Mensen met de ziekte van Korsakov verkeren vaak in een uitzichtloze situatie. Door overmatig alcoholgebruik en een slecht eetpatroon zijn ze fysiek, cognitief en mentaal er zo slecht aan toe, dat ze permanent opgenomen moeten worden. Regiebehandelaar en docent Winne Kramer besloot haar PhD af te breken voor een professional doctorate (PD) bij Hogeschool Inholland om te werken aan een oplossing in de praktijk. “Ik wil in de praktijk iets doen aan vroegsignalering en een betere behandeling.”

Winne heeft een lange geschiedenis als verpleegkundige en verpleegkundig specialist. Sinds vier jaar is ze regiebehandelaar bij zorgorganisatie QuaRijn op de afdeling gespecialiseerd in begeleiding en behandeling van mensen met het syndroom van Korsakov. Daarnaast is ze docent bij de Master of Advanced Nursing Practice van Inholland. “We zien dat mensen naast een alcoholverslaving ook regelmatig psychische gezondheidsproblemen hebben”, zegt ze. Het maakt Korsakov een veelkoppig monster en de behandeling buitengewoon complex. “Het vakgebied staat nog in de kinderschoenen en veel professionals in de zorg, het welzijnswerk, politie en justitie herkennen de symptomen niet.”

Doorvragen bij patiënten
Preventie is ook heel lastig, weet Winne. “Mensen komen er niet graag voor uit dat ze te veel drinken. Vaak kloppen ze met een andere vraag aan bij de huisarts. Maar als je als arts er niet helemaal de vinger achter kunt krijgen, zou ik willen adviseren om door te vragen: hoe zit het met je alcoholgebruik, vind je dat je daarin hulp nodig hebt? Uit onderzoek dat ik eerder deed komt naar voren dat deze mensen verlangen dat deze vragen worden gesteld.”

Praktijkgerichte PD
Het wetenschappelijk onderzoek waar Winne op doelt, was voor haar academische promotie. Na drie jaar besluit ze daarmee te stoppen en te kiezen voor een praktijkgericht PD-onderzoek. “De nood is te hoog. Ik merk het aan den lijve, want als regiebehandelaar ben ik eindverantwoordelijk voor iemands leven. De diagnose Korsakov is namelijk een levenslang. Je komt op een gesloten afdeling terecht en de meeste patiënten komen daar niet meer uit. Een patiënt zei eens tegen mij: ‘Ik had liever een gevangenisstraf, dan had ik tenminste uitzicht om ooit vrij te komen.’ Dat doet veel met me. Als we eerder kunnen ingrijpen en voorkomen dat het zover komt, kunnen we deze mensen een betere kwaliteit van leven geven. We voorkomen daarmee ook andere problemen, zoals verkeersongevallen door dronkenschap en huiselijk geweld.”

Nieuwe kliniek opzetten
Winne zet zich sinds 1 februari vier jaar fulltime in voor haar PD-onderzoek. Het eerste jaar staat in het teken van stellen van de probleemanalyse, het beschrijven van de Korsakov-patiënt als persona en het in kaart brengen van diens klantreis. Op basis van de uitkomsten start ze begin volgend jaar bij QuaRijn een kliniek met tien bedden voor verbeterde diagnostiek, herstel en revalidatie. Deze Observatie Sreenings Unit zal op basis van data en ervaringen van patiënten en professionals steeds verder worden verbeterd. “We willen hiermee voorkomen dat patiënten van het kastje naar de muur worden gestuurd. Nu is het namelijk vaak zo dat zij bij de verslavingszorg de opdracht krijgen eerst aan hun psychische problemen te werken, terwijl de ggz pas een behandeling start als zij nuchter zijn. Onze kliniek zal een gat vullen in de klantenreis. Niet alleen in onze regio, maar ook nationaal én internationaal kan ons prototype worden overgenomen.” Daarnaast zal Winne vanuit haar onderzoek coaches, welzijnswerkers en andere professionals voeden met kennis om problematisch alcoholgebruik vroegtijdig te signaleren.

