AI en andere digitale technologieën spelen een bepalende rol in ons leven. Dit heeft allerlei maatschappelijke gevolgen die nadelig kunnen uitpakken voor burgers, en met name kwetsbare mensen. Daarom moeten we het ontwerp, de ontwikkeling en toepassing niet alleen aan techniekexperts overlaten, vindt Cynthia Liem. Als lector Responsible Digital Society bij Hogeschool Inholland streeft ze naar een kritische, holistische kijk op digitale technologie met de burger als middelpunt.

Cynthia is op 1 september bij Inholland begonnen als lector. Daarnaast blijft ze universitair hoofddocent in verantwoorde en betrouwbare AI aan de TU Delft. Cynthia zet zich al jaren in om (discussies over) digitalisering toegankelijker te maken voor een breed publiek. “Deze discussie wordt vaak te beperkt gevoerd”, zegt ze. “Er is een kloof tussen ‘technische’ experts en ‘niet-technische’ gebruikers. Je ziet dat mensen met een niet-technische achtergrond vragen over digitale technologie snel overlaten aan techniekexperts, omdat ze zich hier zelf niet ‘slim’ genoeg voor voelen. Maar technologie speelt een grote rol in het leven van iedereen. Iedereen moet hier dus een stem in hebben.”

‘Waarheid’ van algoritmen
Volgens Cynthia moet digitale technologie veel kritischer bevraagd worden op sociaal-maatschappelijke gevolgen. “We moeten voorkomen dat slechts een select groepje experts de technologie ontwikkelt en dat die vervolgens te gemakzuchtig of afstandelijk wordt toegepast. Kijk bijvoorbeeld naar de toeslagenaffaire, en de controles op beurzen voor uitwonende studenten van DUO. Algoritmen werden vanuit dubieuze veronderstellingen ontworpen. Zo ontstond een nieuwe, onrechtvaardige waarheid die discriminatie in de hand werkte. Ook nu leeft het beeld dat AI het beter weet, in tijden van hype waarbij organisaties zo snel mogelijk AI willen toepassen.”

AI als airfryer
Laat het duidelijk zijn: Cynthia is absoluut niet tegen digitale technologie. Sterker nog, als wetenschapper in de informatica kan ze als geen ander ook voordelen benoemen en achterliggende concepten uitleggen. Voor wie IT een ver-van-mijn-bedshow lijkt, gebruikt ze graag sprekende metaforen: “AI is als een airfryer. Superhandig maar echt niet bedoeld om al je eten in te bereiden.”

Verantwoorde, inclusieve digitale samenleving
Bij Inholland ziet ze een uitgelezen kans om de discussie over het ontwerp, de ontwikkeling en de toepassing van digitale technologie breder te trekken en daarmee te werken aan een verantwoorde, inclusieve digitale samenleving. “Ik wil dit doen vanuit twee perspectieven. Allereerst het perspectief van instituten die digitalisering willen toepassen. Hoe kun je experts en professionals hierbij met een kritische, holistische blik naar technologieontwikkeling laten kijken, zodat zij hun verantwoordelijkheid pakken en de juiste behoeften benoemen? Daarnaast zijn er maatschappelijke groepen die bij deze discussies nooit aan tafel zitten en tegelijkertijd extra kwetsbaar kunnen zijn voor negatieve en onrechtvaardige gevolgen van technologietoepassingen. Wat zijn inclusievere manieren om dialogen over de impact van technologie met een representatiever en breder segment van de samenleving te kunnen voeren?”

Overtuigen met kunst
Om kritisch naar technologie te kijken en meerdere perspectieven toe te laten moet je een brede blik toelaten en de urgentie van het vraagstuk voelen. Cynthia doet hiervoor graag een beroep op kunst. “Kunst kan overtuigen, nieuwe perspectieven openen en het gevoel aanspreken”, zegt ze. “Ik gebruik in mijn publieke werk vaak mijn ervaringen als klassiek pianist. En ik zag hoe een toneelstuk over de toeslagenaffaire beleidsmakers liet doorvoelen wat voor leed er werd veroorzaakt. De culturele en creatieve sector hebben een unieke rol om de technologiediscussie te transformeren.”

Maatschappelijke impact
Binnen haar lectoraat wil Cynthia daarom de combinatie zoeken tussen kunst en praktijkgericht onderzoek om tot transformatieve, creatieve oplossingen te komen. “Inholland geeft me de ruimte om transdisciplinair met onderzoekers en maatschappelijke partijen samen te werken en zo echt impact te maken. Ik merk dat collega’s van Inholland een open blik hebben. Ze denken buiten hokjes en willen positieve verandering brengen in de praktijk. Daar pas ik goed bij.”

Concrete vraagstukken
Cynthia’s lectoraat heeft inhoudelijk veel raakvlakken met andere lectoraten van de faculteit Business, Recht en Creatieve Industrie (BRC), zoals Media, Technology & Society en Inclusion and the Creative Industries, terwijl haar achtergrond bijvoorbeeld ook expertise bij Toegankelijkheid van het Recht kan verrijken. “Ik ga graag de samenwerking aan met het onderwijs om de professionals van morgen te wijzen op de impact van technologie op mensen en om hen te leren om hun rol te pakken. Hoe precies, dat werk ik de komende tijd uit. Zeker is dat ik concrete vraagstukken ga oppakken samen met onderzoekers, studenten, docenten, professionals uit het werkveld en betrokkenen uit de samenleving.”

Hoe gaat een hogeschool om met studenten die anders denken, leren en voelen? Onderzoekers Jonathan Evans en Flann Naji van Hogeschool Inholland stellen die vraag op een creatieve, interactieve en confronterende wijze. “De vraag is niet: hoe passen we neurodivergente studenten aan het standaard schoolsysteem aan? Maar: hoe maken we het schoolsysteem zelf flexibeler, menselijker en inclusiever voor iedereen?”

“Er is steeds meer bewustzijn over neurodiversiteit”, zegt Jonathan. "Mensen hebben er vaker van gehoord, weten beter wat het inhoudt en we kruipen langzamerhand uit het beeld dat neurodivergentie een ziekte is die je moet genezen.” Neurodivergent betekent dat iemands brein informatie anders verwerkt dan gemiddeld. Wie wél binnen dat gemiddelde valt, heet neurotypisch. Neurodiversiteit is de overkoepelende term: het idee dat al die verschillende breinen samen de natuurlijke variatie van de mensheid vormen.

Er ontstaat dan ook een positievere kijk op wat een a-typisch brein kan betekenen. Zo wordt steeds vaker benadrukt dat neurodivergente mensen heel sterk zijn in andere dingen dan neurotypische mensen, zoals hyperfocussen op specifieke taken of patronen herkennen. "Maar daarmee ligt de nadruk ook in dit meer vooruitstrevende paradigma nog steeds op de productiviteit van de neurodivergente persoon”, zegt Jonathan. Wij zien liever een focus op de neurodivergente persoon als volwaardig mens, productief of niet. En op het veranderen van de structuren in de samenleving, zodat er plek is voor iedereen.”

De verkeerde vraag
Die focus op productiviteit in de neurodivergente mens, zegt Flann, zie je ook in het onderwijs. Goedbedoelde ondersteuningsstructuren zijn vaak gericht op de vraag: hoe kunnen we deze persoon helpen onafhankelijk te worden en een baan te vinden? Flann: “Maar dat is de verkeerde vraag. Sommige van deze mensen zullen nooit onafhankelijk zijn. En, is dat nodig? Tel je dan pas mee? De juiste vraag zou zijn: hoe kunnen we zorgen dat ook neurodivergente mensen een plek vinden binnen de samenleving waar ze op hun gemak zijn, gelukkig zijn en zo veel mogelijk zelfregie hebben?”

Flexibel en empathisch
Jonathan en Flann proberen de geesten rijp te maken voor iets wat lijkt op het Universal Design for Learning (UDL) en compassionele pedagogiek, een bijzonder flexibel systeem waarbij alle studenten hun studie naar eigen inzicht kunnen inrichten.

“Je kunt dan bijvoorbeeld kiezen hoeveel studiepunten je wilt halen binnen een semester”, vertelt Flann. “En of je de vakken live volgt of online. Of je een gewoon examen doet, een presentatie geeft, een poster maakt of iets anders wat goed bij jouw vaardigheden past.” Daarnaast kan een keuzemenu ook helpend zijn voor neurodivergente medewerkers; met opties als thuiswerken, het gebruik van noise canceling koptelefoons, ingeroosterd worden op bepaalde tijden of zelfs de mogelijkheid tot een dutje tussendoor.

Jonathan: “Heel belangrijk is ook: vertrouwen. Ons systeem lijkt ervan uit te gaan dat je niet erg betrouwbaar bent en gecontroleerd moet worden. Maar onze ervaring is het tegenovergestelde: neurodivergente mensen zijn zeer gedreven en gemotiveerd.”

Neurodiversiteit belichamen en ervaren
Om dit gesprek over neurodiversiteit uit de vorm van boeken en teksten halen, ontwikkelen Jonathan en Flan steeds weer bijzondere, creatieve en interactieve onderzoeksvormen. Variërend van de Neurodivergent Mondays en de Media Club tot aan een keuzevak voor masterstudenten rondom Participatief Actieonderzoek aan de Universiteit van Amsterdam.

“We willen het wetenschappelijk onderzoek naar neurodiversiteit uit de ivoren toren halen en naar de samenleving brengen”, zegt Jonathan. “In het bijzonder naar de community van neurodivergente personen.” “We bestuderen niet alleen de gemeenschap; we zijn er onderdeel van”, vult Flann aan.

De Neurodivergent Mondays noemen Jonathan en Flann 'het hart van hun werk'. Als onderdeel van het programma van ObA Next Lab Sluisbuurt organiseerden ze het afgelopen jaar elke maandag een open bijeenkomst, waar ze steeds een andere invulling aan gaven. Jonathan: “De ene keer was het een drop-in sessie waar mensen spontaan konden langskomen om met ons over neurodiversiteit te praten. Andere keren kozen we een specifieke aanpak.”

Recent hield het onderzoeksduo een boekenclub over neurodiversiteit. Een andere keer hebben ze een emotion networking sessie gedaan, een dialoogvorm voor gevoelige onderwerpen. En met voormalig Inholland-collega Rosa Mul hebben ze deze dialoog een zintuiglijke dimensie gegeven, door het onderwerp vanuit de zintuigen te mappen. Jonathan: “We proberen steeds de bredere gemeenschap te betrekken bij de Neurodivergent Mondays en dit te doen op de manier van ‘playful learning’. Ik denk dat we daar goed in zijn geslaagd. We hebben veel verschillende ervaringen gehad met het brede publiek.” 

Ondergerepresenteerde regisseurs en acteurs
Voor de Media Club - ook onderdeel van ObA Next Lab Sluisbuurt - hebben Jonathan en Flann films gecureerd van neurodivergente regisseurs en acteurs, een sterk ondergerepresenteerde groep in de filmwereld en op tv. In de Media Club worden deze film getoond en gezamenlijk besproken.

Over het algemeen zijn dit korte, low budget films, vertelt Jonathan, omdat er weinig middelen zijn in dit deel van de filmwereld. “Maar er zijn belangrijke uitzonderingen, zoals de duurdere en langere film ‘I Swear’, over de ervaring van een persoon met Gilles de la Tourette, een vorm van neurodivergentie die nóg meer gemarginaliseerd is.”

Sensorische muur
Deze creatieve onderzoeksvormen van Jonathan en Flann zijn nu ook te zien in de tentoonstelling ‘Neurodiversity: as Experienced and Embodied’, die ter gelegenheid van Neurodiversity Pride Week (11-18 juni) te zien is bij Hogeschool Inholland Amsterdam. Waar ze bezoekers willen laten ervaren hoe het is, ook lichamelijk, om als neurodivergente persoon door het leven te gaan.

Ze willen de neurodivergente persoon tevoorschijn laten komen vanuit een belichaamde, zintuiglijke ervaring en verschillende persoonlijke items. Flann: “We hebben een sensorische muur gecreëerd, waarbij de bezoeker verschillende objecten kan bekijken en aanraken, waaronder een stuk van het tapijt dat overal op locatie Amsterdam ligt (een nieuw, schoon stuk!)."

“We wilden bijvoorbeeld laten zien dat heel gewone alledaagse dingen als het oppervlak van een bureau of tapijt, maar bijvoorbeeld ook de manier waarop een stoel aanschuift bij een bureau een neurodivergente student of collega bovenmatig kunnen opvallen en zelfs irriteren”, vertelt Flann.

Iets wat je gewoon bént
Daarnaast is er een heel georganiseerd notitieboek te zien van een student die weet dat zij problemen heeft met organiseren. Flann: “Zij heeft heel bewust verschillende kleuren gekozen en een heel specifiek format waarin zij aantekeningen maakt om te dealen met haar ADHD.” Zo wil de tentoonstelling de ervaring van neurodivergentie ook delen als 'iets wat je gewoon bent’. “Neurodivergentie is niet goed, niet slecht, maar onderdeel van de natuur”, stelt Flann.
 
