via een reisorganisatie boeken. Met meer kennis en betere samenwerking kun je die drempel verlagen en de markt vergroten.”

Een boek met tools
Een klant met een beperking wil op reis. En dan? Voor veel reisorganisaties begint daar de twijfel: wat kun je bieden en waar ligt je verantwoordelijkheid? “Veel organisaties willen wel, maar weten niet hoe ze het moeten aanpakken”, zegt Veroniek. “En wie denkt dat alles in één keer goed moet, begint vaak helemaal niet.” Haar advies: maak het klein. “Begin met één klant, één aanvraag of één product.”

In het boek All Aboard komen theorie, rechten en economische inzichten samen met verhalen van reizigers. Die laten zien waar reizigers tegenaan lopen, maar ook wat wel kan. De kracht zit in de concrete tools. Zo helpt een beslisboom bij de eerste keuze: pak je een aanvraag zelf op of verwijs je door naar een specialist? Klantreismodellen en gespreksformats brengen vervolgens in kaart wat iemand nodig heeft, van zorg op locatie tot hulpmiddelen en begeleiding. Want geen beperking is hetzelfde.

 “Ook vragen als: hoe ga je om met onzekerheid of eerdere negatieve ervaringen? Door dat concreet te maken, wordt het behapbaar. De tools helpen organisaties stap voor stap keuzes te maken en toegankelijkheid te vertalen naar beleid en communicatie, bijvoorbeeld op websites.”

Branche in beweging
Die praktische insteek komt op het juiste moment. Inclusiviteit staat hoog op de beleidsagenda van de brancheorganisatie ANVR. Toch is toegankelijk toerisme nog vaak een niche. Chris Knaap (ANVR) ziet dat dagelijks. “Gespecialiseerde aanbieders hebben veel kennis, die in de reguliere sector vaak niet tot zo’n niveau ontwikkeld is. Dat heeft voor- en nadelen. De branche kent hooggespecialiseerde bedrijven, die bovendien al samenwerken met de rest van de sector, maar uiteindelijk zou het goed zijn als reizen in het algemeen toegankelijker wordt, zodat reizigers overal terechtkunnen.”

Volgens hem begint het bij bewustwording. “Toegankelijkheid moet je vanaf het begin meenemen in hoe je reizen ontwerpt en aanbiedt.” Binnen de ANVR wordt daarom ingezet op aandacht voor het onderwerp, kennisdeling en het faciliteren van vakanties met een hulpvraag, onder meer via het Platform Aangepaste Vakanties.

“Veroniek speelt daarin een actieve rol. We benutten haar kennis zo veel mogelijk en helpen die te verspreiden, zodat de kloof tussen aanbieders verkleint. Haar boek zet het onderwerp echt weer op de kaart. Dat helpt enorm.”

Opleiden voor een andere praktijk
Blijvende verandering begint in het onderwijs, zegt Roksela Miha-Manné, voorzitter van de curriculumcommissie Tourism Management bij Inholland. De professionals van morgen bepalen immers hoe de sector er straks uitziet. Bij de opleiding Tourism Management is het profiel dit studiejaar aangescherpt, met meer focus op regeneratief, smart en inclusief toerisme. “Onze hogeschool leidt zelfbewuste professionals op die creatieve, toeristische oplossingen creëren en realiseren met duurzame impact voor een mooiere wereld."

Studenten werken aan campagnes en concepten voor verschillende doelgroepen en houden daarbij expliciet rekening met toegankelijkheid. De nadruk verschuift van theorie naar praktijk: ze testen locaties en analyseren hoe toegankelijk een bestemming echt is. “Inclusie gaat niet alleen over fysieke toegankelijkheid”, benadrukt Roksela. “Het gaat ook om je welkom voelen en echt kunnen meedoen. Als studenten dat niet zelf ervaren, begrijpen ze het niet.”

De ambitie is om toegankelijkheid structureel in het curriculum te verankeren. Dat vraagt ook iets van docenten. Daarom wordt gewerkt aan ‘train-de-trainer’-programma’s en ambassadeurs binnen de opleiding. De inzichten uit All Aboard dienen daarbij als praktische leidraad en inspiratiebron.

