Een zomerse wandeling onder het bladerdak lijkt idyllisch, maar schijn bedriegt. Door droogte en extreme hitte kunnen zware takken onverwacht afbreken – ook als de boom er kerngezond uitziet. Deze zogenaamde ‘summer branch drop’ is een serieus risico, met name in het buitengebied waar helder boombeheer vaak ontbreekt.

Marinus van Haaften, docent-onderzoeker bij Hogeschool Inholland bij de opleiding Tuinbouw en Agribusiness en verbonden aan het lectoraat Integrale Voedsel- en Productieketens en tevens onderzoeker aan de Wageningen Universiteit, waarschuwt in een interview met Omroep Gelderland voor de gevaren. “Door droogte verliezen bomen hun interne spanning, waardoor takken verzwakken en spontaan kunnen breken”, legt hij uit. Daardoor kunnen gevaarlijke situaties ontstaan. Zoals in Gelderland waar van alle provincies de meeste slachtoffers zijn ontstaan door vallende takken en bomen in de afgelopen 24 jaar.

Hoewel in stedelijke gebieden boombeheer goed geregeld is, blijft het in landelijke gebieden achter. Eigenaren, versnipperd van particulieren, provincies tot uiteenlopende natuurbeheerders, hebben ieder hun eigen aanpak. En structureel toezicht op dat onderhoud ontbreekt. Vaak zijn particulieren zich onvoldoende bewust van de verantwoordelijk om bomen op hun grond goed te verzorgen. “De zorgplicht is wettelijk vastgelegd, maar veel mensen weten simpelweg niet dat die ook voor bomen geldt”, aldus Marinus.

Volgens hem vraagt dit urgente probleem om structurele oplossingen: regionale afspraken, meer bewustwording onder eigenaren en periodieke controles.

 Wil je hier meer over weten?
Bekijk (begin tot 2.35 min) en/of lees het interview met Marinus terug via Omroep Gelderland en denk mee over oplossingen voor een veilige zomerse leefomgeving.

Of meer weten over dit onderzoek? 
Check het onderzoeksproject op onze website: Vallende takken of bomen | Onderzoeksproject bij Hogeschool Inholland

De impact van storm Conall afgelopen woensdag heeft opnieuw het risico van vallende bomen in Nederland onderstreept. Marinus van Haaften, docent-onderzoeker bij het Kenniscentrum Agri, Food & Life Sciences (en de opleiding Tuinbouw & Agribusiness) van Hogeschool Inholland en onderzoeker bij de Wageningen Universiteit, werd hierover geïnterviewd door Editie NL en sprak bij Radio 1-programma Nieuws & Co over de resultaten van zijn onderzoek.

Steeds meer ongelukken door vallende bomen
Uit het onderzoek blijkt dat het aantal verwondingen door vallende bomen buiten de bebouwde kom de afgelopen decennia is gestegen met een gemiddelde toename van 13,2 procent per jaar tussen 1998 en 2021. “Het gebied buiten de bebouwde kom wordt steeds intensiever gebruikt, maar boombeheer is daar nog sterk versnipperd,” legt Marinus uit.

Het risico op verwondingen is in diezelfde periode aanzienlijk gestegen: van 1 op 7 miljoen in 1998 naar 1 op 1 miljoen in 2021, zeven keer zo groot. Zonder ingrijpen kan dit in 2044 oplopen tot 1 op 170.000.

Klimaatverandering en boomveiligheid
Hoewel veel mensen geneigd zijn de toename van ongelukken te koppelen aan klimaatverandering, is dit volgens Marinus geen directe factor. “In de onderzoeksperiode zien we geen toename in het aantal stormen of hun kracht,” legt hij uit, “maar veranderingen in het klimaat, zoals langere droogteperiodes of meer intense regenval, kunnen boomwortels aantasten. Dit heeft gevolgen voor de stabiliteit van de boom en de stevigheid van boomtakken.”

Op dit moment doet Marinus onderzoek naar oorzaken en bij welke boomsoorten dit vaker voorkomt. Deze boomsoorten zijn mogelijk niet goed bestand tegen klimaatverandering. “Door meer klimaatbestendige bomen te kiezen en beter na te denken over waar we ze planten, kunnen we risico’s aanzienlijk verminderen,” zegt hij.