De expositie is vanaf donderdag 11 juni tot 9 juli te bezoeken in de EXPO-ruimte op de tweede verdieping bij Hogeschool Inholland Amsterdam.

Foto's gemaakt door: Kees van Dijk

Luka over het vinden van een stageplek als neurodivergente student
Het supergestructureerde notitieboekje uit de tentoonstelling is van Luka Jansen, student Medische Beeldvorming en stagiair bij het Lectoraat Diversiteitsvraagstukken. Zelf heeft ze ADHD en is ze chronisch ziek. Voor haar stage onderzoekt Luka hoe het neurodivergente studenten vergaat bij het vinden van een stage en het voltooien ervan. Voor dit onderzoek heeft ze een tiental studenten geïnterviewd. Daarnaast liep het vinden van de juiste stage voor haarzelf ook stroef.

“Er is een reden waarom ik vanuit een medische studie bij het lectoraat Diversiteits-vraagstukken ben terechtgekomen. De eerste twee jaar viel mijn studie mee. Wat wel pittig was: ik had dertien vakken tegelijk. Dus ik moest echt héél goed plannen.” Tijdens haar middelbareschooltijd had Luka veel coaching en begeleiding gehad, waar ze profijt van had tijdens de eerste jaren van haar studie (denk aan het notitieboekje!). “Maar in mijn derde jaar werd ik ook chronisch ziek en dat maakte het heel moeilijk om aan een stage te komen.”

De school wilde wel zoeken naar een stage van minder dagen, vertelt Luka. “Ze zagen vier dagen nog wel lukken, maar drie of twee dagen zou lastig worden. En omdat de stage ook dichtbij moest zijn, omdat een lange reistijd voor mij te vermoeiend was, zou het extreem lastig worden, zeiden ze. Dat zie ik ook veel terug in mijn onderzoek. Voor veel neurodivergente studenten is het moeilijk om fulltime stage te lopen. Ik heb alles en iedereen erbij gehaald: decaan, teamleider, ergotherapeut, maar het lukte me niet om een stageplek te vinden.”

Buiten de school wist Luka ook niet waar ze terecht kon. “Toen mijn diplomatermijn van 10 jaar steeds dichterbij kwam, en er maar geen beweging in kwam, heb ik me op eigen houtje helemaal suf gegoogeld en uiteindelijk de hulporganisatie ECIO gevonden. Zij hebben mij aan deze stage bij het lectoraat Diversiteitsvraagstukken geholpen. Maar vanuit mijn studie kwamen er veel vragen. Lector Machteld de Jonge heeft enorm haar best moeten doen om mijn studie zover te krijgen dat ze instemden met deze onderzoeksstage.”

Machteld, lector Diversiteitsvraagstukken vertelt over inclusie binnen Inholland
Diversiteit en inclusie staan in Nederland onder druk, stelt Machteld de Jong, lector Diversiteitsvraagstukken. “Ik zie tegelijkertijd twee bewegingen. Enerzijds trekken mensen zich terug in hun eigen bubbel. Anderzijds, zijn mensen meer dan ooit op zoek naar erkenning. Op het vlak van neurodiversiteit is er wel een enorme emancipatieslag geweest. Jongeren zitten er helemaal niet mee om te zeggen: “Ik heb ADHD” of “Ik zit op het autistisch spectrum”.”

Machteld ziet ook steeds meer dat als je het binnen je organisatie anders organiseert, neurodivergente personen veel mogelijkheden hebben om te floreren. “Je wilt als organisatie - en al helemaal als school - neurodivergente mensen bij het gesprek betrekken. Het voegt een belangrijke nuance toe. Dat Flann en Jonathan onderdeel zijn van ons lectoraat is heel betekenisvol en als team leren we veel van hen. We krijgen de mogelijkheid door hun ogen te kijken naar onderwijsprocessen, naar de organisatieinrichting en de belevingswereld van neurodivergente mensen.”

Ze vindt het goed hoeveel ruimte Inholland biedt aan het leren over het thema inclusie. “Naast een Taskforce Diversiteit & Inclusie en een Community of Practice Diversiteit en Inclusie, zijn wij als lectoraat vrij om datgene te onderzoeken waarvan wíj denken dat het nuttig is voor de hogeschool en de samenleving. Dat is mooi; onderwijs en onderzoek zijn belangrijk als middel om inclusie te stimuleren.”

Duurzame, inclusieve en technologisch vernieuwende mode-initiatieven breken maar moeilijk door. Dat komt door de manier waarop algemene nieuwsmedia erover berichten. Dat stelt Inholland-onderzoeker Natalia Berger in haar nieuwe boek Public Discourse and the Fashion Industry. Hoewel de mode-initiatieven volop media-aandacht krijgen, ligt de nadruk vaak op ‘mode als probleem’. Daardoor bereiken publicaties dikwijls het tegenovergestelde van wat de modeconcepten beogen, namelijk laten zien dat mode een culturele praktijk is die plezier en verbeelding brengt. 

Natalia baseerde het boek op dertien jaar onderzoek aan Hogeschool Inholland. Hiervoor analyseerde ze 2.263 artikelen over vijf thema’s gerelateerd aan de mode-industrie: dierenwelzijn, fysieke beperking, reparatiepraktijken, slimme wearables en metaverse-fashion. Berger merkt op: “De berichtgeving wekt eerder afkeer dan verlangen, versterkt uitsluiting in plaats van inclusie en focust meer op de financiële of technologische aspecten dan op creativiteit.” 

Deze omkering is een belangrijke constatering, vindt Natalia. Het is een verklaring hoe ondanks alle aandacht voor duurzaamheid het volume van (ultra-)fast fashion alleen maar verder groeit. “Dat heeft er onder andere mee te maken hoe we over de mode praten”, zegt Natalia. “Als we de mode-industrie willen veranderen, moet eerst onze taal veranderen.”

Mode zonder verlangen 
Natalia noemt een voorbeeld van hoe verkeerde framing een goed initiatief kan laten stranden: Fashion on Wheels, een ontwerpwedstrijd van De Zonnebloem voor mode voor rolstoelgebruikers. Het doel was geld inzamelen zodat de collectie van de winnende student kon worden geproduceerd. Geen enkel modemerk bleek geïnteresseerd. 

“Als je over mode schrijft, schrijf je over stijl en stoffen, maar ook over een droom, een verlangen. De berichtgeving over de rolstoelmode ging over ziekte en afhankelijkheid.” Gevolg van deze medicalisering: het idee sloeg niet aan en de groep werd verder gemarginaliseerd. 

Kolonisatie van de berichtgeving 
Het is niet alleen ‘hoe’ er over mode wordt gesproken, maar ook ‘door wie’. In de algemene media schrijven niet de modedeskundigen over mode, maar onderzoekers, ondernemers of activisten. Natalia noemt dit de ‘kolonisatie’ van de berichtgeving, ofwel, het ‘buikspreker-effect’: de mode lijkt te spreken, maar in werkelijkheid bepalen anderen de agenda en betekenis. 

“Neem bijvoorbeeld het Repair Café, een vooruitstrevend initiatief dat mensen leert dat er alternatieven zijn voor weggooien en dat repareren vaak een heel goede optie is. Sinds de succesvolle opkomst verschijnen - vooral in de lokale kranten - veel aankondigingen van het volgende café. Op papier lijkt dat positieve aandacht voor reparatie”, zegt Natalia, “maar het is niet meer dan de mededeling “daar en dan is het volgende café”. Mensen weten dat ze duurzamer moeten consumeren. Je hebt inhoudelijke, inspirerende content nodig om hen enthousiast te krijgen.” 

Reparatie betekenisvol maken 
Volgens Natalia ontbreken verhalen die reparatie betekenisvol maken. “Vertel het verhaal van een jas die ooit van je moeder was. Laat zien hoe mooi ‘visible mending’ kan zijn. Het succes van kintsugi, de Japanse reparatiekunst met goudlijm, laat zien dat mensen gevoelig zijn voor imperfecte schoonheid en veerkracht.” Juist door reparatie steeds te koppelen aan verantwoordelijkheid, haken veel mensen af. 

Natalia vond maar één voorbeeld waarin reparatie als mode werd gepresenteerd: een reportage over een reparatieatelier naast een artikel over een Nederlands model in de Paris Fashion Week. “De combinatie creëert de associatie met stijl en aspiratie.” 

Van creativiteit naar speculatie 
Hetzelfde mechanisme van ‘kolonisatie’ zag Natalia bij metaverse-fashion: digitale mode voor avatars in virtuele werelden en games. Tijdens corona was het hot voor merken als Gucci, Balenciaga en Dior om te experimenteren met digitale collecties. 

De belofte was groot. Digitale mode zou ontwerpers bevrijden van fysieke wetten: stoffen kunnen van kleur veranderen, zwaartekracht negeren en nieuwe vormen aannemen voor niet-menselijke lichamen. Toch ging de berichtgeving nauwelijks over creativiteit. “De meeste artikelen verschenen in financiële media en draaiden om metaverse-mode als investering, vergelijkbaar met NFT’s*”, zegt Natalia. 

Mode als taalsysteem 
Het werk van Natalia bouwt voort op de kritische discoursanalyse van Michel Foucault, die stelt dat taal, kennis en macht onlosmakelijk verbonden zijn. Daarnaast gebruikt ze het werk van semioticus Juri Lotman en modefilosoof Roland Barthes. Hij laat zien dat mode niet zozeer draait om kleding, maar vooral om de betekenis van die kleding. Zo staat een zomerjurk voor vakantiegevoel. 

Juri Lotman beschrijft een cultuur als een ‘semiosfeer’ met een gevestigde kern en een lossere periferie. De mode-industrie vormt de kern van de modecultuur, terwijl vernieuwers, start-ups en experimentele projecten aan de rand opereren. Dáár zit de vernieuwing. Maar die periferie krijgt in de algemene nieuwsmedia nauwelijks ruimte om een eigen taal te ontwikkelen. 

Calvinistische schaamte rond mode 
Eén oorzaak zit hem in het belang dat onze samenleving hecht aan vrije journalistiek. Van kranten wordt verwacht dat ze winst te maken. “Redacties krijgen minder tijd, minder gespecialiseerde journalisten en leunen vaker op persberichten, zoals die van Repair Café”, zegt Natalia. Daarnaast zijn journalisten niet vrij van vooroordelen. “Als een krant schrijft: “Mooi ondanks een handicap”, zegt dat veel.” 

In Frankrijk of Italië kan elegantie prima samengaan met intellect of maatschappelijk belang. In Nederland ligt dat ingewikkelder Het lijkt erop dat er in ons land nog altijd een Calvinistische schaamte rond mode bestaat. “Mode wordt gezien als oppervlakkig of decadent, en daarbij nog vervuilend en dieronvriendelijk ook. Je moet je eigenlijk schamen wanneer je van mode houdt.” Daardoor verschuift de aandacht bij innovatieve modeprojecten vaak naar nut en functionaliteit, terwijl juist de emotie en de fantasie van mode belangrijk zijn om mensen te bereiken en meer duurzaam gedrag te stimuleren. 

Liever liefde dan schuldgevoel 
Natalia legt de oorzaak niet alleen bij journalisten. Vernieuwers denken zelf ook vaak te weinig na over het narratief van hun projecten. Tijdens de Prosperity Fashion Conference in Florence sprak Natalia ontwerpers met briljante ideeën om de mode-industrie te vernieuwen. Op de vraag hoe consumenten over die innovaties zouden horen, bleef het vaak stil. 

Ook publieke organisaties en NGO’s dragen een verantwoordelijkheid, vindt Natalia. Zij mogen zich meer afvragen hoe hun communicatie uitpakt. “Bij veel mensen roept morele communicatie, zoals van goodwill-campagnes, weerstand op. Je bereikt ze beter via de liefde voor mode dan via schuldgevoel.” 

* Een NFT (Non-Fungible Token) is een digitaal eigendomscertificaat dat een uniek digitaal item vertegenwoordigt, zoals een kunstwerk, een muziekstuk of een item in een game. 

AI verandert creatieve praktijken, dat is inmiddels geen nieuws meer. Maar wat het precies betekent voor de mensen die in die praktijken werken, is nog een open vraag. De nieuwe publicatie Dream a Little | On AI and Creative Practices deelt ervaringen vanuit kunstenaars, ontwerpers, onderzoekers en alumni van kunst- en ontwerpopleidingen uit het CoE CI-netwerk.

