Hogescholen hebben een belangrijke publieke waarde, maar bereiken ze die ook? In de cijfers van jaarverslagen is het tevergeefs zoeken. En een structurele samenwerking met stakeholders om maatschappelijke impact te monitoren vindt evenmin plaats. Dat is vreemd, omdat publieke waarde niet binnen de muren van een hogeschool wordt bepaald maar samen met de externe omgeving. Luc Salemans, onderzoeker bij het lectoraat Finance & Accountancy van Hogeschool Inholland, laat in zijn recente proefschrift zien hoe je als hogeschool wel je verantwoordelijkheid pakt. Management control maakt hierin het verschil. Zo vertelt hij ook in een interview met ScienceGuide.

Luc begon zijn werk bij Inholland als manager concern control. Hij vroeg zich al snel af: hoe kunnen we sturen op de maatschappelijke impact die we als hogeschool willen maken, bijvoorbeeld om bij te dragen een de kenniseconomie en aan oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen? Welke hulp biedt management control hierin: het geheel aan systemen om organisatiedoelen te bereiken en prestaties te monitoren?

Promotie aan de VU
Lucs vraag was het startschot van jarenlang academisch onderzoek. Dit eindigde maandag 8 juni met zijn promotie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. “Ik onderzocht hoe hogescholen invulling geven aan hun publieke waarde. Hoe ervaren externe stakeholders, zoals bedrijven, overheden en andere samenwerkingspartners, dit en hoe komt dit naar voren in management control van de hogescholen?”

Stakeholders buiten beeld
Luc constateerde dat de publieke waarde van hogescholen onzichtbaar blijft in hun cijfermatige verantwoording. Ook merkte hij dat er op dit gebied geen structurele samenwerking is met stakeholders. “Hogescholen bepalen hun maatschappelijke doelen natuurlijk niet in hun eentje”, zegt hij. “Daarvoor voeren ze gesprekken met externe stakeholders. Maar als het gaat om de jaarlijkse verantwoording over het behalen van die doelen zijn de stakeholders niet meer betrokken.”

Ambities formuleren, resultaten beoordelen
In zijn proefschrift laat Luc zien dat hogescholen wel degelijk kunnen sturen op publieke waarde én daar transparanter over kunnen rapporteren. Dat vraagt wel om een andere inrichting van de management control. “Publieke waarde ontstaat niet binnen de muren van een hogeschool, maar samen met de omgeving. Werkgevers, gemeenten, zorginstellingen, studenten en andere partners bepalen mede wat maatschappelijke impact is. Betrek hen daarom niet alleen bij het formuleren van ambities, maar ook bij het beoordelen van de resultaten.”

Samen evalueren en leren
Management control is geen systeem om alleen cijfers te verzamelen, maar een kompas om samen met stakeholders richting te bepalen, benadrukt Luc. “Geef stakeholders daarom een structurele plaats in de planning- en controlcyclus. Bespreek samen welke maatschappelijke doelen belangrijk zijn, evalueer periodiek de voortgang en stel waar nodig ambities bij. Zo ontstaat een continu leerproces waarin de maatschappelijke waarde steeds scherper wordt. Denk bijvoorbeeld aan werkgevers die aangeven of afgestudeerden voldoende zijn voorbereid op de arbeidsmarkt. Of aan gemeenten en maatschappelijke organisaties die meedenken over de maatschappelijke impact van onderzoek en onderwijs.”

Impact verbeteren
Samen evalueren gaat dus om verantwoording afleggen en vooral om leren, “Stakeholders brengen nieuwe perspectieven in, signaleren maatschappelijke ontwikkelingen en helpen prioriteiten scherper te stellen”, zegt Luc. “Zo wordt management control een systeem om prestaties te meten en om maatschappelijke impact voortdurend te verbeteren.”

Verankeren in de besluitvorming
Volgens Luc is juist die structurele inbedding essentieel. “Veel organisaties voeren uitstekende gesprekken met stakeholders, maar die verdwijnen vervolgens uit de formele besluitvorming. Door de dialoog onderdeel te maken van strategie, planning, uitvoering, evaluatie en verantwoording, beperkt publieke waarde zich niet tot een incidenteel project. Het wordt een vast onderdeel van de manier waarop jouw organisatie wordt bestuurd.”

Richting geven aan collega's
Management control gaat uiteindelijk over mensen. Naast doelen en indicatoren moet de focus gericht zijn op het creëren van een gezamenlijke koers. “Collega's moeten weten welke maatschappelijke bijdrage de hogeschool wil leveren en welke rol zij daarin zelf hebben. Dat vraagt om voortdurende dialoog, ruimte om samen te leren en leiderschap dat publieke waarde zichtbaar maakt in het dagelijks werk. Zo ontstaat een organisatie waarin maatschappelijke impact niet iets extra's is, maar onderdeel van iedere beslissing.”

Meer lezen?
Over zijn onderzoek is Luc uitgebreid geïnterviewd door ScienceGuide , het onafhankelijke, journalistieke platform voor hoger onderwijs, wetenschap en de kennissector. Online is ook het volledige proefschrift te vinden.

Jarenlang leken vrede en veiligheid vanzelfsprekend voor Nederland. Maar de wereld is veranderd. We zien de gevolgen van klimaatverandering. Cyberdreigingen zijn aan de orde van de dag en geopolitieke spanningen leiden tot nieuwe risico’s. Als hogeschool die midden in de samenleving staat moeten we hier iets mee. Met ons onderwijs en praktijkgericht onderzoek kunnen we een cruciale rol spelen om mensen, organisaties en de maatschappij weerbaarder te maken. “Het sluit aan op onze missie”, zegt Marije Deutekom. “Want veiligheid en weerbaarheid zijn voorwaarden om te werken aan een duurzame en veerkrachtige samenleving.”

“De spanningen in de wereld nemen toe”, constateert Marije Deutekom, lid van het college van bestuur. “Daarvoor kan ik als persoon en als bestuurder mijn ogen niet sluiten. De maatschappij verandert en als hogeschool moeten we onze studenten daarop voorbereiden. Wat kunnen zij doen om zichzelf, organisaties en de maatschappij veilig en weerbaar te maken? De vraag naar kennis, innovatie en (toekomstige) professionals, die in staat zijn om bij te dragen aan weerbaarheid en veiligheid van mensen, organisaties en de samenleving, groeit sterk.”

Veilig en weerbaar als voorwaarden
Marije benadrukt dat de thema’s veiligheid en weerbaarheid een logische verdieping zijn van de focus vanuit onze missie, waarin we werken aan het ontwikkelen en bieden van praktijkgerichte kennis aan mensen die het verschil willen maken voor een duurzame en veerkrachtige samenleving. “De verdieping van onze focus daarop sluit goed aan op onze missie. Want veiligheid en weerbaarheid zijn voorwaarden om te werken aan een duurzame en veerkrachtige samenleving. Alleen in een veilige, stabiele context kunnen mens, natuur en economie in balans samenleven en zich ook verder ontwikkelen. Daarbij blijven vraagstukken rond bijvoorbeeld klimaatverandering relevant, alleen komen er nu andere urgente vraagstukken bij. Denk aan hoe we omgaan met watertekorten in de zomer in combinatie met de vraag hoe we minder afhankelijk zijn van bepaalde gewassen uit het buitenland om onze autonomie te borgen in de voedselproductie.”

Thema’s gaan samen
Hogeschooldirecteur Richard Oerlemans beaamt de woorden van Marije. “Onze profilering op een duurzame en veerkrachtige samenleving is nauwelijks denkbaar zonder expliciete aandacht voor weerbaarheid en veiligheid”, zegt hij. “Deze thema’s gaan ook heel goed samen. Investeren in een duurzame, verantwoorde economie maakt ons tegelijk weerbaarder. En werk je aan veerkracht in de wijk, dan zorg je ook voor weerbaarheid en veiligheid.”

Rol voor Inholland
In opdracht van het college van bestuur voerde Richard een brede interne en externe verkenning uit naar hoe Inholland samen met andere partijen kan bijdragen aan veiligheid en weerbaarheid. Hiervoor heeft hij met veertig collega’s gesproken vanuit alle domeinen, diensten en de Academy. En daarbuiten met de Vereniging Hogescholen, andere hogescholen en diverse veiligheidsorganisaties. Daar vloeide de Inholland positionering op Weerbaarheid en Veiligheid uit voort. 

“Door onze vestigingen in Noord- en Zuid-Holland zitten we midden in een dichtbevolkte regio waarin ook veel zee- en luchthavens zitten en waar de behoefte aan weerbaarheid groot is. Wat moet er gebeuren om het hier veilig te houden en wat doe je als er een calamiteit is? Denk aan uitval van ons elektriciteitsnetwerk, verstoring van logistieke ketens of belangrijke infrastructuur. Geopolitieke spanningen vergroten bovendien de kans op sabotage. Onderschat ook niet de effecten van desinformatie en algoritmen bij polarisatie in de samenleving in het algemeen en verkiezingen in het bijzonder.”

Ontwikkelingen in onderwijs
“Met onderzoek en onderwijs willen we praktijkgerichte kennis ontwikkelen voor complexe veiligheidsvraagstukken en crisisbeheersing”, vult Marije aan. “We willen professionals opleiden die kunnen inspelen op de veranderende behoeften en vraagstukken in de maatschappij. Sommige opleidingen ook in de vorm van LLO-trajecten (leven lang ontwikkelen, red.), kunnen heel goed de veranderende behoefte in de beroepspraktijk concreet maken, zoals Verpleegkunde of Logistiek en Integrale Veiligheidskunde.” Een opleiding kan hier op verschillende wijzen invulling aan geven, van projectopdracht tot stage of minor. Marije: “Voor het lustrumfeest voor Sportkunde wordt bijvoorbeeld een dag met de marine en de politie opgezet. Onder begeleiding van deze partners kunnen onze studenten meer ervaring opdoen met zaken die met weerbaarheid te maken hebben. Zo kunnen ze onder meer stressreacties herkennen en reguleren, en om functioneel te blijven handelen in tijden van grote spanning. Daarmee vervullen zij nog beter hun toekomstige rol als vitaliteitscoach.”

Onderzoeksprojecten als voorbeeld
Ook op het gebied van praktijkgericht onderzoek zijn er al lopende samenwerkingen en een groeiend aantal kansen om met partners samen te werken aan weerbaarheid en veiligheid. “Zonder het expliciet zo te benoemen, werken we al lang aan het thema veiligheid en weerbaarheid”, zegt Richard. Binnen de lectoraten ziet hij goede voorbeelden. “Denk aan digitale weerbaarheid en mediawijsheid van het lectoraat Media, Technologie & Society onder leiding van lector Ben Wagner. Maar ook aan het lectoraat Finance & Accountancy, met de projecten in de circulaire land- en tuinbouw van associate lector Gerry Kouwenhoven. Of aan het lectoraat Ecosociaal werk onder leiding van lector Richard de Brabander met werk dat zich richt op duurzaamheid en gemeenschapszin mét elementen van weerbaarheid.”

Nieuwe partners
De vraag is ook met welke partijen Inholland hiervoor in zee gaat. “We zoeken binnen Inholland altijd naar partners die aanvullende expertise hebben en daarmee een bijdrage kunnen leveren aan de praktijkgerichte kennis die we ontwikkelen binnen ons onderwijs- en onderzoeksportfolio”, zegt Richard. Voor weerbaarheid en veiligheid zullen we blijven werken met bestaande partners ieder met een eigen expertise. Denk daarbij aan politie, veiligheidsregio’s, bedrijven, wijken en havens. Maar ook defensie. Marije: “Wel onder de voorwaarden dat we als civiele kennis- en onderwijsinstelling de focus leggen op maatschappelijke weerbaarheid, dat toepassingen of oplossingsrichtingen dus een maatschappelijke waarde hebben, dat ethiek, integriteit en kennisveiligheid geborgd zijn zoals in al onze samenwerkingsverbanden en collega’s en studenten samenwerken op basis van vrijwilligheid.”

Concrete voorbeelden zoeken
Bij steeds meer mensen groeit het besef dat we als persoon, organisatie en als maatschappij moeten investeren in onze weerbaarheid, juist om waarden als inclusiviteit en duurzaamheid te verdedigen. “We willen de bewustwording bij collega’s en studenten vergroten”, zegt Marije. “Daarnaast zoeken we concrete voorbeelden in ons onderwijs en onderzoek waarin we op een goede manier met weerbaarheid aan de slag gaan. Hoe kunnen we die voorbeelden versterken, verbreiden en versnellen? Dat brengen we de komende periode in kaart.”

Bedrijven zijn onderdeel van de samenleving. Stakeholders verwachten dan ook dat ze een positieve bijdrage leveren aan duurzaamheids- en sociale vraagstukken. Maar hoe doe je dat als ondernemer? Welke strategie en leiderschapsrol horen daarbij? Linda Snippe biedt ondernemers een helpende hand, als (promotie)onderzoeker én sinds maart dit jaar als associate lector Risicomanagement & Besluitvorming bij het lectoraat Finance & Accountancy.

Een van de uitdagingen voor het bedrijfsleven is de omslag van een lineaire manier van werken en produceren naar een circulaire. Wat zijn toekomstbestendige bedrijfsmodellen waarbij je door hergebruik van grondstoffen en materialen voldoende rendement behaalt? Het bewegen in cirkels is Linda niet vreemd. Ze begon ooit bij Hogeschool Inholland Rotterdam als student bedrijfseconomie. Ze vervolgde haar carrière als controller en consultant, zag vele bedrijven van binnen én keerde toen met een bak vol praktijkervaring terug in het onderwijs: uiteindelijk bij Inholland. De cirkel was daarmee rond.

Gedrag achter beslissingen
Als associate lector Risicomanagement & Besluitvorming verdiept Linda zich in het vakgebied van de businesscontroller. “Als businesscontroller help je bestuurders, directies en managers hun organisatie op koers te houden. Dit doe je door performance management: hoe presteert een bedrijf in verhouding tot de bedrijfsdoelstellingen en -plannen? En door riskmanagement: welke in- en externe factoren staan de doelstellingen in de weg? Interessant is de psychologie erachter. Wat bepaalt het gedrag van degenen die strategische keuzes maken en beslissingen nemen?”

Invloed van externe veranderingen
De psychologie achter beslissingen staat centraal in Linda’s promotieonderzoek, dat ze bijna heeft afgerond. Het is ook een thema in het lectoraat. “Het gaat over besluitvorming door agrarische ondernemers over risicomanagement in hun bedrijven. Agrarische ondernemers verschillen in hun percepties over klimaatverandering en de invloed daarvan op hun bedrijf: sommigen zien het als een grote bedreiging, anderen denken dat het wel meevalt. De vorming van deze percepties en de gevolgen van die percepties voor beslissingen over het managen van risico’s staan centraal in het proefschrift.”

Studies laten zien dat besluiten van ondernemers worden beïnvloed door continue interne en externe veranderingen, zoals politieke onduidelijkheid, persoonlijke financiële afwegingen, fluctuerende marktprijzen, starre regelgeving en de grilligheid van het klimaat. “Deze dynamiek maakt dat ondernemers adaptatiebeslissingen nemen in een voortdurend zoekproces”, zegt Linda. “Daarin balanceren ze tussen hun eigen overtuigingen, de praktische haalbaarheid van maatregelen en de externe druk die zij ervaren.”

Handvatten voor finance- en business-professionals
Als associate lector Risicomanagement en Besluitvorming werkt Linda aan de vraag hoe organisaties kunnen omgaan met onzekerheid en verandering, met als doel om finance- en business-professionals handvatten te geven om keuzes te maken voor een duurzame en rechtvaardige samenleving. “Door onderzoek te verbinden met de praktijk laten we zien hoe beslissingen werkelijk tot stand komen en welke factoren effectief risicomanagement ondersteunen. Daarmee positioneren we onze onderzoekslijn stevig op de inhoud en dragen we bij aan toekomstbestendige oplossingen.”

Van winst naar waarde
Linda’s vakgebied gaat lang niet meer over het oude bedrijfseconomische denken in winstmaximalisatie en continuïteit. Rendement wordt niet meer alleen in geld uitgedrukt. Het gaat om de bredere bijdrage aan de maatschappij. “Meer dan ooit draait het bij bedrijven om meervoudige waardecreatie. Ondernemingen worden beoordeeld op ESG: environmental-, social- en governance-prestaties met aspecten als grondstoffen- en energiegebruik, gezondheid, rechtvaardigheid en goed bestuur. De maatschappij eist dat bedrijven hierover verantwoording afleggen.

Samen met collega’s uit het lectoraat Finance & Accountancy werkt Linda aan projecten die ondernemers ondersteunen bij langetermijnkeuzes en investeringsbeslissingen waarin het integraal sturen op meervoudige waardecreatie centraal staat. Bijvoorbeeld rond True Pricing of risicomanagement in de land- en tuinbouw. “In samenwerking met andere hogescholen werken we bovendien aan een aantal projectaanvragen om de rol van de finance- en business-professional te gaan versterken in ‘integrated thinking’. Dit gaat over het integreren van economische, ecologische en sociale waarden bij het aanpakken van vraagstukken waar organisaties mee te maken hebben.”

Koppeling tussen onderzoek en onderwijs
Bijzonder is de krachtige koppeling tussen onderzoek en onderwijs. “Ons team bestaat met name uit docent-onderzoekers, die allemaal sterk verbonden zijn met het beroepenveld. Daardoor kunnen we maatschappelijke ontwikkelingen snel oppakken en als relevante casussen in het onderwijs inbrengen. Studenten nemen ook actief deel aan onze onderzoeksprojecten zodat ze leren om aan maatschappelijke vraagstukken te werken buiten een school- en kantooromgeving. Bijvoorbeeld door letterlijk aan de keukentafel aan te schuiven bij boeren om een adviesrapport te maken.”

Als lector Finance & Accountancy en boegbeeld van het kenniscentrum Business, Finance & Law heeft Hans Bossert zich jarenlang ingezet om te helpen bedrijven duurzamer te maken. “Dankzij de Club van Rome weten we al sinds de jaren ’70 dat er grenzen zijn aan industriële groei. Helaas werd lange tijd niets met die conclusies gedaan. Hoe zorg je ervoor dat jouw onderzoek wél meteen landt?” Naar aanleiding van zijn afscheid organiseerde Inholland een symposium om te ontdekken hoe je als praktijkgericht onderzoeker impact kan maken. Enkele antwoorden? Zet verschillende brillen op en weet de media te bereiken.

Inholland ontwikkelt en biedt praktijkgerichte kennis aan mensen die het verschil willen maken voor een veerkrachtige en duurzame samenleving. Dat is de missie van Inholland. “Dit willen we bereiken door kwalitatief goed onderwijs en onderzoek”, zegt Marije Deutekom, lid van het college van bestuur. “We willen een kennispartner zijn en leggen ons toe op praktijkgericht onderzoek.” Volgens Marije kunnen onderzoekers de impact van hun onderzoek vergroten door meer partnerschappen aan te gaan, maar bijvoorbeeld ook door de media op te zoeken, zoals associate lector Krista Schram en andere (associate) lectoren en onderzoekers van Inholland doen.

Impact via media
Krista doet onderzoek naar de veiligheidsbeleving van burgers en specifiek vrouwen. Hoe de openbare ruimte is vormgegeven, heeft grote invloed op hoe veilig meiden en jonge vrouwen zich voelen. Die boodschap wist ze samen met communicatieadviseurs in de media te krijgen. “Praktijkgerichte onderzoekers moeten via de media actief invloed uitoefenen op het maatschappelijke debat”, stelt ze. “Dat is een voorwaarde om impact te maken.”

Stelregels
Volgens Krista zijn er een paar stelregels om succesvol samen te werken met de media. “Schets een glashelder beeld van het probleem waar je je op richt”, zegt ze. “Maak dat probleem vervolgens voelbaar. Om die reden heb ik meiden in Rotterdam zelf hun ervaringen laten vertellen in een podcast. Maak ten slotte goed voorstelbaar wat mensen aan dat probleem kunnen doen. Bijvoorbeeld door letterlijk in een plaatje te laten zien hoe je een buitenruimte ontwerpt waarin vrouwen zich wel veilig voelen.”

Invloed op gemeentebeleid
Krista’s onderzoek bereikte via de media uiteindelijk haar doelgroepen, zoals beleidsmakers in gemeenten die het ontwerp van de openbare ruimte mede bepalen. Wat zij vertelde in mediaoptredens, kwam letterlijk terug in beleidsnotities. De gemeente Amsterdam nodigde haar zelfs uit om over beleidsverandering te praten. “Daarmee maakt Krista echt impact”, zegt Marije.

Data en informele kennis
Inholland leert studenten en stimuleert collega’s om vanuit verschillende perspectieven naar de wereld en maatschappelijke vraagstukken te kijken. Die verschillende perspectieven zijn voor praktijkgerichte onderzoekers cruciaal, vindt Mario Kieft, hoofddocent aan de Open Universiteit Nederland. Hij laat zien dat je met vijf brillen naar kennis kunt kijken. “Veel onderzoekers zijn gewend om met harde data en statische modellen te werken.” Maar wie zich daartoe beperkt, mist heel veel. “Er ontstaat ook heel veel nieuwe kennis door gesprekken bij het koffieapparaat of tijdens een gezamenlijke wandeling buiten. Voorwaarde is wel dat je diverse mensen met diverse expertises in contact brengt met elkaar.”