Van niche naar norm
“Toerisme en toegankelijkheid zijn nog te vaak gescheiden werelden”, besluit Veroniek. “Terwijl ze elkaar juist nodig hebben. Met meer kennis en betere samenwerking kunnen veel meer mensen wél op reis. Dat hoeft niet ver weg, ook een weekend in Nederland kan al het verschil maken. Maar daarvoor is een andere blik nodig.” Niet de beperking van de reiziger staat centraal, maar de omgeving die meebeweegt. “Het gaat erom dat we het samen mogelijk maken. Dat iedereen eigenaarschap voelt.”

In 2025 vieren de Urban Leisure & Tourism Labs (ULTL) van Inholland hun jubileum: het lab in Amsterdam bestaat tien jaar, en de Rotterdamse variant blaast vijf kaarsjes uit. Wat begon als een gedurfd experiment buiten de muren van de hogeschool is inmiddels uitgegroeid tot een krachtig systeem waarin studenten, onderzoekers, bewoners en partners samenwerken en onderzoeken hoe toerisme en vrijetijdsbesteding kunnen bijdragen aan stedelijke vraagstukken en een leefbare plek voor bewoners en bezoekers.

Leren in de leefwereld

Sinds de start zijn de labs gevestigd in de wijken Amsterdam-Noord en Rotterdam-Zuid. Dit zijn gebieden die de afgelopen jaren zelf ook sterk in beweging zijn geweest. “Toen wij in Amsterdam-Noord begonnen, was het nog helemaal niet hip of toeristisch”, blikt Roos Gerritsma, lab lead van ULTL A’dam, terug. “We zijn echt met de buurt meegegroeid.”

De labs zijn niet zomaar onderwijsplekken, maar zogeheten ‘living labs’: plekken waar studenten uit verschillende landen en vanuit verschillende opleidingen samen aan de slag gaan met actuele, complexe vraagstukken van bewoners en organisaties uit de buurt. “Het is onderwijs in de echte wereld”, zegt learning director Zac Woolfitt. “Midden in de samenleving, verbonden met de community.”

Een bijzondere leeromgeving

In de afgelopen vijf jaar werkten in totaal 195 studenten in het lab in Rotterdam, en 236 in Amsterdam. In Amsterdam doen studenten vaak hun minor in het lab, terwijl Rotterdam zich sinds 2024 vooral richt op afstudeerders die zelfstandig onderzoek doen naar praktijkvragen.

De living labs zijn daarmee uitgegroeid tot meer dan opleidingsplekken: het zijn hubs voor sociale innovatie en transitiegericht leren. En hoewel het werken in het lab soms even slikken is voor studenten, ze worden ‘in het diepe gegooid’, zijn ze achteraf vaak razend enthousiast. “Studenten zijn onze beste ambassadeurs”, vertelt Maaike de Jong, community manager ULTL Rotterdam.

Successen

De labs kunnen trots zijn op hun resultaten. In Amsterdam maakten studenten onder meer het Verhalenbankje en de Wensmuur, initiatieven die bewoners en partners letterlijk en figuurlijk met elkaar verbinden, vertelt Jeroen Jager, community manager ULTL Amsterdam. In Rotterdam ontstonden projecten als Mi Lobi Zuid, een symbool van vertrouwen in de buurt, en Koningsdag op Zuid, waarin studenten samen met bewoners en partners een viering op poten zetten. Ko Koens, lector New Urban Tourism en lab lead ULTL R’dam: “Door deze succesvolle projecten ervaart iedereen dat kleine interventies grote impact kunnen hebben.”

Dankzij de labs hebben de onderzoekers van Inholland ook een aantal subsidies toegekend gekregen. Bijvoorbeeld voor het driejarige Europese onderzoeksproject SMARTDEST dat gericht was op toerisme en social rechtvaardigheid in steden, en het Coe CI-project Van gebiedsrouw naar Wow. Daarnaast zijn de labs, die deel uitmaken van het European Network of Living Labs (ENoLL), de enige living labs rond het thema stedelijke toerisme en vrijetijdsbesteding in Europa.

Leerervaringen

Ook gaat er soms iets anders dan verwacht. Dat is leerzaam voor zowel de studenten als het lab-team. Zo leidde het uitreiken van budgetten aan studentenprojecten onverwacht tot extra druk, in plaats van motivatie. En niet alle interacties met buurtbewoners zijn positief. “Soms krijg je keiharde reacties terug”, vertelt Zac. “Maar ook daar leren we van.” Roos benadrukt het belang van duidelijke communicatie met partners over wat studenten wel én niet kunnen leveren: “Verwachtingen managen en ruimte voor leren creëren is cruciaal.”