Groen belangrijk voor de volksgezondheid
Bomen zijn belangrijk voor onze gezondheid. Extra schaduw verlaagt de temperatuur in steden en kan leiden tot een lager sterftecijfer. Minder bomen zorgen juist voor een toename van mensen die overlijden door hart-, vaat- en longziekten. "Om de positieve effecten maximaal te benutten, is het belangrijk om de negatieve effecten goed te beheren." 

Oplossingen voor de toekomst
Volgens Marinus ligt de sleutel tot meer veiligheid in betere samenwerking en uniforme naleving van richtlijnen tussen beheerders of eigenaren zoals provincies, waterschappen, Rijkswaterstaat en andere organisaties en particulieren. Gemeenten zijn de afgelopen tien jaar vooruitgegaan in boomveiligheidscontroles, maar buiten de bebouwde kom blijft dit achter. “Met het juiste beheer en het kiezen van de juiste boomsoorten kunnen ongelukken worden voorkomen,” aldus Marinus.

Een andere oplossing ligt in kennisdeling. Studenten kunnen een belangrijke rol spelen in het delen van die kennis, ze nemen het mee het werkveld in bij toekomstige functies bij natuurbeherende instanties, adviesbureaus, milieudiensten en gemeenten.

Wil je meer weten? 
Kijk dan de aflevering van Editie NL terug (item start op 45 seconden) en luister naar het Radio 1-programma  Nieuws & Co waarin Marinus zijn inzichten deelt. Of lees meer over zijn onderzoek op onze website of in Nature Springer.

In het fieldlab Circulaire Meststoffen werken vier groene hoge scholen samen met bedrijven, onderzoekers en mbo-studenten aan het toepassen van circulaire meststoffen in de land en tuinbouw. Studenten van Inholland en Lentiz onderzoeken bij Vertify in Naaldwijk of het mogelijk is om met biostimulanten van micro-organismen of organische zuren de opname van voedingselementen kunnen bevorderen. Ze doen dit in paprika met circulaire meststoffen van Van der Knaap groep. De paprika’s zijn tweede week van september geplant en worden dan 2 tot 3 maanden gekweekt. 

De studenten van Lentiz voeren met adviseurs vanuit Vertify en van der Knaap de teelt uit en de studenten van Inholland het onderzoek. Hiervoor doen de studenten visuele beoordelingen, maar ook kijken zij met Vivent plantsensoren of er al vroeg eventueel gebrek te signaleren is.   

Het onderzoek wordt financieel mogelijk gemaakt door SIA, zowel financieel als inhoudelijk ondersteund door SIGN en door bijdrage van de betrokken bedrijven. Het  is verbonden aan associate lectoraat Levende Teeltsystemen van Hogeschool Inholland.

Wie een bezoek brengt aan een tuinbouwkas, stapt als het ware in een nieuwe biotoop. Een plek waar de paprika’s, tomaten of rozen strikt gescheiden opgroeien van andere levensvormen, die mogelijk een bedreiging vormen. Frank van der Helm wil als nieuwe associate lector Levende Plantenteeltsystemen , onderdeel van Integrale Voedsel- en Productieketens, werken aan stabiele biodiverse ecosystemen voor de productie van voedsel en bloemen. “Ik wil het leven terugbrengen in de tuinbouw.” 

De tuinbouw zit in turbulent vaarwater. Door allerlei internationale ontwikkelingen is het steeds lastiger voor ondernemers om hun huidige economische model in stand te houden. Denk aan steeds strengere eisen rond gewasbeschermingsmiddelen, emissie van stikstof, fosfaat en CO2 en stijgende energieprijzen. Dit maakt Frank van der Helm , zelf zoon van een tuinbouwer, niet pessimistisch. Integendeel. “De uitdagingen in de tuinbouw bieden een uitgelezen kans om nieuwe kennis en technologie toe te passen. Het kan gaan om hightech toepassingen, zoals automatisering, robotisering en sensortechnieken, maar ook om nieuwe kennis over plantweerbaarheid, ecosystemen, moleculaire biologie en biochemische technologie.” 