‘Dream a Little’ is een uitgave van het Centre of Expertise Creative Innovation (CoE CI), een netwerk dat de creatieve denk- en doekracht bundelt van vijf onderwijsinstellingen in Amsterdam: de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, de Gerrit Rietveld Academie, het Mediacollege Amsterdam, de Hogeschool van Amsterdam en Hogeschool Inholland. CoE CI verbindt onderzoekers, docenten en studenten met bedrijven, creatieve makers en maatschappelijke organisaties. De centrale vraag is steeds hoe artistieke en ontwerpende methoden kunnen bijdragen aan maatschappelijke uitdagingen.

Voor wie de invloed van AI wil begrijpen

Dream a Little geeft de creatieve industrie een stem geven in het debat over AI. De publicatie richt zich op wie wil begrijpen hoe het vakgebied van kunstenaars, ontwerpers en creatief onderzoekers verandert en op wie wil bijdragen aan een eigen visie op de plek van AI daarin.

Aan het woord komen ook twee onderzoekers vanuit het Creative Business-domein van Hogeschool Inholland.

AI-gebruik in kunst bevordert inclusiviteit

Kim Spierenburg, onderzoeker bij het lectoraat Inclusion and the Creative Industries en kunstenaar, schreef een artikel over hoe AI bijdraagt aan inclusiviteit. En over hoe de discussie over AI in kunst niet alleen gaat over de ethische of ecologische overwegingen van technologie, maar ook over toegang en uitsluiting. Het werd een pleidooi om AI-gebruik niet vanuit vooroordelen en afkeer overboord te zetten.

De aanleiding was persoonlijk. Kim gebruikt AI in haar eigen filmwerk: ze animeert bestaand beeldmateriaal en maakte inmiddels zeven films waarin AI een rol speelt. In haar werk experimenteert ze met verschillende soorten input, van stockvideo’s tot archiefmateriaal. "Als kunstenaar met een beperking stelt AI mij in staat om weer animatiefilms te maken. Door reuma-ontstekingen moest ik hiermee stoppen, omdat het repetitieve werk fysiek te belastend werd. AI maakt het mogelijk om dat proces opnieuw vorm te geven”, vertelt Kim. 

Haar films werden goed ontvangen. Tegelijkertijd merkte ze dat in kunstkringen de weerstand groeide tegen AI-gebruik. Die ervaring vormde de aanleiding om de weerstand tegen AI-gebruik in kunst beter te begrijpen. Via online forums en bestaande studies onderzocht ze hoe die discussie zich ontwikkelt. Wat ze daarin herkende, sluit aan bij wat onderzoekers omschrijven als ‘algoritmische aversie’. Oftewel, de neiging van mensen om negatiever te reageren op iets dat met een algoritme is gemaakt dan wanneer alleen mensen betrokken waren.

Kim pleit ervoor om die reflex kritisch te bekijken: “Stop met vergelijken. Net als in andere maakwerelden kan repititief productiewerk soms geautomatiseerd worden, maar al het andere is nog steeds creatief maatwerk. Zolang AI-gebruik in de kunst wordt weggezet als bedrog, blijven juist de mensen voor wie het de meeste betekenis heeft buiten de deur staan.”

AI als creatief instrument

Ook Koos Zwaan, lector Innovation in the Music Industry, leverde een bijdrage aan de publicatie. In zijn essay plaatst hij de opkomst van AI in een bredere historische lijn van technologische innovatie binnen de muziekindustrie. Waar AI vaak wordt gezien als disruptief of bedreigend, laat hij zien dat nieuwe technologieën de sector al vaker hebben veranderd en steeds opnieuw vragen oproepen over vakmanschap, creativiteit en verdienmodellen. Tegelijkertijd benadrukt hij dat de waarde van AI niet in de technologie zelf zit, maar in hoe makers deze inzetten.

Vanuit zijn onderzoek naar een duurzame muziekindustrie pleit Koos ervoor om AI te benaderen als een creatief instrument dat kan bijdragen aan nieuwe vormen van artistieke expressie. Dit vraagt er echter wel om dat makers voldoende inzicht hebben in de werking, belangen en beperkingen van de technologie. Zijn conclusie is dat wij, als hogescholen, de opleiders van de volgende generatie makers daarin een belangrijke taak hebben. 

Presentatie op 16 april

Op donderdag 16 april 2026 wordt ‘Dream a Little’ gepresenteerd bij de Nederlandse Filmacademie (15.00–17.00 uur). Op het programma staan filmvertoningen, interactieve elementen en gesprekken met bijdragende auteurs. Voor alle aanwezigen is een gratis exemplaar beschikbaar. Meer informatie hierover vind je op de website van CoE CI.

Goed nieuws vanuit het lectoraat Inclusion and the Creative Industries: het project Verbeelding in Transities heeft de selectie voor fase 2 van het SPRONG-programma gehaald. De onderzoeksgroep van het Centre of Expertise Creative Innovation (CoE CI) mag de komende vier jaar verder bouwen aan een toekomstbestendige onderzoeksinfrastructuur voor creatief en praktijkgericht onderzoek.

Wat is Verbeelding in Transities?

De SPRONG-groep Verbeelding in Transities bestaat uit 8 lectoraten van de 4 Amsterdamse hogescholen binnen CoE CI - de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten (penvoerder), Gerrit Rietveld Academie, Hogeschool van Amsterdam en Hogeschool Inholland - en werkt samen met culturele en maatschappelijke organisaties, overheden en gemeenschappen. De groep ontwikkelt creatieve methoden die bijdragen aan een duurzamere, veerkrachtigere en inclusievere samenleving. Denk aan vraagstukken rond de energietransitie, klimaatadaptatie en sociale inclusie.

In fase 1 lag de nadruk op het ontwikkelen van creatieve interventies, wat resulteerde in een gedeelde taal, ethiek en werkwijze, vastgelegd in een gezamenlijke position paper. In fase 2 verschuift de focus: artistieke en ontwerpende werkwijzen worden duurzaam ingebed in beleid, onderwijs en een viertal Amsterdamse publieke instellingen.

Joke Hermes, lector Inclusion and the Creative Industries: "Terugkijkend denk ik opnieuw: een onderzoeksinfrastructuur, wat is dat eigenlijk? In de formele definitie gaat het over HR, ethiek en integriteit, en over geld natuurlijk. Maar In de praktijk gaat het over vrienden maken, intuïties delen en samen nadenken over wat de wereld van vandaag van ons nodig heeft – van heel praktische vragen van professionals tot grote vraagstukken zoals hoe we tegenover polarisatie meer begrip, ruimte en vriendelijkheid kunnen brengen. Vanuit professionele vriendschap ontdek je hoe je in vertrouwen kunt samenwerken.” Die samenwerking gaan ze binnen Verbeelding in Transities nu proberen praktisch handen en voeten te geven, zodat die kan verduurzamen.
 

Van mopperboekjes tot emotienetwerken

Vanuit verbeeldingswerkplaatsen, zoals het OBA Next Lab Sluisbuurt in de plint van het nieuwe Inholland-gebouw in Amsterdam, worden ‘key enabling methodologies’ ontwikkeld en getest samen met partners, waaronder de Gemeente Amsterdam, OBA NEXT, Framer Framed en The Beach. Denk hierbij aan spelletjesavonden, participatief ontwerp, mopperboekjes en emotienetwerken, maar ook artistiek onderzoek en allerlei vormen van participatief publieksonderzoek. Het uitgangspunt is dat de kracht van verbeelding het ondenkbare tastbaar en bespreekbaar maakt.

"In de eerste fase vonden we het 'proof of concept': in de verschillende vormen van samenwerking kwam van alles tot stand. We leerden vooral dat al te strak sturen op producten of oplossingen niet werkt”, zegt Joke. “De kracht van creatieve industrie-onderzoekers ligt juist in het verbinden met de kennis, kunde, creativiteit en intuïtie van je partners.”

Joke is verheugd dat de groep dankzij de toegekende subsidie in de tweede fase een 'meta-instrumentarium' kan ontwikkelen. Ze gaan aan de slag met vragen zoals: Hoe luister je goed? Hoe maak je een samenwerking rond grote vragen productief op verschillende vlakken? Hoe help je partners om op een integere manier een route naar nieuw beleid te toetsen? Wie heb je in je organisatie nodig om op een krachtige manier onderzoekend en creatief te werken? “De subsidie voor de tweede fase stelt ons in staat om met dit nieuwe leertraject door te denken hoe praktijkgericht onderzoek in de toekomst vorm moet krijgen - in de hogeschool en bij haar partners", aldus Joke.

Bijdrage aan CoE CI

Deze subsidietoekenning is ook een opsteker voor het bredere samenwerkingsverband waarvan Hogeschool Inholland deel uitmaakt: het Centre of Expertise for Creative Innovation (CoE CI). CoE CI is een gezamenlijk kenniscentrum van de vier Amsterdamse hogescholen dat creatieve innovatie en maatschappelijke impact verbindt. Het doel: een stevige, duurzame kennisinfrastructuur bouwen waarin onderwijs, onderzoek en de praktijk elkaar versterken. De voortzetting van Verbeelding in Transities draagt direct bij aan dat gezamenlijke doel en bewijst dat creatieve methoden een serieuze rol spelen in het aanpakken van de grote transities van onze tijd.

De foto op deze pagina is gemaakt door: Gabriella Gauna

Per 1 juni 2025 is Joke Hermes benoemd tot bijzonder hoogleraar Geschiedenis van de Nederlandse radio en televisie aan de Universiteit van Amsterdam. Deze leerstoel – de Erik de Vries-leerstoel – is ingesteld door de Faculteit der Geesteswetenschappen in samenwerking met het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. Joke blijft daarnaast lector Inclusion and the Creative Industries bij Hogeschool Inholland, waar ze zich inzet voor inclusief en praktijkgericht onderzoek in de creatieve sector.

“Praten over televisie verbindt”, stelt Hermes. “Het helpt ons te reflecteren op hoe de wereld een betere plek zou kunnen zijn voor meer van ons, en welke rechten, plichten en verantwoordelijkheden we menen te hebben. Praten over televisie was altijd al meer dan gemopper ‘dat er weer niks op tv was’ of het bekennen van guilty pleasures: het biedt ons de mogelijkheid om kritiek, verbijstering en hoop te delen.”

Een brug tussen onderzoek, onderwijs en samenleving
Als lector bij Inholland onderzoekt Joke thema’s zoals interculturele mediawijsheid, inclusieve communicatie en cultureel burgerschap. Ze werkt hierin nauw samen met studenten, professionals en maatschappelijke partners. Die praktijkgerichte benadering neemt ze ook mee in haar nieuwe rol aan de UvA.

Binnen de leerstoel wil Joke onderzoeken hoe televisie polarisatie kan helpen tegengaan en juist kan verbinden. “Ook na de komst van de streamingdiensten verbindt televisiekijken nog altijd in het dagelijks leven”, vertelt ze. “Samen kijken en er niets over zeggen, of juist aanleiding vinden tot gesprek – in fysieke aanwezigheid of via sociale media. Het gaat om een plek hebben in de wereld en er via de lens van al die verschillende soorten inhoud die televisie biedt ongedwongen over nadenken. Met mijn studenten zal het ook gaan over het thema inclusie, zoals dat ook in mijn huidige onderzoek het geval is.”

Leren van het verleden, kijken naar de toekomst
De leerstoel van Joke Hermes is vernoemd naar Erik de Vries (1913–2004), een pionier van de Nederlandse televisie. Tot 2022 werd de leerstoel bekleed door Huub Wijfjes. Joke kijkt ernaar uit om samen te werken met Beeld en Geluid. Wat gebeurt er als mensen vragen naar hun favoriete televisieherinneringen? Hoe praten zij daarover, en wat zegt dat over onze samenleving? Daar wil zij met haar onderzoek antwoorden op vinden.

Ook radio en de opkomst van podcasts krijgen aandacht.  De leerstoel bestrijkt de geschiedenis van zowel radio als televisie, werelden die steeds meer in elkaar over lopen.

Door AI gegenereerde content
Daarnaast richt Joke zich op actuele thema’s zoals mediawijsheid en de impact van AI. “Levensecht lijkende inhoud, of die nu gemaakt is om te entertainen of te misleiden, maakt het belangrijk dat we opnieuw nadenken over wat echt is en wat echt lijkt. Met studenten en werkveldpartners werkte ik eerder aan vragen over hoe sociale media gepast gebruikt kunnen worden, zodat iedereen zich veilig voelt. Het onderzoek en onderwijs voor de leerstoel zal ik verbinden met het praktijkgericht onderzoek dat ik als lector doe, en waarin ik samenwerk met onder meer de OBA en de HvA. Daarin verken ik met collega's co-creatieve vernieuwende vormen van publieksonderzoek om inclusie en media- en datageletterdheid te versterken.”

Over Joke
Joke studeerde politicologie aan de Universiteit van Amsterdam en promoveerde op onderzoek naar vrouwenbladen en alledaags mediagebruik. Sinds 2004 is ze lector Inclusion and the Creative Industries bij Hogeschool Inholland. Ze is daarnaast universitair docent Media en Cultuur aan de UvA en was eerder Visiting Professor aan de Universiteit van Lund in Zweden.