Co-design
Het is duidelijk, Winne heeft een complex probleem te pakken. “En daarom nodig ik stakeholders van diverse domeinen uit om mee te werken aan de oplossing door co-design: huisartsen, politiemensen, thuiszorgmedewerkers, mantelzorgers, ervaringsdeskundigen. Het is praktijk- en ontwerpgericht, want ik doe geen onderzoek om het onderzoek. Ik wil met de methode van design thinking telkens weer terugkeren naar het beginpunt: hebben we een antwoord op de behoefte uit de praktijk of is er nog meer nodig?” Verschillende (associate) lectoren zijn betrokken, zoals Robbert Gobbens, van Gezondheid & Welzijn van Kwetsbare Ouderen en Wilma Swildens van Interprofessionele zorg in de GGZ, (Robbert en Wilma zijn verbonden aan het Centre of Expertise Preventie in Zorg & Welzijn) Guido Stompf van Design Thinking en Niels Hermens van Empowerment & Professionalisering, plus Sjenny Winters van QuaRijn en Erik Oudman van Korsakovcentrum Slingendael.

Studenten betrekken
Winne betrekt ook graag studenten bij haar onderzoek. “Ik zou willen zien dat studenten onderzoek meer gaan omarmen, want voor een betere behandeling in de praktijk is onderzoek nodig. Het onderzoek moet dan ook leuk en praktijkgericht voor hen zijn. Iets wat ze bijvoorbeeld kunnen doen op het nieuwe Observatie Sreenings Unit. Daarmee wil ik ook het stigma wegnemen rond psychiatrie die ik zie bij professionals. Ze vinden psychiatrische patiënten ingewikkeld en weten niet wat ze moeten zeggen. Dat stigma moeten we doorbreken, want vroeg of laat kom je deze patiënten tegen, ook mensen die overmatig drinken. Dan is het belangrijk dat je hoe te handelen. Want vroegsignalering begint bij de zorgopleidingen.”

Mensen met een niet-westerse migratieachtergrond hebben meer kans op psychiatrische problemen met ernstigere symptomen. Onderzoeker Duygu Gulgun van Altrecht Zorgmonitor deed onderzoek naar verschillen in zorgbehoeften tussen westerse en niet-westerse patiënten tijdens behandeling in de GGZ, samen met Wilma Swildens, lector Interprofessionele Zorg in de GGZ bij Hogeschool Inholland, en onderzoeker Welmoed van Ens.

Inholland werkt nauw samen met Altrecht. Zo hebben we in samenwerking met de GGZ-instelling het lectoraat ingesteld om vanuit onderzoek, onderwijs en praktijk te werken aan interprofessionele zorg voor mensen met psychische aandoeningen. In een interview gaat onderzoeker Duygu in op de studie die ze met haar collega-onderzoekers deed naar de verschillen in zorgbehoeften tussen westerse en niet-westerse patiënten tijdens behandeling in de GGZ.

Onvervulde zorgbehoeften
“Onze studie liet zien dat mensen met een niet-westerse migratieachtergrond vaker te maken hebben met sociaaleconomische problemen en meer zorgbehoeften hebben bij aanvang van de behandeling”, zegt Duygu. Bij hen is ook sprake van meer onvervulde zorgbehoeften en dat heeft aandacht nodig. “Samenwerking tussen GGZ en sociale instanties is cruciaal om de sociaaleconomische omstandigheden van deze patiënten verder te verbeteren. Bijvoorbeeld door meer aandacht te besteden aan werkgelegenheid en onderwijs, en door maatwerk te leveren in de ondersteuning bij herstel.”

Gelijke kansen
Voor het verbeteren van de zorg voor mensen met een niet-westerse migratieachtergrond ziet Duygu uitdagingen. “Een belangrijke uitdaging is het aanpakken van de barrières die deze mensen ervaren in het zoeken en krijgen van adequate zorg. Ik hoop dat ons onderzoek bewustwording creëert over de ongelijkheden in de samenleving die zich terugvertalen in de zorg en waar nodig inspireert tot actie. Hopelijk leidt dit tot beleid en interventies die recht doen aan de diversiteit van onze samenleving en ervoor zorgen dat iedereen gelijke kansen krijgt op herstel en een zinvol leven.”

Lees het hele interview op de website van Altrecht.

Uit het onderzoek ‘Leefstijl bij jongvolwassenen met en zonder psychotische stoornis’ blijkt dat jongvolwassenen met een psychotische stoornis aanzienlijk ongezondere leefstijlkenmerken dan de vergelijkingsgroep hebben. Volgens Wilma Swildens, lector Interprofessionele zorg in de GGZ bij Hogeschool Inholland en senior-onderzoeker bij Altrecht,  is het voor behandelaren daarom belangrijk om meer te screenen en al vroeg in de behandeling aandacht te hebben voor een gezonde leefstijl. 