Nog meer brillen
Volgens Mario zijn er meer brillen waardoor je naar kennis kunt kijken. Zo is er kennis als middel om je als organisatie te legitimeren. Denk aan allerlei beleidsplannen en visies die het goed doen bij stakeholders, maar die medewerkers niet per se kennen of naleven. Ook macht speelt een belangrijke rol bij kennisontwikkeling. Heeft degene die de kennis verspreidt een prominente sociale positie? “Kennis van managers wordt belangrijk gevonden. In boekhandels vind je dan ook volop managementliteratuur. Maar zoek maar eens naar werknemersliteratuur. Daarom is Krista als onderzoeker nodig om erkenning te krijgen voor de veiligheidsgevoelens van een niet-dominante groep als meiden en jonge vrouwen.” Je hebt pas wat aan kennis als je het deelt: het is de vijfde en laatste bril voor een praktijkgerichte onderzoeker om impact te maken. “Kennis moet bekend worden. Daarvoor moet je het toegankelijk maken, bijvoorbeeld via de media of met podcasts.”

Impact door de juiste bril
Mario adviseert onderzoekers zich bewust te zijn van de verschillende perspectieven op kennis om impact te maken. Zo kunnen data erop wijzen dat de veiligheid is toegenomen, maar dat zegt niets over de veiligheidsbeleving van mensen. “Wil je daar iets over zeggen, dan moet je een andere bril opzetten als onderzoeker en kiezen voor gesprekken en interactie met mensen, bijvoorbeeld door actieonderzoek.” Je hebt als onderzoeker al die brillen nodig om verandering teweeg te kunnen brengen.

Resultaten framen
Zes promovendi brengen het debat op gang met stellingen over impact maken met onderzoek, zoals promovendus en associate lector Linda Snippe. Zij legt het panel de vraag voor of alleen impact kunt maken met je onderzoeksresultaten als je die op de juiste manier framet. “Impact gaat over wat ontvangers ervaren”, zegt Mario. “De vraag is niet hoe je framet, maar hoe jouw frame wordt ontvangen.” Een voorbeeld is de stikstofuitstoot. Leg je de nadruk op hoeveel boerenbedrijven uitstoten of zeg je: “dit is de uitstoot en we hebben jullie nodig om die omlaag te krijgen”? Verdiep je in het perspectief van je doelgroep en sluit je daarop aan zodat zij de waarde van het onderzoek inzien en ermee aan de slag kunnen.

Vanuit eigen waarden
"Hangt de impact van praktijkgericht onderzoek ook niet af van de kwaliteit van de relaties en netwerken waarin het plaatsvindt", legt promovendus Tamara Schoon het panel voor. “Jazeker”, zegt Alex Verkade, MT-lid van Regieorgaan SIA. “Daarom ondersteunen we bij SIA het vormen van netwerken.” Dit gebeurt bijvoorbeeld met het SPRONG-subsidieprogramma. Hiermee biedt Regieorgaan SIA de eerste financiering om aan een netwerk te bouwen zonder dat er al een concreet onderzoeksplan is. Alex reflecteert ook op de vraag of onderzoek met een missie wel neutraal of objectief kan zijn. “Je doet onderzoek altijd vanuit bepaalde waarden. Daar moet je als onderzoeker open over zijn. Het werpt ook de vraag op of ons systeem toegankelijk is voor onderzoekers met waarden die jij misschien niet deelt.”

Onderzoek met een missie
Hans Bossert is het eens met Alex. Naar zijn overtuiging streven praktijkgerichte onderzoekers per definitie naar impact. “Je hebt als onderzoeker een ideaal dat je wilt bereiken. Of zoals Krista het omschrijft: we doen onderzoek met een missie. De kunst als onderzoeker is dat je op tijd van bril kunt wisselen.” Bijvoorbeeld naar het perspectief van boeren of meiden, zodat je verandering teweeg brengt met onderzoek en het niet voor niets doet. “Dat is geen lineair proces, impact maak je gedurende het proces. In deze wereld, waarin keuzes worden gemaakt op basis van emoties en onderbuikgevoel, wordt het steeds belangrijker dat we met praktijkgericht onderzoek kennis en betekenis geven.”

Wil je meer weten over impact maken? Luister de podcast of kijk hier: Impact maken met praktijkgericht onderzoek.

 
Multidisciplinaire aanpak
Mario ziet dat kennis vooral ontstaat in situaties waarin een variëteit aan mensen elkaar ontmoeten. Krista’s multidisciplinaire aanpak sluit daar mooi op aan. In de podcast gaat ze daar dieper op in. Ze legt uit hoe ze de ervaringen van jonge vrouwen combineert met de inzichten van beleidsmakers en ontwerpers. Omdat het gaat over de beleving van veiligheid wandelt ze met de professionals door de publieke ruimte met de blik van jonge vrouwen. “Als je het eenmaal ziet, kun je het daarna nooit meer niet zien.”

Maatschappelijke plicht
Volgens Krista veronderstelt praktijkgericht onderzoek een actieve rol van de onderzoeker. Het is niet genoeg om gegevens te verzamelen en een rapport te schrijven. “Je bent verplicht je bijdrage te leveren aan het maatschappelijk debat. Want met jouw kennis maak je het debat constructiever.” Het sluit aan op een eerdere opinie van Krista (‘Praktijkonderzoek slaat brug tussen wetenschap en samenleving’) en haar pitch voor Regieorgaan SIA bij de conferentie ‘Onderzoek en Impact’. Mario vindt dat onderzoekers ook niet moeten stoppen bij het formuleren van de resultaten. “Onderzoek is nooit een uitkomst, het is input voor iets nieuws. Onderzoek en interventies zijn een doorlopende cyclus waarbij je de impact in de praktijk kunt blijven vergroten.”

Tips om impact te maken
Mario, Krista en Hans delen persoonlijke inzichten, scherpe dilemma’s én concrete tips uit hun eigen onderzoek. Van veiligheidsbeleving in de stad tot kennis die ontstaat bij het koffieapparaat. Deze aflevering zet je aan het denken over jouw eigen rol als onderzoeker en geeft je de kans de impact van je eigen onderzoek te vergroten. Luister de podcast en laat je inspireren via inholland.nl/impact.

Na jaren inzet voor praktijkgericht onderzoek neemt Hans Bossert afscheid als lector Finance & Accountancy en als boegbeeld van het kenniscentrum Business, Finance & Law. Daarom organiseert Hogeschool Inholland op donderdag 25 september een inspirerend symposium met als thema: 'Onderzoek met een missie: kennis als kapitaal'.

“In een wereld waarin informatie overvloedig aanwezig is, wordt kennis steeds belangrijker”, zegt Hans. “Precies daar ligt de kracht én de kans van praktijkgericht onderzoek.” Deze visie heeft Hans zijn loopbaan gekenmerkt. Hij wisselde regelmatig tussen praktijk en theorie, tussen onderzoek en bedrijfsleven.

In 2018 trad hij aan als lector bij Inholland. Sindsdien deed hij praktijkgericht onderzoek naar hoe mensen en organisaties omgaan met veranderingen in een wereld waarin de begrippen duurzaam en circulair steeds meer de overhand krijgen. Waar zitten nieuwe kansen en mogelijkheden die je dwingen tot andere manieren van financieren, samenwerking en eigenaarschap?

25 september: symposium in Rotterdam
Op donderdagmiddag 25 september houdt Hans zijn afscheidsrede bij Hogeschool Inholland Rotterdam. Voorafgaand vindt er een symposium plaats met bijdragen van onder andere keynote-speaker, veranderkundige en hoofddocent aan de Open Universiteit Nederland Mario Kieft, associate lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid Krista Schram, collegelid van het College van Bestuur bij Inholland Marije Deutekom en panelleden uit het werkveld. Het belooft een middag vol inzichten en reflectie te worden.

Wil jij de afscheidsrede bijwonen? Meld je hier direct aan!

De taalvaardigheid van veel studenten laat te wensen over. Dat was voor Toon Otten, taaldocent en onderzoeker bij Finance & Accountancy, aanleiding om samen met studenten van het domein Techniek Ontwerpen & Informatica (TOI) een taalfitness-app en een taalassistent in ChatGPT te ontwikkelen. Hiermee kan iedereen z'n Nederlandse taalvaardigheid verbeteren. Hij is onder de indruk wat met AI is bereikt. “Dit was anderhalf jaar geleden nog ondenkbaar.” 

Studenten van Inholland werken inmiddels met de AI-taalassistent. Reisorganisatie Corendon gaat de app testen onder 800 medewerkers op de Caribische eilanden en ook het ministerie van onderwijs en de universiteit zijn geïnteresseerd. Toon: “Taalvaardigheid is een vereiste om succesvol te zijn in je studie én het is een vereiste om je diploma te halen. Studenten werken naar de taaltoets toe, maar het is vaak ‘zweten, weten, vergeten’. Met name bij de Caribische studenten in Rotterdam waar ik les geef, maar ook bij andere subgroepen, zag ik dat het voortraject niet altijd goed is verlopen. Zij beheersen het Nederlands heel goed, maar maken toch specifieke fouten omdat ze een andere moedertaal hebben. Het algemene lesmateriaal is voor die groepen niet toereikend omdat ze het Nederlands al beheersen. Het is niet efficiënt om dat aan te bieden en zeker niet motiverend. Daar wilde ik iets mee doen.” 

Toons idee was om een taalfitness-app te ontwikkelen, geïnspireerd door de vele apps voor je fysieke gezondheid. Dit idee diende hij in bij de Taalunie. “Ik wil dat studenten iedere dag even met taal bezig zijn, net zoals je met een fitness-app doet. Je kunt bijvoorbeeld de competitie met jezelf of met anderen aangaan en je score bijhouden. De app is klaar en het is de bedoeling om aparte modules te maken voor verschillende subgroepen, zoals studenten die een Turkse of Arabische achtergrond hebben. Er is vorig jaar een pilot gedraaid met de Caribische studenten. In Rotterdam is een grote, hechte Caribische gemeenschap en we hebben ook veel docenten van Caribische komaf.” 

Hoe ben je te werk gegaan? 
“We hebben met behulp van AI een ‘contrastieve grammatica’ opgesteld. Dit wil zeggen dat we AI hebben gevraagd om het Papiaments te vergelijken met het Nederlands en aan te geven waar de grootste uitdagingen liggen. AI had het op veel punten bij het rechte eind. Bijvoorbeeld bij het gebruik van ‘de’ en ‘het’, bij het gebruik van verwijswoorden en bij de woordvolgorde in vragende zinnen. Vervolgens zijn we die antwoorden gaan checken. We hebben studenten gevraagd of dit voor hen inderdaad de grootste uitdagingen zijn en hebben ook doorgevraagd. Daarbij kwamen nog wel wat andere dingen aan het licht. Zo blijkt dat veel studenten Nederlandse gezegden en uitdrukkingen als een struikelblok ervaren. Daar had AI niet aan gedacht. Negentig procent van de leerlingen van Caribische komaf kent uitdrukkingen zoals ‘het water staat mij tot aan de lippen’ of ‘tussen wal en schip vallen’ niet. Dus als je dat in een gesprek gebruikt, weten zij niet waar het over gaat. Dat zorgt voor verwarring, omdat zij verder natuurlijk goed Nederlands spreken.” 

Wat heb je met jouw bevindingen gedaan? 
“Onze bevindingen hebben we toegevoegd aan de app. Net als de intonatie van sommige woorden en een lijst van ‘valse vrienden’. Dat zijn woorden die in beide talen voorkomen en op elkaar lijken, maar toch een andere betekenis hebben. Een bank is bijvoorbeeld in beide talen iets om op te zitten. Maar in het Nederlands is het ook een financiële instelling, terwijl je daar in het Papiaments een heel ander woord voor gebruikt. We hebben met dit onderzoek dus in kaart gebracht hoe we studenten het beste kunnen helpen. En op basis daarvan een AI-assistent gemaakt in ChatGPT, een open AI-omgeving dus. We hebben studenten gevraagd daarmee aan de slag te gaan en die resultaten zijn zeer positief.” 

Wat zijn de voordelen voor de studenten? 
“We zien dat Caribische studenten veel in hun eigen community blijven. Ze hebben daardoor niet veel contact met studenten die Nederlands als moedertaal spreken. Daardoor bleven zij dezelfde fouten maken. De AI-assistent is 24/7 een gesprekspartner die hen constant voedt met informatie en feedback. Een ander belangrijk aspect is ‘translanguaging’. Stel dat je van Curaçao komt en in Nederland rechten studeert. Dan zijn vaktermen vaak lastig te begrijpen. Natuurlijk legt een docent die uit, maar deze studenten begrijpen het dan vaak toch niet helemaal. De AI-assistent kan die uitleg in het Papiaments geven. Dat is een enorm voordeel, zo leren studenten deze begrippen veel sneller.” 

“Het was de bedoeling om die AI-assistent te integreren in de app, maar inmiddels zien we dat de assistent zelf eigenlijk aan alle behoeftes voldoet. Dat is fantastisch. Ik denk dat de manier waarop wij AI inzetten voor deze subgroepen binnen Inholland uniek is. We hebben in dit project veel geleerd en die expertise gaan we nu ook inzetten voor nieuwe subgroepen, zoals de Turkse en de Arabische studenten.” 

Waarom is die taalbeheersing zo belangrijk? 
“De lessen Nederlands worden door veel studenten gezien als bijzaak, naast de kernvakken van hun studie. Maar omdat de large language models steeds belangrijker worden, krijgt taal een steeds centralere rol. ChatGPT baseert zich op menselijke taal, daar haalt het systeem zijn informatie uit. En de informatie die jij als gebruiker eruit haalt, wordt ook in taal gepresenteerd. De menselijke taalbeheersing wordt dus steeds belangrijker. Om antwoorden te krijgen van ChatGPT moet je het systeem haarfijn uitleggen wat je bedoelt of wat je vraag is. Ik denk niet dat alle studenten en docenten daar al van doordrongen zijn. Maar dit wordt een enorme omslag, ook in het onderwijs.” 

Tijdens de Week van het Nederlands presenteert Toon Otten, onderzoeker en taaldocent bij Finance & Accountancy van Hogeschool Inholland, op donderdag 3 oktober de ‘taalfitness-app’ en twee AI-taalbuddy’s. Dit gebeurt tijdens het Taalevent bij Inholland Rotterdam. Deze toepassingen zijn gebaseerd op zijn onderzoek naar de struikelblokken die studenten ervaren bij het ontwikkelen van hun taalvaardigheid. Tegelijkertijd publiceerde dagblad Trouw een visie van Toon, waarin hij betoogt dat taal de interface wordt tussen mens en machine in een AI-gedreven wereld.

Taalvaardigheid als sleutel tot succes
In een wereld die steeds meer wordt aangedreven door kunstmatige intelligentie (AI), is goede taalvaardigheid essentieel, betoogt Toon Otten. AI-modellen, zoals ChatGPT, zijn afhankelijk van de kwaliteit van de input die ze ontvangen. Onvoldoende taalbeheersing kan leiden tot misleidende of onjuiste antwoorden. Toon benadrukt daarom dat taalvaardigheid net zo belangrijk is als technische vaardigheden zoals programmeren.

AI-taalassistent: ondersteuning voor taalvaardigheid
De unieke AI-taalassistent, ontwikkeld met subsidie van de Taalunie, helpt Caribische studenten om hun Nederlandse taalvaardigheid te verbeteren. Uit onderzoek blijkt dat zij specifieke uitdagingen ervaren, zoals het gebruik van de juiste woordvolgorde en lidwoorden. Deze struikelblokken zijn verwerkt in de taalassistent, waarmee studenten dagelijks kunnen oefenen.

Taalevent in Rotterdam
Tijdens het Taalevent op 3 oktober in Rotterdam vertelt Toon over het onderzoek dat ten grondslag ligt aan de AI-taalassistent. Studenten uit het Caribisch gebied vertellen op hun beurt waar zij tegenaan lopen qua Nederlandse taal en hoe hen dat belemmert in de studie, en wat hun ervaringen zijn met de taalassistent.

Zo zegt Josephine van der Linde, tweedejaarsstudent HBO-Rechten: “Ik kom uit Aruba en tijdens mijn studie kom ik vaak onbekende woorden tegen. Bijvoorbeeld in mijn wettenbundel. Als ik dat woord invoer in de taalassisent krijg ik nauwkeurig de betekenis en context in Papiaments. Heel behulpzaam en handig.”

Kwaliteit van taalonderwijs verdubbeld dankzij AI
Volgens Toon heeft de inzet van AI de kwaliteit van het taalonderwijs in twee jaar tijd verdubbeld. Door gebruik te maken van conversationele AI werden de taaluitdagingen van Caribische studenten beter in kaart gebracht, zoals problemen met intonatie en uitdrukkingen in het Nederlands. Deze inzichten zijn verwerkt in de software, zodat studenten gericht hun taalvaardigheid kunnen verbeteren.

Internationale samenwerking
Naast de studenten van Inholland test reisorganisatie Corendon momenteel de AI-taalassistent onder 800 medewerkers op de Caribische eilanden. Ook worden Turkse en Arabische versies van de assistent later dit jaar geïntroduceerd.

Toon’s visie: Taal als de nieuwe interface
In zijn artikel in Trouw benadrukt Toon het belang van taalvaardigheid in een wereld die steeds meer afhankelijk wordt van AI. Hij stelt dat taal de interface is waarmee we AI aansturen en dat we taal net zo serieus moeten nemen als technische vaardigheden zoals programmeren. Hij roept zowel het onderwijs als het bedrijfsleven op om taalvaardigheid te omarmen, zodat technologie en menselijke intelligentie optimaal kunnen worden gecombineerd.

Meer weten?
Ontdek meer over het onderzoek van Toon Otten en de ontwikkelde AI-assistenten op de onderzoeksprojectpagina van Inholland. Meer informatie over het evenement is te vinden op de Taalevent-website. Lees ook het opiniestuk in Trouw of het  artikel Met taalfitness beter Nederlands spreken en schrijven.

Artificiële intelligentie (AI) drukt steeds meer een stempel op onze maatschappij en economie. Waar sommigen apps als ChatGPT, Bard en Copilot vooral willen weren, is docent-onderzoeker Toon Otten voorstander van het gebruik van AI, zeker in het onderwijs. Mits je dit verstandig doet. “Zet AI niet in als expert die jou de antwoorden geeft, maar treed ermee in dialoog zodat je tot betere beslissingen komt.” Dat dit principe van conversational AI werkt, toont Toon aan in enkele onderzoeken bij Inholland.

Toon is van huis uit linguïst. Naast onderzoeker bij het lectoraat Finance & Accountancy is hij taaldocent bij de opleidingen Finance en Informatica en taalexpert en coördinator van taalbuddy’s bij het Studentsucces Centrum in Rotterdam. “Ik zie dat mijn studenten veel gebruikmaken van tools als ChatGPT. Maar ook dat dit niet altijd goed gebeurt. De teksten zien er goed uit, maar slaan inhoudelijk nog wel eens de plank mis.” 

Conversational AI 
Het is iets dat Toon ook in het werkveld ziet. AI wordt ten onrechte beschouwd als een vraagbaak voor complexe vraagstukken. De rampzalige gevolgen zijn bekend. “Denk aan de toeslagenaffaire waarin de Belastingdienst op grond van algoritmen tot heel verkeerde beslissingen kwam. Het is een vorm van delegatieve AI: je delegeert een opdracht aan AI en vertrouwt op de besluitvorming. Ik pleit liever voor conversational AI: je stelt AI een vraag en AI stelt jou een vraag. Zo kom je in dialoog met elkaar tot betere, transparantere beslissingen. Beschouw AI niet als expert maar als discussiepartner.” 

Businessplan ontwikkelen met AI 
Het principe van conversational AI heeft Toon inmiddels bij Inholland onderzocht en toegepast binnen een onderzoeksteam, samen met collega’s Linda Snippe en Tim Mazajchik. Zo werd onder andere de rol van AI in het besluitvormingsproces van studenten Finance geanalyseerd. De studenten kregen de opdracht om een businessplan te ontwikkelen waarbij AI de praktijk van de financiële sector zou kunnen verbeteren. “Kan AI bijvoorbeeld standaardvragen voor accountants beantwoorden? Of kun je met AI patronen herkennen die wijzen op fraude? Studenten konden hun ideeën ontwikkelen door AI op een delegatieve manier in te zetten of op een conversationele manier.” 

Plannen pitchen 
De studenten kwamen tot hun businessplannen via een Shark Tank-spel. Bij Shark Tank – ook wel bekend als Dragons’ Den – pitchen de studenten hun plannen voor een jury van potentiële investeerders. “Maar in dit geval ging het niet om echte mensen, maar om AI-persona’s in een app. Op een conversationele manier konden studenten hun ideeën continu voorleggen aan de persona’s. Ze pushten AI om kritische feedback te geven. Is hun businessvoorstel bijvoorbeeld echt wel zo uniek?” 
 

Betere besluitvorming 
In drie fasen werd het effect van AI onderzocht. Eerst maakten de studenten hun businessplannen zonder AI. In de tweede fase gebruikten ze AI op een delegatieve manier en in de derde fase op een conversationele manier. De onderzoekers lieten de studenten de uitkomst van hun werk per fase evalueren. “Wat bleek? De gepercipieerde kwaliteit van de businessplannen steeg per fase: met AI ontwikkelden ze betere businessplannen dan zonder AI en het beste resultaat behaalden ze met conversational AI.” 