Naar een systeem van weerbaar telen 
Als associate lector wil Frank van der Helm de verstoorde ecologische balans in de tuinbouw herstellen. “Een gewas staat een stuk sterker als je het laat groeien in een ecosysteem met een grote diversiteit aan levende organismen. Er zijn veel meer organismen die kunnen bijdragen aan de gezonde productie van het gewas dan ziekten en plagen.” Deze benadering wordt ook wel weerbaar of biologisch telen genoemd.

Biodiversiteit versterken en rendabel produceren 
“Biologische teelt of ‘organic’ is nu toch nog een niche in de tuinbouw, maar daar gebeuren wel heel interessante dingen”, vindt Van der Helm. “Door die kennis en kunde te combineren met nieuwe wetenschappelijke inzichten en nieuwe technologie, denk ik dat we levende teelsystemen kunnen ontwerpen als evenwichtige ecosystemen. Op die manier ontstaat een tuinbouwsector waarin telers de biodiversiteit versterken en rendabel produceren. Wat ik ook hoop is dat er zo weer plek is voor jonge ondernemers die kleinschalige bedrijven opstarten. Werken in de tuinbouw is toch meer dan een beroep, het is een levenswijze. Op deze manier wil ik tweeledig het leven terugbrengen in de tuinbouw.” 

Onderzoek, onderwijs en voorlichting 
Met onderzoek, onderwijs en voorlichting hoopt Frank van der Helm bij te dragen aan, wat hij noemt, de ecologisering van de tuinbouw. “Binnen het lectoraat lopen al verschillende onderzoeksprojecten. Bijvoorbeeld gericht op de biologische kwaliteit van de bodem en op het toepassen van circulaire meststoffen als alternatief voor kunstmest. Ik heb meegeschreven aan een projectvoorstel over natuur-inclusieve tuinbouw waarvan ik hoop dat het gehonoreerd wordt door NWO.” 

Jonge professionals opleiden 
Frank van der Helm was acht jaar docent-onderzoeker bij Hogeschool Inholland en zal blijven lesgeven. “Dat geeft me energie. Bovendien is onderwijs belangrijk om de tekorten aan hbo-professionals in de tuinbouw op te vullen. Jonge professionals zullen meewerken aan de transitie waarin de tuinbouw zich bevindt. Ik wil hun zoveel mogelijk kennis en vooral ook inzicht meegeven. Door mee te werken aan onze onderzoeksprojecten doen studenten al vroeg ervaring op met de complexiteit van onze tuinbouwproductiesystemen. Later, in de beroepspraktijk, kunnen ze daarnaar handelen.” Met voorlichting richt Frank van der Helm zich met name op de bedrijfsadviseurs, die een belangrijke rol hebben in de koers die ondernemers kiezen. “Als zij de basis kennen van weerbaar telen, kunnen ze daar ook goed over adviseren.” 

Combinatie van praktische en theoretische kennis 
Dat onderzoek, onderwijs en voorlichting zo vervlochten zijn, is het fijne van het werken in het hoger beroepsonderwijs, vindt Frank van der Helm . “We zitten heel dicht op de praktijk. Bij hbo-onderzoek en onderwijs werken we zo veel mogelijk samen met bedrijven en onderzoekers. En oud-studenten zie ik overal in de sector terugkomen; als ondernemer, als teeltspecialist of als adviseur. Ik dank veel aan mijn praktische achtergrond. De combinatie van praktische en theoretische kennis maakt dat je echt snapt wat er bij de productie in de tuinbouw gebeurt.” 
 

Samen met onderzoeker Jeroen Sanders van Vertify, tuinbouwadviseur Wim van de Ende, docent-onderzoeker Frank van der Helm en de studenten is Peter bezig met een onderzoek naar energiebesparende teeltmethoden voor hortensia’s. Een mooi voorbeeld van hoe organisaties succesvol kunnen samenwerken met onderzoekers en studenten van Inholland. Het hortensia-onderzoek is onderdeel van het grotere onderzoeksproject ‘Het Nieuwe Telen, gas erop!.’