Vooruitkijken: nieuwe vormen, hetzelfde doel

Beide labs staan aan de vooravond van verandering. De vorm en fysieke locatie zijn niet in beton gegoten, maar buiten kijf staat dat het netwerk blijft. In Amsterdam wordt gekeken naar een andere plek dichtbij de huidige in de Modestraat. Rotterdam beweegt richting een ‘citylab’ waarin ook lectoren uit andere domeinen participeren, een kans voor meer interdisciplinaire samenwerking. Onderzoeker Donagh Horgan kijkt vooruit: “We willen nog meer teruggeven aan de community en onze bijdrage verder verspreiden, van Zuid naar andere wijken.”

Wat blijft, is de kern van het lab-onderwijs: leren door te doen, samen met de stad.

Twee hinkelbanen, een snelheidsmeter en plantenbakken met foto’s en verhalen van bewoners uit de wijk: Carnisse Poort in beweging is officieel geopend. Dit geeft het gebied extra kleur en maakt het een fijnere plek voor bewoners en bezoekers. Dat is de ambitie waar het Urban Leisure & Tourism Lab van Hogeschool Inholland al vijf jaar aan werkt in Rotterdam Zuid.

“Toen ik de hinkelbanen voor het eerst zag, durfde ik er niet eens op te gaan staan. Terwijl dat natuurlijk juist de bedoeling is!” lacht grafisch ontwerper Laura Aranda Morales. Ze is supertrots op haar ontwerp. “Als ik dit zie, denk ik yes! Over alle woorden is nagedacht, ze weerspiegelen de wijk. Het ontwerpproces was een puzzel vanwege alle elementen die erin mochten: welke woorden, welke kleuren en hoe maak ik het speels? Het 3D-effect is mijn signature.”

Kracht van de buurt zichtbaar maken
Laura was natuurlijk aanwezig tijdens de opening, net als Houcem Bellakoud en Jeanthalou Haynes (midden op de foto) van Unity in Diversity. Dat is een Rotterdams platform dat kunst, cultuur en participatie inzet om mensen te verbinden en de kracht van de buurt zichtbaar te maken. Zij hebben het volledige creatieve concept van Carnisse Poort in Beweging ontwikkeld in samenwerking met Laura.

‘Art’ in de wijk
Ook Karin Herweijer was er (links op de foto); zij deed haar afstudeeronderzoek naar ‘art’ in de wijk bij het Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam. Ze onderzocht hoe kunst verbinding brengt in een wijk. Daarvoor sprak ze zo’n dertig buurtbewoners tijdens het schilderen van de gevel van het oude ABN Amro-pand naast Zuidplein waar het lab van Hogeschool Inholland gevestigd is.

Voor alle leeftijden
“Zij gaven aan dat herkenning en kleur belangrijk zijn, plus dat het écht over Zuid moet gaan. Op basis hiervan bedacht ik de plantenbakken met foto én verhaal als verbinder in de wijk. Het zijn inwoners die de wijk maken, want iedereen in Rotterdam Zuid heeft een rol. Samen met de hinkelbaan, de snelheidsmeter en de veldbloemen maakt het een vrolijk pleintje waar het leeft én het is voor alle leeftijden.”

Gezonde wijk in brede zin
Karins idee van de plantenbakken heeft dus ‘het zaadje geplant’ voor de latere hinkelbaan en snelheidsmeter. Na Mi Lobi Zuid (de gevelschildering van het voormalige ABN Amro-kantoor) is De Carnisse Poort voor Inholland de  tweede interventie in healthy placemaking: een gezonde wijk maken in de breedste zin van het woord. De Carnisse Poort is onderdeel van een bredere aanpak om de aantrekkelijkheid, leefbaarheid en veiligheid in en rondom Hart van Zuid te verbeteren. Een mooi voorbeeld van hoe het lab werkt: grote impact maken met kleine interventies door studenten en onderzoekers in en met het lokale netwerk.