Het doel van het onderzoek was om de leefstijl te beschrijven van 90 cliënten van de Altrecht afdeling ABC waar jongvolwassenen (18-28 jaar) met een psychotische stoornis behandeld worden. Dit vergeleken met 137 jongvolwassenen uit de algemene bevolking zonder psychotische stoornis. Daarbij werden onderdelen van het intake-instrument Leefstijl-in-beeld gebruikt. Ook waren er interviews met leefstijlcoaches werkzaam bij Altrecht ABC. 

Verhoogd BMI & meer roken 
Uit de resultaten bleek dat bij de jongvolwassenen met een psychotische stoornis veel vaker sprake is van een verhoogde Body Mass Index (BMI; 53% tegen 18%), roken, middelengebruik, en een gebrek aan gezonde voeding en beweging. Ook waren zij minder tevreden over hun lichamelijke en psychische gezondheid. Wilma over deze resultaten: "De uitkomsten laten zien dat zelfs voor een jonge groep patiënten leefstijlinterventies noodzakelijk zijn.” 

ABC voorloper op het gebied van leefstijl 
De leefstijl-intake vormde volgens de leefstijlcoaches een goed startpunt om aan verbetering te werken; hiermee kunnen patiënten inzicht krijgen in gezonde en ongezonde aspecten van hun leefstijl. Volgens Wilma blijkt in de praktijk dat de verandering naar gezond(er) gedrag wel lastig te realiseren is. Ze pleit daarom ook voor meer samenwerking tussen verschillende (zorg)professionals op het gebied van leefstijl zoals sportcoaches en diëtisten in de wijk. Wilma noemt ABC van Altrecht een voorloper op het gebied van leefstijl, omdat er onder andere leefstijlcoaches werken. Ook is er veel aandacht voor bewegen en sport. 

Leefstijlinterventies al vroeg inzetten 
Wiepke Cahn is hoogleraar Lichamelijke gezondheid bij psychiatrische aandoeningen aan het UMC Utrecht. Volgens Wiepke laat dit onderzoek verder zien dat jonge mensen met een psychotische kwetsbaarheid door hun ongezonde leefstijl ook een hoog risico lopen op gewichtstoename en dus op suikerziekte en hart- en vaatziekten. “Om erger te voorkomen is inzet van leefstijlinterventies al voor- en bij het starten van de behandeling van groot belang. Leefstijlinterventies bij psychische aandoeningen zijn effectief, in het bijzonder bewegen. Kennis over de effecten van leefstijlinterventies moet standaard een plek in het onderwijs en in vervolgopleidingen krijgen.”

Om te komen tot een effectieve aanpak van cliënten met een ernstige psychische aandoening is een interprofessionele samenwerking van cruciaal belang. Maar andere financieringsvormen, verschillen tussen opleidingen en bijvoorbeeld het vasthouden aan gescheiden taken, zorgen geregeld voor obstakels in de samenwerking. Die obstakels wegnemen en de wensen en behoeften van de cliënt als uitgangspunt nemen in hun behandeling is precies waar lector Wilma Swildens, lector Interprofessionele zorg in de GGZ, zich al jaren voor inzet. Ze schreef mee aan het onlangs verschenen boek ‘Van solo naar synergie’ van Jan-Jaap Reinders en Peter Pype; een handboek voor de ontwikkeling van interprofessionele praktijk, onderwijs en onderzoek.

“Het is best moeilijk om te achterhalen wat een client wil en vaak zijn hun problemen heel complex”, vertelt Wilma. “Wat is de psychische aandoening, zijn er lichamelijke klachten, hoe is de thuissituatie, is er sprake van verslaving en hebben mensen een dagactiviteit? Juist omdat het zo complex is, is het belangrijk dat instellingen goed samenwerken.” Dat gebeurt gelukkig ook steeds meer. Instellingen in Utrecht werken al langer met het samenwerkingsmodel FACT, flexible assertive community treatment. Dat is een multidisciplinair ambulant team dat gezamenlijk zorg biedt voor mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen, die vaak problemen hebben op meerdere levensgebieden. Uitgangspunt is dat mensen meer grip krijgen op hun dagelijks leven. De uitkomsten van deze methode zijn positief.