Met studenten werken, leren én kennis opbouwen
Het hortensia-onderzoek kwam tot stand door een eerder uitgevoerd onderzoek naar cybidium (orchidee) binnen Het Nieuwe Telen, gas erop!. Peter was enthousiast over de resultaten van het onderzoek en stapte naar Inholland met de vraag of een soortgelijk onderzoek ook mogelijk zou zijn voor zijn teelt: de hortensia. Het idee dat hij op die manier met studenten kon samenwerken en tegelijkertijd kennis opbouwen maakte hem enthousiast. Frank van der Helm, docent-onderzoeker bij Hogeschool Inholland: “Vanuit daar hebben we Jeroen Sanders van Vertify en tuinbouwadviseur Wim van der Ende erbij betrokken. Samen hebben we gekeken welke interessante aspecten er op dit moment spelen in de sector en hoe dit aansluit bij het vak Toegepast Teeltonderzoek dat tweedejaars studenten van de opleiding Tuinbouw & Agribusiness volgen. Zo zijn we gezamenlijk gekomen tot een vraagstuk voor het onderzoek. Door op deze manier tot vraagstukken te komen weten we zeker dat onze onderzoeken relevant zijn.”

Toen Frank zeven jaar geleden begon als docent bij Inholland werkte studenten voornamelijk aan fictieve opdrachten, verzonnen door docenten. Daar wilde hij verandering in brengen. “Door het werkveld te betrekken bij het onderwijs krijg je veel relevantere vraagstukken die écht spelen in de praktijk. Studenten voelen dat ook en worden uitgedaagd en gemotiveerd door het feit dat ze aan het einde van de rit iets opleveren dat echt toegepast kan worden. Je merkt ook dat de het samenwerken met bijvoorbeeld een teler en adviseur ervoor zorgt dat ze zichzelf van hun beste kant willen laten zien. En juist díe intrinsieke motivatie zorgt ervoor dat ze dieper in zo’n onderzoek duiken, beter opletten en de kennis die ze opdoen beter onthouden.”

Buiten de gebaande paden treden
Dat het inderdaad niet blijft bij een ‘verslagje’ schrijven voor school, wordt duidelijk wanneer je de betrokken partijen vraagt naar de meerwaarde dat het onderzoeksproject heeft voor hun eigen werk. Peter: “In kleine stapjes leer ik steeds weer nieuwe dingen bij. De studenten durven echt out of the box te denken, wat mij weer laat zien dat de dingen niet altijd hoeven te gaan zoals ik ze geleerd heb: zo blijkt er veel meer mogelijk dan je zelf denkt.”

Daarnaast biedt het onderzoek ook de ruimte en het budget om te experimenteren, iets waar in het dagelijks werk van telers vaak geen ruimte voor is.  Onderzoeker Jeroen van Vertify: “In een omgeving als deze kun je ook echt de extremen opzoeken. Door te spelen met verschillende watergiftstrategieën en het EC-gehalte in de voeding van de plant in combinatie met verschillende teeltfactoren, onderzoeken de studenten hoe je een compacte kwalitatief goede hortensia kunt telen op een energiezuinige manier. Dat levert waardevolle inzichten op voor zowel de telers als de sector." 

De sector in beweging
Tijdens het onderzoek zijn er ook excursies geweest waarbij andere hortensiatelers een kijkje kwamen nemen in de kas. Peter de Munck:  “Het is mooi om te zien hoe ons hortensia-onderzoek ook het besef van belang van onderzoek binnen de sector aanwakkert. Telers die het allemaal niet zo nodig vonden, zijn na hun bezoek toch enthousiast. Zo zie je dat dit soort kleinschalig onderzoek zorgt voor interesse binnen de sector. Daarnaast laat het zien dat, ondanks de relatief kleine teelt, er wél interessante dingen gebeuren en mogelijk zijn.”