Ze is mede-oprichter en redacteur van het European Journal of Cultural Studies, vicevoorzitter van de Wetenschappelijke Raad van Netwerk Mediawijsheid en voorzitter van de adviesraad van ECREA.

In september is Kim Spierenburg gestart met een professional doctorate (PD). Een PD is een nieuwe vorm van praktijkgericht promotieonderzoek voor het hbo. Kim richt zich de komende vier jaar op ‘eco-anxiety’, de zorgen die mensen hebben als het gaat om de toekomst van het (rijzende) water. Door een artistieke onderzoeksbenadering wil ze gevoelens aanspreken en andere verhalen vertellen dan dominante doemscenario’s.

Kim combineert vele talenten. Ze is niet alleen kwalitatief onderzoeker bij het lectoraat Inclusion and the Creative Industries. Kim is ook actief als componist, violist en filmmaker. De werelden van wetenschap en kunst komen voor haar prachtig samen. “Als kunstenaar wil ik emoties opwekken en mensen bereiken. In de wetenschap bestaan mooie methodes om deze verbinding aan te gaan. Andersom kan de wetenschap veel hebben aan de werkwijze van kunstenaars: hoe je openheid nastreeft, onzekerheid toelaat. Maar ook hoe je creativiteit gebruikt om mensen te bereiken met wat je hebt onderzocht. Daarom komen naast wetenschappelijke artikelen en rapporten ook muziek en films van mijn hand.”

Onderzoek naar ‘eco-anxiety’
Met de methode van artistiek publieksonderzoek gaat Kim voor haar PD-traject aan de slag met het thema van klimaatverandering. Een thema dat zo overweldigend is, dat mensen er angstig, afkerig of afgestompt door kunnen raken, weet ze. “Het is ‘eco-anxiety’, een klimaatangst of eco-stress die ik nader wil onderzoeken. Het voorspiegelen van doemscenario’s is de dominante manier om mensen op klimaatverandering te wijzen. Wat je dan kunt krijgen, is dat je moedeloos wordt of wilt ontkennen dat er een probleem is. Anderen bevriezen door angst en weten daardoor niet te handelen. Ik wil daar een ander verhaal tegenover zetten dat de mensen wel bereikt.”

Geloof in technologie
Met haar PD-onderzoek wil Kim nog een ander verhaal rond klimaatverandering bevragen; het techno-optimisme, en vooral hoe dat een verkapte vorm van escapisme kan worden. “Want als technologie alles oplost, hoef je niet bang te worden en je niet meer met het vraagstuk bezig te houden. Daarom moeten we ons er op een kritische manier toe verhouden, om in te zien wat wel en niet mogelijk is met technologie.”

Focus op de Sluisbuurt
Kim werkt vanuit SLUISlab en focust haar onderzoek specifiek op water, met bijzondere aandacht voor de Sluisbuurt, de locatie van Hogeschool Inholland Amsterdam. “Een groot deel van Nederland ligt onder de zeespiegel en ook in de Sluisbuurt is het een issue. Als je niets doet, spoelt het eiland weg. Je moet het voortdurend beschermen en nieuw zand erop storten. Die maatregelen gaan ten koste van bepaalde dieren en vegetatie. Wie wordt er uitgesloten op het eiland? Wie mag er zijn en wie niet? Inclusie is een onderliggend thema van mijn onderzoek, van het lectoraat waarin ik werk en van ons living lab SLUISlab.”

Workshop in de Sluisbuurt
Op 20 november, 27 november en 4 december organiseert Kim workshops voor bewoners, kunstenaars en studenten van de Sluisbuurt om in te gaan op hun individuele beleving van water en eco-angst. Dit doet ze in samenwerking met SLUISlabpartner OBA Next, een project van de Openbare Bibliotheek Amsterdam om de bibliotheek van de toekomst vorm te geven. Als publieksonderzoeker bevraagt ze filmmakers, studenten en onderzoekers op festivals in bijvoorbeeld Zwitserland en Duitsland. Daar worden haar films Underwater en Water Nation vertoond, die de relatie verbeelden tussen mens en (onder)waterwereld.

Artistieke interventies
“Zo haal ik superlokaal maar ook vanuit Europees perspectief de verhalen op. Vervolgens wil ik in dit zeer rijke materiaal op zoek gaan naar gedeelde verhalen. Daar maak ik artistieke interventies van, zoals films of installaties. Die deel ik, waarna ik de reacties daarop weer onderzoek. Enzovoort. Zo krijg je een iteratief proces waarbij ik me steeds verder verdiep in dit ene onderwerp. Onderdeel van mijn onderzoek is of deze artistieke onderzoeksmethode goed werkt.”

The Birds, een audiovisuele kunstinstallatie
Zo liet Kim mensen tijdens de opening van de nieuwe locatie van Hogeschool Inholland Amsterdam reageren op The Birds, een audiovisuele kunstinstallatie waarin de verandering van leefomgevingen van mens en dier centraal staat. Met viool, elektronica en beeld gaat Kim in gesprek met Nederlandse vogels. "In de natuur komen geluiden van alle kanten en met The Birds dompel ik mensen onder in muziek. Vervolgens ga ik met ze in gesprek en kunnen ze een reactie, gedachte of associatie achterlaten.”

Impact met gedeelde verhalen
Het is natuurlijk nog veel te vroeg om een bepaalde uitkomst van het onderzoek te verwachten. “Maar ik hoop wel dat ik door middel van kunst het gesprek over eco-anxiety met uiteenlopende mensen kan aangaan, dat ik hun gevoelens heb kunnen aanspreken en mijn onderzoek impact maakt door op andere manieren over water en klimaatverandering te vertellen dan via de gangbare lijn van dood en verderf. Mooi zou zijn als daarbij ook blijkt dat kunst een waardevolle toevoeging is aan publieksonderzoek om mensen de ogen te openen.”

Gezocht: deelnemers aan Kims onderzoek
Woon, werk of studeer je in de Sluisbuurt? En wil je meedoen aan het onderzoek van Kim?  Geef je op voor een van de workshops op 20 november, 27 november of 4 december of stuur een e-mail naar: kim.spierenburg@inholland.nl.

Joke Hermes, lector Inclusion and the Creative Industries, vierde 4 juli haar 20-jarig jubileum als lector bij Inholland. Als pleitbezorger van publieksonderzoek deed ze dit onder warme belangstelling van een breed publiek. Tientallen collega’s, studenten en werkveldpartners luisterden aandachtig naar Jokes betoog over het belang van aandachtig luisteren. Want dat is volgens haar een essentiële stap die elke onderzoeker dient te zetten om te begrijpen hoe een vraagstuk echt in elkaar zit.

Meer weten? Download hier het jubilieumboekje.

Geen toepasselijkere plek voor deze feestelijke bijeenkomst dan Broedplaats Baggerbeest. Deze creatieve hotspot fungeert als cultureel ankerpunt van de nieuwe Amsterdamse Sluisbuurt. Het biedt onder meer onderdak aan het SLUISlab van Inholland, waar onderzoekers, studenten, eilandbewoners en andere stakeholders de stilaan verrijzende wijk uitvinden. Juist door met publieks- en ontwerpend onderzoek samen de buurt vorm te geven.

Kwalitatief publieksonderzoek als kern
Op de eerste verdieping van het Baggerbeest zijn de ogen van de bezoekers gericht op het podium wanneer Joke met een stralende glimlach aan haar lezing begint. Ze stipt het onderzoek aan dat ze de laatste twee decennia met anderen heeft gedaan. “In al deze projecten gebruik ik vormen van kwalitatief publieksonderzoek. Ik probeer te begrijpen hoe anderen de wereld zien. Daarbij richt ik me op cultureel burgerschap: hoe gebruiken we media om in verbinding te komen met elkaar, om te ontdekken hoe we erbij kunnen horen en welke hoop en dromen we hebben over de wereld?”

Starten met een praktijkgericht vraagstuk
Jokes onderzoeksprojecten starten met een praktijkgericht vraagstuk. “Verschillende vormen van kennis komen hierin bij elkaar. Kennis van professionals, kennis uit ervaring, de kennis van onze handen en zintuigen. Dat vertalen we naar wat nodig is voor beleid, veranderingsprocessen, zorg en communicatie.” Dit gaat voorbij aan het oplossingsdenken, waarvan we denken dat het van ons gevraagd wordt, waarschuwt Joke. “Goed publieksonderzoek is een traag en soms pijnlijk proces waarbij je geliefde ideeën moet loslaten.”

Basistraining voor alle professionals
“Werkelijk alle professionals in de creatieve industrie, de sociale sector en de beleidsdomeinen hebben er baat bij als ze hebben geleerd publieksonderzoek te doen”, concludeert Joke. “De basistraining in luisteren, het analyseren van wat je hebt gehoord, wat het is dat verhalen en mensen met elkaar verbindt; je bent je er voortaan van bewust dat we de neiging hebben om voorbarige conclusies te trekken, dat goed luisteren heel moeilijk is en het denken in oplossingen enorm verleidelijk.”

Talkshow over publieksonderzoek
Alle professionals moeten publieksonderzoek kunnen doen. De stelling is het vertrekpunt voor een talkshow onder leiding van Rokhaya Seck en Linda Duits, waarvoor Annette Hill (hoogleraar Media- en Communicatiestudies aan de Jönköping Universiteit), Chris Sigaloff (programmamanager voor de ontwikkeling van de nieuwe grote bibliotheek bij de Openbare Bibliotheek Amsterdam) en Kim Spierenburg (PD-kandidaat en onderzoeker van creatieve methodologieën bij het lectoraat van Joke) aanschuiven.

In dialoog
Annette vertelt dat Joke haar ooit inspireerde om publieksonderzoek te gaan doen. “Ik begon beroerd, met een vragenlijst.Ik kon niet goed horen wat mensen zeiden, tot ik ze apart nam en een dialoog aanging met ze.” Ook Kim past publieksonderzoek toe en bevraagd mensen in de omgeving van de Sluisbuurt naar de rol van water en het klimaat. “Ik focus op het gedeelde verhaal dat hieruit naar voren komt en hoop daarmee meer mensen te bereiken.”

Bibliotheek van de toekomst
Chris vertelt over OBA Next, de bibliotheek van de toekomst in Amsterdam Zuidoost. “We willen een inclusief gebouw en proberen te ontdekken wat bijvoorbeeld jongeren zal aantrekken. We hebben een pop-upbibliotheek opgezet om te onderzoeken op welke manier bewoners die ruimte willen gebruiken. En dat levert verrassende uitkomsten op: sommigen maken er een podcast, anderen gaan er dj’en en we horen vaak de behoefte aan veilige, schone, openbare toiletruimten in de bibliotheek. Je moet je kennelijk eerst thuis kunnen voelen voordat je in een bibliotheek over de wereld en over jezelf kan leren.”

Nieuwsgierig zijn
Ben je een betere onderzoeker als je de vaardigheden voor publieksonderzoek beheerst? De drie gesprekspartners antwoorden bevestigend. “Het gaat om luisteren, om verbinding zoeken en om nieuwsgierig te zijn in wat anderen bezighoudt”, zegt Kim. “Hoe kun je als onderzoeker niet nieuwsgierig zijn?”

Twintig jaar en nu?
Peggy van Schijndel, manager van het Kenniscentrum Creative Business, ziet in Joke alles van een goede publieksonderzoeker terug. “Je bent aardig, je kunt goed luisteren met inlevingsvermogen. En als jou iets wordt gevraagd,” lacht ze, “kun je de waarheid vertellen. Namens alle collega’s dank voor twintig jaar lectorschap.” En daarmee kwam onder luid applaus de lezing en de talkshow tot een eind. Maar met het vooruitzicht van nog eens vijf jaar praktijkgericht onderzoek van een bevlogen Joke: bijvoorbeeld naar bibliotheken van de toekomst of naar mediageletterdheid in placemaking-projecten; telkens vanuit de kracht van kwalitatief publieksonderzoek.

Meer weten? Download hier het jubilieumboekje.

Hogeschool Inholland en de Hogeschool van Amsterdam zijn, vanuit de samenwerking binnen het Centre of Expertise for Creative Innovation (CoECI), in mei gestart met een nieuw onderzoeksproject: Methodieken voor de Buurtgerichte Bibliotheek. Hiervoor is subsidie ontvangen vanuit RAAK-Publiek. Het onderzoek richt zich op de bibliotheek als ontmoetings- en verbindingsplek en heeft een looptijd van twee jaar. 

Vanuit Hogeschool Inholland levert het lectoraat Inclusion and the Creative Industries het onderzoeksteam dat bestaat uit lector Joke Hermes, onderzoeker Natalia Berger en PD-kandidaat Kim Spierenburg. Lector Joke Hermes: ”Een van de thema’s waar we binnen CoECI aan werken is ‘inclusieve participatie’, daar sluit dit project mooi bij aan. De samenwerking binnen CoECI draagt enorm bij aan de mogelijkheid om dit soort projecten te realiseren. 