Tweede onderzoek 
De onderzoekers herhaalden hetzelfde experiment onder een nieuwe groep van 69 studenten van Hogeschool Inholland Haarlem. “De uitkomst was hetzelfde”, zegt Toon. “In dialoog met deze persona’s kwamen de studenten volgens henzelf tot significant betere besluitvorming dan traditionele methoden zonder conversatie met AI.” 

Tegenwerking en tegenspraak voor betere resultaten?
De potentie van conversational AI is om kritische, diverse perspectieven aan te dragen. Deze maken gebruikers bewust van blinde vlekken en dwingt hen hier invulling aan te geven. Interactie met AI is hierbij cruciaal, zodat beide partijen elkaar uitdagen. “Met tegenwerking en tegenspraak kom je tot de beste resultaten. Daarvoor moet je de expertise van AI triggeren. Vraag AI om kritisch te kijken naar je input. Of nog beter: creeër persoonlijkheden en stel bijvoorbeeld een jury samen met persoonlijkheden die je kritische feedback geven.” Dit proces van wederzijdse beïnvloeding verhoogt de kwaliteit van de uitkomsten enorm. "Met conversational AI had het toeslagenschandaal nooit kunnen gebeuren," durft Toon zelfs te stellen. 

AI-onderwijs 
Toon vindt het belangrijk om AI te omarmen. “Onze studenten zullen aan de slag moeten met AI. Het werkveld vraagt dat aan hen. Het is goed als Inholland het voortouw neemt in AI-geïnspireerd onderwijs.” 

Praktijkgericht onderzoek is een van de twee benen waarop Hogeschool Inholland staat. Zetten we daarin een stap vooruit, dan kan het andere been (ons onderwijs) volgen. Zo willen voortgang boeken op brede maatschappelijke thema’s. Vanuit die gedachte heeft het domein Business, Finance & Law (BFL) sinds vorig jaar de onderzoekskracht gebundeld in één kenniscentrum. “Want brede, maatschappelijke thema’s vereisen een integrale benadering.”

Hans Bossert is naast lector Finance & Accountancy voorzitter van het kenniscentrum BFL. “Historisch was de vreemde situatie ontstaan dat ons domein de beschikking had over twee kenniscentra. Dit belemmerde een goede samenwerking, wat zonde was, omdat we met elkaar zo veel te doen hebben op het gebied van de veerkrachtige samenleving en duurzame leefomgeving. Deze brede, maatschappelijke thema’s vereisen een integrale benadering vanuit meerdere lectoraten tegelijk, binnen het domein van BFL én daarbuiten.”

Positie praktijk gericht onderzoek
De samenvoeging van de onderzoeksactiviteiten binnen één kenniscentrum doet volgens Hans ook recht aan de positie die het praktijkgericht onderzoek aan het verwerven is. “Er is maatschappelijk gezien veel behoefte aan en vraag naar praktijkgericht onderzoek. Opdrachtgevers en subsidieverstrekkers willen werken aan concrete oplossingen die toepasbaar en houdbaar zijn. Hogeschool Inholland kan hierin een kennispartner zijn, omdat we naast onderwijs het onderzoek als kerntaak opvatten. Beide takken versterken elkaar, bijvoorbeeld doordat we met nieuwe inzichten uit onderzoek het onderwijs verbeteren.”

Kracht van BFL
Oplossingen toepasbaar en houdbaar maken: daar ligt onder meer de kracht van BFL, stelt Hans. “Neem de kringlooplandbouw. Vanuit ecologisch oogpunt is die zeer wenselijk, maar verdien je er ook een goede boterham mee? Is het bedrijfseconomisch interessant? Wij kunnen in een vroeg stadium ontwikkelingen in andere domeinen onderzoeken op financiële, economische, organisatorische en juridische aspecten, zodat vernieuwingen ook echt van de grond kunnen komen.”

Onderzoeksagenda in de maak
Daarnaast hebben de lectoren, (docent-)onderzoekers en studenten van BFL van oudsher eigen thema’s die ze oppakken, van duurzaam ondernemerschap en persoonlijk ondernemerschap tot toegankelijkheid van het recht en veiligheidsbeleving. “Met al onze verschillende lectoraten werken we nu aan een gedeelde onderzoeksagenda en één kwaliteitssysteem. Het feit alleen al dat we zijn samengevoegd, betekent dat we elkaar beter leren kennen en automatisch nieuwe mogelijkheden ontdekken. We zijn in één klap in omvang gegroeid en daarmee in staat grotere projecten binnen te halen.”

Koppeling met onderwijs
BFL zet verder in op een sterke koppeling tussen onderzoek en onderwijs. “Met het inbrengen van onderzoeksresultaten en door studenten bij onderzoek te betrekken verbeteren we het onderwijs. En met verdubbeling van het aantal docent-onderzoekers kunnen we als onderzoeksgroep ook meer doen. Die wisselwerking is niet alleen goed, maar ook leuk. Denk aan docenten die bijvoorbeeld één dag in de week als onderzoeker een eigen interessegebied verder kan uitdiepen. Ik nodig ze graag uit om met ideeën te komen.”

Samen met werkveld
Ook de samenwerking met het werkveld is al jaren stevig. “Het bedrijfsleven is direct betrokken bij het formuleren van nieuwe onderzoeksopdrachten. Het is het uitgangspunt van praktijkgericht onderzoek: eerst nagaan waar organisaties en professionals in de praktijk mee te maken hebben en dan met theorie en nader onderzoek een antwoord daarop ontwikkelen volgens methodisch zeer strenge maatstaven. In kenniswerkplaatsen geven studenten daar invulling aan door deelopdrachten uit te voeren bij de bedrijven zelf. Deze dynamiek met het werkveld en het onderwijs maakt het praktijkgericht onderzoek zo boeiend.”

Lees ook →

“In aanloop naar de verkiezingen zijn de programma’s van de verschillende politieke partijen goed met elkaar te vergelijken. Wat opvalt is dat ze allemaal mooie plannen hebben om geld aan uit te geven. Maar nergens lees je terug hoe we dat geld gaan verdienen. En daar zit een punt van grote zorg. Want het ondernemersklimaat staat er slecht voor.” Deze visie deelt Nahied Rezwani vandaag in dagblad Trouw vanuit haar rol als onderzoeker voor het lectoraat Finance & Accountancy van Hogeschool Inholland. Daarnaast is zij directeur van het domein Business Finance & Law bij Hogeschool Inholland en vestigingsdirecteur van Hogeschool Inholland Rotterdam. 

“Dit klimaat heeft alles te maken met de veranderende rol van de bancaire sector. Banken zijn hun vier kerntaken (geldcreatie, betalingsverkeer mogelijk maken, financieren investeringen en zorgen voor risicobeheer) sinds de kredietcrisis van 2008 deels uit het oog verloren. Sinds 2008 hebben landen op internationaal niveau afspraken gemaakt om de controle op het reilen en zeilen van de banken te vergroten. Nederland koos ervoor om de Europese Richtlijnen streng te interpreteren en dat bemoeilijkte toegang tot krediet voor mkb’ers.” 

Beperkte financiering voor mkb 
“Het FD berichtte vorige maand dat mkb-ondernemers in Nederland veel vaker afhaken in het proces om aan financiering te komen dan kleinere bedrijven in het buitenland. De zoektocht is hier ingewikkelder, de leningen zijn duurder en de kans om geld te krijgen is kleiner. Een van de oorzaken is het aantal banken dat zakendoet met mkb'ers. Dat is in Nederland het laagste in Europa: er zijn nog maar drie banken over die serieus krediet verstrekken aan mkb-ondernemers. Uit eigen onderzoek naar de gevolgen van de invloed van de strenge overheidsrichtlijnen blijkt dat door strenger toezicht de kosten van banken gestegen zijn en dat weegt relatief het zwaarste voor kleinere leningen aan het mkb. Terwijl banken ten opzichte van 2008 meer investeren in de economie, zijn de leningen aan het mkb met maar liefst 25 procent gedaald.” 

Vlucht naar buitenland 
“Dat het mkb moeilijk toegang heeft tot de bancaire sector heeft kwalijke gevolgen voor de economie. Het zijn juist deze kleinere bedrijven waar duurzame innovaties plaatsvinden. Maar wat we zien is dat scale-ups het buitenland verkiezen vanwege betere en goedkopere toegang tot bancaire financieringen. Het mkb dat Nederland trouw blijft, zoekt in toenemende mate alternatieve financieringsvormen. Het zijn dure leningen waaraan vaak hoge risico’s zijn verbonden en waarop niet of nauwelijks toezicht is: precies wat de overheid wilde voorkomen.” 

Verdienvermogen van Nederland: benut ons duurzame innovatief kapitaal 
“Door de financiering van het mkb zo moeilijk te maken staat het verdienvermogen van Nederland onder druk. Vreemd genoeg krijgt dit in geen enkel verkiezingsprogramma aandacht. Een langetermijnvisie over hoe we het geld op structurele wijze verdienen om ons land duurzamer, veiliger en eerlijker te maken ontbreekt. Of die gaat niet verder dan het verhogen van belastingen, waardoor het mkb het nog zwaarder krijgt. Terwijl het in Nederland gonst van de duurzame en innovatieve ideeën: geef dan juist deze ideeën alle ruimte met een goed pakket aan leningen. Dat kan uitdagend zijn, maar zonder innovatieve uitdagingen geen langdurige economische en welvaart.” 

Mkb-bank 
“In het Verenigd Koninkrijk hebben ze het beter begrepen. Daar heeft de overheid tien jaar geleden met succes een bank opgericht speciaal voor het mkb. Een ander inspirerend voorbeeld is Singapore, waar bedrijven en banken elkaar gemakkelijk vinden in een permanente innovatiehub.” 

“Het is nog niet te laat voor partijen om zich hierover uit te spreken. Zij moeten voorbij onze landsgrenzen durven kijken, en vooral: verder dan de horizon van één regeerperiode.” 

Naast haar rol als directeur werkt Nahied een dag in de week bij het lectoraat Finance & Accountancy omdat ze het belangrijk vindt om zelf te ervaren hoe we onderwijs, onderzoek en werkveld met elkaar verbinden. Haar betoog is gebaseerd op het onderzoek PURe over de rol van banken voor een veerkrachtige economie. Ze werkte eerder onder meer bij het ministerie van Financiën en het ministerie van Onderwijs en was programmamanager bij het Innovatie Platform onder het voorzitterschap van premier Balkenende. 

Wil je meer weten? 
Eerder hebben dit artikel gedeeld over het onderzoek naar de rol van banken. Als onderdeel van dit onderzoek gaat Nahied in gesprek met onder andere ONL en de Consumentenbond. Of luister de aflevering waarin ze samen met Hans Biesheuvel (ONL) inzoomt op de financieringsmogelijkheden voor het mkb. 
 

Banken hebben een belangrijke functie in de maatschappij. Door leningen te verstrekken stimuleren ze de economie en daarmee onze welvaart. Maar door toenemende regelgeving is hun rol onder druk komen te staan, met name als financier voor het mkb. Met een kortlopend pop-up research doken onderzoekers en studenten van Hogeschool Inholland op dit vraagstuk om samen met het bankwezen en bedrijfsleven te verkennen hoe Nederland de economie door bancaire financieringen veerkrachtig kan houden.

Aanleiding voor het onderzoek naar de rol van banken kwam van de banken zelf. “Dit soort vraagstukken zijn altijd het vertrekpunt voor het praktijkgericht onderzoek dat we bij Hogeschool Inholland doen”, zegt Nahied Rezwani, macro-economisch onderzoeker en directeur van het domein Business Finance & Law. “Sinds de financiële crisis van 2008 moeten banken voldoen aan strengere regelgeving om hun balans op orde te houden. Ze kunnen minder risico nemen en moeten meer controle uitvoeren bij leningen.”

Financiering voor het mkb
Vooral het mkb merkt de gevolgen. “Door de strengere regulering is het voor deze bedrijven lastiger en duurder om financiering te krijgen”, zegt Nahied. “Het gevolg is dat zij hun ideeën en plannen niet of minder snel en gemakkelijk kunnen ontwikkelen. Dat is een probleem voor heel Nederland. Want het mkb is de motor van onze economie. Vooral daar vindt de innovatie plaats.”

Pop-up research
Het lectoraat Finance & Accountancy pakte het vraagstuk begin 2023 op. Vanwege Nahieds macro-economische achtergrond nam zij de leiding over het zogeheten pop-up research. “Met deze kortlopende onderzoeksvorm kunnen we snel inspelen op actuele vraagstukken”, zegt onderzoeker Luc Salemans. “We organiseerden enkele brede sessies met vertegenwoordigers van banken, het mkb en consumenten, plus docent-onderzoekers en studenten. Het leverde al in april een mooie basis op in de vorm van een whitepaper. Daarin schetsen we enkele oplossingsrichtingen om nader te onderzoeken.”

Onderzoek naar mkb-bank
Inmiddels zijn onderzoekers en studenten van de opleidingen Business Studies en Finance & Control (Bedrijfseconomie) vervolgonderzoek aan het doen naar een van de oplossingsrichtingen: de oprichting van een bank speciaal gericht op mkb-bedrijven. Luc: “Wat zijn de kansen en risico’s van zo’n bank, zoals die al bestaat in het Verenigd Koninkrijk?” Daarnaast lopen er samen met Ondernemend Nederland en de Consumentenbond andere vervolgonderzoeken.

Resultaten voor het onderwijs
“Het is fijn om studenten bij zulke praktijkgerichte casussen te betrekken”, vindt Luc. “Zo krijgen zij een goed beeld van de beroepspraktijk en de vraagstukken die daar spelen. De resultaten van het onderzoek kunnen we vervolgens terugbrengen in het onderwijs om bijvoorbeeld de afstudeerrichting Banking & Assurance actueel en praktijkgericht te houden.”

Veerkrachtige economie
“Bovendien pakken we bij Inholland met dit pop-up research onze rol als maatschappelijke partner door bij te dragen aan een veerkrachtige economie”, zegt Luc. “Het is belangrijk dat we helpen om het mkb als economische motor op gang te houden. Dat helpt ook onze samenleving veerkrachtig te houden. Want een goed draaiende economie zorgt voor werkgelegenheid: een inkomen voor mensen. En dat draagt bij aan onze welvaart en ons welzijn.”

De landbouwsector van Caribisch Nederland verduurzamen en de ontbossing van Suriname tegengaan. Het zijn de hoofddoelen van twee living labs die deze maand van start zijn gegaan. Studenten en (docent)onderzoekers van Hogeschool Inholland combineren onderwijs en onderzoek en werken multidisciplinair aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Ze werken hierin samen met (lokale) overheden, bedrijven, kennisinstellingen en jongeren. 

Food Resilient Futures 
Bij Hogeschool Van Hall Larenstein in Velp was deze week de kick-off van het project ‘Food Resilient Futures’ gericht op de duurzame ontwikkeling van de landbouw in Bonaire. De eilanden Bonaire, Saba en St Eustatius, die tot de bijzondere gemeenten van Nederland behoren, hebben een groot potentieel om lokaal voedsel te produceren. Toch wordt de overgrote meerderheid geïmporteerd uit Venezuela, de VS en Nederland. De landbouw wordt ook niet gezien als een aantrekkelijke sector voor jongeren, die liever vertrekken van de eilanden. 

Juist daarom krijgen jongeren een belangrijke rol in het genoemde project, dat bijdraagt aan ‘water smart’ en natuurinclusieve voedselsystemen via een participatief proces. Caribische jongeren die in Nederland studeren worden opgeleid tot facilitator en gaan op Bonaire, St Eustatius en Saba workshops verzorgen. Zo kunnen jongeren samen scenario’s ontwikkelen voor de toekomst van gezonde en lokale voedselvoorziening. Dit zal plaats vinden in een living lab, een samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven, kennisinstellingen en jongeren. 

Goed voor Suriname én het Amazone-gebied
Eerder deze maand ging ook een living lab van start om nieuwe kennis te genereren en toe te passen bij het duurzaam gebruik van de bossen in Suriname. Zoals bekend vormt ontbossing wereldwijd een bedreiging voor klimaat en biodiversiteit. In tropische landen zoals Suriname is ontbossing bovendien een bedreiging voor lokale gemeenschappen die in het bos leven en afhankelijk zijn van de goederen en diensten die het bos hun levert.

Het living lab onderzoekt hoe het bosbestuur verbeterd kan worden en ontwikkelt nieuwe manieren om de duurzaamheid van activiteiten in het bos te monitoren. Het lab helpt bovendien lokale bewoners met concrete verdienmodellen voor het gebruik van goederen en diensten uit het bos. Het project en resultaten kunnen als voorbeeld dienen voor aangrenzende landen die deel uitmaken van het Amazone-gebied.

Een missie met ondernemen hoog in het vaandel
Vanuit het onderwijs is Erik Hendriks een van de betrokken docenten. Vanuit zijn opleiding Business Studies krijgt hij de rol om betrokken studenten en jongeren tot ondernemen aan te zetten. “Het gaat hier om een nieuwe werkwijze om lokale stakeholders samen te brengen met onderwijs en onderzoek. Uniek ook, zoals op de Caribische eilanden, is om de jeugd in te zetten. Een mooie manier om de betrokkenen op verschillende manieren te leren verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen voedsel.”

In genoemde projecten werken meerdere hogescholen samen, onder leiding van het lectoraat Communication Participation and Social Ecological Learning (CoPSEL) van Hogeschool Van Hall Larenstein. Vanuit Hogeschool Inholland is de kenniskring van het lectoraat Finance & Accountancy (lector Hans Bossert) en het lectoraat Investeren in circulaire land- en tuinbouw (Gerry Kouwenhoven) betrokken én studenten en docenten van de opleidingen van de domeinen Agri, Food & Life Sciences en Business, Finance & Law. Voorbeelden van andere projecten zijn ‘Van crisismanagement naar risicomanagement in de agrarische sector’ en het living lab Duurzame Bedrijfsovername.

De onderzoeksprojecten zijn medegefinancierd door Regieorgaan SIA, onderdeel van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), en het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

Van de reductie van stikstof tot energiebesparing in de kassen: elk bedrijf in de land- en tuinbouw staat voor de opgave de omslag te maken naar een duurzame bedrijfsvoering. Een omslag die vaak gepaard gaat met een ander proces: de bedrijfsovername. Want juist als de nieuwe generatie het roer overpakt, komt transitie in scope. Voorwaarde is wel dat zo’n bedrijfsovername succesvol verloopt. Binnen een breed consortium van bedrijven, hogescholen en andere werkveldpartners onderzoekt Hogeschool Inholland in een living lab hoe bedrijfsadviseurs de kans op succes kunnen vergroten. 

“De bedrijfsovername is hét moment voor innovatie”, stelt Gerry Kouwenhoven, associate lector Investeren in circulaire land- en tuinbouw. “De nieuwe eigenaar bepaalt dan samen met de vorige generatie de strategie. Daarbij zie je dat de huidige generatie graag verduurzaamt, al is het maar om het bedrijf toekomstbestendiger te maken.”

Ruim 80% familiebedrijven
Een bedrijfsovername in de land- en tuinbouw is heel vaak een overgang van ouders op kinderen. “Ruim 80% van de bedrijven zijn familiebedrijven. Dat kan een bedrijfsovername extra complex maken. Want niet alleen economische, financiële en juridische elementen spelen dan een rol, maar ook sociaal-emotionele en familiaire zaken. Er kan van alles spelen binnen een familie. Een vader die het bedrijf niet kan loslaten. Kinderen die een heel andere koers willen varen maar druk voelen van de vorige generatie om te behouden wat er is.” 

Rol van de bedrijfsadviseur 
“In de eerste fase van het project Living lab duurzame bedrijfsovername zagen we hoe belangrijk een bedrijfsadviseur is om de harde maar zeker ook de zachte elementen rond een bedrijfsovername te bespreken”, vertelt Gerry verder. “Dankzij de onafhankelijke positie kan de adviseur goed het gesprek tussen overdrager, overnemer en overige familieleden faciliteren. Waar nodig zorgt die voor coaching en mediation om pijnpunten naar boven te halen en op te lossen, allemaal in het belang van het bedrijf. Ontstaat er daardoor vertrouwen in de bedrijfsovername, dan zullen ook banken en andere financiers bereidwilliger zijn om te investeren in duurzame innovaties.” 

Start tweede fase living lab
In februari 2023 is de tweede fase van het living lab gestart, gericht op de rol van de adviseur en de kritische succesfactoren van een adviesgesprek. Hogeschool Inholland werkt hiervoor samen met partners zoals Windesheim, Hogeschool Utrecht, verschillende adviseurs en adviesbureaus en mbo-scholen Yuverta en Lentiz. Zij zullen onder meer deskresearch en veldonderzoek doen, best practices ophalen en adviseurs zullen hun ervaringen delen.  

Betrokkenheid studenten 
“Binnen onze hogeschool trekken de agri- en bedrijfseconomische domeinen nauw met elkaar op”, zegt Hugo Booms, docent-onderzoeker bij Finance & Accountancy. “Studenten dragen in het living lab bij aan het onderzoek. Zij zijn namelijk de adviseurs en accountants van morgen die met toekomstige bedrijfsovernames te maken krijgen. Belangrijk is dat zij de verhalen achter de cijfers leren kennen en de vaardigheden ontwikkelen om de moeilijke adviesgesprekken aan te gaan over sociaal-emotionele zaken die een succesvolle overname kunnen belemmeren.”  