Persoonlijker en meer betrokken
Dat het nóg beter kan bewijst Gebiedsgericht Werken. Onder andere in Utrecht zijn in 2016 vanuit Altrecht, specialistische geestelijke gezondheidszorg, pilots gestart met GGZ in de Wijk. Die werken ook op basis van FACT, maar de zorg komt vanuit één wijk en er is een gezamenlijk pand met begeleid en beschermd wonen. Het doel is om bredere zorg te bieden, passend bij de diverse behoeften van cliënten in hun eigen leefomgeving. De bedoeling is om daarmee het aantal opnamedagen terug te dringen. En met succes. Gemiddeld genomen worden cliënten zo’n acht dagen per jaar opgenomen, maar in de wijken met Gebiedsgericht Werken is dat gemiddeld 4,4 dagen per jaar. Dat scheelt zo’n 1200 euro per cliënt. Maar minstens zo belangrijk zijn de positieve ervaringen en reacties van cliënten op deze vorm van hulpverlening: “Voorheen had ik het gevoel dat er meer afstand was tussen mij en de casemanager. Dat ik een van de velen was. Nu merk ik dat ze toegewijd en betrokken zijn.” “Ik spring op mijn fiets en ben er in vijf minuten.” “Het is persoonlijker en mijn leven is hier. Deze omgeving voelt vertrouwd.”

Elkaar kennen voorwaarde voor samenwerken
Doordat hulpverleners van verschillende instellingen in hetzelfde gebied werken, kennen ze elkaar en dat is een belangrijke voorwaarde om goed te kunnen samenwerken. Interprofessionele samenwerking is niet voor niets de kern van het boek ‘Van Solo naar synergie’. “Het is belangrijk dat we onze studenten interprofessioneel leren samenwerken”, legt Wilma uit. “Dan stromen er nieuwe professionals uit die al bij de start weten wat ze moeten doen. Je kunt namelijk niet overal een expert in zijn. Je moet over je eigen grenzen heen kunnen kijken en waar nodig hulp vragen van andere professionals. Dat noemen we T-shaped professionals, waar bij de staande balk van de T staat voor de eigen expertise en de liggende streep voor het kunnen zien van het grotere geheel.”

Goede stappen
Wensen heeft Wilma nog zeker. “Ik hoop dat meer studenten zich voor interprofessionele zorg voor mensen met een psychische aandoening gaan interesseren. Ook is het belangrijk dat de GGZ de methodieken die zijn gericht op participatie en herstel nog meer toepast om samenwerking met het netwerk in de wijk. Dus bijvoorbeeld cliënten samen met wijkorganisaties beter begeleiden bij wonen, sociale contacten en werk. Nog niet alle cliënten krijgen deze zorg in voldoende mate.” Maar ze is vooral blij met de vooruitgang die al is geboekt. “Instellingen hebben goede stappen gezet. Er is meer contact. Casuïstiek wordt samen doorgesproken en hulpverleners leren van elkaar. De situatie van cliënten in wijken met Gebiedsgericht Werken is verbeterd. Ook ervaren cliënten dat de zorg toegankelijker is en kunnen ze gemakkelijker worden doorverwezen. De tijd voor een onderling consult of verwijzing tussen instellingen is volgens zorgmedewerkers korter en er zijn al minder opnamedagen. Dat is allemaal positief.”

Het bijzonder lectoraat Interprofessionele zorg in de GGZ is met vier jaar verlengd. In 2018 startte lector Wilma Swildens aan de opdracht om te onderzoeken hoe mensen met ernstige psychische aandoeningen thuis betere zorg en ondersteuning kunnen krijgen.

De zorgbehoefte bij mensen met ernstige psychische aandoeningen is vaak complex. Zo is er hulp nodig bij klinische behoeften. Denk aan psychiatrische behandeling en crisisopvang. Maar ook bij humanitaire behoeften, zoals fysieke veiligheid, een geschikte woning, acceptatie als persoon, gezondheid en leefstijl, en bij rehabilitatiebehoeften, zoals zelfstandig wonen, sociale contacten en werk. Om in deze behoeften te voorzien wordt de zorg steeds vaker ambulant en gebiedsgericht, in de wijk en interprofessioneel georganiseerd. Interprofessionele zorg betekent dat meerdere werkers binnen de zorg met verschillende professionele achtergronden samenwerken met de patiënt en familie om de best mogelijke te bieden. Gebiedsgerichte en interprofessionele zorg blijkt in de praktijk nog geen eenvoudige opgave. Want hoe doe je dat in nauwe samenwerking met ervaringsdeskundigen en met inzet van verschillende professionals en naasten?

Bijzonder lectoraat
Het bijzonder lectoraat is ingesteld in samenwerking met de GGZ-instelling Altrecht. Daar doet Wilma een groot deel van de week onderzoek, onder meer naar zorg voor mensen met ernstige psychische aandoeningen. “In de meeste gevallen gaat het om mensen met psychosen, maar er kan ook sprake zijn van verslaving- of persoonlijkheidsproblemen. Ze wonen in de meeste gevallen thuis en een deel krijgt begeleiding bij wonen. Naast hun specifieke klinische zorgbehoeften, hebben ze vaak ondersteuning nodig bij zelfstandig functioneren. Een deel van de cliënten heeft problemen bij zelfstandig wonen, sociale contacten en meedoen in werk of dagbesteding en ook houden ze er vaak een ongezonde leefstijl op na en krijgen ze te maken met het stigma op psychische aandoeningen.”