Uitdagende nieuwe rol bibliotheekmedewerkers 
Het onderzoeksteam gaat de hedendaagse rol van de openbare bibliotheek (OB) als ontmoetings- en verbindingsplek onderzoeken. Waar de OB vroeger de rol van informatieverstrekker en cultuuraanbieder had, zoekt deze nu een rol met grotere maatschappelijke impact. De bibliotheek is een plek waar medewerkers niet alleen boeken uitlenen, maar waar ze met lokale gemeenschappen verbinding zoeken, problemen oplossen en aan vaardigheden werken. Dit buurtgericht werken vraagt nieuwe competenties van bibliotheekmedewerkers, zoals het herkennen van buurtbehoeften en het ontwikkelen van nieuwe diensten. 

Inclusief en buurtgericht werken 
Samen met vijf openbare bibliotheken uit verschillende provincies gaat het team aan de slag met de vraag welke kennis, vaardigheden en tools bibliotheekmedewerkers nodig hebben om inclusiever en buurtgerichter te werken. Met behulp van sociaal en participatief ontwerp ontwikkelen en testen ze methodieken die bibliotheken kunnen gebruiken om hun gemeenschappen beter te bedienen. 

Professionele empowermentmatrix 
Het team van Inholland is begonnen met de ontwikkeling van een professionele empowermentmatrix. Deze matrix helpt bibliotheken en medewerkers om te testen hoe goed ze scoren op de benodigde elementen van buurtgericht werken en biedt concrete actiepunten om hun vaardigheden te versterken. Samen met een creatief ontwerpbureau werken ze ook aan een praktische toolbox voor inclusieve en buurtgerichte werkmethoden. 

Veerkracht en toekomstbestendigheid 
Dit project sluit aan op regionale en landelijke speerpunten zoals de Economische Agenda voor Stad en Regio (VNG, 2022) en de NWO-route Op weg naar veerkrachtige samenlevingen. Het doel is om via de bibliotheek bij te dragen aan brede welvaart en nieuwe vormen van inclusie en samenhang te creëren.

Ze behoort tot de eerste lichting lectoren van Inholland. En nu, na twintig jaar, kijkt Joke Hermes, lector Inclusion and the Creative Industries, met evenveel gedrevenheid naar de creatieve sector als toen ze begon. Sterker nog, haar onderzoeksgebied wordt in haar ogen alleen maar interessanter. Bijvoorbeeld door de komst van steeds meer media, door generatieve AI, door het feit dat mediagebruikers nu ook mediamakers zijn en de wisselwerking tussen media, burgerschap en inclusie. Ter ere van haar jubileum blikt Joke donderdag 4 juli terug én vooruit tijdens een feestelijke bijeenkomst in de Amsterdamse Sluisbuurt. 

Hoe verhouden mensen zich tot de media en hoe verhouden zij zich via de media tot elkaar? Het zijn vragen op het snijvlak van media, cultuur en burgerschap die Joke oneindig interesseren. Ook al toen ze in 2004 begon als lector bij Inholland. “We zijn allemaal verbonden met een collectief dat groter is dan onze familie- en vriendenkring. Denk aan de vele andere Nederlanders, die we onmogelijk allemaal persoonlijk kennen, maar van wie we dankzij de media toch een beeld hebben en met wie we rechten en plichten delen. Het is cultureel burgerschap waarin identiteit en representatie een belangrijke rol spelen.” 

Participatief publieksonderzoek 
In haar lectoraat richt Joke zich vooral op de vraag hoe media kunnen bijdragen aan een inclusieve samenleving en hoe creatieve professionals die opdracht kunnen oppakken. Via participatief publieksonderzoek probeert ze antwoord te krijgen. “Het is een manier van kwalitatief onderzoek waarvoor je geleerd moet hebben goed te luisteren. Het gaat dieper dan wat individuele mensen je letterlijk vertellen. Je gaat op zoek naar de bredere thema’s en frames. Je hoort mensen natuurlijk vertellen over hun overtuigingen en ervaringen maar dwars door een serie interviews heen ga je begrijpen welke verhalen we samen delen waardoor we ons tot elkaar kunnen verhouden.” 

Voorbeeldprojecten 
Een voorbeeld van participatief publieksonderzoek is het project Stagediscriminatie? Hoeft niet!. Onderzoekers en studenten trokken gezamenlijk, in co-creatie met elkaar op: zij hielden zestig interviews onder studenten uit het hbo en wo en interviews met werkgevers om inzicht te krijgen in ervaringen en belevingen van stagediscriminatie en om handvatten op te stellen hier iets te tegen doen. Wat blijkt: meer tijd besteden aan afwijzen, helpt alle studenten, niet alleen diegenen die vanwege hun naam of achtergrond worden gediscrimineerd. Zeer actueel is de wijze waarop social media een rol spelen in thema’s, frames en de verhalen die mensen delen. Met het project #datmeenjeniet wil het lectoraat discriminatie op sociale media tegengaan door bij jongeren de sociale norm dat online discriminatie niet acceptabel is te vergroten en hen vaardigheden en tools aanreiken om hier iets tegen te doen. 

Dichter bij het onderwijs 
Toen Joke als lector startte, was haar vorm van onderzoek verre van gebruikelijk bij Inholland. “Ik moest sowieso goed zoeken naar collega-onderzoekers. Inholland had nog maar zeven lectoraten. Inmiddels hebben we er 45.” Onderzoek was destijds in een aparte organisatie ondergebracht. Met de oprichting van kenniscentra en Centres of Expertise is onderzoek veel meer verweven met het onderwijs. “Die verbinding tussen onderzoek en onderwijs is heel belangrijk,” zegt Joke, “zowel voor de professionalisering van docenten en het dissemineren van nieuwe kennis als voor de doorontwikkeling van curricula: de drie kerntaken van lectoraten.” 

Living labs en masters 
Plekken waar onderwijs en onderzoek bijeenkomen zijn de living labs. Ook die zag Joke ontstaan. “Living labs zijn ontzettend mooi om complexe vraagstukken aan te pakken, samen met het werkveld. Ze zijn tegelijk een plek om onderzoeksprojecten plaats te laten vinden en een instrument om – interdisciplinair – onderwijs te organiseren.” Een ander kruispunt tussen onderzoek en onderwijs zijn de masters. “Inholland toont hiermee lef, want het vergt extra kwalificaties om masteronderwijs te geven. En het is goed dat het gebeurt, want daarmee bieden we zogeheten praktisch geschoolde professionals de mogelijkheid om meer theoretiserend, reflexief en onderzoekend te denken.” 

Praktisch en theoretisch onderwijs 
En juist op dit punt valt er volgens Joke nog veel te verbeteren. Want waarom houdt Nederland zo vast aan het onderscheid tussen praktisch en theoretisch onderwijs? “Ons land loopt achter als je kijkt naar bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk of Zweden. Daar is wo- en hbo-onderzoek en onderwijs nagenoeg gelijkgetrokken. Dat maakt dat het theoretische en meer praktijkgerichte onderzoek en onderwijs veel gemakkelijker trans- en interdisciplinair kan samenwerken, juist om de grote maatschappelijke vraagstukken van nu aan te pakken. Gelukkig is er nu wel de mogelijkheid om een Professional Doctorate te doen naast de meer klassiek wetenschappelijke PhD.” 

Werken aan mediageletterdheid 
Het belet Joke niet om enthousiast naar de toekomst te kijken. “We leven in superspannende tijden. Door de grote variëteit aan media, de professionals én amateurs die mediacontent maken, de opkomst van generatieve AI en kwesties rond des- en misinformatie is er voor mensen in mijn vakgebied geen interessantere periode denkbaar. De belangrijkste uitdaging voor de toekomst ligt in mediageletterdheid. Ik gebruik bewust niet het mooie woord ‘mediawijsheid’, want dat impliceert inzicht en begrip van de werking van media. Bij mediageletterdheid gaat veel meer om de skills en competenties om met media om te gaan, omdat wij allemaal onderdeel zijn geworden van de media.” 

Rol van creative professionals 
In het huidige pluriforme, doe-het-zelf-medialandschap hebben creatieve professionals volgens Joke een bijzondere rol. “Als makers kunnen zij anderen helpen om op een verantwoorde manier met media om te gaan. Zeker als we ze geleerd hebben om onderzoekend te werken en ze daardoor oog hebben gekregen voor hoe we deze publieke omgeving met elkaar vormgeven.” Een project waarin dit bijvoorbeeld naar voren komt is MediaNumeric, waarin studenten leren zich bewust te worden van hoe ze als creatieve professionals data kunnen gebruiken, misinformatie kunnen herkennen en verspreiding ervan kunnen voorkomen. 

Toekomst met generatieve AI 
Jokes blik naar de toekomst is gespeend van pessimisme. “Nee, ik heb geen doemscenario’s, ook niet als het gaat om generatieve AI. Ik vind het wel spannend welke kant het met AI op gaat, omdat verdienmodellen nu draaien om authenticiteit. AI is niet echt, het is nét echt. Wijzen we dat in de toekomst af en ontwikkelen we tools om echt van onecht te onderscheiden? Of waarderen we AI later als hoogwaardige nep?” 

Echte mensen 
“Wat niet is veranderd, is het contact met echte mensen”, constateert Joke tot slot. “Om te checken wat leuk of belangrijk is, ga je nog steeds te rade bij de mensen om je heen. Dat is nu zo, en dat was twintig jaar geleden het geval. De creatieve professionals die wij opleiden verbinden mensen met verhalen. Of je nou bijvoorbeeld Creative Business, Muziek of Communicatie studeert: met beelden, woorden of geluid vertel je verhalen waarin mensen zich thuis kunnen voelen en met elkaar in verbinding kunnen staan.” 

Stagediscriminatie is binnen veel opleidingen nog steeds een onderbelicht onderwerp en blijft vaak verborgen. Dit blijkt uit onderzoek dat het lectoraat Diversiteitvraagstukken van Hogeschool Inholland deed vanuit het NPO-consortium. Studenten worden niet altijd toegerust met kennis en vaardigheden die zij nodig hebben en weten niet hoe ze met stagediscriminatie om moeten gaan. Docenten zijn op hun beurt vaak handelingsverlegen omdat vaste procedures ontbreken. 

Hoe kunnen studenten en docenten samen strijden tegen stagediscriminatie? En welke kennis en vaardigheden zijn er binnen Hogeschool Inholland nodig om dit probleem samen aan te pakken? Samir Achbab, onderzoeker van het lectoraat schreef hier samen met lector Machteld de Jong een eindrapport over. Stagediscriminatie is vandaag de dag een groot maatschappelijk probleem. Nog steeds zijn er studenten die worden afgewezen op basis van kenmerken die niet relevant zijn voor het uitvoeren van hun stage. “Het gaat om het nadelig behandelen van mensen omdat zij tot een bepaalde minderheidsgroep behoren of daartoe gerekend worden. Denk bijvoorbeeld aan etniciteit, migratieachtergrond, gender, geaardheid, een functiebeperking, religie en neurodiversiteit,” vertelt Samir. 

Impact 
Krijgt een student met stagediscriminatie te maken, dan is de impact vaak groot, zo blijkt ook uit eerder studentonderzoek (2021) van de lectoraten Diversiteitvraagstukken en Inclusion and the Creative Industries. “Deze studenten worden geconfronteerd met uitsluiting en dat heeft effect op hun vertrouwen in de samenleving,” aldus Samir. “Je hebt de materiële dimensie met als gevolg: studievertraging of zelfs uitval en daarnaast is er de immateriële dimensie met een verlaagd zelfvertrouwen, onzekerheid, twijfel en impact op het mentale welbevinden van de student tot gevolg.” 

Meerdere kwetsbare momenten tijdens stage 
Tijdens de stageperiode zijn er meerdere kwetsbare momenten, waarop stagediscriminatie kan voor komen. Het begint al tijdens het zoekproces, waarbij studenten op basis van hun achternaam kunnen worden buitengesloten. Mogen ze wel op gesprek komen, dan worden studenten geconfronteerd met vragen of eisen die niet relevant zijn voor de functie. “Een student vertelde bijvoorbeeld dat een organisatie eiste dat ze haar hoofddoek af zou doen als ze daar stage wilde lopen. Ze gaf aan dat haar geloofsovertuiging niet stopt op het moment dat zij een organisatie binnen stapt. Het valt bij dit soort voorbeelden op dat discriminatie zo genormaliseerd is terwijl dit bij de wet verboden is,” vertelt Samir. Ook tijdens de stage zelf ervaren studenten discriminatie op de werkvloer in de vorm van alledaags racisme of micro-agressie. “Dan gaat het om subtiele, impliciete en vaak repetitieve discriminerende en stereotyperende opmerkingen en grappen. Studenten die hiermee te maken krijgen, laten dit gaan omdat ze bang zijn dat ze hun stage anders niet af kunnen maken of ze weten niet dat ze dit kunnen melden.” 