Noa Zalm is tweedejaarsstudent van de opleiding Dier in de duurzame samenleving. In september kreeg hij de kans om mee te werken aan het onderzoek van de eerste fase van het project Living lab duurzame bedrijfsovername. “Samen met drie andere studenten van mijn opleiding vormden we een projectgroep. We deden deskresearch naar de rol van adviseurs en voerden onder hen en agrarische ondernemers enquêtes en interviews uit. Hoe spelen ze bij een bedrijfsovername in op duurzame vraagstukken, bijvoorbeeld rond stikstof? Wat hebben ondernemers nodig van de adviseur en wat is nodig voor een goed advies? Vertrouwen blijkt heel belangrijk te zijn: ondernemers moeten het gevoel hebben dat het advies positieve impact heeft op hun bedrijf.” Noa wist eerder niet wat het advieswerk inhield. “Maar de vrijheid ervan vind ik wel aantrekkelijk.” 

Maud Frijhoff werkte als tweedejaarsstudent van de opleiding Dier in de duurzame samenleving mee in de projectgroep. “Leuk was dat ik voor de interviews onder meer op locatie was bij de veehouder waar ik eerder stage had gelopen. En ik kon een dagje mee met een adviseur. Wat die goed moet kunnen, is meebewegen met agrarische ondernemers. Dat zijn over het algemeen praktisch ingestelde mensen die een sterke persoonlijke band hebben met hun bedrijf en direct uit de hoek kunnen komen. Als adviseur moet je daarom eerlijk communiceren en tegelijk standvastig zijn. Maar ook deskundig: want uit de enquête bleek dat de regelgeving zo complex is, dat ondernemers niet zonder een deskundige adviseur kunnen.” Net als Noa heeft Maud een beter beeld van het werk van een adviseur. “Dat je een ondernemer helpt om het bedrijf te verbeteren, spreekt mij wel aan.” 

Ervaringen vanuit de praktijk
Maarten Prins is een van de adviseurs die actief deelneemt aan het living lab. “Ik kom uit de glastuinbouw. Ik heb jarenlang gewerkt bij financiële dienstverleners en heb mkb-bedrijven geadviseerd. Inmiddels doe ik dat als zelfstandig ondernemer waarbij ik meer de zachte elementen rond bedrijfsovernames ter tafel breng. Emoties spelen bij bedrijfsovernames namelijk een belangrijke rol. Maar ook persoonlijke vragen als: wie ben jij, welke rol wil je in het bedrijf spelen? Wat is goed voor jou en voor het bedrijf? Ik ben geen onderdeel van de familie en kan dus objectiever kijken naar het bedrijf en de persoon.” Maarten kijkt ernaar uit om binnen het living lab ervaringen te delen met andere adviseurs, zodat iedereen kan leren hoe ze hun adviserende rol het beste kunnen invullen. “Interessant is ook dat studenten betrokken zijn. Het is voor hen heel goed om te ervaren wat de praktijk inhoudt; als toekomstig ondernemer om later keuzes te maken die passen bij hen als persoon of als toekomstig bedrijfsadviseur om erachter te komen wat die rol inhoudt.” 

Het speelde al een tijdje door het hoofd van Nahied Rezwani, domeindirecteur Business, Finance & Law en directeur van onze vestiging in Rotterdam: zelf met de ‘voeten in de klei’ gaan staan om te ervaren hoe de verbinding tussen onderzoek, onderwijs en werkveld tot stand komt. “Ik verwacht dat dit mij helpt om het onderwijs en onderzoek binnen mijn domein nog beter te ondersteunen”, stelt Nahied. In Pop-up research (PUre) start zij een eenjarig onderzoek, samen met het lectoraat Finance & Accountancy, studenten, docenten en het werkveld. Het onderzoeksonderwerp? De financieringstaak van Nederlandse banken voor het bedrijfsleven.   

Donderdag 23 maart is de kick-startbijeenkomst bij Inholland Rotterdam – aanmelden kan nu! 

Nahied gaat een dag in de week bij het onderzoek aan de slag, vanuit haar achtergrond als macro-econoom. Ze betrekt banken en ondernemers erbij en werkt samen met onderzoekers, docenten en studenten van de opleiding Business Studies. Studenten kunnen binnen de pop-up hun afstudeeronderzoek doen. “Zij werken aan echte uitdagingen uit de economische praktijk. Die ervaring kunnen ze later in hun werkende leven meenemen. De onderzoeksvragen gaan we nog met elkaar vaststellen. Denk aan; in hoeverre is een bank dienstverlenend nu starters op de woningmarkt lastiger toegang krijgen tot financiële diensten? En wat zijn de effecten daarvan op de samenleving?” 

Toenemende regeldruk banken 
Aanleiding voor het onderzoeksproject is de toenemende regeldruk die voor banken geldt na afloop van de laatste grote financiële crisis. Banken zijn verplicht om betere balanscijfers in het oog te houden. Ze hebben dus een groter belang bij eigen vermogen dan bij investeren. Hierdoor zijn ze minder goed in staat om een rol te spelen als financier van bedrijven en daarmee de (regionale) bedrijvigheid en samenleving te versterken. 

Minder investeren in bedrijfsleven 
Luc Salemans is als onderzoeker betrokken bij de opstart van dit project en geeft een voorbeeld van de afnemende rol van bank als financier van het mkb. “Door strengere eisen die aan banken worden gesteld, zijn zij minder geneigd te investeren in het mkb. Dit kan van invloed zijn op de veerkracht van bedrijven, bijvoorbeeld als je kijkt naar de energietransitie. Voor onder meer het verduurzamen van bedrijfspanden is een flinke investering nodig. Wat gebeurt er als bedrijven niet gemakkelijk aan kapitaal kunnen komen?” 

 Gevolgen voor veerkracht samenleving 
Ook ontstaat bij banken een toenemende druk op het efficiënter inrichten van processen waardoor consumenten banken als minder toegankelijk ervaren. “Denk hierbij aan dat banken alle diensten digitaliseren en bankfilialen sluiten”, vertelt Luc. “De menselijke contactmomenten verdwijnen, waardoor consumenten een afstand voelen tot de banken. Maar nog belangrijker, het kan de zelfredzaamheid van mensen aantasten.” Het doel van het onderzoek is om meer duidelijkheid te krijgen wat de gevolgen van de regeldruk zijn en welke effecten het heeft op de veerkracht van de samenleving.  

Maatwerk ontbreekt bij dienstverlening 
Hans Biesheuvel is voorzitter van ondernemersorganisatie ONL voor ondernemers en is betrokken bij de aftrap van het onderzoek. Hij signaleert dat de menselijke maat verdwijnt in de dienstverlening van banken. “Ondernemers merken dat sterk doordat banken niet meer met ze meedenken over hun financieringsvraagstukken. Ik noem de dienstverlening van banken weleens het donkerblauwe confectiepak in maat 48. Heel standaard. Maar maatwerk ontbreekt.” 

 Regelgeving en toezicht onder de loep 
“De reactie op de kredietcrisis was om banken meer te gaan reguleren. Niemand had verwacht dat dit zulke gevolgen voor het mkb zou hebben”, vertelt Hans. “Doordat banken minder dienstverlenend kunnen zijn, zie je dat er steeds meer non-bancaire financiers opstaan. Maar zij kunnen maar beperkte funding bieden. Banken blijven dus nodig. Maar hoe kunnen we ervoor zorgen dat banken en het mkb weer dichter bij elkaar komen? De regelgeving en het toezicht daarop zouden bijvoorbeeld onder de loep moeten worden genomen. Zodat het ondernemersklimaat beter wordt.” 

 Kick-start voor de POP-UP 
De vraag hoe banken en het mkb weer dichter bij elkaar kunnen komen, zou een van de onderwerpen binnen Pop=up research kunnen worden. Donderdag 23 maart is de kick-start. In deze bijeenkomst gaan alle deelnemers gezamenlijk brainstormen om de onderzoeksvragen en hypotheses te formuleren. Nahied: “Er komen afgevaardigden van banken, De Nederlandse Bank en de Consumentenbond. Docenten en studenten zijn van harte welkom om mee te brainstormen. Ik heb er nu al zin in om samen de verbinding te leggen!” 

 Wil je bij de kick-start aanwezig zijn? Dan kan! Meld je aan en kom naar Hogeschool Inholland Rotterdam.  

Programma donderdag 23 maart:  

• 13:30 uur - Inloop 
• 14:00 uur - Uitleg programma  
• 14:30 uur - Deel 1: De Verkenning  
• 15:15 uur - Pauze  
• 15:30 uur - Deel 2: De Verdieping  
• 16:30 uur - Uitkomsten van de bijeenkomst  
• 17:00 uur - Afsluitende borrel en napraten 

We kijken terug op een geslaagde bijeenkomst in ons digitale kenniscafé, met veel dank aan onze vierdejaars studenten Finance & Control uit Rotterdam en de expertdeelnemers Pieter van der Hoeven, Liesbet Hanekroot en Chhay Lin Lim.

De studenten van de opleiding Finance & Control werken in het vierde jaar onder andere aan praktijkgericht advies. Dit advies heeft betrekking op bijvoorbeeld duurzame rapportages, businessmodellen voor duurzame innovaties en de financiering daarvan, en het inrichten van processen voor de circulaire economie. Het lectoraat Finance & Accountancy verzamelt al deze onderzoeksresultaten en gebruikt de gegevens voor publicaties en kennisdeling. In het kenniscafé wordt die kennis gedeeld en ‘uitgebouwd’!

Doelstellingen voor sustainable development
Ouiam Oual-lal, Matthijs van der Giessen en Demi Helleman deelden hun ervaringen over het implementeren van SDG-beleid in een organisatie. Wees eerlijk en rapporteer zowel over positieve als negatieve impact van bedrijfsactiviteiten op de realisatie van de doelstellingen voor sustainable development. Betrek partners om verantwoordelijkheid te nemen voor verduurzaming van de keten en zorg voor een organisatiecultuur die de realisatie van SDG’s ondersteunt. Transparantie en assurance op resultaten zijn belangrijk in de verantwoording naar stakeholders. De website Fair Wear geeft inspiratie voor mode waar alle stakeholders blij van worden.

Circulariteit van incontinentiemateriaal
Roos van der Vliet heeft voor de Stichting Bartholomeus een advies opgesteld voor het gebruik van incontinentiemateriaal. Het advies is niet alleen toepasbaar op de Stichting Bartholomeus, maar kan ook opgevolgd worden door andere klein- en grootverbruikers van incontinentiemateriaal (van alle leeftijden).

Kies bewust bij de inkoop en let op de eigenschappen van het product, zoals de mogelijkheid voor het scheiden van de materialen en het hergebruik. Zorg daarnaast voor een goed vervolgtraject na gebruik en maak een weloverwogen keuze voor een partner voor de verwerking van het gebruikte materiaal. Als alle gebruikers zich bewust zijn van de keuzes en de impact daarvan, kunnen we mooie stappen zetten om het gebruik van incontinentiemateriaal meer circulair te maken.

Audits voor plantentelers
In de keten van plantentelers spelen audits een belangrijke rol. Om te mogen leveren in een duurzame keten moeten alle partijen een certificaat hebben waaruit blijkt dat ze aan de sociale normen en normen voor verantwoord watergebruik voldoen.

Voor partners in Zuid-Amerika en Afrika zijn de kosten van zo’n audit heel erg hoog. Melissa Valentin adviseert deze partners om zich aan te sluiten bij een fairtrade organisatie, dan wel de kosten beter te spreiden in de keten. De mogelijkheden van toepassing van blockchaintechnologie kunnen zeker ook bijdragen aan een transparante keten. Ook het inzetten van een greentoken kan bijdragen aan een oplossing, is de ervaring van Chhay Lin Lim.

Verminderen CO2-uitstoot
Kevin Admiraal heeft tijdens de opleiding kennisgemaakt met het SATIE-framework van Follow This. Met behulp van dit framework en verdergaand onderzoek heeft Kevin in kaart gebracht wat Shell, BP en Total Energies beloven bij te dragen aan het klimaatakkoord van Parijs en welke stappen zij daadwerkelijk moeten zetten.

De aanbevelingen laten zien dat er echte stappen gezet moeten worden in het verminderen van de CO2-uitstoot. Ook moet er meer geïnvesteerd worden in oplossingen die dat mogelijk maken. Geen woorden maar daden, om het in Rotterdamse woorden te zeggen. Er is niet alleen heel veel denkkracht beschikbaar in de sector, ook zijn er voldoende middelen om de daad bij het woord te voegen.

True pricing in mode-industrie
Sam van Efferen, Aysenur Yurteri en Ouiam Oual-lal maken de bezoekers bewust van de uitdagingen waar de mode-industrie voor staat. De prijs die in de winkel betaald wordt voor een kledingstuk dekt niet de werkelijke kosten die gemaakt worden (true price). Er is nog veel te doen als het gaat om eerlijke beloningen, goede arbeidsomstandigheden en zorg voor de planeet. Wie betaalt de rekening voor alle externe kosten?

Block-chain voor een transparante economie
Wim van Strien en Jordi van Dam pleiten voor een nieuwe standaard voor currencies. Is de bitcoin-standaard een alternatief voor de gouden standaard? Blockchain kan zeker een positieve bijdrage leveren aan de transparantie in de wereldeconomie. Blockchain an sich is niet de oplossing, het gaat er ook om dat de data in de blockchain integer en juist zijn.

Ideeën uit de breakoutrooms
In de breakoutrooms is ruimte voor verdieping en uit de gesprekken kwamen waardevolle aanvullingen. Uit de breakout-room van Pieter van der Hoeven kwam het idee naar voren voor een label met de true price voor kledingstukken. Zo weet je wat het verschil is tussen de maatschappelijke kosten voor jouw T-shirt en het bedrag dat je moet afrekenen bij de kassa. In de breakoutroom van Liesbet Hanekroot is het belang van samenwerken onderschreven, ook waar het gaat om de verantwoordelijkheid in de keten voor CO2-uitstoot. De deelnemers aan de breakoutroom van Chhay Lin Lim onderschrijven de positieve sociale impact van crypto currency voor de wereldeconomie. De ethische impact wordt zelden belicht.

Samen (verder) bouwen aan kennis is het doel van een kenniscafé. We kunnen terugblikken op een mooie bijeenkomst waarin we dit doel zeker hebben bereikt. Next Generation in Business betekent verder kijken dan ‘business as usual’.

Elkaar terugzien, herinneringen ophalen en waardevolle connecties aangaan. Op woensdag 6 juli a.s. nodigt Hogeschool Inholland Alkmaar alle oud-studenten Business Studies, Finance & Control/Accountancy en oud-studenten van voorgangers Hogeschool Alkmaar en HEAO Alkmaar uit voor een eerste Alkmaarse BFL Alumni Evenement. Een mooie aftrap voor nog meer evenementen in de toekomst. 

“We hopen dat deze eerste bijeenkomst vooral een leuke ontmoeting wordt tussen oud-klasgenoten onderling en hun docenten”, zegt Astrid de Jong, docent marketing bij Inholland Alkmaar en coördinator van de alumnivereniging voor marketing. “Uit een brainstorm met een zestal alumni in maart bleek dat hun belangrijkste wens was om elkaar te zien en bij te praten met een hapje en drankje. Met dit event hopen we daaraan te voldoen (er is zelfs gelegenheid voor een dansje!). Van daaruit kijken we wat we nog meer voor elkaar kunnen betekenen.”

Waardevolle connectie 
Voor alumni en de bedrijven waar zij werken is de connectie met Inholland waardevol vanwege de aanwas van stagiaires en daarmee potentiële toekomstige werknemers. Voor de hogeschool zijn oud-studenten belangrijk omdat zij als opdrachtgever fungeren voor bijvoorbeeld afstudeerprojecten en om kennis en ervaring door te geven aan huidige studenten via workshops of masterclasses. Dominique Meertens is overall coördinator van het alumniprogramma: “Oud-studenten beschikken over een waardevol netwerk aan studiegenoten, collega’s in het werkveld en docenten, maar in de waan van de dag verdwijnen die contacten vaak naar de achtergrond. Het domein Business, Finance & Law (BFL) in Alkmaar wil erin faciliteren om deze contacten warm te houden. Door de hogeschool, maar ook alumni onderling met elkaar te verbinden hopen we een community te creëren, waarin we elkaar als professionals verder kunnen helpen.”

Alumniverenigingen 
Het event wordt georganiseerd door alle alumniverenigingen BFL van Inholland Alkmaar. Naast Astrid de Jong houden Erwin Tuin en Remco van der Pijl (voor Finance/Accountancy), Maarten Eldermans (Management & Beleid) en Peter Kruithof en Nicole van Dinteren (Ondernemen) zich actief bezig met het beheer van speciaal hiervoor opgezette alumni-groepen op LinkedIn. Astrid: “De contacten zijn nu al merkbaar geïntensiveerd. Er is veel respons vanuit de verschillende LinkedIn-groepen en we worden regelmatig benaderd door oud-studenten die vanuit hun bedrijf graag in contact komen met jonge afstudeerders. In die zin werpt het alumnibeleid nu al vruchten af.” Zo wil Marcel Kiewitt, interim-manager, adviseur en managementcoach bij Kiewitt Consultancy (MER, 2011) best eens gastcollege geven. “Het is altijd interessant én leuk om in gesprek te komen met nieuwe mensen, zowel met studenten als oud-studiegenoten.”

Inrichten van het onderwijs 
Volgens Remco Wiering, alumnus Bedrijfseconomie (2016) en Finance-docent bij Inholland, schuilt de waarde van zo’n event daarnaast in het positieve effect ervan op de ontwikkeling van het onderwijs. “Uiteindelijk leiden wij op voor de beroepspraktijk. Onze eigen alumni vormen het nieuwe bedrijfsleven en via dit soort evenementen krijgt dat bedrijfsleven meer invloed op het onderwijs. Deze oud-studenten weten welk type medewerker organisaties zoeken, welke skills een aankomende professional moet hebben. En als hogeschool kunnen we daarop inspelen, het curriculum zo inrichten dat het in lijn blijft. Hoe beter de connectie tussen hogeschool en bedrijfsleven, hoe beter we dit op elkaar kunnen afstemmen.”

Top-of-mind blijven 
Studievereniging BFL (sv-BFL) van Inholland Alkmaar is ook aangesloten bij het alumniprogramma. “Wij stimuleren de huídige studenten en afstudeerders om lid te worden van de LinkedIn-groepen, zodat ook zij deel uitmaken van de alumniverenigingen”, zegt Lesley van den Broek, secretaris en vierdejaarsstudent Business Studies. “Zo blijven zij meteen in contact met de studievereniging en wie weet melden zich dan via hen weer nieuwe bedrijven aan als sponsor.” Zoals bij Iris Pouw (Business Studies, 2021): als kersverse projectmanager van de Rodi Groep introduceerde zij haar nieuwe werkgever bij de studievereniging. “Een van mijn vriendinnen was voorzitter, dus ik had een directe ingang. Ons bedrijf is altijd op zoek naar banden met toekomstige medewerkers, vooral nu we midden in een digitale transitie zitten. Als sponsor van sv-BFL zijn we aanwezig op de Mix&Match-stagebeurs, maar denk ook aan rondleidingen door onze drukkerij. Door de binding met de hogeschool in de toekomst te behouden, blijven wij top-of-mind bij studenten.” 

Voor deze eerste alumnibijeenkomst zijn nog geen studenten uitgenodigd, wel organiseert Stichting Alkmaarse Studentensociëteit de bar en is er de Pizza Foodtruck van Pizzacos, het bedrijf van een student Business Studies. De muziek wordt verzorgd door alumnus Robert Schuurman a.k.a. DJ Scurio. Een mooie weerspiegeling van wat men met het programma wil bereiken. 

Tijdens een uitgebreid programma met meerdere sprekers heeft Pieter van der Hoeven op vrijdag 8 april afscheid genomen van Hogeschool Inholland. In de afgelopen 17 jaar heeft de associate lector Finance & Accountancy pionierswerk verricht. Zo stond hij onder meer aan de basis van twee werkplaatsen waar studenten, onderzoekers en het werkveld nieuwe verdienmodellen voor een duurzame economie onderzochten. Een belangrijke mijlpaal, volgens Diederik Samsom, keynote speaker op de bijeenkomst. “Want onderwijs aan de toekomstige generatie is de belangrijkste bijdrage om het klimaatvraagstuk aan te pakken.”

Het kan weer, een grootse bijeenkomst op locatie. Volgens Nahied Rezwani, directeur van het Domein Business, Finance & Law (BFL), was het boffen om elkaar op deze persoonlijke manier uit te zwaaien. Ze blikte terug op Pieters wapenfeiten. “Pieter is innovatief geweest door het lectoraat Finance & Accountancy op te richten en te koppelen aan duurzaamheid. Hij heeft vooropgelopen door als eerste leerwerkplekken op te richten; living labs, die we inmiddels op meer plekken bij Inholland hebben. Pieter kan ook verbinden en liep daarin voorop door interdisciplinair werken te stimuleren, bijvoorbeeld tussen de sectoren agri en finance. En hij bracht ethiek mee in zijn werk. Pieter maakte studenten bewust van hun morele verplichtingen.”

Diederik Samsom
Met het lectoraat Finance & Accountancy onderzocht Pieter hoe je geld kunt verdienen met duurzaamheid. Welke verdienmodellen zijn daarin kansrijk. Keynote speaker Diederik Samsom zoomde in op de Europese Green Deal, wat volgens hem geen milieuplan maar een groeistrategie is. Ook hier komen economie en duurzaamheid dus bij elkaar. Als kabinetschef ondersteunt Diederik Europees commissaris Frans Timmermans bij de ontwikkeling van de Green Deal.