Dit gebeurt in samenwerking met bewoners, gemeente Rotterdam, Stichting Zie Hart van Zuid, Urban Leisure en Tourism Lab Rotterdam en lokale partners. Specifiek voor het Healthy Placemaking project is dit het consortium: Hotelschool The Hague, HZ University of Applied Sciences, Winkelcentrum Zuidplein, Sportbedrijf Rotterdam, Theater Zuidplein, Rotterdam Ahoy en Hogeschool Inholland.

Toerisme levert niet alleen geld op. Als we het goed weten te organiseren, draagt toerisme – en breder nog: de vrijetijdssector – ook bij aan een duurzame en veerkrachtige samenleving. “Daarvoor is wel een systemische verandering nodig”, zegt Ko Koens, lector New Urban Tourism. Hij is dan ook blij om die verandering in gang te zetten binnen de nieuwe SPRONG-groep Gastvrije Transities. Met steun van Regieorgaan SIA door toekenning van een subsidie van 2 miljoen euro, werkt Inholland de komende acht jaar samen met drie andere hogescholen.

Nationaal en internationaal blijft de vrijetijdssector groeien. Daar is niet iedereen blij mee. Op plekken waar sprake is van overtoerisme levert het spanningen op met de omgeving. Bovendien kan toerisme een flinke wissel trekken op milieu en klimaat. “Het is zaak om de weeffouten in toerisme aan te pakken en toe te werken naar een systemische transitie om de potentiële maatschappelijke waarde van toerisme te benutten”, stelt Ko.

Transitie in gang zetten
Ko noemt verschillende voorbeelden waarin de vrijetijdssector zijn maatschappelijke waarde bewijst. Zoals een Amsterdams hotel dat zijn deuren openstelt voor tijdelijke thuislozen. Of rondvaarttochten waarbij afval uit de gracht wordt gevist. “Met de nieuwe SPRONG-groep Gastvrije Transities kunnen we zulke initiatieven opschalen en de transitie in het vrijetijdsdomein in gang zetten.”

SPRONG-groep Gastvrije Transities
De SPRONG-groep Gastvrije Transities is een samenwerking tussen NHL Stenden Hogeschool, Breda University of Applied Sciences, HZ University of Applied Sciences en Inholland. “Het is heel goed dat we ons onderzoek samenbrengen en met een gezamenlijke bril kijken naar de vraag hoe toerisme werkt en hoe we transities kunnen initiëren, faciliteren en versnellen”, zegt Ko. “Het sluit aan op eerdere vormen van samenwerking waartoe we met Inholland het initiatief hebben genomen: het Expertise Network Sustainable Urban Tourism en het Lectorenplatform Duurzaam Stedelijk Toerisme, waarin we onderzoeken hoe toerisme waarde kan toevoegen aan een stedelijk gebied.”

Vier thematische arena’s
Binnen de groep Gastvrije Transities voert elke hogeschool haar eigen praktijkgericht onderzoek uit binnen de eigen regio gericht op een eigen overkoepelend transitiethema. Zo concentreert Inholland zich binnen de Metropoolregio Amsterdam op regeneratieve gebiedsontwikkeling. De hogescholen stellen elk een transitiemanager aan om kennis van deze vier zogeheten arena’s met elkaar en met het werkveld te delen en te helpen toepassen.

Penvoerder NHL Stenden Hogeschool
NHL Stenden Hogeschool voert de leiding over de samenwerking. Stefan Hartman is er hoofd van het European Tourism Futures Institute (ETFI). “In de vrijetijdssector zijn vooral kleinere organisaties actief. Voor hen is het lastig om grote maatschappelijke vraagstukken aan te pakken of hun initiatieven breed te delen. Door de samenwerking in de SPRONG-groep hebben wij de organisatiegraad om te helpen hun impact te vergroten. De SPRONG-subsidie biedt ons rust en ruimte om onze samenwerking vorm te geven en de tijd die nodig is voor de transitie: na vier jaar volgt opnieuw een periode van vier jaar waarin we elkaar als hogescholen én het werkveld beter kunnen vinden en spin-offprojecten realiseren.”

Leren van elkaar
Stefan ziet Inholland als een logische partner. “Voor de transitie in de vrijetijdssector gaat het om voorlopers, mensen die het verschil maken. Dan kun je niet heen om iemand als Ko. Bovendien is het van toegevoegde waarde dat Inholland zich met praktijkgericht onderzoek richt op de grootstedelijke omgeving met vraagstukken rond bijvoorbeeld placemaking. Daar kunnen de hogescholen in de andere regio’s veel van leren, zoals Inholland kan leren van bijvoorbeeld het thema duurzaamheid dat sterk speelt in onze Friese regio. Door de thematische en regionale verdeling vullen we elkaar mooi aan.”