Nog te weinig aandacht voor stagediscriminatie in het onderwijs 
Hoewel het lectoraat Diversiteitsvraagstukken, samen met alle ondertekenaars van het Manifest tegen Stagediscriminatie, zich al jaren inzet om het bewustzijn en de kennis rondom het thema stagediscriminatie te vergroten, heeft dit onderzoek aan het licht gebracht, dat stagediscriminatie binnen opleidingen nog steeds een onderbelicht onderwerp is. Afhankelijk van individuele stagebegeleiders is hier wel of geen aandacht voor en vaak blijft stagediscriminatie onder de radar. “Tijdens het onderzoek ontdekten we dat studenten niet altijd toegerust worden met kennis en vaardigheden die zij nodig hebben. Ze weten niet wat ze moeten doen als ze met stagediscriminatie te maken krijgen of waar ze dit kunnen melden en zijn op zichzelf aangewezen,” legt Samir uit. “Ook kwamen we docenten tegen die handelingsverlegen zijn en niet weten hoe ze hiermee om moeten gaan, er zijn geen vaste procedures als een student stagediscriminatie ervaart.” 

Werken aan een structurele aanpak  
Tijdens het onderzoek kwam wel naar voren dat er een soort actiegerichte benadering ontstaat als studenten met dit probleem bij hun individuele stagebegeleider aankloppen. “Ze krijgen dan incidentele ondersteuning, maar als lectoraat Diversiteitsvraagstukken pleiten we voor meer bewustwording zodat er op een structureel niveau aandacht voor dit thema ontstaat, zodat alle docenten weten hoe ze hiermee moeten omgaan. Studenten kloppen ook niet altijd bij hun stagebegeleider aan of weten niet welke stappen ze zelf kunnen ondernemen, bijvoorbeeld een melding maken bij het meldpunt voor stagediscriminatie. Vanuit het project Landelijke aanpak tegen stagediscriminatie dat op dit moment als vervolg op De Haagse Aanpak tegen stagediscriminatie wordt uitgevoerd, worden allerlei tools en methodes ontwikkeld voor een structurele aanpak binnen opleidingen. 

Uit het onderzoek komt ook naar voren dat studenten graag erkend willen worden bij klachten over stagediscriminatie en het gevoel willen hebben dat de opleiding achter ze staat. Kortom, het gaat niet alleen om ondersteuning geven bij het vinden van een stageplek, maar ook om studenten te ondersteunen als er sprake is van stagediscriminatie. Een vast aanspreekpunt binnen iedere opleiding kan hier bijvoorbeeld bij helpen. 

Vervolg 
Een essentiële stap in de aanpak van stagediscriminatie is het vergroten van bewustwording en het bieden van concrete ondersteuning aan zowel studenten als docenten. Samen met andere onderzoekers vanuit het lectoraat Diversiteitsvraagstukken wil Samir de resultaten van dit onderzoek graag bij de verschillende opleidingen presenteren en het gesprek hierover aangaan. “Ook willen we een praktische training organiseren om docenten kennis en vaardigheden op dit vlak te geven. Stagediscriminatie is een belangrijk thema voor ons lectoraat, maar het is van belang dat opleidingen dit thema een structurele plek geven in het onderwijs. Zo werken we samen aan gelijke kansen voor iedere student.” 

Lees hier het onderzoeksrapport Stagediscriminatie in het hbo.

Wil je meer weten over stagediscriminatie? Lees hier dan verder en ontdek de producten die zijn ontwikkeld binnen De Haagse Aanpak tegen stagediscriminatie. 

Het digitale medialandschap ontwikkelt zich razendsnel, de informatiestroom is eindeloos en de vorm constant in verandering. Het risico op misinformatie, door bijvoorbeeld AI, wordt steeds groter. Om ons daarvan bewuster te maken wil Hogeschool Inholland met de MediaNumeric Academy studenten én professionals leren kritisch naar data te kijken, laten zien hoe je data verzamelt en analyseert, en hoe je data verwerkt in je eigen communicatie of storytelling.

For the English version, click here

Vanuit het Nederlands instituut voor Beeld en Geluid leefde de vraag naar wat de huidige situatie rondom data en media geletterdheid is. Natalia Berger, onderzoeker aan het lectoraat Inclusion and the Creative Industries van Inholland pakte deze vraag op samen met partners uit het werkveld en universiteiten in Frankrijk, Polen en Estland. Gezamenlijk startten zij het onderzoeksproject MediaNumeric, een mooi Erasmus+ project, waarin Inholland als kennis- en als opleidingspartner heeft meegewerkt. Onderwijs en onderzoek kwamen in dit project perfect samen en dat leverde, naast het onderzoeksrapport en whitepapers, de MediaNumeric Academy op. Susannah Montgomery, onderzoeker bij het lectoraat Media, Technologie and Society, is vooral bij de totstandkoming van de Academy betrokken. “Mijn rol was om gesprekken te voeren met het werkveld en met studenten, en dat vervolgens vertalen in de cursus met een duidelijke structuur, heldere teksten, activiteiten en het integreren van de bijdrages van experts.”

Bekwamen in mediageletterdheid
De cursus van MediaNumeric Academy is volgens Natalia hard nodig in deze tijd. “We moeten leren hoe om te gaan met data en ons bekwamen in mediageletterdheid. Het is net zoals lezen, schrijven en rekenen een vereiste, omdat de invloed van online informatie niet te stoppen is. Het is daarom nodig dat je die informatie op waarde kunt schatten. En als professional is het daarnaast belangrijk dat je weet hoe je betrouwbare data verzamelt en moet interpreteren.” Toch merkt Natalia dat (aankomende) professionals vaak wat minder hebben met het verzamelen en analyseren van data. “Maar als zij op hun beurt informatie gebruiken, en dat op een verkeerde manier doen, bestaat er een grote kans op misinformatie. Je moet daarom een beetje verstand hebben van datagedreven technologieën. En daarvoor hoef je echt geen statisticus te zijn”, zegt Natalia.

Geknoei met cijfers
Didi Baas, student Creative Business aan Inholland, heeft een trainingsweek gevolgd tijdens een MediaNumeric Winter school in Warschau. De in totaal drie trainingscycli vormden mede de basis voor de ontwikkeling van de Academy. “Veel cijfers, tabellen en grafieken lijken wetenschappelijk en we nemen ze daarom vaak voor waar aan, maar sinds de cursus ben ik me er pas echt van bewust hoeveel er geknoeid wordt met cijfers. Neem bijvoorbeeld een onderzoek met honderd respondenten. Je kunt dat niet vertalen naar alle Nederlanders, maar dat gebeurt vaak wel.” Het valt Didi vooral op dat de context waarin bijvoorbeeld cijfers worden weergegeven vaak onjuist is. “Ik kijk nu echt anders naar het nieuws. Zo ga ik niet meer uit van één bron, trek ik minder snel conclusies en kijk ik genuanceerder en kritischer naar wat er in de media verschijnt.”

Academy gratis toegankelijk
Inmiddels staat de MediaNumeric Academy al even online en wordt er veel gebruikt van gemaakt door studenten en professionals binnen en buiten Inholland, die zich bezighouden met communicatie. “Eigenlijk is data- en mediageletterdheid voor iedereen belangrijk”, vindt Susannah. “Zeker omdat we leven in een wereld waarin steeds meer dingen zich online afspelen. Dat is ook de reden dat deze gratis Academy voor iedereen toegankelijk is. Maar voor ons ligt de focus op onze studenten, nog voor zij aan hun werkzame leven gaan beginnen. Zij hebben kennis en vaardigheden nodig om in dit digitale landschap goed te kunnen navigeren, maar zich daar ook zeker in te voelen. Daarmee geven we ze een basis om verantwoordelijke en ethische beslissingen te kunnen nemen.” 

Zorgen dat informatie klopt
Didi is het daar volmondig mee eens. “Bij creative business denken sommige studenten dat het kunnen verzamelen en analyseren van informatie niets voor hen is, maar als je bijvoorbeeld in marketing gaat werken, krijg je net zo goed met cijfers te maken.” En Didi heeft nog een reden waarom ze vindt dat zelfs iedere opleiding hier aandacht aan moet besteden: “Nu duikt iedereen op AI, maar AI baseert zich op informatie dat al eerder is verschenen. En klopt die informatie eigenlijk wel, want iedereen kan informatie op internet zetten. Je moet dus zelf data kunnen zoeken en analyseren om te weten dat wat je schrijft of maakt ook echt klopt. En dat wordt in de toekomst alleen maar belangrijker.”

Voor alle studenten belangrijk
Momenteel krijgen vooral studenten van de opleiding Creative Business deze cursus aangeboden als extra optie in hun curriculum. Maar de bedoeling is dat dit een vaster onderdeel gaat worden van deze studie. Het liefst ziet Natalia dat alle studenten van Inholland op z’n minst een deel van deze basis meekrijgen. “Misleiding en misinformatie is van alle tijden, alleen nu kan het zich gemakkelijk en razendsnel verspreiden. Iedereen kan content maken en delen. Je wordt er zelfs mee overspoelt en daarom is data- en mediageletterdheid zo belangrijk.”

Mindset creëren
“En juist omdat ontwikkelingen zich zo snel opvolgen, willen we met de cursus vooral een mindset teweegbrengen”, voegt Susannah eraan toe. “Dat, als je te maken krijgt met nieuwe ontwikkelingen in AI, je genoeg vertrouwen hebt om daarmee om te kunnen gaan. Dat je kritisch kunt en blijft nadenken, en een basis hebt waar je op kunt terugvallen.” Susannah droomt al van een MediaNumeric Academy 2.0. “We hadden net een grove lijn uitgezet voor de cursus, toen ChatGPT opkwam. En AI is een hot topic. Ik zie deze cursus dan ook als iets levends en niet iets dat ooit af zal zijn.” Natalia weet dat de partners uit het MediaNumeric project ook graag een vervolg willen, maar hoe is nog niet concreet. “Maar sponsoren mogen zich melden”, grapt Natalia.

For English press here

Hoe kijken mensen met een bi-culturele achtergrond aan tegen scheiden en uit elkaar gaan, en welke informatiebehoefte hebben zij in deze situatie? Op welke manieren kan de Rijksoverheid haar huidige informatieaanbod over dit onderwerp verbeteren en uitbreiden, zodat het beter aansluit bij die informatiebehoefte? In opdracht van Dienst Publiek en Communicatie (DPC) van het Ministerie van Algemene Zaken onderzocht het lectoraat Inclusion and the Creative Industries deze vragen in een designproject, en betrok daar experts, mensen met een bi-culturele achtergrond, zelfhulporganisaties en anderen bij. Doel van dit designproject, was dan ook meer inzicht krijgen in de perspectieven en informatiebehoeften van mensen met een bi-culturele achtergrond als het gaat om scheiden en uit elkaar gaan. En oplossingsrichtingen aan te dragen die alle betrokkenen rondom scheiden en uit elkaar gaan beter ondersteunen.

Het onderzoeksteam bestond uit projectleider Ouafila Bejja-Essayah, lector Joke Hermes en Mirthe van den Hee. Ook lector Design Thinking Guido Stompff was betrokken.

Saskia Soekhoe-Datadin, Strategisch Adviseur Inclusie bij Dienst Publiek en Communicatie (DPC) van het ministerie van Algemene Zaken: “Het designproject leverde onder andere een rijkdom aan inzichten op over de verschillende context van huwen, scheiden en uit elkaar gaan en de percepties hierover onder mensen met een bi-culturele achtergrond. Ook is gekeken naar de invloed van informele en formele helpers. De neutrale rol van de onderzoekers van Inholland tijdens de co-creatie sessie was cruciaal, onder andere als schakelfiguur tussen de systeemwereld van de overheid en de leefwereld van de betrokkenen. Met de co-creatie sessie werd ook voorkomen dat onbewuste aannames een rol speelden bij makers van de informatie die de Rijksoverheid aanbiedt voor mensen met een bi-culturele achtergrond over scheiden en uit elkaar gaan.”

Lees meer 

Misstanden bij NOS Sport. Vele media besteedden aandacht aan deze zaak en deden dat op allerlei manieren. Vanuit haar professionele expertise gaf ook onze lector ‘Inclusion and the creative industries’ Joke Hermes haar visie op deze zaak.

Op zondag 12 maart was Joke te gast in het programma Mediastorm. Op vrijdag 17 maart publiceerde Villamedia haar opiniestuk onder de prikkelende titel “Hebben we die duur betaalde vaste gezichten bij NOS Sport wel nodig?” Datzelfde stuk verscheen ook op de LinkedIn pagina van Inholland.

Meer informatie over Joke Hermes en haar lectoraat  vind je  hier!  Het lectoraat “Inclusion and the creative industries” is onderdeel van het Kenniscentrum Creative Business van Hogeschool Inholland.