Onderwijs voor klimaatvraagstuk
Diederik hield een gloedvol, persoonlijk verhaal over de transitie naar een duurzame economie. Het was ook een hoopvol verhaal. “Want dat windmolenparken op zee nu zonder subsidie rendabel zijn is een revolutie.” Hoopvol is ook dat de Green Deal niet ter zijde is geschoven door de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne. “Integendeel, het blijken juiste redenen te zijn om aan de plannen vast te houden en bijvoorbeeld eerder van het Russische gas af te komen.” Het is niet alleen de kracht van innovatie en technologie die Diederik positief stemt. “Onderwijs is daarmee de belangrijkste bijdrage om het klimaatvraagstuk aan te pakken. Geef de toekomstige generatie de kennis zodat zij met nieuwe technologieën en internationale verdragen het verschil kunnen maken.”

Erasmus over duurzame economie
Na de pauze hield Pieter zijn afscheidscollege ‘Erasmus over duurzame economie’. “Aan de hand van vier thema’s ga ik na wat Erasmus ons over de duurzame economie had kunnen leren.” Pieter ging daarover in discussie met de zaal. “Hoe denken wij over de rol van geld bij duurzaamheid, hoe belangrijk is het hebben van kennis van zaken en het nadenken over je eigen rol en je verantwoordelijkheid nemen, en tot slot: zullen onze kinderen ons erkentelijk zijn voor de erfenis die wij hun nalaten?” Duurzaamheid en Erasmus: het zijn onderwerpen die Pieter voorlopig niet loslaten. Hij maakt zich op om heel duurzaam per fiets onderwijsinstellingen te bezoeken die de naam Erasmus dragen, dwars door Europa, een weg die uiteindelijk leidt tot Rome én te volgen is op Pieters website.

Regio als klaslokaal
Ook Petra Bijvoet, projectleider bij het Domein Techniek, Ontwerpen en Informatica (TOI) en TerraTechnica, het Noord-Hollandse platform voor duurzame energie, stond stil bij de klimaattransitie. “Een veelkoppig monster waarbij het gaat om sociale, technische en financieel-economische vraagstukken. We moeten investeren in mensen die deze vraagstukken leren oppakken, in multidisciplinaire omgevingen waar het bedrijfsleven, het onderwijs en onderzoek samenkomen om te werken, te leren en te innoveren.” Volgens Petra hebben we professionals nodig die over domeinen heen kijken. Ze prees Pieters betrokkenheid bij de samenwerking tussen TOI en BFL en bij de verschillende projecten van studenten binnen TerraTechnica. “In Noord-Holland Noord hebben we nu een ecosysteem waar we samenwerken aan de toekomst van professionals. De regio als klaslokaal.”

Veertig jaar publicaties
Tot slot nam Hans Bossert, lector Finance & Accountancy, in vogelvlucht veertig jaar publicaties door van Pieter van der Hoeven. In zekere zin beschreef hij ook een transitie: van een strikt formele benadering van de economie, via een focus naar een efficiënte organisatie, naar een nieuwe economie om vanaf 2016 in Pieters werk duurzaamheid te signaleren als leidende strategie. “Wat betekent het om duurzaam te ondernemen? Welke criteria hanteren ondernemers? Pieter heeft daar living labs voor opgezet en het duurzaamheidsprincipe rond schaarste als een mooie vervanger gevonden voor het economisch principe. We hebben elkaar daar de laatste jaren mooi kunnen inspireren. Dank daarvoor.”

In 2005 startte Pieter bij Inholland als docent in kwantitatieve vakken zoals statistiek bij de marketingopleidingen. Naast verschillende rollen in het onderwijs werkte hij in 2016 mee aan de opzet van een nieuw lectoraat. “Het richt zich op het thema dat bij het huidige lectoraat Finance & Accountancy centraal staat: hoe kun je als duurzame ondernemer geld verdienen? Een belangrijke vraag, want je komt niet zo ver in je ambitie om de wereld te verbeteren als het geen geld oplevert.” 

Duurzame en circulaire verdienmodellen 
Groen ondernemen zonder rode cijfers. Het lectoraat focust op een van de grootste uitdagingen in Pieters vakgebied. “Wil je een goed idee vermarkten, dan heb je geld nodig. Het probleem bij duurzame en circulaire verdienmodellen is, dat het lang kan duren voordat die investering is terugverdiend. Financiers vinden dat niet prettig. Hetzelfde probleem hebben gevestigde ondernemers die bijvoorbeeld hun gebouw willen verduurzamen.” 

Twee kenniswerkplaatsen 
Pieter nam het initiatief om binnen het lectoraat een kenniswerkplaats op te zetten om kennis te ontwikkelen van duurzame verdienmodellen die lonen, in samenwerking met onder meer de Start Up Campus Haarlem (SUCH), de Incubator Duurzame Energie Alkmaar (IDEA) en TerraTechnica. “Ondernemers die worstelen met hun duurzame verdienmodel kunnen hier terecht. Wij zetten daar studenten op die helpen met het maken van financiële plannen.” Het mes snijdt hier aan alle kanten. “Studenten leren, ondernemers worden geholpen en wij als onderzoekers krijgen inzicht vanuit de praktijk in hoe je door duurzaam ondernemen geld kunt verdienen.”

Te veel opdrachten 
De kenniswerkplaats draait goed, misschien wel te goed. “We krijgen eigenlijk te veel opdrachten binnen voor het aantal vierdejaarsstudenten dat we hebben”, zegt Pieter. “Om meer ondernemers te bedienen en om dat zo goed mogelijk te doen, is het wenselijk om groepjes van twee studenten te vormen onder begeleiding van onderzoekers van het lectoraat. Samen met drie andere hogescholen hebben we een subsidieaanvraag gedaan waarmee dat mogelijk zou worden.” 

Morele verplichting 
Studenten ontwikkelen bij Inholland niet alleen een oog voor duurzaamheid. “Hoger opgeleiden horen ook hun verantwoordelijkheid te nemen voor de samenleving en de wetenschap”, vindt Pieter. “Dat is ook wat Erasmus zei. Je hebt een morele verplichting en als docent geef je dat je studenten mee door hierin een voorbeeld te zijn.” Nu zit er een verschil in het moreel goede zeggen en het moreel goede doen. “Ook daarvoor kunnen we bij Erasmus terecht. In mijn afscheidscollege ‘Erasmus over duurzame economie’ ga ik daar dieper op in. Samen met de aanwezigen in de zaal. Het zal op vrijdag 8 april dus ook een discussie worden.” 

Fietstocht door Europa 
Na zijn rede is Pieter nog lang niet klaar met Erasmus. Hij treedt nog vóór de zomer in de voetsporen van de beroemde humanist, denker en theoloog. “Ik stap op de fiets om verschillende onderwijsinstellingen te bezoeken die Erasmus in hun naam voeren, te beginnen bij mijn eigen gymnasium in Rotterdam en de Erasmus Universiteit.” De reis brengt Pieter in allerlei Europese landen, eindigend in Rome. Het is een duurzame tijdsbesteding waar verder geen verdienmodel achter schuilt, lacht hij. “Ik zal zelf een website opzetten, mijn overnachtingen regelen én mijn Latijn verbeteren. Mijn pensionering is een mooi, natuurlijk moment om iets nieuws te ondernemen.”

Bijwonen? Meld je aan!
Wil je Pieters lectorale afscheidsrede bijwonen? Hij spreekt zijn afscheidsrede uit op vrijdagmiddag 8 april bij Hogeschool Inholland Haarlem. Meld je hier aan.

De land- en tuinbouw automatiseert. Zo is het niet ondenkbaar dat er over enkele jaren robots aan het werk zijn op het land. Sterker nog: studenten van verschillende Inholland-opleidingen sleutelen nu al aan deze innovatie om de teelt van peren, broccoli en bloembollen efficiënter en duurzamer te maken. “Samen bouwen aan een oplossing voor de praktijk vind ik heel interessant”. 

Het werk van de studenten is onderdeel van het onderzoeksproject Smart Farming Peren van de Inholland-onderzoekslijn Robotica. Het project begon in 2020 met steun van KIEM-subsidie van NWO SIA. Onderzoekers van de onderzoekslijnen Robotica, Data Driven Smart Society en Finance & Accountancy gingen na wat de mogelijkheden zijn voor precisielandbouw in de perenteelt. Hoe kan automatisering helpen om de teelt slimmer, efficiënter en duurzamer te maken? Studenten van opleidingen uit de Inholland-domeinen Techniek, Ontwerpen & Informatica (TOI), Agri, Food & Life Sciences (AFL) en Business, Finance & Law (BFL) hadden toen al een grote rol. Samen met telers, teeltexperts, machinebouwers en brancheorganisaties onderzochten zij wat technisch en economisch haalbaar was. 
 

RAAK-subsidie 
Tijdens het KIEM-project werd duidelijk dat er voldoende draagvlak was voor een RAAK MKB-aanvraag voor SF Peren, waarmee het een veel groter multidisciplinair project is geworden, nu met het doel om ook echt een prototype-robot te ontwikkelen. Niet alleen voor de perenteelt. In november 2021 is ook Smart Farming Bollen gestart om zieke tulpen te detecteren en er loopt een aanvraag om met het prototype in een aanvullend project broccoli te oogsten. Opnieuw zijn studenten van Techniek, Ontwerpen & Informatica en een uitgebreidere groep partners uit het werkveld betrokken. 

Economisch haalbaar 
Een van de partners is Jeroen Noot, programmamanager van Greenport Noord-Holland Noord. “Het werk in de fruitteelt is zwaar, arbeidsintensief en soms ook zeer specialistisch. Door de groter wordende bedrijven kan de boer het niet alleen aan en vaak mist hij voldoende mensen om te helpen. Automatisering biedt uitkomst. Daar speelt Smart Farming Peren heel mooi op in.” Noot is blij met de betrokkenheid van studenten. “Hiermee kunnen ze kennismaken met de sector en zien dat technologische ontwikkelingen een belangrijke rol spelen. Goed van de aanpak van Inholland is dat de studenten eerst in gesprek gingen met de telers om te ontdekken waar de economische kansen zitten. Ik zie in de praktijk namelijk te vaak oplossingen voorbijkomen die uiteindelijk economisch niet haalbaar zijn.” 
 

Perenbomen scannen 
Olav Wijdenes, student Technische Informatica, was voor zijn minor al betrokken bij het KIEM-project. “Nu werk ik voor mijn afstudeerdopdracht mee aan een machine om het snoeien van de wortels van perenbomen te automatiseren. Ik richt me op het kijkproces. Na een gesprek met een perenteler weet ik waar de camera op moet letten. We kwamen erachter dat we het beste een LIDAR kunnen inzetten, een lasertechnologie die ook in auto’s wordt gebruikt.” 

Ruis en storingen voorkomen 
Bij het multidisciplinaire project is het belangrijk om samen te werken. Zo moeten de studenten Technische Informatica en de studenten Elektrotechniek en Werktuigbouwkunde, die bezig zijn het onderstel van de robot te ontwikkelen, rekening houden met elkaars wensen en eisen. “Ons gaat het om het verzamelen van data”, zegt Olav. “Maar de studenten van de andere opleidingen wezen erop dat te veel elektronica, ook in combinatie met de elektronica in het onderstel, tot ruis en storingen kan leiden. Het is leerzaam om te zien wat hun kijk op de beste oplossing is.” 
 

Aandrijving en stroomvoorziening 
Student Elektrotechniek Jetze Zandhuis buigt zich binnen de projectgroep over de aandrijving en de stroomvoorziening van het onderstel. “Een interessant project, omdat je aan iets mag werken dat nog niet bestaat. De bedoeling is dat het onderstel niet alleen voor de perenbomen, maar ook voor het werken tussen de tulpen en broccoli geschikt is. De vraag is wat het onderstel moet hebben om autonoom te kunnen rijden. Denk bijvoorbeeld aan een back-up voor de batterij en de mogelijkheid om een foutmelding uit te sturen. Met de andere studenten heb ik veel contact gezocht om te weten welke componenten zij wilden gebruiken, zodat ik daar de stroomvoorziening op kon ontwerpen. En wat voor motor heb je nodig om over verschillende soorten oppervlakten te kunnen rijden?”

Wielophanging en besturing 
Op zoek naar een stage raakte student Werktuigbouwkunde Max van Dongen ook betrokken bij Smart Farming Peren. “Ik houd me bezig met de wielophanging en de besturing van het onderstel.” In zijn enthousiasme had hij de eerste week al ontwerptekeningen gemaakt. “Maar ik moest breder denken en de feedback van het werkveld plus de visie van projectleider en lector Cock Heemskerk meenemen. Ook moest ik de samenwerking zoeken met de andere studenten. Zo kwam ik erachter dat bijvoorbeeld demping een belangrijk aandachtspunt is, want anders maakt de camera onscherpe beelden en kan de apparatuur kapot trillen.” 
 

Technificatie agrarische sector 
Als het meezit werken Olav, Jetze en Max nog mee met de daadwerkelijke bouw van het prototype. Toch is het project nu al bijzonder leerzaam. “Ik heb echt gewerkt aan mijn professionaliteit”, zegt Max. “Zorgen dat ik dingen op tijd af heb voor de projectbesprekingen.” Olav: “Het is voor het eerst dat ik zo veel samenwerk met studenten van andere opleidingen. Samen bouwen aan een oplossing voor de praktijk vind ik heel interessant.” Jetze verwacht die samenwerking na zijn opleiding vaker tegen te komen. “Ik wil me richten op de ontwikkeling van personal drones en daar komen meerdere disciplines bij kijken.” Voor Jeroen Noot smaakt de samenwerking tussen het werkveld en Inholland naar meer. “De technificatie van de agrarische sector is in volle gang. Het is belangrijk dat de technische opleidingen aansluiten bij onze uitdagingen.” 

Op donderdagmiddag 16 december presenteerde Pieter van der Hoeven, associate lector Finance & Accounancy bij het Business Research Centre (BRC), de ervaringen uit de kenniswerkplaats Duurzame financiering. De afgelopen vijf jaar deed hij daar samen met tien collega's, onderzoekers en docenten, en met tweehonderd studenten onderzoek voor ruim vijftig ondernemers naar manieren om geld te verdienen in de duurzame economie. Aan de hand van enkele aansprekende voorbeelden benoemt hij de moeilijkheden en mogelijkheden. 

In het algemeen ziet Pieter dat er veel interesse is voor de toenemende verdienkansen bij duurzame innovaties. Helaas zijn de financiële risico's vaak groter ten opzichte van minder duurzame alternatieven. Ondernemers die enthousiast zijn over verduurzaming en ervan overtuigd zijn dat hun innovatie zich in principe terugverdient, zijn soms niet  bedacht op die extra risico's. Dan krijgen zij hun ideeën helaas toch niet gefinancierd. Hogescholen kunnen samen met studenten voorkomen dat zulke kansen bij duurzame innovaties gemist worden.

Bekijk hier de presentatie ‘Kenniswerkplaats Geld verdienen in de duurzame economie’. 

De Nederlandse land- en tuinbouw is toonaangevend in de wereld. Toch moet de sector rigoureus veranderen om toekomstbestendig te zijn. De bedrijven staan onder meer voor de opgave circulair te ondernemen. Hoe doen ze dat? Met haar onderzoekslijn Investeren in circulaire land- en tuinbouw wil associate lector Gerry Kouwenhoven huidige en toekomstige professionals helpen door het doen van transdisciplinair onderzoek.

Op 1 januari is Gerry begonnen als associate lector, verbonden aan de onderzoekslijn Finance & Accountancy. Ze combineert deze functie met haar onderzoekswerk bij het Research and Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences. Die combinatie van bedrijfskunde en land- en tuinbouw loopt als een rode draad door Gerry’s carrière. “Ik heb een warm hart voor deze sector. Ons voedselsysteem doet er echt toe. Vooral omdat het een bijdrage levert aan onze kwaliteit van leven: goed voedsel zorgt ervoor dat wij gezond ouder kunnen worden en leven in een mooie omgeving.”

Onhoudbaar systeem
De sector staat echter onder druk. “Het huidige systeem is niet meer houdbaar”, stelt Gerry. “Er is sprake van schaarse grondstoffen, bodemuitputting, klimaatverandering. De manier waarop we nu produceren houden we niet lang meer vol. Bovendien zie je een oneerlijke machtsverdeling in de productieketen waardoor degene die het meeste waarde toevoegt, niet evenredig wordt betaald.” 

Circulaire leren ondernemen
De oplossing is dat de land- en tuinbouw circulair gaat opereren, zoals de gehele Nederlandse economie dat in 2050 moet doen. Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, weet Gerry: “Bij circulaire businessmodellen gaat het erom dat je je niet meer alleen op je eigen onderneming richt, maar leert samenwerken om bijvoorbeeld grondstoffen meerdere keren te gebruiken of reststromen van andere bedrijven te benutten. Dat is ingewikkeld, omdat veel ondernemers juist ondernemer zijn geworden om zelfstandig te zijn.”

Van winst- naar waardegedreven
Ook het idee van lineaire productieketens is in een circulaire economie achterhaald. “We willen het systeem onderzoeken door gebruik te maken van zogeheten value webs. Dit is een model waarmee we het ecosysteem in kaart gaan brengen en zichtbaar willen krijgen hoe partijen op verschillende manieren met elkaar samenwerken, waarde toevoegen en de verschillende stromen lopen. Een paradigmashift is hard nodig: in plaats van winstmaximalisatie draaien circulaire businessmodellen om waarde toe te voegen, economische maar ook natuur- en maatschappelijke waarde.”

Beginnen bij bewustwording
De weg naar een circulaire land- en tuinbouw begint volgens Gerry bij bewustwording en handelingsperspectief. “Denk na welke reststroom je circulair kunt maken. Je hoeft de bladeren en stengels van tomaten niet weg te gooien, je kunt er nieuwe materialen van maken. De volgende stap is dat je bij het ontwikkelen van een product de circulaire mogelijkheden mee ontwerpt.”

Studenten in living labs
De bewustwording zal er zeker bij de komende generatie professionals zijn, de studenten van nu. “We moeten hen goed opleiden vanuit de circulaire gedachte. Bijvoorbeeld door hen te betrekken bij ons praktijkgericht onderzoek naar het verdienvermogen van nieuwe businessmodellen. In living labs gaan ze werken aan concrete vraagstukken uit het werkveld. Het zal gaan om transdisciplinaire projecten waarin studenten van het domein Business, Finance & Law samenwerken met studenten van het domein Agri, Food & Life Sciences, samen met de vijf O’s: onderzoek, onderwijs, overheden, organisaties en ondernemers.” 

Transdisciplinair samenwerken
De transdisciplinaire living labs worden echt een uitdaging, voorspelt Gerry. “Omdat we allemaal een andere taal spreken, een andere kloksnelheid hebben, vanuit andere waarden werken. Maar zo gaat het ook in de echte wereld, waar verschillende professionals ook met elkaar samenwerken.”

Focus op de metropoolregio
“De circulaire land- en tuinbouw is een breed onderzoeksgebied”, beseft Gerry. “We zullen daarom keuzes moeten maken en echt focussen op de metropoolregio en de verbinding tussen stad en ommeland, daar waar Inholland als agrarische hogeschool in de Randstad sterk in is. Mijn ambitie is om studenten en ondernemers te inspireren mee te werken aan de circulaire economie. Want de opgave is te groot om in je eentje op te pakken. Als ik daarmee als associate lector een klein stukje heb kunnen bijdragen aan het behoud en de verbetering van de aarde, ben ik heel tevreden.”

Pieter van der Hoeven, associate lector Finance & Accountancy, geeft op CFO.nl zijn visie over de manier waarop investeringen in duurzaamheid gemaakt zouden moeten worden. ”Het blijkt dat de keuze voor duurzame innovaties niet altijd gemotiveerd kunnen worden op basis van de traditionele bedrijfseconomische criteria."

Van der Hoeven merkte in zijn onderzoeken van de afgelopen jaren dat traditionele financieel-economische afwegingen voor de CFO niet meer voldoen. Het is nodig om op een meer holistische manier te kijken naar de keuzes voor investeringen in duurzaamheid: ”Het blijkt dat de keuze voor duurzame innovaties niet altijd gemotiveerd kunnen worden op basis van de traditionele bedrijfseconomische criteria. In een veldonderzoek dat wij een paar jaar geleden hebben uitgevoerd rondom zeven praktijkcases van duurzame innovatie zijn onze studenten nagegaan welke bedrijfseconomische factoren vaak een beslissende rol spelen in het succes of het falen van duurzame innovaties.”

Lees hier het complete artikel, dat op 12 november 2021 is gepubliceerd op CFO.nl.

“Het was leuk te merken dat studenten zich goed hadden voorbereid. Er werden goede vragen gesteld over automatisering van administratieve processen, jaarverslaggevingsvraagstukken over bijvoorbeeld de waardering van contractspelers op de balans en ethische dilemma’s met betrekking tot gekregen overheidssteun in verband met corona”, vertelt Erwin Tuin, docent Accountancy.

Tijdens de rondleiding in het stadion bezochten studenten en docenten ook de kleedkamer van AZ. Het viel op dat de Rotterdamse studenten plaatsnamen op de plekken van oud-Feyenoorders Jordy Clasie en Bruno Martins Indi.