Actief betrokken studenten
“Voor de positionering van Inholland in het vrijetijdsdomein is de samenwerking heel goed”, zegt Ko. “De nieuwste inzichten vanuit de SPRONG-groep kunnen we meteen benutten voor ons onderwijs en voor onze partners in het werkveld. Studenten zijn in onze Urban Leisure & Tourism Labs actief betrokken bij onderzoeksprojecten rond cases die echt en daardoor heel aantrekkelijk zijn. In de Metropoolregio Amsterdam willen we onze labactiviteiten verder opschalen.”

Metropoolregio Amsterdam
De Metropoolregio Amsterdam is al langere tijd partner van Inholland. “We hebben al eens samen met Inholland studentenopdrachten uitgezet”, zegt programmamanager Toerisme Tim Putting. “Met Inholland willen we aan de slag om toerisme duurzamer te maken. Toerisme kan een positieve rol spelen bij de ontwikkeling van ons gebied. We hebben in samenspraak met partners een strategische agenda opgesteld, onder meer om de brede welvaart van inwoners te bevorderen en ervoor te zorgen dat draagvlak voor toerisme blijft bestaan. Bijvoorbeeld door toeristenstromen te sturen of door te onderzoeken op welke manier toeristenbelasting ingezet kan worden om duurzamer bezoekersgedrag te stimuleren. Hopelijk kunnen we via de SPRONG-groep leren van andere regio’s in Nederland en kan de nieuw aan te stellen transitiemanager nieuwe initiatieven in onze regio onder de aandacht brengen en uitbreiden.”

Naast de vier hogescholen, zijn de volgende partners betrokken:
CELTH, NBTC, Metropoolregio Amsterdam, Provincie Noord Holland, Provincie Friesland, Ontwikkelingsgroep Friesland, BéBouw Midreth Brabant, Provincie Noord Brabant, Provincie Zeeland en Ontwikkelingsregio Zeeland.

Het Lectorenplatform en Expertisenetwerk Sustainable Urban Tourism (ENSUT) hebben hun strategische agenda Urban Tourism: A Call to Action gepresenteerd. Deze onderzoeksagenda heeft als doel om het begrip van (transformative) urban tourism te verdiepen en de samenwerking tussen alle betrokken partijen te stimuleren en te faciliteren. Want alleen dan kan het potentieel van toerisme worden benut om de kwaliteit van stedelijke omgevingen, en de levenskwaliteit van zowel bewoners als bezoekers te verbeteren.

Kernpunten van de agenda

1.     Integreren van theorie en praktijk;

2.     Een holistisch en systeemgericht perspectief hanteren;

3.     Verder gaan dan solutionisme en over-participatie;

4.     Samenwerken vanuit een transparante academische basis;

5.     Bijdragen aan onderwijs.

Regenerative Story Bench

Tijdens de presentatie van de agenda bij Hogeschool Inholland locatie Amsterdam werd ook de Regenerative Story Bench onthult. Deze bank, ontworpen en geproduceerd door Glenn Ederveen, is een verhalenbankje waar verhalen over duurzaam stedelijk toerisme te beluisteren zijn. Het is bedoeld om zowel bewoners als bezoekers van een plek uit te nodigen om te leren van elkaars ervaringen en om de dialoog over duurzame stadsontwikkeling aan te gaan. De story bench maakt op dit moment nog onderdeel uit van een expo rond de onderzoeksagenda bij Inholland Amsterdam, maar gaat daarna op reis naar plekken waar meer verhalen gedeeld en opgehaald kunnen worden.

Voor meer informatie, het beluisteren van de verhalen en om de onderzoeksagenda te downloaden, bezoek deze link.

Over het lectorenplatform Duurzaam Stedelijk Toerisme

Het lectorenplatform Duurzaam Stedelijk Toerisme bestaat op dit moment uit 16 lectoren en onderzoekers van 12 kennisinstellingen die zich bezighouden met de vraag hoe toerisme te ontwikkelen dat bijdraagt aan een duurzame stedelijke leefomgeving. Dit doen zij samen met lokale en (inter)nationale partners op basis van een gezamenlijke onderzoeks- en innovatieagenda. Het lectoratenplatform verbonden aan het Expertise Network Sustainable Urban Tourism (ENSUT).