Rechtstreeks contact met Joke? Mail naar Joke.Hermes@inholland.nl

Het eerste slachtoffer in een oorlog is de waarheid, zegt men wel. Ook bij andere hoogoplopende discussies is het vaak ingewikkeld om feit en fictie te scheiden. Hoe ga je daar als creatieve professional mee om? Hoe leer je datadriven verhalen te vertellen? Die vraag staat centraal bij het Erasmus+ project MediaNumeric, waarvoor Hogeschool Inholland in juni een summerschool organiseerde. “Het is een proeftuin om datageletterdheid in onze opleidingen te krijgen.”

Binnen het project MediaNumeric werken onderwijs- en erfgoedinstellingen uit Nederland, Frankrijk, Polen en Estland samen. “Archieven zoals die van ons worden digitaal steeds toegankelijker, ook voor nieuwe doelgroepen”, zegt projectcoördinator Johan Oomen van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, dat penvoerder is van MediaNumeric. “Maar hoe kun je van al die data goed gebruik maken? Hoe spot je misinformatie, hoe check je de herkomst, de context, de bronnen? Door binnen MediaNumeric erfgoedinstellingen te koppelen aan onderwijsinstellingen willen we professionals leren om met behulp van data verhalen te vertellen.”

Drie trainingen 
De partners van MediaNumeric organiseren drie uitgebreide trainingen voor studenten om met data verhalen te vertellen. De eerste vond in februari plaats in Parijs. In juni volgde de tweede bij Hogeschool Inholland Den Haag. En er staat een derde gepland in Warschau. Om de inhoud van de trainingen te bepalen namen onderzoekers van MediaNumeric interviews af met experts, zoals datawetenschappers, datajournalisten en medewerkers van archieven. “We wilden weten wat de meest gevraagde skills zijn voor jonge professionals”, zegt Natalia Berger, onderzoeker bij het lectoraat Inclusion and the Creative Industries. “Het vinden, duiden, analyseren en presenteren van data zijn belangrijke vaardigheden voor journalisten en creatieve professionals. Dat hebben we verwerkt in de trainingen.”

Intensief programma
Een gevarieerde groep studenten uit de betrokken landen konden in Den Haag rekenen op een intensief programma van zes dagen. “’s Ochtends begonnen we met de theorie”, vertelt Natalia. “Bijvoorbeeld over juridische en ethische issues rond data, over de vele tools om met data te werken en hoe je een dataproject organiseert. ’s Middags gingen ze in groepjes aan de slag met een eigen gekozen casestudy binnen het thema diversiteit in de muziekindustrie. Uiteindelijk presenteerden ze op de laatste dag hun verhalen voor een jury.”

Als proeftuinen
Als manager onderwijs en onderzoek van het Domein Creative Business is Jannerieke Hommenga blij dat Hogeschool Inholland partners is in het project. “Datageletterdheid is voor al onze opleidingen relevant. We zien de trainingen als proeftuinen om datageletterdheid in onze opleidingen te krijgen. Wat brengen ze teweeg bij studenten en hoe kunnen we onderwerpen als het verzamelen en analyseren van data en het herkennen van fake news een plek geven in ons onderwijs?”

Ook voor basis- en middelbare scholen
“Uiteindelijk willen we onder meer onderwijsmodules opleveren waarmee de betrokken maar ook andere onderwijsinstellingen aan de slag gaan met technieken om data te achterhalen en collecties te doorzoeken”, zegt Johan. “Het is een manier om misinformatie tegen te gaan. Dit zou als onderdeel van mediawijsheid breder in het onderwijs moeten terugkomen. Niet alleen in het beroeps- en hoger onderwijs, maar ook op basis- en middelbare scholen.”

Inbedden in het curriculum
Aan Natalia en haar collega’s is de schone taak uit te zoeken hoe datageletterdheid kan aarden in de curricula van de Creative Business-opleidingen. “Dat kan grofweg op twee manieren”, legt ze uit. “Je kunt het inbedden in het curriculum: in zo veel mogelijk vakken komt datageletterheid voor, zodat het echt in de mindset van studenten komt. Of we zetten verdiepende modules op waarin studenten in jaar 3 en 4 in multidisciplinaire groepen aan hun operationele skills werken. En het liefst doen we het allebei. In een denktank met mensen van de opleidingen gaan we na hoe we dit praktisch kunnen uitwerken. Daarbij gaf de summerschool in Den Haag en de enquête onder de deelnemers na afloop nieuwe inzichten in wat werkt en wat niet.”

Reacties van studenten
En wat vonden de studenten van de summerschool? “Je leert heel veel in een korte tijd. Het lijkt technisch, maar je komt er wel uit”, zei de een. “De tools waarmee je werkt zijn heel bruikbaar voor je verdere carrière”, voegde een ander toe. “Je leert van de persoonlijke ervaringen van experts en van hun waardevolle inzichten en dat is iets wat je anders niet snel krijgt”, vond weer een ander. “Wat je leert over factchecking en creative storytelling is toepasselijk voor elke studie”, meende een volgende student. Daarmee belooft MediaNumeric tot een mooie onderwijsvernieuwing te leiden.

Joke Hermes, lector Media, Cultuur en Burgerschap bij de onderzoeksgroep Creative Business, is per 1 januari van dit jaar benoemd tot visiting professor in Media and Communication aan de universiteit van Lund (Zweden). Deze eervolle benoeming is voor de duur van twee jaar waarin Joke ondermeer een bijdrage gaat leveren aan een overzichtswerk over kwalitatief publieksonderzoek.

Langdurige samenwerking
Joke werkt al zo’n tien jaar samen met Lund University, in het bijzonder met Annette Hill. Zij vervult daar de functie van hoofd van de vakgroep Communicatie en Media, en net als Joke houdt ze zich bezig met publieksonderzoek. Annette was ook degene die Joke heeft voorgedragen als visiting professor en de komende twee jaar werken zij, samen met anderen, aan de totstandkoming van het overzichtswerk. In dit handboek worden verleden, heden en toekomst van kwalitatief publieksonderzoek beschreven en geduid.

Kwalitatief publieksonderzoek
Pas vanaf de late jaren ’70 van de vorige eeuw is kwalitatief publieksonderzoek tot ontwikkeling gekomen. Voor die tijd werd het publiek als passieve toeschouwer gezien en richtte het onderzoek zich met name op de - met name negatief veronderstelde - invloed van media op het publiek. Het publiek werd met wantrouwen benaderd. Sinds ruim veertig jaar worden meer open vormen van onderzoek gehanteerd en is het gebruikelijk om het publiek zelf te bevragen en een stem te geven. Als kijkers en luisteraars zijn we actieve betekenisgevers aan televisieprogramma's, sociale media posts of het nieuws.

Betekenisgeving
Joke richt zich in haar onderzoek voornamelijk op hoe we dat doen: hoe geven we via de media betekenis aan de wereld om ons heen? Hoe gaan we bijvoorbeeld om met maatschappelijke problemen en conflicten? Daarbij is er steeds meer aandacht voor identiteit en gevoel, waarbij begrippen als placemaking en worldbuilding relevant zijn. Joke: “Steeds meer mensen voelen zich niet gezien en sluiten zich op in een bubbel, meer een fort eigenlijk, ze luisteren niet meer naar anderen waardoor maatschappelijke polarisatie toeneemt. Waarom kost het zoveel moeite om te luisteren naar anderen en hoe kunnen de professionals van de toekomst leren om beter naar anderen te luisteren?”

Kruisbestuiving
Wat neemt Joke als visiting professor mee van Inholland naar Lund en neemt ze ook iets mee terug? Joke: “De creatieve, ontwerpende manier van onderzoeken die we bij Inholland toepassen is ook een hele goede manier om publieksonderzoek te doen. Het helpt mee een fingerspitzengefühl te ontwikkelen, een intuïtie op te bouwen die je als onderzoeker en als professional kunt toetsen. In Lund is er een onderzoekstraditie vanuit burgerschap en geletterdheid waarbij er gekeken wordt naar de wisselwerking tussen mensen en media; hoe gaan we als individuen om met de machtige mediawereld en hoe gaan we als professionals wel inclusief om met onze publieken? Dat zijn belangrijke vragen voor studenten die in de media willen gaan werken."

Je bent niet alleen
Wat gaat het handboek bijdragen voor de studenten van Inholland die zich bezighouden met publieksstudies? Joke: “Het laat studenten zien: ‘kijk dit is het wetenschappelijke veld en de discussies die daarin spelen, en dit zijn de gereedschappen die je kunt gebruiken. Jouw project past in een veel groter geheel, je bent niet alleen, iedereen draagt een steentje bij’.”

Uitschelden, shamen en discrimineren. Het gebeurt nogal eens op social media. Gelukkig spreken steeds meer mensen zich uit tegen vormen van online discriminatie, zoals racisme en seksisme. Het project #DatMeenJeNiet geeft deze 'upstanders' de kennis en tools om bewustwording te vergroten, effectief weerwoord te bieden en volgers mee te krijgen. “Het is mooi om voor elkaar op te komen en met elkaar sterker te staan”, zegt Inholland-student Cassie Schoutens, die op 9 september startte als upstander in het project.

In 2019 startte #DatMeenJeNiet, een project dat Inholland uitvoert samen met kennispartners Movisie en Diversity Media. “Het past perfect bij onze hogeschool”, vindt Joke Hermes, lector Inclusion and the Creative Industries. “Het gaat over in- en uitsluiten en als hogeschool met de kernwaarden persoonlijk en dichtbij staan we voor inclusie. Bovendien gaat mijn onderzoekslijn over media, cultuur en burgerschap: hoe willen we als professionals waarde toevoegen, ook sociaal, en durf je je als mens ergens voor uit te spreken.”

Tool voor het onderwijs
Het doel van #DatMeenJeNiet is om online discriminatie tegen te gaan. Het project wil jongeren ervan bewust maken dat online discriminatie niet acceptabel is en hen stimuleren zich ertegen uit te spreken. “We gaan na waar jongeren die zich uitspreken, de upstanders, tegenaanlopen”, vertelt Joke. “Hoe verlopen de discussies en hoe kun je op een inhoudelijke, effectieve manier reageren op discriminerende uitingen. We willen daar voor het werkveld een handreiking voor schrijven. Onze inzichten gebruiken we ook om een tool te ontwikkelen voor het onderwijs, zodat het onderwerp bij onze docenten en studenten bespreekbaar kan worden gemaakt. Hoe die tool eruitziet? In een co-designtraject gaan we daar samen met onder meer studenten een goede vorm voor ontwikkelen.”

Verhalen van upstanders delen
Mirthe van den Hee is als onderzoeker en leercoach vanaf het begin betrokken bij #DatMeenJeNiet. “Zelf heb ik nooit met discriminatie of seksisme te maken gehad. Maar bij de gesprekken met de eerste groep upstanders, hoorde ik wat zij dagelijks over zich heen kregen, en dan komt het onderwerp dichtbij. Wat doe je als je daarmee te maken krijgt? Wat werkt wel en niet? Ik leer daar zelf ook van en spreek me uit door de verhalen van upstanders te delen en zo bewustzijn te creëren in mijn omgeving.”

#DatMeenJeNiet monitoren
Mirthe hielp mee om voor elk jaar voldoende upstanders te werven. “Zij spreken zich een paar keer per maand uit op een onderwerp en in een vorm die bij hen past: een post, illustratie, story of video bijvoorbeeld. Ze plaatsen daar de hashtag bij. Als onderzoekers monitoren we de impact ervan. Zijn er veel likes, komt er een open discussie op gang? Daarnaast houden we ieder jaar interviews met volgers van upstanders. Mengen zij zich in een discussie of vinden ze dat te eng? Weten ze wat ze moeten zeggen? Zo kunnen we zien wat werkt tegen online discriminatie.”

Voor elkaar opkomen
Cassie Schoutens is vierdejaarsstudent Communicatie en een van de upstanders. Zij en haar groepje zijn donderdag 9 september begonnen. “Vóór mijn afstudeerscriptie was ik al betrokken bij het project. Ik onderzocht het verschijnsel en de gevolgen van ‘mom-shaming’: het bekritiseren van anderen als slechte moeder.” Toen Mirthe op zoek ging naar nieuwe upstanders, meldde Cassie zich aan. “Het mooie van het project is dat je heel veel van de andere upstanders kunt leren en dat je voor elkaar kunt opkomen”, zegt Cassie. “Samen staan we sterk.”