Erwin Tuin vervolgt: “Deze periode staat voor de derdejaarsstudenten Accountancy in Alkmaar en Rotterdam in het teken van het betaald voetbal. De traditionele lessen op het gebied van controleleer en administratieve organisatie zijn in projectvorm opgehangen aan de jaarrekening van AZ. In deze Inholland-proeftuin wordt ervaring opgedaan met een nieuw didactisch concept dat de basis gaat vormen voor het nieuw te ontwikkelen curriculum van de opleidingen Accountancy en Finance & Control.

Het is het tweede jaar dat deze proeftuin met dit programma op deze manier bij Inholland Alkmaar en Rotterdam draait.

Sprekers
Vanuit verschillende disciplines werd dit vraagstuk belicht:

• Julian Hernandez Gonzalez - Over de ontwikkeling van blockchain op ons betalingsverkeer
• Annemarie de Vos - Over het implementeren van de SDG's in de bouwsector
• Suradj Hardwarsing - Over Risicomanagement met betrekking tot het realiseren van de SDG's
• Stanley Gompol - Over social enterprise: Het ondersteunen van zzp'ers met fiscale problemen.
• Omar Hussain - Over social enterprise: Het ondersteunen van zzp'ers met fiscale problemen

Expertdeelnemers

• Vincent van Assem - Specialist duurzaamheid, adviseert bedrijven (in de financiële sector) over de ontwikkeling van hun duurzaamheidsstrategie en ondersteunt bij de implementatie daarvan. 
• Nico van Hoogdalen - Circulariteit Ontwikkelaar bij iCircl
• Chhay Lin Lim - Verbonden als onderzoeker Blockchain aan Hogeschool Saxion en auteur van het boek ‘ Basisboek Blockchain’
• Han van Kleef - Associate lector bij de onderzoekslijn Innovatie & Ondernemen bij het Business Research Centre (BRC)

Lees verder onder de afbeelding >

Digitaal kenniscafé
Na een geanimeerde uitleg over de SDGs door Suradj Hardwarsing zijn we weer verder gaan bouwen aan een toekomst waarin we smart & social met elkaar leven. Wat kan daar aan bijdragen en welke risico’s moeten we beheersen?

Julian Hernadez Gonzalez heeft onder begeleiding van Chhay Lin Lim een studie gedaan naar de mogelijkheden die blockchaintechnologie bieden in het verder bouwen aan smart en veilig betalingsverkeer. Annemarie de Vos nam ons mee in de stappen die gezet moeten worden als een organisatie een aantal SDG’s wil implementeren. Annemarie heeft dit voor een bouworganisatie uitgewerkt en laat daar mee zien dat elke organisatie een bijdrage kan leveren aan het realiseren van de SDG-doelstellingen, een kwestie van doen. Uit de presentatie van Suradj werd duidelijk dat het inderdaad niet bij woorden moet blijven, maar dat de daden en het monitoren van de daden erg belangrijk is. In het risicomanagement moeten de risico’s op greenwashing duidelijk worden en moeten maatregelen genomen worden om dit risico te minimaliseren.

Stanley en Omar hebben op verzoek van een bewindsvoeringskantoor onderzoek gedaan naar het opzetten van een samenwerkingsvorm waarin de belangen van vastgelopen zpp-ers behartigd kunnen worden. Veel zzp-ers zijn niet toegerust om aan de administratieve verplichtingen te voldoen en eenmaal vastgelopen kan er niemand helpen om hen weer vlot te trekken. In het kader van smart en social living together wordt in september een tescase uitgevoerd.

Onze expertdeelnemers hebben een waardevolle bijdrage geleverd aan het verder bouwen aan oplossingen. Alle deelnemers hadden vragen voorbereid voor de experts en dat maakte dit café weer tot een succes; samen bouwen, samen leren en samen doen in de breakoutrooms!

Deze editie van het stage-event was wat kleiner van opzet, vooral bedoeld om de sponsoren van beide studieverenigingen in contact te brengen met studenten TBK en uit het domein BFL. In november is dan weer de grotere editie, waarbij bedrijven uit de gehele regio worden uitgenodigd.

Mixen & matchen
Via de website geven stagebedrijven op voorhand aan welke opleidingen hun voorkeur hebben en wat zij aan stageplekken kunnen faciliteren. Op hun beurt laten studenten weten met wie zij graag om de (online) tafel willen en met behulp van een specifiek algoritme worden de juiste partijen aan elkaar gekoppeld. Uiteindelijk gaan bedrijven en studenten in kleine groepjes in gesprek via MS Teams. “Op deze manier helpen we zowel de sponsoren als de studenten”, zegt Lesley. “Zeker nu in coronatijd merken we dat het voor veel studenten moeilijk is om contact te leggen, en zo’n evenement brengt je dan toch weer een stapje dichter bij een passende stage.”

Verschillen in stages
Rick Rood, tweedejaarsstudent Finance & Control bij Inholland Alkmaar, schoof aan bij twee bedrijven. Ter oriëntatie, want hij heeft pas volgend jaar een stage nodig. “Ik heb gezien dat stageopdrachten flink kunnen verschillen. Zo ga je bij de Belastingdienst eindeloos aangiftes controleren, terwijl je bij Welten, een detacheringsbureau voor de financiële sector, moet uitvinden wie het best bij welke klant kan worden ondergebracht. Dankzij dit evenement weet ik nu veel beter wat een bedrijf zoekt - in principe kan ik overal terecht en dat geeft me vertrouwen voor de toekomst.”

Organisatie
De organisatie van Mix & Match x Connect2Business bestaat uit bestuursleden van de studieverenigingen svTBK en SV-BFL, bijgestaan door enkele docenten. Aan hen de taak om de sponsoren te benaderen en te begeleiden, studenten in te lichten en algehele invulling en ondersteuning te geven aan het evenement. Zo werd van tevoren een mooie reeks video’s opgenomen, in onder meer het Victorie Plaza en de Grote Kerk in Alkmaar. Ook waren er interviews te zien met docenten en oud-studenten, soms zelfs vanuit het buitenland. Melissa Kikkert, medeorganisator en derdejaarsstudent Technische Bedrijfskunde: “Het organiseren van zo’n event is af en toe best pittig, maar ook heel leuk en ik kijk er met trots op terug. Je leer snel te schakelen. Echt supermooi dat we met elkaar zo’n geweldig evenement hebben neergezet!”

Meerwaarde
“Het belangrijkste is dat studenten en bedrijven de kans krijgen om elkaar face-to-face te spreken”, zegt Djinda Timmer, derdejaarsstudent Technische Bedrijfskunde en eveneens medeorganisator. “Je moet ‘voelen’ of je bij elkaar past en dat kan niet via de mail. Door enthousiast en actief deel te nemen, spring je eruit.” Student Rick beaamt dit: “Zit je met je microfoon uit in zo’n gesprek, dan onthouden ze je niet. Goede vragen stellen en informatie vergaren, daar gaat het om.” Het beste aan dit evenement vindt hij het daadwerkelijke contact met stagebedrijven. “Want kom je net als ik via de mavo en havo bij Inholland, dan weet je totaal niet hoe je dat allemaal regelt.” Melissa: “Onze missie als organisatie is pas geslaagd als de student en het bedrijf een klik hebben gehad en er een eerste contact is gelegd.”

Volgende event
De volgende, grote, editie van Mix & Match x Connect2Business vindt midden november 2021 plaats in de Grote Kerk in Alkmaar. Voor studenten Business, Finance & Law is Connect2Business (onder voorbehoud) op donderdag 11 november het moment om een stageplaats te vinden. Studenten techniek kunnen (onder voorbehoud) op vrijdag 12 november kennismaken met stageaanbieders. Houd de website mixenmatchevents.nl in de gaten voor de laatste updates.

Een groep lectoren heeft een open brief gestuurd aan de formateur en het nieuwe kabinet met daarin vier concrete handvatten om tijdens de komende regeerperiode ondernemers te helpen hun duurzame ideeën om te zetten naar duurzame verdienmodellen. Een van de initiatiefnemers van deze open brief is Pieter van der Hoeven, associate lector Finance & Accountancy bij Inholland.

Lees hier het complete artikel, dat op 9 april is gepubliceerd op het Online Kenniscentrum Duurzaam Ondernemen

"Verduurzaming komt er niet door de overheidsplannen voor 2050, maar door de economische acties onder het nieuwe kabinet de komende jaren. Onze adviezen bieden het nieuwe kabinet handvatten om de vaart houden in de ontwikkeling van een nieuwe volhoudbare economie: inzet van generieke financiële impulsen, de voorbeeldfunctie van de overheid, Europese samenwerking en bevordering van praktijkgericht onderzoek", aldus Pieter namens de initiatiefnemers van de open brief, verenigd in het Lectorenplatform Circulaire Economie in samenwerking met Het Groene Brein. "Uit onderzoek blijkt de rol van de overheid en de politiek – ondanks wellicht goede bedoelingen – soms eerder een belemmering te vormen dan een stimulans. Wil de duurzaamheidstransitie slagen, dan móet hier binnen de komende vier jaar verandering in komen."  

Dit artikel is op 25 januari 2021 verschenen op duurzaam-ondernemen.nl.

Maar veel “nieuwe economen” wijten het uitwonen van de aarde in dat lineaire model eraan dat volgens de markteconomie winst maken een goede zaak is. Volgens hen is winst niet het belangrijkste, maar gaat het vooral om meervoudige waardecreatie voor de samenleving. De zogenaamde donuteconomie van Kate Raworth past hier ook in. In die redenering is winst maken eigenlijk vies en deugt de markteconomie fundamenteel niet. Nu tijdens de coronacrisis heeft deze gedachte de wind mee met de brede oproep voor een duurzame doorstart en een sterke overheid. En inderdaad: er zijn voorbeelden van partijen die zich rücksichtslos verrijken ten koste van anderen en de samenleving. En er zijn succesvolle duurzame ondernemers.

Maar dat maakt winst nog niet per se slecht en evenmin de markt een bron van kwaad. Er is niets mis met geld verdienen in de duurzame economie. Zo heet de kenniswerkplaats van het lectoraat Finance & Accountancy van Hogeschool Inholland dan ook. Met studenten helpen wij daar ondernemers om hun duurzame innovatie van idee naar de commerciële praktijk te brengen. Ondernemers zijn bevlogen mensen, die we hard nodig hebben om onze samenleving te verduurzamen. Een echt ondernemer heeft een doel voor zijn omgeving, voor zijn markt en ook voor zichzelf. En uit allerlei voorbeelden blijkt dat streven naar winst daarbij een goede en nuttige richtinggever is. Een bedrijf dat naar winstvermeerdering streeft, kiest voor de efficiëntste oplossing, ook qua energieverbruik; overtuigt klanten van de waarde van duurzaamheid; zoekt duurzame partners om die klanten te bedienen, enzovoort.

Dat vraagt om nieuwe verdienmodellen. Een auteur als Jan Jonker spreekt van nieuwe businessmodellen, waarin bedrijven vooral bezig zijn met het oplossen van maatschappelijke vragen en winst op de achtergrond staat. Ik geef de voorkeur aan het woord verdienmodellen, want een failliet bedrijf lost geen problemen op maar is zelf een maatschappelijk probleem. Die nieuwe verdienmodellen vragen om meer zakelijk inzicht. Nieuw is immers altijd al lastig, maar hier moet de ondernemer zaken doen met meer verschillende partijen en kritische financiers. De ondernemer moet in vroeg stadium niet alleen nadenken over de techniek van zijn innovatie maar ook over zijn netwerk om die innovatie te vermarkten. Het is goed hem daarmee te helpen. Financiële doorrekeningen leiden vaak tot verrassende conclusies en tot duurzamer oplossingen. En of het nu gaat over kledinghergebruik, gifvrije landbouw, de energietransitie of stikstofuitstoot; elke technische oplossing helpt pas in de praktijk als een bedrijf er brood in ziet.

En meteen ook een raad voor de politiek. Verduurzaming vraagt om een sterke overheid, dat vinden alle partijen van links tot rechts sinds de corona-uitbraak. Om richting te geven aan de markt, maar – weten economen al tijden – niet om de markt uit te schakelen. Dus als je naar emissievrije binnensteden wilt, kies dan liever voor een kilometerheffing gedifferentieerd naar type voertuig en traject dan voor milieuzones. Als je minder stikstofuitstoot wilt, verplicht dan boeren niet om een dure maar nutteloze luchtwasser aan te schaffen, maar belast die uitstoot. Als je minder CO2 in de lucht wilt, verhoog dan liever flink de internationale heffing op fossiele brandstoffen. Op die manier stuurt de overheid kleine bedrijven, die terecht niet zijn ingericht op allerlei formaliteiten, de duurzame kant op. En die marktsturing werkt meteen ook voor grote bedrijven, de consumenten en de overheid zelf. Ook voor de overheid geldt de oeroude spreuk, dat wie zichzelf overwint sterker is dan wie een stad inneemt. Dus, politiek, marktwerking is prima, maar dan wel graag met de juiste richtingaanwijzers.

Van een circulaire, meer duurzame economie worden wij als samenleving beter, en zeker de jongeren. De weg ernaartoe is lastig, zeker als we die presenteren als het opgeven van leuke dingen. Winst is leuk voor ondernemers, en winst is in principe schoon. Zo´n duurzame samenleving komt er alleen als iedereen zijn enthousiasme en zijn creativiteit inzet. En dan kan het ook snel gaan.

In 2030 woont naar verwachting 60% van onze wereldbevolking in steden of stedelijke gebieden en de verwachting is dat dit percentage ook daarna zal blijven groeien. De Verenigde Naties hebben de Sustainable Development Goals (SDG’s) gedefinieerd en veel landen, organisaties en instellingen hebben zich gecommitteerd aan deze ambitie. Dat betekent dat er veel stappen genomen moeten worden in de centrale vraag voor deze sessie:

‘Hoe (kunnen) keyplayers sturen op het bouwen aan smart en sustainable cities en het realiseren van de SDGs en hoe (kunnen) keyplayers als woningbouwcorporaties de resultaten van hun acties aan hun stakeholders verantwoorden?’

Roland van Keeken nam de aanwezigen mee in de uitgangspunten van de impact economy en het verantwoorden van impact in het jaarverslag; de kern van het verhaal is dat deze tijd vraagt om organisaties die zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheden. Hoe zij laten zien dat zij bijdragen aan positieve impact op de SDG’s en beleid hebben op het voorkomen van effecten die het realiseren van de SDG’s ondermijnen.

Nico van Hoogdalem zette uiteen wat er zoal gebeurt op het gebied van circulariteit en hoe organisaties als iCircl bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen rond circulariteit, ook onderdeel van de SDG’s. Partnerships zijn van cruciaal belang om stappen te maken; “samenwerking” geeft versnelling aan de innovatie. Waar het gaat om bouw moet circulariteit om ieder project heendraaien (circuleren), waarbij verder gekeken wordt dan alleen de levensduur van het project; ook de impact na de levensduur moet in ogenschouw genomen worden bij het nemen van besluiten.

Vincent van Assem nam ons mee in de financiële wereld en laat zien hoe keyplayers als banken betrokken zijn bij het realiseren van SDG’s en het bouwen aan Smart en Sustainable cities met hun activiteiten. SDG 11 is daarbij een belangrijke doelstelling in dit kader; duurzame steden en leefgemeenschappen, waarmee banken hun maatschappelijke rol ook willen invullen. Digitalisering en nieuwe technologie spelen daarin een belangrijke rol. Banken financieren veel activiteiten die nodig zijn om tot die gedroomde toekomst te komen.

In de breakoutgroepen werden ideeën uitgewisseld over de stappen die ondernomen moeten worden om te komen tot de begeerde stad van de toekomst en de wijze waarop keyplayers kunnen sturen en inzicht kunnen geven in de voortgang bij het bouwen aan de smart en sustainable cities en het realiseren van de SDG’s.

Vanuit de breakoutgroepen zijn er veel stellingen geponeerd door de deelnemers, waarvan er een aantal is voorgelegd aan het panel van experts. Een aantal van deze opmerkingen worden hieronder cryptisch zonder rangorde weergegeven.

• “Stel de mens centraal bij het ontwikkelen van leefgemeenschappen en steden”
• “Denk in oplossingen, er is technologisch heel veel mogelijk”
• “Ontwikkel een visie op het grotere geheel en voorkom versnippering door het benaderen van deelaspecten.”
• “Regelgeving is belangrijk voor stimuleren van gewenst gedrag en financiële prikkels zijn daarvoor een goed instrument (Co2 heffing, nieuwbouwnormering)
• “Er is veel geld nodig om doelen te realiseren en daarin speelt de overheid een rol”
• “De overheid moet met een stappenplan komen voor het realiseren van de sdg’s en keyplayers hierin meenemen”
• “Zorg dat de private sector (bouw) een grote verantwoordelijkheid krijgt, omdat woningbouwcorporaties de kosten anders weer moeten doorbelasten aan de huurder”
• “In de businesscases moet impact meegenomen worden”
• “Woningcorporaties in de sociale woningbouw niet als enige keyplayer aanwijzen als het gaat om het realiseren van SDG’s; Geef ze randvoorwaarden mee, waarbinnen zij hun sociale taak goed kunnen vervullen.”
• “Kijk ook naar andere businessmodellen”
• “Communities meer zeggenschap geven en blockchain gebruiken voor het veilig opslaan van gegevens”
• “Circulair bouwen o.a. het gebruik van herwinbare andere materialen maar ook het delen van transportmiddelen”
• “Laat alle stakeholders impactrapportages maken”
• “Veel aandacht voor groen, onderwijs en zorg, moderne communicatiemiddelen en gemeenschapszin”

De expertdeelnemers Wienke Bodewes (BODEWES&BODEWES), Chhay Lin Lim (Saxion Hogeschool), Jan de Groot (Ambassadeur Verstegen Accountants en Belastingadviseurs), Oscar Machielse (senior associate PWC) en Roland van der Post (RvC Onze Woning) hebben hun visie gegeven op de aan hen voorgelegde stellingen. Hoofdpunten die we kunnen meenemen:

• Een holistische visie waarin samengewerkt wordt aan oplossingen, de financiering van activiteiten en een kader aan regels en maatregelen die de uitvoering mogelijk maakt en gewenste ontwikkelingen stimuleert.
• Heb bij alle plannen oog voor de verschillende bestuurslagen (centrale overheid versus provincies gemeenten) met daarin ook hun verschillende verantwoordelijkheden
• Kijk in de nieuwe businessmodellen zeker ook naar het borgen van impact. Pas dan kunnen daadwerkelijk oplossingen inclusief zijn.
• Op een wereldschaal is heel Nederland een compleet netwerkstad van stedelijke kernen en groen. Door digitale ontwikkelingen en ontwikkelingen van efficiëntere transport zijn afstanden relatief in tijd veel korter geworden in de loop der jaren.
• Gezien deze samenhang in “de netwerkstad” is er behoefte aan een centrale aansturing en coördinatie boven het gemeenteniveau.
• Woningbouwcorporaties zijn onderworpen aan veel regelgeving maar spelen wel een grote rol. Het verlichten van de regeldruk zou meer ruimte kunnen geven aan corporaties. Daarbij is het wel belangrijk dat corporaties zich blijven richten op hun corebusiness en hun maatschappelijk belang. Door samenwerking met andere stakeholders ( bijvoorbeeld bij het bouwrijp maken van grond) kan de corporatie daarbij effectiever zijn door niet verantwoordelijk te zijn voor de hele keten.
• Bij het beschouwen van de financiële positie van corporaties wordt vaak het vermogen om bancaire financiering aan te trekken over het hoofd gezien. Voor de meeste corporaties is de financiële positie voldoende om hun rol te spelen.
• Om effectief bij te dragen aan de realisatie van de SDG’s geldt ook dat verantwoording over de impact nodig is.

In deze sessie werden betrokkenen ook nu weer geïnspireerd door het uitwisselen van ideeën, de ontmoeting en de dialoog. De uitkomsten van deze dialoog zijn weer input voor ons onderwijs en onderzoek. In de minor ‘Samen werken aan de toekomstbestendige stad’ gaat transdisciplinair gewerkt worden aan het uitwerken van oplossingsrichtingen om te komen tot de Smart en sustainable city waarin SDG’s gerealiseerd worden. In aanloop naar de minor die vanaf september 2021 van start gaat worden begin 2021 nog een aantal masterclasses gegeven.

Dit artikel is op 10 november verschenen op alkmaarcentraal.nl. Artikelen van dezelfde strekking zijn rond dezelfde datum verschenen op alkmaarsdagblad.nl, alkmaar.nl en nhnieuws.nl.

Het scherm vermindert de geluidsoverlast in de achterliggende wijken tot hooguit 55 dB. Nu het contract is ondertekend, starten de ondernemers met het ontwerp. De Belanghebbenden Bewonersgroep Geluidswal zal ook in deze fase nauw betrokken zijn. De 5.000 zonnepanelen drijven de kosten op naar 5,5 miljoen, maar maakten het mogelijk om subsidies binnen te hengelen en geld terug te winnen met energiebesparing. Gemeente Alkmaar legt krap 2 miljoen in, de energiebesparing zal iets van 80.000 euro in 15 jaar opleveren. Het is gelukt om vanuit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) 950.000 euro te trekken, de provincie is bereid bijna 300.000 euro in te leggen en Stichting Stimulering Duurzame Energie (SDE) verleent subsidie aan de hand van de energie-opbrengst.