For English press here.

Volgens Frank Radstake van ANVR is het ontwikkelen van een nieuwe duurzaamheidsambitie voor de reissector belangrijk en urgent: “Er is een politieke en maatschappelijke werkelijkheid waar we als reisbedrijven mee te maken hebben zoals het Klimaatakkoord van Parijs, de bijmengverplichtingen voor airlines in 2030 en de UNWTO Glasgow Declaration. Daarnaast zijn er ook morele en ethische redenen waarom we hiermee aan de slag zullen moeten. Bovenal is er ook een economische noodzaak; als we ook in de toekomst een ‘licence to operate’ willen hebben, zullen we een transformatie moeten ondergaan naar een sector waar intrinsiek duurzaamheid, gelijkheid en inclusiviteit de norm zijn.”

Lees hier het hele nieuwsbericht

For English press here 

Op 15 en 16 september waren Guido Stompff, lector Design Thinking, en Roos Gerritsma, associate lector Societal Impact Design, aanwezig op de SMARTDEST-eindconferentie in Barcelona, namens het hele Inholland-team dat afgelopen 3,5 jaar heeft gewerkt aan de Amsterdam case voor dit EU H2020-project. In het team participeerden vanuit het Kenniscentrum Creative Business ook Swen Waterreus, Ko Koens, Donagh Horgan en Ellen Bulthuis.

Op vrijdag 15 september presenteerde Roos het werk dat inzoomt op opgedane inzichten rondom het onduidelijke veld van wie er allemaal (niet) betrokken zijn bij het ontwikkelen van nieuw toeristisch beleid. Op grond van bijna 30 interviews met diverse stakeholders werd duidelijk dat hier geen eenduidig beeld over bestaat en het daarmee eens te meer aangeeft hoe complex het is om een dergelijk beleid vorm te geven. Voor de hand liggend daarbij is in Nederland om dit via participatieve wijzen te doen, maar zien deelnemers aan dergelijke trajecten hier steeds minder het nut steeds van in. Ook ‘koekoeksklok-participatie’, waarbij een partij eenmalig informatie komt ophalen of brengen, is daarbij niet helpend, maar wel veel voorkomend. Congresleden uit steden als Wenen, Lissabon, Napels en Barcelona herkenden dit. Eén van de vragen waar wij vanuit ons Kenniscentrum dan ook mee doorgaan is: hoe dan wél? Kunnen onze Urban Leisure & Tourism Labs in Amsterdam en Rotterdam daar enige verandering in aanbrengen? Vanuit de gemeente Amsterdam waren tevens drie beleidsmakers meegereisd, ook met hen gaan we deze vragen komende jaren nader verkennen.

Op de zaterdag was Guido de moderator van het publieke debat dat rondom vier centrale thema's door hem werd geleid. Hierbij waren vertegenwoordigers van verschillende achtergronden uitgenodigd, variërend van activisten, wetenschappers en journalisten tot de hotelwereld, én vanuit amsterdam&partners deed managing director Maya Janssen mee. Zij gaf onder andere aan dat amsterdam&partners insteekt op het gezamenlijke belang bij het medevormgeven van de stad waarin we willen wonen, werken en recreëren. Het waren boeiende gesprekken, waarbij we ons nogmaals realiseerden dat de meer zuidelijke landen zich explicieter lijken te richten op de politieke arena en het belang van de ‘urban commons’ (gedeelde voorzieningen in een stad, zoals infrastructuur, ziekenhuizen, parken, etc.).

Europese steden veranderen snel en worden steeds meer een ‘mobility hub’ van een mix van tijdelijke gebruikers (van expat tot exchange student, van bewoner tot toerist), met alle gevolgen van dien. Ook dit fenomeen zal de komende jaren op de onderzoeksagenda blijven staan voor de collega's van het lectoraat New Urban Tourism.