In de eerste video vertellen Woody Maijers en Amber Akerboom over het Innovatiepact. Woody is programmaregisseur van het Innovatiepact én lector Integrale Voedsel- en Productieketens bij Inholland, Amber studeert Food Commerce and Technology en ondersteunt Woody bij de uitvoering van het Innovatiepact. Amber vindt het belangrijk dat er samenwerkingen zijn. "Op deze manier worden problemen vanuit verschillende hoeken belicht. Daarnaast is het voor mij, als student, interessant omdat ik zo gelijk leer vanuit het beroepsveld." Dat kan Woody alleen maar beamen. "De studenten van nu zijn de medewerkers van de toekomst. Het is heel mooi om met studenten projecten op te pakken. En hun oplossingen vervolgens terug te brengen naar de ondernemers."

In de tweede video vertellen Sjoerd Nieboer en Jeroen Ammerlaan over Flexibele deeltijdopleiding Tuinbouw & Agribusiness van Inholland. Sjoerd is coördinator en leercoach bij de Flexibele deeltijdopleiding, Jeroen is bloementeler in Berkel en Rodenrijs en volgt de deeltijdopleiding. Sjoerd: "Het is niet de bedoeling om per se veel de schoolbanken in te gaan, maar juist om in de praktijk te leren. En dat is interessant voor iedereen die al in de tuinbouw werkt en zichzelf verder wil ontwikkelen op hbo-niveau." Zoals Jeroen. Door de groei van zijn bedrijf veranderde ook zijn rol binnen het bedrijf. "Ik vond dat mijn theoretische kennis wat achter was gebleven. Wat ik vroeger met mijn boeren verstand deed, kan ik met de theorie nu veel beter benutten."  

Meer lezen? Bekijk dan ook de uitgave Goud zichtbaar maken.

Samen met ruim 40 bedrijven, onderwijsinstellingen, kennisinstellingen en overheden ondertekende Hogeschool Inholland vrijdag het vernieuwde Innovatiepact van Greenport West-Holland. Met als doel om het innovatieklimaat voor de regionale glastuinbouw te verbeteren. Dat gebeurt onder meer door Communities of Practice op te zetten voor ‘kansrijke doorbraakinnovaties’.

“Door deel te nemen aan het Innovatiepact versterken we het innovatieklimaat in de groene sector in de regio”, zegt collegevoorzitter Bart Combee, die het Innovatiepact namens Inholland ondertekende. “Ook onze studenten profiteren hiervan; ze kunnen deelnemen aan interessante projecten, bijdragen aan onderzoek en vaardigheden opdoen, die ze direct in de praktijk kunnen toepassen. Zo wordt ook hun positie op de arbeidsmarkt weer beter.”

Greenport West-Holland is de regionale netwerkorganisatie van overheid, bedrijfsleven, onderwijsinstellingen en kennisinstellingen. Samen werken zij aan een vitale en duurzame toekomst voor het regionale tuinbouwcluster. Innovatie speelt daarbij een cruciale rol. Voor een deel ontstaan innovaties als vanzelf in de praktijk. Maar er zijn onderwerpen en thema’s die meer inzet en energie vragen en tegelijk grote impact kunnen hebben: dit zijn de zogenoemde doorbraakinnovaties.

Een platform voor innovatie, verlengd tot 2025
Daarom startte de Greenport in 2018 met het Innovatiepact, dat door tientallen partijen werd ondertekend, waaronder Inholland. Het Innovatiepact is ingericht als platform voor innovatie: partners ontwikkelen samen ambities en werkagenda’s, op basis van mogelijke knelpunten bij ondernemers. Daarvoor worden onder meer bestaande initiatieven in kaart gebracht, tijdelijke coalities gevormd en projecten mogelijk gemaakt. Het Innovatiepact is nu verlengd tot 2025 en gaat door op de ingeslagen weg.

De resultaten tot dusver
De afgelopen jaren zijn op aansprekende thema’s samenwerkingen gestart, zoals op het gebied van human capital, digitalisering, functionele biodiversiteit, gezonde voeding, water en plastics. Het gaat in totaal om veertien onderwerpen. Bij veel van die onderwerpen zijn nu al concrete resultaten geboekt, zoals de start van een aantal Communities of Practice, de ondertekening van het Deelakkoord Human Capital Zuid-Holland Greenport West-Holland en verschillende samenwerkingen en onderzoeken op het gebied van vertical farming.