Studentenonderzoek naar terugverdienmodel
Het scherm is een prototype dus de partners, bestaande uit de marktpartijen, Hogeschool Inholland Alkmaar (studenten van Hogeschool Inholland Alkmaar binnen het domein Business, Finance & Law deden onderzoek op wat voor manier een geluidsscherm zichzelf kan terugverdienen, red) en het energiebedrijf Lokaal Groen, kijken uit naar verdere ontwikkeling en uitbreiding naar andere gemeenten. "Ik ben heel blij voor de inwoners dat het nu toch echt gaat gebeuren. Het Energieleverend Geluidscherm is ook een mooi duurzaam voorbeeld voor andere steden", zei wethouder Christian Braak bij de ondertekening.

Andere wegen
"We kijken uit naar dit inspirerende project, waar geluidsvermindering en groene stroom samengaan", aldus de vier aannemers. "We voelen ons vereerd om als lokale partijen bij te mogen dragen aan het verhogen van een leefbare en duurzame woonomgeving. Daarbij heeft het Energieleverend Geluidsscherm ook potentie om ingezet te worden langs vele andere wegen."

Woongenot
De belangengroep is ook erg tevreden: "Waar het om draait voor omwonenden is wooncomfort, geluidshinder en leefomgeving. Door middel van de geplande schermen langs de N245 en de N508 ter hoogte van Huiswaard-2 en De Horn-Zuid wordt een geluidsafname beoogd bij de woningen zoals is berekend aan de hand van verkeersprognoses. Het ontwerpen en maken is thans in werking gesteld en daar zijn we heel blij mee. We gaan het zien en horen. Op naar de eerste paal in de grond. Dat is toch fantastisch en duurzaam voor Alkmaar!"

Met toegezegde subidies voor van een energieleverend geluidsscherm is er goed nieuws voor inwoners van de Alkmaarse wijken Huiswaard 2 en De Horn-Zuid. Het scherm, dat er komt mede dankzij een project van de Inholland-onderzoekslijn Finance & Accountancy, houdt het geluid tegen van drie wegen langs genoemde wijken.

Het pilotproject Energieleverend Geluidsscherm is tweeënhalve kilometer lang en bestaat uit een frame met 5.000 zonnepanelen aan de wegkant. Daarmee voorziet het scherm ongeveer 412 huishoudens van stroom. Het scherm kost ongeveer 5,5 miljoen euro. De gemeente financiert om en nabij 2 miljoen hiervan. De rest van het bedrag wordt opgevangen door de energie dat het scherm oplevert en subsidies. Naast dat het geld oplevert, zorgt het scherm voor CO2-reductie. Zo draagt het scherm bij aan een duurzaam Alkmaar.

Het geluidsscherm is een langgekoesterde wens van omwonenden van de Schagerweg, Huiswaarderweg en Nollenweg. Aanvankelijk leek het er niet op dat het scherm er ooit zou komen. De benodigde miljoenen had de gemeente Alkmaar niet ter beschikking. Studenten van Hogeschool Inholland Alkmaar binnen het Domein Business, Finance & Law gingen daarom op onderzoek op wat voor manier een geluidsscherm zichzelf kan terugverdienen. Dit onder begeleiding van Pieter van der Hoeven, associate lector Finance & Accountancy van Hogeschool Inholland.

Nieuwe kansrijke financieringsarrangementen
Afgelopen december presenteerden studenten een aantal financieringsmodellen aan de partners van het EFRO-samenwerkingsverband Energieleverend Geluidsscherm, waar Inholland deel van uitmaakt. EFRO is de afkorting van Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling. Samen met marktpartijen en de gemeente was subsidie aangevraagd voor een energieleverend geluidsscherm. Het project ziet Inholland als een mooie kans om gezamenlijk met ondernemers en de overheid te kijken naar nieuwe kansrijke financieringsarrangementen.

Sem Kwast zit in de afronding van zijn opleiding Bedrijfseconomie bij Inholland Alkmaar en bracht afgelopen schooljaar in de projectgroep de ‘Wattpiek’ van de zonnepanelen in kaart en de korte- en langetermijneffecten ervan. Ook nam hij de risicoanalyse van het scherm voor zijn rekening. Het was een mooie praktijkervaring. “Tijdens het project heb ik veel geleerd over het uitwerken van scenario’s en met welke factoren je rekening moet houden. Ook leer je met hele andere rekeneenheden te werken dan op school.”

Inmiddels is de subsidie rond. Van de EFRO uit gaat er een bedrag van ruim 950.000 euro naar het project. Verder is er een SDE-subsidie (Stimulering Duurzame Energietransitie) voor de zonnepanelen. Het bedrag komt vrij aan de hand van de hoeveelheid elektriciteit dat het scherm oplevert. Ook draagt de Provincie Noord-Holland bijna 300.000 euro bij. Als de aannemer is gevonden kan de ontwerpfase van start. De bouw begint dan in 2021.

Een mooie kroon op een duurzaam project
“Onze studenten hebben nu laten zien, dat het idee levensvatbaar is. Deze subsidie geeft ons de gelegenheid om het daadwerkelijk in de praktijk aan te tonen”, laat associate lector Pieter van der Hoeven in een reactie weten. “Het mooie van dit onderzoek is dat het mobiliteit, duurzaamheid en leefbaarheid bij elkaar brengt. We weten dankzij dit project onder welke omstandigheden qua technische ontwikkeling, prijzen en subsidies gemeentes hun inwoners een verbetering kunnen bieden van de leefbaarheid van hun woonomgeving. Mobiliteit gaat vaak ten koste van leefbaarheid en kost energie. Met dit project wordt mobiliteit minder bezwarend voor de omgeving.”

Jezelf pitchen
“Het is goed georganiseerd, er zijn veel verschillende bedrijven en er is voldoende afwisseling. Alle bedrijven doen op hun eigen manier hun best”, vertelt Ruby Geijssen, tweedejaarsstudent bij de opleiding Accountancy. Isa Lont zit in het tweede jaar van de opleiding Business Studies en vult aan: “Dit is erg leerzaam, ik doe veel ervaring op en je leert jezelf ook pitchen en verkopen bij bedrijven. Tussendoor waren er goede workshops die nuttig zijn voor later bij het vinden van een stage of afstuderen.”

Bedrijven
Emolife Events & Consultancy, Create, Halito! en andere bedrijven uit de regio maakten gebruik van deze kans om zich voor te stellen aan de studenten. Ook aanwezig waren Stadswerk 072, De Hooge Waerder, gemeente Heerhugowaard, Flinders, ABN AMRO, Zorgeloosch, Beuk Accountants, Tata Steel, Breinstein, Roetz-bikes en Alkmaar Marketing. Alle bedrijven grepen de kans op het vinden van goede stagiairs met beide handen aan.

Sparkling People en Alkmaar Marketing
“Hele leuke inspirerende en goede pitches van studenten, ik ben zeer enthousiast. Wat hebben de studenten zich goed ingelezen en we hebben hele leuke gesprekken gehad.” Esmée van Westen van Sparkling People is zeer enthousiast over de deelname als bedrijf aan Connect2Business.

Kim van Weering van Alkmaar Marketing vertelt over hun eerste ervaring met Connect2Business: “Voor Alkmaar Marketing was het de eerste keer dat we aanwezig waren op de stagemarkt, en zeker niet de laatste! De markt was strak georganiseerd en goed geregeld. Met tientallen cv’s op zak, verwachten we dat hier ongetwijfeld vruchtbare matches uit gaan komen.”

Speeddaten
“Het stage-event Connect2Business is speeddaten to the max en levert zowel voor de student als voor de bedrijven veel op”, vertelt Eva Pennings, organisator van het evenement en docent bij het domein Business, Finance & Law in Alkmaar. Eva heeft de organisatie samen met mededocent Stephanie over de Linden opgezet. Stephanie voegt toe: “Wie had kunnen bedenken dat er nog meer bedrijven dan voorgaande jaren zouden zijn die tot een goede match komen met onze studenten.”

Stories
Business Studies-studente Bente Schaaf had de presentatie van het event in handen. Tussendoor kon je haar terugzien in de vlogs voor Instagram Stories die tijdens Connect2Business zijn gemaakt. Bente vertelt over de opzet van het stage-event dat je zes keer gaat speeddaten voor de juiste stage, dat er diverse activiteiten zijn om studenten te helpen zoals een fotograaf die een nieuwe profielfoto van je maakt, dat je zes keer 15 minuten in gesprek bent om een duidelijk beeld te krijgen van het bedrijf en wat je kunt verwachten tijdens je stage, Bente gaf ook een tip: “Klinkt cliché, maar wees jezelf tijdens de speeddates!”, ook kreeg je tips van de fotograaf om authentiek op de foto te gaan, alleen op de foto en vooral in de camera te kijken en wat was er voor lekkers te halen bij Looping Good?

Foodtrucks & Internationaal
Dit jaar waren ook de foodtrucks waaronder Wrap ‘n’ Rolling, Mr. Fresco en Looping Good er weer bij. Bij Looping Good kon je heerlijk 'smash ’n roll ice-cream' halen. Tevens was er een internationale hoek ingericht waar studenten in gesprek konden gaan met bedrijven die buitenlandse stages aanbieden.

Afgelopen december presenteerden vier studenten een aantal financieringsmodellen aan de partners van het EFRO-samenwerkingsverband Energieleverend Geluidsscherm. Inholland maakt deel uit van het EFRO-samenwerkingsverband. EFRO is de afkorting van Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling. Samen met marktpartijen en de gemeente is subsidie aangevraagd voor een energieleverend geluidsscherm. Inholland ziet binnen dit voornemen mooie kansen om gezamenlijk met ondernemers en de overheid te kijken naar nieuwe kansrijke financieringsarrangementen.

Studenten zelf positief verrast over de mogelijkheden
Michel Stam, student Hogeschool Inholland, vertelt: “Wij hebben een doorberekening gemaakt op de businesscase. Wij hebben gekeken naar stroomprijzen, voortgang in zonnepanelen en inflatie. Dit hebben we doorgerekend tot over 50 jaar en dan kom je positief uit. Wel zit er verschil tussen de noord- en zuidzijde van het geluidsscherm. De Noordzijde kan binnen onze berekening in ieder geval uit doordat hier meer zonuren zijn. In de berekeningen hebben we wel aannames moeten doen, want je weet natuurlijk niet hoe de wereld er over 50 jaar uit ziet.” Studente Merel Smit vult aan: “Toen we zes weken geleden begonnen met het onderzoek dachten we op basis van de gegevens die we hadden, dat het echt kansloos zou zijn om dit project zichzelf terug te laten verdienen. Maar als je er dan dieper op in gaat en de looptijd aanpast dan wordt het resultaat toch ineens anders.” Mocht de subsidie worden toegekend, de gemeenteraad akkoord gaan en er een aannemer is gevonden voor dit innovatieve bouwwerk, dan wordt in 2021 gestart met de bouw van het geluidsscherm.

Blockchain is een technologie waarvan wordt verwacht dat die een grote rol kan gaan spelen in het verduurzamen van bedrijfsprocessen. In de editie van het Kenniscafé: Financing the future op woensdag 20 november bediscussiëren we de raakvlakken tussen circulaire economie en blockchain. Meld je nu aan!

Onze tijd vraagt om organisaties die sturen op het realiseren van een positieve impact op people, planet en profit. En dat vraagt om een bedrijfsvoering die rekening houdt met effecten op mens, milieu en de maatschappij. De inzet van technologie kan een belangrijke rol spelen in het realiseren van doelstellingen voor een duurzame impact op people, planet en profit. Om dit toe te lichten, hebben we twee sprekers uitgenodigd:

• Michel Walstock – CFO van Upset Textiles
  Upset Textiles stuurt op een waardeketen waarin sociale en circulaire doelstellingen centraal staan. Maar hoe bepaal je dat eigenlijk?
• Chhay Lin Lim – oprichter van Serey
  Serey is een blockchain bases social media platform. Chhay Lin is tevens docent en onderzoeker bij Saxion Hogeschool.

Discussieer mee
Het Kenniscafé vindt plaats op woensdag 20 november, van 15.00 tot 17.00 uur, bij Hogeschool Inholland in Rotterdam. De bijeenkomst wordt afgesloten met een netwerkborrel. Aanmelden kan op www.inholland.nl/financingthefuture

Hogeschool Inholland leidt financiële business professionals op voor de toekomst. Niet voor een baan, maar voor een carrière. Kennis over een duurzame bedrijfsvoering is belangrijk voor ondernemers, werkgevers, partijen die een rol spelen in de waardeketen, en docenten en studenten.

Mocht je nog vragen hebben, stuur dan een mail naar marleen.bartelts@inholland.nl

Welke onderzoeker van Inholland die maatschappelijk relevant en praktijkgericht onderzoek heeft gedaan verdient volgens jou de Wij Inholland award in de categorie onderzoek? We zijn op zoek naar een Inholland-onderzoeker en onderzoeksteams die innovatief onderzoek hebben gedaan, aansluitend op de Inholland-thema’s gezond, duurzaam en creatief én daarmee een brug slaand naar het werkveld. De uitreiking vindt plaats tijdens de Dag van het Onderzoek, dinsdag 25 juni 2019 bij Inholland Den Haag. Je hebt tot 24 mei 2019 om je voordracht in te zenden.

Naast een eervolle vermelding krijgt de winnaar een award, volop publiciteit en een geldbedrag van 2.500 euro om te besteden aan individuele scholing en persoonlijke ontwikkeling. Hierbij kan gedacht worden aan een cursus, workshop, congres of werkbezoek gerelateerd aan de onderzoeksactiviteiten.

Welk onderzoek komt in aanmerking?
Voor de Wij Inholland award - Onderzoek 2019 komen alle onderzoeksprojecten in aanmerking die zijn uitgevoerd door een onderzoeker of onderzoeksteam in dienst van Inholland. Daarnaast hebben de projecten geresulteerd in een publicatie of ander tastbaar onderzoeksresultaat.

Winnaar 2018
Vorig jaar ging de award naar Petra Boersma (onderzoekslijn Gezondheid & Welzijn van Kwetsbare Ouderen) voor haar onderzoek naar de Veder Contact Methode om te communiceren met mensen met dementie.

Wat zijn de beoordelingscriteria?
De beoordelingscriteria zijn gebaseerd op het Inholland Onderwijskompas en het Brancheprotocol Kwaliteitszorg Onderzoek (BKO):

• Persoonlijk en dichtbij: het onderzoek is van belang voor het onderwijs en de beroepspraktijk, en de resultaten worden in het onderwijs en het werkveld gebruikt.
• Durf te leren: het onderzoek is gericht op innovatie en vernieuwing, zowel in aanpak als qua doorwerking.
• Diversiteit als kracht: het onderzoek heeft een discipline- en/of domeinoverstijgend karakter of is op andere wijze gericht op verbinding.
• We bekennen kleur: het onderzoek draagt bij aan de profilerende thema’s Duurzaam, Gezond en Creatief.
• Kwaliteit in interactie: het onderzoek heeft een grondige methodologische basis en is het resultaat van coproductie met andere partijen.
• Grensverleggend onderzoek: is dit jaar het thema van de Dag van het Onderzoek en daarmee een extra criterium. Waarom is juist dit onderzoek grensverleggend?  

Jury
De jury maakt uit alle inzendingen een eerste selectie op basis van de bovengenoemde criteria. Dit leidt tot een shortlist van drie onderzoeken die vervolgens nader beoordeeld worden door de jury. De samenstelling van de jury wordt later bekendgemaakt. 

Hoe draag je iemand voor?
Je kunt een eigen onderzoek inzenden, maar ook een ander voordragen. De inzending bevat in ieder geval onderstaande informatie:

• een motivatie per criterium waarom het onderzoek voor de Wij Inholland award - Onderzoek 2019 in aanmerking komt;
• een korte beschrijving van het onderzoeksproject;
• achtergrondinformatie over de onderzoeker (bijvoorbeeld curriculum vitae);
• een kopie van een publicatie/publiciteit over het onderzoeksresultaat.

Je kunt de inzending tot 24 mei 2019 per e-mail versturen naar Bart Muusse. de secretaris van de jury.

Startups, scale-ups en innoverende bedrijven zoeken steeds vaker de balans in ‘people, planet en profit’. De vraagstukken die hierbij horen komen aan bod tijdens het kenniscafé Impact reporting voor MKB op donderdag 9 mei bij Inholland Rotterdam, speciaal voor studenten, docenten, alumni en (duurzame) ondernemers. Meld je nu aan!

Ondernemingen worden niet alleen bestuurd op het realiseren van financiële doelstellingen, maar ook op waardecreatie voor mens en natuur. Voor stakeholders is het niet altijd duidelijk waarop wordt gestuurd. En dat terwijl veel belanghebbenden een bewuste keuze willen maken voor partijen met wie ze samenwerken.

Van 15.00 tot 17.00 uur (aansluitend is er een netwerkborrel) gaan deelnemers tijdens het kenniscafé dieper in op vraagstukken als:

• Duurzame ondernemingen streven naar maatschappelijke waardecreatie met een gezond bedrijfsresultaat, maar hoe doen ze dat?
• Beursgenoteerde organisaties rapporteren over de maatschappelijke waardecreatie in een jaarverslag. Hoe doen ze dat?
• Mkb-ondernemers die waarde willen toevoegen verantwoorden daar niet over in een verslag. Waarom niet?
• Het meten en aantoonbaar maken van de bereikte impact is een cruciaal onderdeel van de legitimiteit van een duurzame onderneming. Wat brengt het en hoe kun je dat doen?

Financieren van duurzame innovaties
Hogeschool Inholland leidt financiële business-professionals op voor de toekomst. Niet voor een baan, maar voor een carrière. Kennis van een duurzame financiering van duurzame organisaties is steeds meer een vereiste. Het doel van deze bijeenkomst is enerzijds het onderwijs te verrijken door docenten en studenten in contact te brengen en te koppelen aan professionals uit het werkveld. Anderzijds is het doel om het werkveld te verrijken met oplossingen waar je als professional zelf niet snel aan denkt.

Sprekers
Naast interessante discussies zijn de volgende sprekers uitgenodigd.

• Gastspreker Ronald van Keeken, Impact Institute
• Marleen Bartelts-Schilt, docent-onderzoeker onderzoekslijn Finance & Accountancy
• Studenten Finance & Control Inholland Rotterdam

Meer informatie en aanmelden.

De circulaire economie – waarin producten en grondstoffen hergebruikt moeten worden en die daardoor duurzaam is – vereist een andere rol van de financiële afdeling in bedrijven. Controlling voor circulariteit is de missie voor een nieuwe generatie financiële professionals. “Het gaat niet meer om winstoptimalisatie en het vergroten van aandeelhouderswaarde. We gaan naar ambidextere organisaties, organisaties die zowel met het linker- als rechterbeen kunnen scoren.” Bossert doelt hierbij op winst maken en gelijktijdig maatschappelijk verantwoord en duurzaam bezig zijn.

Samenwerken, technologie en zichtbaarheid
Bossert constateert dat er, in de veelheid aan nieuwe businessmodellen, grofweg drie pijlers zijn te onderscheiden. “Ondernemingen kunnen niet meer volledig zelfstandig en op zichzelf gericht opereren met als doel: continuïteit door veel winst te maken. Om te overleven wordt deelnemen aan de juiste netwerken en samenwerken met andere partijen cruciaal. Daarnaast is er de grote invloed van nieuwe technologieën, die noodzakelijk zijn om nieuwe producten en concepten te kunnen realiseren.” Als laatste pijler noemt Bossert de maatschappelijke oriëntatie van bedrijven. “Duurzaamheid moet zichtbaar en transparant zijn voor de buitenwereld; evenals de bedrijfsvoering.”

‘Accountants will save the world’
Kunnen bedrijven overleven als winst ondergeschikt wordt gemaakt aan maatschappelijke verantwoordelijkheid en duurzaamheid? Ja, vindt Bossert. En dat vindt ook gastspreker Perry Heijne, oud studiegenoot van Bossert en momenteel bezig met het project Zero Hunger Lab. “Accountants kunnen de wereld redden”, stelt Heijne. “Het creëren van ecologische en sociale waarde wordt steeds belangrijker naast aandeelhouderswaarde. Het gaat om het maken van de juiste keuzes; om geld te verdienen en tegelijkertijd te zorgen voor een betere wereld. Organisaties moeten samenwerken voor een betere toekomst en een gezondere planeet.” Als voorbeeld neemt hij TNT dat rond de millenniumwisseling een partnerschap met het Wereld Voedselprogramma aanging. “Een samenwerking die laat zien dat je als bedrijf mensen, technologie en kapitaal kunt inzetten om zowel meer aandeelhouders- als maatschappelijke waarde te creëren.”

Oproep tot onderzoek
De eer is aan Marcel Nollen, lid van het College van Bestuur van Inholland, om de nieuwe lector het traditionele beeldje te overhandigen. “De profilerende thema’s duurzaam, creatief en gezond willen we stevig neerzetten. We zien in de hoek van onze Agri, Food and Life Science studies en onze technische studies steeds meer aandacht voor duurzaam ondernemen. Ik ben blij dat er nu ook meer ruimte komt voor onderzoek en studentprojecten die gericht zijn op duurzaam ondernemen in de financiële sector.” Voor Bossert het beeldje in ontvangst neemt, doet hij nog een oproep tot onderzoek. “Ik wil, samen met het bedrijfsleven, traditionele vakken tegen het licht houden. Ik kijk vanuit onderzoek naar de praktijk. Het doel van mijn onderzoek is om verbinding te leggen met het bedrijfsleven en samen met ondernemers op zoek te gaan naar nieuwe businessmodellen. Wat we hieruit leren, wil ik weer teruggeven aan het onderwijs. Dan is de cirkel weer rond.”