Komende weken worden alle onderzoeksdata verzameld uit alle steden, via deze link vind je meer informatie: www.smartdest.eu

In de vierde editie van magazine PIT van Regieorgaan SIA met het thema Energietransitie en Duurzaamheid, vertelt Ko Koens over zijn onderzoek naar hoe de problemen die ontstaan door overtoerisme aangepakt kunnen worden: ‘Ironisch genoeg juist door elkaar op te zoeken!’

De laatste twintig jaar zijn problemen rondom overtoerisme, versterkt door de opkomst van goedkope vluchten, nieuwe bedrijfsmodellen zoals Airbnb, steeds urgenter geworden. Ook hebben social media steeds meer invloed. Koens benadrukt dat overlast niet alleen veroorzaakt wordt door de stereotiepe lawaaierige toerist, maar ook door de cultureel bewuste reiziger die nieuwe gebieden wil verkennen en in toenemende mate de openbare ruimte en diensten deelt met de lokale bevolking.

‘Uit ons onderzoek in zes Europese steden kwam naar voren dat belanghebbenden van de toeristenstroom elkaar niet makkelijk opzoeken’, vertelt Koens. ‘Zelfs niet binnen de gemeente. Laat staan dat partijen uit de toeristische industrie, vervoermaatschappijen, milieuclubs of burgers gezamenlijk bij het gesprek over overtoerisme werden betrokken.’

Ook bleek dat als gemeenten overtoerisme willen tegengaan, ze veel sneller met beleid moeten komen. En dat wordt een stuk makkelijker als andere partijen in de stad helpen met problemen signaleren en meedenken over de oplossing.

Om ervoor te zorgen dat al die partijen elkaar blijven ontmoeten om aan duurzaam toerisme te werken, is in het Europese vervolgonderzoek SmartCulTour een toolkit ontwikkeld, waarbij ook het Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam van Inholland betrokken was. Volgende stappen in het onderzoek van het lectoraat New Urban Tourism zijn erop gericht om de co-creatie van nieuw beleid tussen alle betrokkenen bij stedelijk toerisme makkelijker te maken.

Het pas gelanceerde Expertisenetwerk en Lectorenplatform Duurzaam Stedelijk Toerisme (ENSUT) gaat daarbij enorm helpen. Binnen het netwerk delen lectoraten uit het hele land hun kennis en genereren ze nieuwe kennis met bedrijven en toeristische bestemmingen met het doel om samen te werken aan een duurzame toekomst voor stedelijk toerisme.

Ko Koens is vol vertrouwen: ‘We hebben inmiddels wel bewezen dat we met praktijkgericht onderzoek sterk bijdragen aan het vinden van antwoorden hoe toerisme kan teruggeven aan de bestemming’, aldus Koens.

Het hele artikel kan je lezen op https://regieorgaan-sia.nl/pit/

Hoe laat je toeristische ontwikkelingen binnen een stad beter aansluiten op de wensen van de bewoners? 5.000 inwoners van Amsterdam, Rotterdam en Barcelona geven antwoord op deze vraag in de eerste onderzoeksresultaten van het Expertise Network Sustainable Urban Tourism, specifiek over de beleving van toerisme in genoemde Europese steden. De resultaten werden 23 mei gepresenteerd tijdens de lancering van ENSUT, een initiatief van Ko Koens, lector New Urban Tourism bij Hogeschool Inholland.

Luister ook naar Iris Kerst, programmamanager van zowel het Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam als het Expertise Netwerk Sustainable Urban Tourism. Iris was 8 juni te gast bij BNR Zakendoen om uitleg te geven over de onderzoeksresultaten (dit gesprek begint in het fragment rond 13.43 uur).

Het is uitdagend om toerisme in steden te verduurzamen, of zelfs regeneratief te maken, dus meerwaarde creërend. Om hiertoe te komen is het noodzakelijk om inzichten te verzamelen vanuit verschillende stakeholders, van gemeente tot bewoners, ondernemers en kennisinstellingen, om tot oplossingen te komen die bijdragen aan die verduurzaming, maar ook passend zijn bij de verschillende belangen.

Toeristische druk: verlagen of benutten
De resultaten van het onderzoek onder bewoners laten in het algemeen zien dat de inwoners van Amsterdam een voorkeur hebben voor ‘degrowth’ toerisme. De focus ligt daarbij op het creëren van een betere balans door het verminderen van de toeristische druk op de stad. Mogelijk komt dit doordat het debat in Amsterdam langere tijd gericht is geweest op het verminderen van het aantal toeristen. Rotterdam en vooral Barcelona zijn daarentegen het meest positief over ‘regeneratief’ toerisme, waarbij toerisme juist wordt gebruikt om meerwaarde te creëren.