Hogeschool Inholland is betrokken bij diverse lopende onderzoeksprojecten. Zo doet Inholland-lector Petra Biemans samen met onderzoekers van de Haagse Hogeschool onderzoek naar ‘duurzame learning communities’ voor ondernemers en hun medewerkers. Dit om meer resultaat te behalen uit de deelname aan publiek-private samenwerkingen in de Greenport.

Ander voorbeeld is de vorming van de Learning Community Greenport Horti Campus. Doel is leergemeenschap te realiseren waarin wo, hbo, mbo en bedrijven nauw samenwerken om innovatieve vragen vanuit het bedrijfsleven goed en snel op te kunnen pakken en een vernieuwingsimpuls te geven aan het beroepsonderwijs. Daarnaast zijn er verschillende projecten rond vertical farming, glastuinbouw en de (circulaire) stad. Voorbeelden van projecten zijn ook te vinden in de recent verschenen onderzoeksbundel Goud zichtbaar maken van het Research & Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences van Hogeschool Inholland.

Geïnteresseerd in vertical farming, de verbetering van de leefomgeving van bijen, het Innovatiepact Greenport West-Holland of andere maatschappelijke vraagstukken en uitdagingen uit de Nederlandse tuinbouw- en agri & foodsector? Pak de bundel ‘Goud zichtbaar maken’ erbij van het Research & Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences (RIC AFL) van Hogeschool Inholland. Een uitgave bol van voorbeelden van projecten waarin studenten, docent-onderzoekers en lectoren en het werkveld werken aan praktijkgericht onderzoek.

“We hebben een ijzersterk verhaal te vertellen en een schat aan relevante onderzoeksresultaten om te laten zien. En hoe maak je goud zichtbaar? Durf te onderzoeken en durf te leren!”, zegt Gerry Kouwenhoven, onderzoeker en coördinator van het RIC AFL in het voorwoord. Zij stelde de bundel samen met lectoren, business-developers en docentonderzoekers.

Mooie voorbeelden in de Week van de Circulaire Economie
Juist tijdens de Week van de Circulaire Economie 2021 biedt de uitgave een mooi overzicht met een twintigtal concrete voorbeelden die de link leggen met het weekthema. Zoals het driejarige programma ‘Transitie naar een duurzaam voedselsysteem’ van lector Patrick Huntjens. Daarin werken onder de vlag van de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) wetenschappers uit het wo en hbo samen met een groot aantal bedrijven, NGO’s en innovatieve platforms. Het overkoepelende doel van dit project is om te komen tot een beter begrip van het Nederlandse voedselsysteem, een nieuw ontwerp voor een duurzaam toekomstig voedselsysteem en het identificeren en valideren van sturingsmechanismen om de transitie naar zo’n voedselsysteem te realiseren.

Samenwerken aan een toekomstige stad
Ander voorbeeld is de ontwikkeling van de nieuwe minor ‘Samen Werken aan een toekomstige stad’ waar Inholland-studenten zich per september 2021 voor kunnen inschrijven. Tijdens deze transdisciplinaire minor kunnen Inholland-studenten van verschillende opleidingen aan de slag met grote maatschappelijke vraagstukken om zich goed voor te bereiden op hun toekomstige rol als professional. De brede insteek is gekozen omdat actuele complexe vraagstukken in de stad om een brede aanpak vragen. Complexe vraagstukken houden zich immers niet aan ‘domeingrenzen’.

Verminderen van reststromen
Of neem het project dat zich richt op het verminderen van reststromen. Onderzoekers, studenten en werkveld nemen het voedselsysteem onder de loep om te kijken in welke keten de voedselverspilling het grootst is. In samenwerking met bedrijven wordt vervolgens gezocht naar kansrijke oplossingen en manieren om die oplossingen te implementeren.

De onderzoeksbundel Goud zichtbaar maken is bedoeld als inspiratiebron, naslagwerk en als relatiegeschenk. Geïnteresseerden kunnen zich melden bij Gerry Kouwenhoven.