Technische innovatie is in een circulaire economie een must, maar innovatieve startups hebben vaak te weinig oog voor de financiering van hun duurzame idee. Daarom heeft Hogeschool Inholland een kenniswerkplaats Verdienmodellen opgestart om deze startups te helpen. In de uitgave ‘Circulaire economie in de praktijk’ van het lectorenplatform Circulaire economie vertelt associate lector Pieter van der Hoeven (Finance & Accountancy, Business & Research Centre Inholland) over deze werkplaats, waarin vierdejaarsstudenten van de opleiding Finance & Control: Bedrijfseconomie verdienmodellen en financieringsmogelijkheden bepalen voor eco-innovaties.

Leestijd +- 3 minuten

“Uitgangspunt voor een innovatie is bijdragen aan duurzaamheid. Een bedrijf moet er echter niet aan failliet gaan”, zegt Pieter van der Hoeven in de uitgave. Hij stelt dat het financieren van innovaties altijd lastig is. “Maar bij investeringen in circulaire innovaties, is het extra lastig.’ De terug- verdientijd van eco-innovaties is langer. Met de kenniswerkplaats helpen wij bedrijven de zogeheten ‘vallei des doods’ te overbruggen.”

“Wij zetten bedrijven ertoe aan om de toegevoegde waarde van hun idee te vertalen naar geld, zoals baten voor de klant en voor de maatschappij en minder kosten in de productie, omdat dat het aangrijpingspunt is voor financiering. Dan weet je bijvoorbeeld op voorhand of ombouw van een rondvaartboot naar waterstof in aanmerking kan komen voor subsidie en of je een realiseerbaar idee hebt.”

Verduurzaming in de binnenvaart
Een van de succesvolle duurzame projecten van de kenniswerkplaats speelt in de binnenvaart. In Europa zijn 13.500 binnenvaartschepen in de vaart, daarvan 8.000 in Nederland. Na 25 tot 30 jaar is de motor van zo’n schip aan vervanging toe. “De binnenvaart is over het algemeen geen vetpot. Wat doe je als schipper? Koop je een duurzamere motor op waterstof of elektriciteit, of toch maar een traditionele dieselmotor? Kiezen voor een duurzame motor is geen duurzame keuze als je na een aantal jaren failliet gaat. Vanuit de kenniswerkplaats laten wij schippers met een rekenhulp zien welke gevolgen verschillende opties hebben. We wijzen ze daarnaast op subsidieregelingen en de mogelijkheden van bijvoorbeeld een achtergestelde lening bij banken bij aanschaf van een duurzame motor.”

Het kenniscentrum is er ook voor studenten die duurzame ideeën willen uitvoeren. “Een kennismaking met de praktijk in de horeca heeft drie studenten van de opleiding Food Commerce & Technology geïnspireerd voedselverspilling tegen te gaan. Met hun startup ‘Foodsol’ willen ze op voedsel besparen. Wij helpen deze studenten om hun startup een focus te geven en het idee te vertalen naar een financierbaar verdienmodel.”

De werkplaats is volop in ontwikkeling. In 2017 lag de nadruk op het ontdekken hoe concrete duurzame netwerken eruit kunnen zien; in 2018 stond de ontwikkeling van een methode voorop om zulke netwerken te vormen. Van der Hoeven: “Op basis van de ervaringen kunnen we studenten nu met gerichtere vragen op pad sturen. Om bedrijven te helpen bij het focussen van innovaties willen accountants graag de zogeheten ‘true price’ uitrekenen, de maatschappelijke kosten van de productie die niet in de kostprijs tot uiting komen. In ons eerste jaar was al duidelijk dat inzicht in zulke “externe effecten” helpt bij het verkrijgen van financiering, maar ook bij het gericht verlagen van kosten. Nu stellen studenten expliciet vragen naar dergelijke externe kosten bij bedrijven, en ook naar het mogelijk verwaarden van restproducten. Bij de kenniswerkplaats snijdt het mes aan twee kanten: studenten helpen mee om kennis op te bouwen en tegelijkertijd worden bedrijven geholpen bij de financiering van hun innovatie.”

Hele artikel lezen?
Dit is een samenvatting van het interview met Pieter van der Hoeven. Het hele artikel is te lezen in de publicatie Circulaire economie in de praktijk (pagina 35) van het lectorenplatform Circulaire Economie. Het platform bestaat uit lectoren, netwerk Het Groene Brein, en later aangesloten lectoren, wetenschappers van universiteiten en vertegenwoordigers van twee topsectoren: logistiek en de creatieve industrie.

Dr. Ir. Pieter van der Hoeven is sinds september 2018 als associate lector bij de onderzoekslijn Finance & Accounancy bij het Business Research Centre (BRC). Zijn interesse gaat vooral uit naar het belang van samenwerking tussen belanghebbenden voor het succes van ondernemingen.

50 bedrijven
“Het stage-event Connect2Business heeft een hoog rendement opgeleverd voor zowel student als voor de bedrijven.”, vertelt Stephanie over de Linden, organisator van het evenement en docent. Stephanie heeft de organisatie samen met mededocent Eva Pennings opgezet. Eva voegt toe: “Wie had kunnen bedenken dat er zoveel bedrijven zouden zijn die tot een goede match kwamen met onze studenten”. 

Vloggen
Studenten Business Studies Bente Schaaf en Fien de Kort hebben op 12 maart Connect2Business via vlogs in beeld gebracht. Op Instagram en Facebook van Inholland Alkmaar zijn diverse video’s terug te zien. Bente en Fien brachten de opzet van het stage-event in beeld, met wie kon je bijvoorbeeld speeddaten, hoe ziet een gastcollege van Martijn Apeldoorn van Create er uit en wat was er voor lekkers te halen bij Looping Good?

Sparkling People
Jeroen Tenhaeff van Sparkling People is enthousiast over zijn deelname als bedrijf aan Connect2Business. “Ik kom hier heel makkelijk in contact met de juiste studenten. Ik heb binnen mijn bedrijf drie stageplaatsen beschikbaar. Ongeveer tien jaar geleden studeerde ik ook bij Hogeschool Inholland Alkmaar bij de opleiding Bedrijfskunde MER. Met veel plezier ben ik hier weer terug, maar dan in de rol van stageverstrekker. Ik kom in een halve dag met 32 geschikte studenten in contact, mensen waarvan ik voor dit event de cv nog niet kende. In een stage ga je bij mijn bedrijf medestudenten aan banen helpen. Binnen Sparkling People ondersteunen we in bijbanen en startersfuncties. Je bemiddelt leuke mensen in functies waarin ze persoonlijkheid en goede communicatieskills goed kunnen gebruiken. De ochtend heb ik vele studenten gesproken in de 15 minuten durende speeddates. Met de studenten met wie er direct een leuke klik was heb ik nog even getafeltennist! Leuk om zo nog even contact te maken en ik voelde me weer even die student van tien jaar geleden.”

Foodtrucks & Internationaal
Dit jaar was het event uitgebreid met foodtrucks waaronder Wrap ‘n’ Rolling, Mr. Fresco en Looping Good waar je heerlijk 'smash ’n roll ice-cream' kon halen tijdens lunchtijd. Tevens was er een internationale hoek ingericht waar studenten in gesprek konden gaan met bedrijven die buitenlandse stages aanbieden.

Aftermovie
Van het stage-event werden maar liefst twee aftermovies gemaakt, waarin bedrijven en studenten geïnterviewd zijn over de meerwaarde, beleving en ervaringen van deze dag. De film is gemaakt door Baniti en komt binnenkort uit, we houden je op de hoogte.

Succesvol ondernemen in een snel veranderende wereld vraagt om een andere benadering en nieuwe concepten. Perry Heijne weet hier alles van. De van huis uit bedrijfseconoom met jarenlange ervaring bij TNT en CARE maakt zich momenteel hard om honger de wereld uit te helpen. “Het creëren van ecologische en sociale waarde wordt steeds belangrijker naast aandeelhouderswaarde. Het gaat om het maken van de juiste keuzes; om geld te verdienen en tegelijkertijd te zorgen voor een betere wereld.”

Heijne is gastspreker tijdens de lectorale rede van Hans Bossert, lector Finance & Accountancy, op dinsdag 19 maart in Rotterdam.

Hans Bossert en Perry Heijne zijn jaren geleden afgestudeerd bij dezelfde professor. Ze gingen hun eigen weg en het contact verwaterde. Tot een half jaar geleden, toen ze elkaar weer tegenkwamen in een denktank die kijkt naar het maatschappelijk middenveld in Nederland, The Midfield. “We hebben de beste non-profitsector ter wereld: zorg, onderwijs, volkshuisvesting. Geen ander land ter wereld heeft een dergelijke combinatie van kwaliteit in deze sectoren van dienstverlening. The Midfield is in het leven geroepen om de waarde van het maatschappelijk middenveld verder te versterken en onze kennis hierover te delen”, aldus Bossert.“ Toen ik nadacht over een spreker tijdens mijn lectorale rede, moest ik gelijk aan Perry denken. Zijn praktijkverhaal is een welkome aanvulling op waar ik tijdens mijn rede op inga.”

Wereld Voedselprogramma
Perry Heijne heeft veel financiële posities bekleed, onder andere bij TNT. “In de jaren ’90 maakte TNT een enorme transformatie door. Van staatsbedrijf naar groot internationaal concern, en van brieven naar ook expreszendingen en logistiek. Daarnaast wilde het bedrijf meer maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. TNT besloot geld en kennis te steken in het creëren van een betere wereld.” Zo is het partnerschap met het Wereld Voedselprogramma ontstaan. Baanbrekend in die tijd, rond de millenniumwisseling. “En een mooi voorbeeld hoe je als bedrijf je mensen, technologie en kapitaal kunt inzetten om zowel meer aandeelhouders- als maatschappelijke waarde te creëren.”

Onderdeel van de oplossing
Vanuit de financiële sector werd Heijne verantwoordelijk voor de corporate social responsibility (CSR) binnen TNT Express. “Naast het partnerschap met het Wereld Voedselprogramma stond ook het milieu hoog op onze CSR-agenda. Als je heel veel vrachtauto’s en busjes hebt rijden en ook een aanzienlijke luchtvloot hebt, dan stoot je veel CO₂ uit. Je bent onderdeel van het probleem, dan moet je ook onderdeel zijn van de oplossing.” Het programma betrok niet alleen de medewerkers maar ook leveranciers, klanten en zelfs concurrenten. “Hoe kun je, in een wereld waarin logistiek een belangrijk onderdeel is om onze economie draaiende te houden, zorgen dat dit op een manier gaat dat we ook rekening houden met de planeet? Met dat vraagstuk hield ik mij bezig.”

Van TNT naar CARE
Heijne voelde zich op het snijvlak van financiën en maatschappelijke verantwoordelijkheid als een vis in het water. Toen TNT vanwege de toenemende druk op het creëren van aandeelhouderswaarde besloot te stoppen met het unieke CSR-programma, stopte hij ook. Hij werd CEO bij CARE, een internationale noodhulp- en ontwikkelingsorganisatie. “Daar heb ik mijn kennis uit het bedrijfsleven kunnen toepassen om mensen in nood te helpen. Ik verwachtte dat er in de humanitaire wereld niet zo’n sterke hang naar geld en korte termijn zou zijn, en vooral aandacht voor het redden van mensen en de broodnodige lange-termijnoplossingen voor klimaat en sociale ongelijkheid. Maar in de goede-doelensector heb je een vergelijkbaar dilemma. Ngo’s zijn sterk afhankelijk van subsidies van overheden en donaties van particulieren of bedrijven en hierdoor vaak te veel gefocust op snel resultaat en geld.”

Maatschappelijke relevantie
Momenteel houdt Heijne zich bezig met het project Zero Hunger Lab. Samen met de Universiteit van Tilburg past hij slimme datatechnologie toe om honger de wereld uit te helpen. “Het gaat steeds minder om hoe we onze voedselvoorraden en overschotten over de wereld transporteren, maar om hoe we de studenten, boeren en gemeenschappen in bijvoorbeeld Afrika helpen en leren om op een duurzame manier hun voedselprobleem op te lossen. Daar hebben we de kennis, expertise en slagkracht van bedrijven voor nodig, maar zeker ook van overheden en kennisinstellingen.” Een andere benadering, dat vraagt om nieuwe concepten, anders denken en een nieuwe generatie van accountants en controllers. “Ik zie steeds meer dat in de curricula van onderwijsinstellingen gezocht wordt naar de maatschappelijke relevantie en impact. Geweldig dat we dit meegeven aan de nieuwe generatie, de huidige studenten.”

De lectorale rede van Hans Bossert vindt plaats op dinsdag 19 maart, bij Inholland Rotterdam. Wil je erbij zijn? Meld je snel nog aan.

Het onderzoek maakt deel uit van het onderzoeksprogramma Groen Onderwijs van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO), waarin praktijkgericht onderzoek plaatsvindt op het gebied van het groene (v)mbo. Het onderzoek levert kennis, inzichten en/of concrete producten op die bijdragen aan de ontwikkeling van de onderwijspraktijk en aan het vergroten van de wetenschappelijke kennisbasis over onderwijs.

Betrokkenheid Inholland
Projectleider van het onderzoek is Luc Salemans, als onderzoeker verbonden aan het Business Research Centre (onderzoekslijn Finance & Accountancy) van Hogeschool Inholland. Hij heeft een rijke ervaring in directiefuncties in profit- en non-proforganisaties als business- en concerncontroller. Voor wat betreft dit onderzoek is binnen Inholland een crossover gezocht met de onderzoeksgroepen Agri, Food & Life Sciences en Onderwijzen en Leren in Diversiteit.

“Traditioneel leggen AOC’s de focus op initieel leren, terwijl er bij de transitie naar een regionaal kenniscentrum meer aandacht moet komen voor leven lang leren en innovatie in de regio”, legt Luc Salemans uit. “Wij hebben onderzocht wat er gebeurt bij deze transitie en hoe je als bestuur meer grip kunt krijgen op deze processen, die te kenmerken zijn als lokaal, chaotisch en vaak moeilijk te plannen.”

Verbindende rol voor ‘grenswerkers’
In het onderzoek, waarbij gewerkt is met bestaande cases vanuit de AOC’s, is gekeken welke actoren een rol spelen bij de verankering en welke factoren een grote invloed hebben. Hierin zijn vier factoren naar voren gekomen, de inbedding in de organisatiestructuur, de rol van identiteit en missie, het belang van regionale aspecten en de rol van grenswerkers. Dit zijn medewerkers (docenten, teamleiders, managers, onderzoekers of mensen van een stafafdeling) die een rol vervullen in het aangaan van nieuwe samenwerkingsverbanden, zij worden ook wel bruggenbouwers of verbinders genoemd.

Daarnaast zijn diverse lessen getrokken voor sturing vanuit het management. Salemans: “Uit het onderzoek is naar voren gekomen dat grenswerkers succesvoller kunnen werken als de strategie en koers duidelijk is. In termen van planning en control kunnen soft controls (zoals helderheid, betrokkenheid en uitvoerbaarheid) ervoor zorgdragen dat met regelmaat de voortgang van de strategie besproken wordt. Zo kan het inbedden van een regulier gespreksmoment met als agendapunt de regionale ontwikkeling in relatie tot de strategie van de organisatie nuttig zijn.

Vervolgstappen
Naar aanleiding van het onderzoek is een plan van aanpak uitgewerkt waarin mbo- en hbo-instellingen aan de hand van de ontwikkelde tool ‘Grenswerkers Gevraagd!’ kunnen kijken naar de rol, competenties en taken van grenswerkers. Verder wordt vanuit het programma Groen Onderwijs een conferentie georganiseerd met drie projecten die in dit programma zijn uitgewerkt:

• Het toekomstperspectief van de leerling centraal (onder andere project bij Terra).
• De hele school door een groene bril (onder andere project bij Nordwin).
• Regionale Verankering, sturing geven aan een duurzame relatie met de regio.

“De AirBnB’s en Übers schieten als paddenstoelen uit de grond. Waar je vroeger een spijkerbroek kocht, betaal je nu voor het gebruik en geef je de broek na afloop weer terug. Een prachtig voorbeeld van de circulaire gedachte, van hoe je duurzaam met producten om kunt gaan. Maar het dwingt je ook om op een andere manier na te denken, traditionele denkwijzen los te laten”, aldus Bossert. “Het eigenaarschap verandert, net als de verdienmodellen en de kostprijs om maar een paar dingen te noemen. Hoe je iets doet wordt steeds belangrijker dan wat je ermee verdient. En dat heeft financiële gevolgen. Want hoe overtuig je de bank van een lening als daar weinig winst tegenover staat? Op welke manier ken je dan wel waarde toe aan je onderneming?”

Cirkel weer rond
Bossert grijpt zijn lectorale rede aan om het circulair denken te stimuleren en mensen bewust te maken van de kansen die dit biedt. Ook in zijn manier van werken is hij circulair bezig. “Ik kijk vanuit onderzoek naar de praktijk. Het doel van mijn onderzoek is om verbinding te leggen met het bedrijfsleven en samen met ondernemers op zoek te gaan naar nieuwe businessmodellen. Wat we hieruit leren, wil ik weer teruggeven aan het onderwijs. Dan is de cirkel weer rond.”

Save the date: 19 maart
De lectorale rede van Hans Bossert vindt plaats op dinsdag 19 maart 2019, van 14.30 tot circa 17.30 uur, bij Hogeschool Inholland Rotterdam. De definitieve uitnodiging en het programma volgen binnenkort.

Per 1 april is Hans Bossert aan de slag gegaan als lector Finance en Accountancy. Met zijn ervaring als lector/hoogleraar bij verschillende onderwijsinstellingen, de kennis die hij heeft opgedaan in het (internationale) bedrijfsleven en het netwerk dat hij in de loop der jaren heeft opgebouwd, verwacht Bossert een grote toegevoegde waarde te bieden aan het Business Research Centre (BRC). Bossert: “Ik wil tussen de mensen staan, onderzoek doen in en naar de praktijk en ook echt iets toevoegen. Een onderzoek moet in mijn ogen impact hebben!”

Na zijn studie Economie aan de Universiteit van Amsterdam promoveerde Hans Bossert aan de Vrije Universiteit Amsterdam (Management Accounting). Hij schipperde in het verleden regelmatig tussen praktijk en theorie, tussen onderzoek en bedrijfsleven. “Als onderzoeker bij de VU miste ik de praktijk om me heen, ik zat naar mijn gevoel te veel opgesloten op mijn kamer. Maar toen ik koos voor het bedrijfsleven, eerst als consultant en later als manager bij onder andere Ernst & Young en Deloitte, miste ik inhoudelijk het vak weer.” Bij Inholland verwacht hij theorie en praktijk te combineren. “Een lector is geen wetenschapper, in mijn functie kijk ik juist vanuit onderzoek naar de praktijk. Mijn doel is om verbinding te leggen met het bedrijfsleven en samen met ondernemers op zoek te gaan naar nieuwe businessmodellen. Wat we hieruit leren, wil ik weer teruggeven aan het onderwijs. Dan is de cirkel weer rond.”

Disruptieve veranderingen
Circulaire economie, duurzaam ondernemen… de wereld om ons heen verandert. En sneller dan je denkt. Traditionele businessmodellen verdwijnen en nieuwe modellen ontstaan. “De AirBnB’s en Übers schieten als paddenstoelen uit de grond. Waar je vroeger een spijkerbroek kocht, betaal je nu voor het gebruik en geef je de broek na afloop weer terug. Een prachtig voorbeeld van de circulaire gedachte, van hoe je duurzaam met producten om kunt gaan. Maar het dwingt je ook om op een andere manier na te denken, traditionele denkwijzen los te laten. Het eigenaarschap verandert, net als de verdienmodellen en de kostprijs om maar een paar dingen te noemen. Hoe je iets doet wordt steeds belangrijker dan wat je ermee verdient. En dat heeft financiële gevolgen. Want hoe overtuig je de bank van een lening als daar weinig winst tegenover staat? Op welke manier ken je dan wel waarde toe aan je onderneming? Dat zijn onderzoeksvragen waar ik me de komende tijd onder andere op wil richten.”

Internationaal
Hans Bossert (1958) is getrouwd en heeft drie dochters. Hij is 15 jaar als hoogleraar verbonden geweest aan Nyenrode Business Universiteit en 4 jaar aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Ook was hij directeur van het Zijlstra Instituut. Daarnaast heeft hij de nodige werkervaring opgedaan in het bedrijfsleven. Zijn oudste dochter is de reden dat hij de afgelopen vier jaar in Zuid-Afrika heeft gewoond. “Na de havo ging ze naar Zuid-Afrika, waar ze de man van haar leven ontmoette. Mijn vrouw en ik zijn haar op gaan zoeken, ik kreeg een aanstelling als wetenschappelijk hoogleraar aan de Universiteit Stellenbosch, en toen zijn we blijven hangen” Nu is hij weer terug in Nederland en volgt hij Stefan Peij op, tot eind 2014 lector Governance, Finance & Accountancy.

“Integrated reporting, sturen op impact, nieuwe bedrijfsmodellen en waardeproposities. Samen met studenten en het bedrijfsleven wil ik op zoek naar de nieuwe mogelijkheden die de veranderende wereld biedt en de impact die dat heeft op Finance en Accountancy. Bij het BRC komt alles bij elkaar. Ik heb er zin in.”