Buitenwijken versus stadscentra
Niet alleen tussen steden, maar ook binnen dezelfde stad kijken bewoners met verschillende brillen naar toerisme. Terwijl ze over het algemeen vinden dat het bestaande toerisme niet goed aansluit bij hun wijken, staan bewoners in de stadscentra van Amsterdam en Rotterdam positiever tegenover toerisme. In deze buurten met veel bezienswaardigheden, markten of restaurants wordt de toerist doorgaans vrij positief ontvangen. Bewoners vinden dat toerisme goed bij hun wijk past, mogelijk omdat toerisme langere tijd onderdeel is van het dagelijks leven. In buitenwijken ervaren bewoners toeristen eerder als een storende factor. Maar liefst 70 procent van hen vindt deze groep dan ook niet passend in hun wijk.

Wijkgerichte aanpak 
Opvallend genoeg blijkt uit de respons van bewoners de behoefte aan een meer wijkgerichte benadering van toerisme om de voordelen te maximaliseren en negatieve effecten te beperken. “Het is belangrijk om de stem van bewoners meer te laten horen en samenwerking tussen stakeholders te bevorderen. Want hoewel het begrijpelijk is dat steden zich met hun beleid concentreren op drukbezochte gebieden, zijn de maatregelen die hiervoor worden ontworpen minder geschikt voor andere delen van de stad, waar de meeste bewoners wonen en het grootste deel van hun tijd doorbrengen. Het omarmen van gelokaliseerde perspectieven op toerisme, kan daarom effectiever zijn," stelt Ko Koens, lector New Urban Tourism bij Hogeschool Inholland en initiatiefnemer van ENSUT en het lectorenplatform Duurzaam Stedelijk Toerisme.

Teleurstelling niet gehoorde bewoners
Het inspraak geven van bewoners is dus een voorwaarde om tot een succesvolle wijkgerichte aanpak te komen. Maar hoeveel inspraak hebben bewoners nu zelf al op het toerismebeleid van hun stad? In het onderzoek geven bewoners aan zich onvoldoende gehoord voelen. Minder dan een derde is tevreden over de mate waarin beleidsmakers momenteel rekening houden met hun behoeften. “De ontevredenheid is opvallend aangezien de drie steden aanzienlijke inspanningen hebben geleverd om bewoners erbij te betrekken. Het lijkt erop dat deze inspanningen niet altijd worden gezien door bewoners”, aldus Koens.

Resultaten als handvat voor nieuwe toerismestrategie
Overall wordt enthousiast gereageerd op de meerwaarde die ENSUT in het algemeen biedt voor ontwikkelingen op het gebied van toerisme: “Ik geloof dat ENSUT een positieve bijdrage kan leveren aan duurzaam toerisme. Door de krachten te bundelen zorgen we ervoor dat informatie eerder op relevante plekken belandt waardoor we sneller door kunnen bouwen”, stelt Tim Putting, programmamanager Toerisme & Recreatie bij Metropoolregio Amsterdam en partner van ENSUT. En specifiek deze onderzoekresultaten? Die kunnen direct worden meegenomen in de praktijk! “De onderzoeksresultaten zijn interessante input voor onze nieuwe strategie, waar we op het moment aan werken.”

Toerisme-educatie in veranderend werkveld
Wat deze resultaten betekenen voor het opleiden van de toerismeprofessionals van de toekomst? Antje Winter, clustermanager Tourism Management bij Inholland: “Vanuit het onderwijs zien we het werkveld van onze Leisure en Toerisme professionals in rap tempo veranderen door alle grote uitdagingen waar wij als samenleving voor staan. De inzichten uit dergelijke onderzoeken van ENSUT helpen ons het onderwijs actueel en toekomstgericht in te richten. Op die manier kunnen onze studenten als professionals echt waarde toevoegen aan een duurzame en veerkrachtige samenleving. Onze Urban Leisure & Tourism Labs (ULT) in Amsterdam en Rotterdam zijn succesvolle voorbeelden waar we dit lokaal al doen.”

Meer weten over het onderzoek van ENSUT?
Download de presentatie hier.