Inzichten voor communicatie
De rol van upstander past bij Cassie. “Van nature ben ik iemand die reageert op onrecht. Ik ben uit op een open gesprek. Je hoeft het dan niet met elkaar eens te zijn, als je elkaar maar aan het denken zet, begrip hebt voor elkaar. Zien volgers dat er een rustige discussie ontstaat, dan hoeven ze de volgende keer niet bang te zijn om ook eens te reageren op online discriminatie.” Ook beroepsmatig vindt Cassie het project interessant. “Naast mijn opleiding werk ik op een communicatieafdeling. #DatMeenJeNiet gaat over psychologie, gedrag en hoe je met elkaar omgaat. Hoe giet je dat in effectieve communicatie? Mijn afstudeerscriptie gaat daar ook over. Ik ben benieuwd wat ik als upstander ga leren en wat ik daarvan kan meenemen als communicatieprofessional.”

Meer info over #DatMeenJeNiet:

• #DatMeenJeNiet | Inholland
• #DatMeenJeNiet | Movisie

Lectoren Machteld de Jong (Diversiteitsvraagstukken) en Joke Hermes (Inclusion and the Creative Industries). Uit de documentaire Liever Fleur dan Fatima (Skyhigh TV, 2021)

Instituut Gak vroeg Inholland om samen met studenten wetenschappelijk verantwoord onderzoek te doen naar stagediscriminatie. Tegelijk maakte Skyhigh TV de documentaire Liever Fleur dan Fatima, dinsdagavond 25 mei te zien om 21.30 uur op RTL Z. Een goede match, want Machteld de Jong is als lector Diversiteitsvraagstukken al langer bezig met het onderwerp stagediscriminatie. Joke Hermes, lector op de onderzoekslijn Inclusion and the Creative Industries, een team van vijftien studenten en Machteld voerden het twee jaar durende onderzoek uit. Joke: “Als praktijkonderzoekers willen we het fenomeen stagediscriminatie begrijpen, zodat we de praktijk voor studenten kunnen verbeteren.”

Afwijzing heeft veel impact
Niet alleen de cijfers laten Machteld zien dat kansenongelijkheid bij het zoeken naar een stage bestaat, ook uit persoonlijke verhalen maakt ze dat op. “Bijvoorbeeld over werkgevers die teleurgesteld zijn als een veelbelovende kandidaat een hoofddoek blijkt te dragen. Het heeft veel impact als je wordt beoordeeld op eigenschappen die niets te maken hebben met je geschiktheid voor een stage, zoals je naam, religie of uiterlijk.” Na een of meer afwijzingen zijn sommige studenten zo gefrustreerd dat ze willen stoppen met hun studie. “Maar anderen zijn juist strijdbaar en denken: Jammer voor jou dat je mijn talent misloopt!”, zegt Machteld. “We zien studenten dan ook niet als kwetsbaar en zielig. Ze hebben heel veel veerkracht.”

Grotere stagekansen
Daarom richt het project zich op de vraag wat je als student, docent of werkgever aan stagediscriminatie kunt doen. Machteld: “Iedereen heeft een eigen rol bij de oplossing, het is een samenspel.” Dat betekent volgens de onderzoekers dat je als student na een afwijzing niet bij de pakken neer moet zitten. Uitwisseling van ervaringen is erg belangrijk. Reden voor het onderzoeksteam om de zestig geïnterviewde studenten naar hun tips voor medestudenten te vragen. Enkele adviezen die langskwamen, waren een grondige voorbereiding op de sollicitatie, bijvoorbeeld door je te verdiepen in de organisatie, en het schrijven van een foutloze motivatiebrief.

Meer bewustzijn en transparantie
Docenten kunnen studenten daarbij helpen, zegt Machteld. “Maar daarvoor is het wel nodig dat docenten zich bewust zijn van kansenonongelijkheid als het gaat om stages en dat studenten met hun verhaal bij hen terecht kunnen. Studenten gaven aan dat als hun opleiding aandacht besteedt aan stagediscriminatie, ze zich minder kwetsbaar en eenzaam voelen als het hen overkomt.” Last but not least moeten werkgevers transparanter zijn over hun wensen en eisen. Joke: “Voor studenten is het nu vaak totaal niet duidelijk op grond waarvan ze worden afgewezen. Door betere feedback kunnen zij en de opleidingen beter anticiperen op de verwachtingen van de arbeidsmarkt.”

Liever Fleur dan Fatima
Twee derde van de vijftien studenten in het onderzoeksteam studeerde bij Inholland. Het viel Joke op dat zij heel gemotiveerd waren. “Niet per se omdat ze zelf ervaring hebben met stagediscriminatie, maar omdat het onderwerp ze zo aan het hart gaat.” Hun werk leidde tot de website inholland.nl/stagediscriminatie waarop het onderzoeksrapport staat. Ook de videoportretten en de documentaire Liever Fleur dan Fatima van Skyhigh TV zijn er te bekijken. In de docu worden (oud-)studenten gevolgd die zoeken naar een stage en willen bijdragen aan een oplossing. Deskundigen uit het werkveld bespreken hoe betrokkenen het vraagstuk kunnen oplossen.

De twee lectoren roepen studenten op om bij vragen contact op te nemen en om hun ervaringen met stagediscriminatie te delen. Joke: “Wij zoeken weer nieuwe studentonderzoekers en we kunnen studenten in contact brengen met anderen.”

Komende dinsdag presenteren lectoren Machteld de Jong en Joke Hermes trots het onderzoek dat vanuit hun onderzoekslijnen Diversiteitsvraagstukken en Inclusion and the Creative Industries is verricht naar stagediscriminatie.

Studentinterviewers en onderzoekers hebben samen 60 ervaringsdeskundige studenten geïnterviewd over hun ervaring van uitsluiting: geen antwoord krijgen op je sollicitatiebrief omdat je naam niet heel Nederlands klinkt, sollicitatiegesprekken waarin je gevraagd wordt hoe goed je Nederlands is omdat je een mens van kleur bent.

Analyse van de interviews leverde tips op en hoop! Samen kunnen studenten, het werkveld en docenten stagediscriminatie te lijf. Kijk naar en praat mee op dinsdag 18 mei van 14.00 tot 16.00 uur in de livecast vanuit Pakhuis de Zwijger als de website Stagediscriminatie? Hoeft niet! ten doop wordt gehouden met een inspirerend programma. Trouw journalist Henk Steenhuis modereert het gesprek met studentonderzoekers en betrokkenen bij de documentaire 'Liever Fleur dan Fatima' (SkyhighTV, te zien media medio mei), er is muziek, een quiz en deskundigen uit het werkveld worden ondervraagd door actrice en comedian Soundos el Ahmadi die ook 'Liever Fleur dan Fatima'  presenteert.

Aanmelden voor deze bijeenkomst kan via Noor Mohamed.

Stagediscriminatie is een hardnekkig fenomeen in de Nederlandse samenleving. Al geruime tijd blijkt dat niet alle studenten even gemakkelijk aan een stageplek kunnen komen. Dat is niet goed voor studenten, maar ook niet voor de Nederlandse samenleving omdat veel talent onzichtbaar blijft en zich niet optimaal kan ontwikkelen.

De onderzoekslijnen Diversiteitvraagstukken en Inclusion and the Creative Industries van Hogeschool Inholland hebben samen met vijftien studenten een project uitgevoerd waarbij stagediscriminatie centraal stond. Op dinsdag 18 mei van 14.00 tot 16.00 uur worden de onderzoeksresultaten gepresenteerd tijdens een online bijeenkomst, gehost door Pakhuis De Zwijger in Amsterdam. Zet deze dag alvast in je agenda!

Productiemaatschappij Skyhigh TV heeft over ditzelfde thema een documentaire gemaakt: 'Liever Fleur dan Fatima'. Tijdens de presentatie van de onderzoeksuitkomsten worden er ook enkele fragmenten uit deze documentaire getoond.

Aanmelden voor deze bijeenkomst kan via Noor Mohamed.

Omdat haat en racisme op social media nauwelijks bestraft worden, wil een meerderheid van de Tweede Kamer de pakkans verhogen. Naar aanleiding van dit bericht was er in diverse media-aandacht voor #datmeenjeniet, een project van Movisie, Diversity Media en Hogeschool Inholland. Daarbij worden jongeren getraind om voor elkaar op te komen als ze online op discriminatie stuiten en te laten zien dat online discriminatie niet acceptabel is.

Lees over Noor die via RTL Nieuws én de website van Eva Jinek laat weten dat zij op social media erg veel haat en racistische opmerkingen over zich heen krijgt en hoe ze daarmee omgaat. Zelf is ze er inmiddels wel aan gewend, al betekent het niet dat het geen impact heeft. Maar vooral maakt ze zich zorgen over jongeren die te maken krijgen met een stroom aan haatdragende comments.

Via het online magazine ExpresZo is er aandacht voor #datmeenjeniet in de blog van Lian. “Stop online discriminatie. Het is kwetsend, pijnlijk en kan serieuze gevolgen hebben. Zelf kijk ik niet langer toe. Als ik haatreacties zie laat ik een positief bericht achter, al zijn het maar hartjes of vlaggetjes. Ook like ik vaak positieve berichten die bovenaan staan. Steeds vaker stuur ik iemand een persoonlijk bericht om wat extra liefde te strooien. Het zijn kleine dingen, maar ik denk dat die grote impact kunnen maken. In gesprek gaan met mensen die online discrimineren vind ik nog lastig. Gelukkig heeft #DatMeenJeNiet hele handige tips over hoe je zelf kunt ingrijpen bij online discriminatie.”

Meer info over #datmeenjeniet:

• #datmeenjeniet | Inholland
• #DatMeenJeNiet | Movisie

Joke Hermes gaf haar visie hierop in de livecast van 9 maart van het Centre of Expertise for Creative Innovation (CoECI) bij Pakhuis de Zwijger. Onderzoekers, ontwerpers en experts uit het werkveld probeerden in deze uitzending samen de bubbelsamenleving te duiden en zochten naar creatieve methoden om deze te doorbreken.

Bruggen slaan en openingen vinden
“Niets bubbeligs is een mens vreemd”, vindt Joke. “Je moet mensen hun bubbels ook gunnen, want natuurlijk zoeken we omgevingen op waar we ons prettig voelen en waar we met gelijkgestemden optrekken. De kunst is dan ook om mensen bewust te maken van hun bubbel zonder ze eruit te jagen. En daarvoor is het noodzakelijk dat we leren hoe we bruggen slaan, openingen vinden en geïnteresseerd blijven in andere bubbels.”

“Vanuit de onderzoekslijn Inclusion and the Creative Industries bekijken we hoe de creatieve industrie kan bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke kwesties. Daarbij zoeken we creatieve methoden om degenen om wie het gaat zoveel mogelijk bij het onderzoek te betrekken. Het bruggen slaan als professional begint er dus al mee dat je denkt vanuit verbindingen, dat je het gesprek durft aan te gaan en dat je begrijpt dat het eigenaarschap van dat gesprek óók aan de andere kant ligt.”

Participatief publieksonderzoek
Onder meer met het Inholland-Sluislab richt Joke zich daarvoor op allerlei vormen van participatief publieksonderzoek. “Wat is er leuker dan als hogeschoolonderzoeker samen met studenten, bewoners en bijvoorbeeld lokale ondernemers experimenten uit te voeren om op nieuwe manieren in gesprek te komen? Zoals het programma Positive Provocations van Karel Koch, lead van het Sluislab, en lector Societal Impact Design Wina Smeenk: met een licht prikkelende stelling mensen op de pont aanspreken op maatschappelijke thema’s of reflecties op hun eigen gedrag.”

Een ander voorbeeld is de Mobiele Buurtkamer, het afstudeerproject van Communicatiestudent Emma Stoop: een lessenaartje waar mensen berichten en ideeën over de wijk kunnen achterlaten. “Het is coronaproof en staat buiten bij de Albert Heijn, dus daar komen mensen vanzelf langs. Fantastisch! Want zo komen ook eens de ‘unusual suspects’ aan het woord, de mensen die niet standaard naar de wijkvergaderingen gaan.”

Inholland-professionals
Als lector Media, Cultuur & Burgerschap wil ze professionals opleiden die ernaar streven content uiteraard ‘fit for purpose’ te maken, maar die het behalve economische waarde ook sociale en culturele waarde willen meegeven. Joke: “Dan krijg je professionals die reflexief zijn op wat ze zelf wel en niet kunnen, die zorgen dat het gesprek ontstaat en die bereid zijn om samen met betrokkenen oplossingen te vinden zonder dat ze denken iets ‘wel even te fiksen’. Emma Stoop ging op zoek naar methoden om contact te maken vóórdat je een plan of strategie uitzet en ze bracht communicatie tot stand op een niet-standaard manier. Met zo’n experimentele vorm breidt zij als het ware haar repertoire uit en dat neemt ze de rest van haar carrière mee. Ze weet voor altijd dat je ook contact kunt maken langs een andere route dan zenden, namelijk door de dialoog te zoeken en door bruggen te slaan.”

Meer over Jokes visie op dit onderwerp kun je teruglezen in het artikel waarin de livecast De 'bubbelsamenleving' in tijden van verkiezingen werd aangekondigd.