Studenten ervaring laten opdoen
De opeenstapeling van problemen bij mensen met ernstige psychische aandoeningen vraagt om een interprofessionele aanpak. Verschillen in de aard van de problemen vragen om hulpverleners met verschillende professionele achtergronden om hier iets aan te doen. De zorg wordt dan vollediger, beter toegankelijk en effectiever en het blijkt ook dat patiënten er tevredener over zijn. “Het interprofessionele karakter van het domein Gezondheid, Sport en Welzijn van Hogeschool Inholland was een reden om hier het lectoraat in te stellen”, zegt Wilma. “Want zo combineren we de expertise vanuit de GGZ met de expertise van en het onderzoek door Hogeschool Inholland rond bijvoorbeeld GGZ-verpleegkunde en in het sociaal domein. Bovendien kunnen we studenten van opleidingen zoals Verpleegkunde, Social Work en Sportkunde interessante en nuttige ervaring laten opdoen met interprofessioneel werken en met het werken in de GGZ. Dit draagt bij aan een goede voorbereiding op de toekomstige werkwijze.”

Interprofessionele, gebiedsgerichte zorg
Tot haar genoegen ziet Wilma een groeiende belangstelling voor interprofessionele, gebiedsgerichte zorg voor cliënten. “Naast de inzet van ambulante outreachende teams (FACT-teams: Flexibele Assertive Community Treatment teams, red) wordt vanuit de psychiatrie ook meer gewerkt volgens een netwerkbenadering: het sociale netwerk van individuele cliënten wordt daarin aangesproken naast de formele structuur van professionals. En er komen steeds meer GGZ-gebiedsteams die in de wijk aanwezig zijn, dichtbij cliënten." Onderzoek van onder meer Wilma en studenten wijst erop dat professionals daardoor cliënten beter leren kennen, onderling beter samenwerken en dat cliënten gebruikmaken van een breder aanbod van activiteiten.

Samenwerken met studenten
Gert Schijven is sociaal-psychiatrisch verpleegkundige en manager van een gebiedsteam bij Altrecht en Lister. Hij begeleidde de studenten binnen het Leernetwerk in Utrecht. “Jammer was dat we bijna het gehele project te maken hadden met corona. Daardoor was fysiek contact – een heel belangrijk onderdeel van de zorg – onmogelijk. Ik had de studenten gegund dat ze wat meer van het werk in de praktijk hadden meegekregen, want het is belangrijk dat ze zien wat de zorg in de GGZ inhoudt. Toch ben ik blij dat ik met ze heb samengewerkt. Hun nieuwsgierigheid, frisse blik en de tijd om ergens goed in te duiken leveren echt wat op. Zo hebben ze de contacten tussen de wijkorganisaties en maatschappelijke instanties en professionals geïnventariseerd. Fijn is ook dat we met hun advies structureel overleg hebben ingevoerd tussen het Gebiedsteam GGZ en de buurtteams in ons werkgebied. Die coördinatie is heel belangrijk voor herstelgerichte én preventieve zorg.”

Psychiatrie interessant voor studenten
Ondanks corona heeft het project studenten veel bijgebracht, stelt teamleider Verpleegkunde Patricia Kaiser. “Zij hebben in theorie heel goed doorgekregen hoe complex de zorg voor de cliënten is en welke verschillende disciplines en organisaties daarbij een rol spelen. Ze hebben de taken van de organisaties en de rol van de cliënt zelf onderzocht en gekeken hoe ze de samenwerking kunnen opzoeken en zaken aan elkaar kunnen overdragen.” Patricia denkt dat de praktijk aantrekkelijker voor studenten is geworden. “Studenten vinden die hoge complexiteit van zorg leuk. Dat ze met een helikopterview naar de situatie van een cliënt kunnen kijken wat verder gaat dan alleen patiëntenzorg. Hiermee komt echt het hbo-niveau om de hoek kijken. De psychiatrie blijkt dan toch wel heel interessant te zijn.”

Toekomstig onderzoek
Wilma is van plan om de komende vier jaar binnen het lectoraat onderzoek naar wijkgericht werken verder te ontwikkelen. “Daarnaast wil ik me onder meer richten op leefstijlondersteuning, waar GGZ-instellingen gelukkig ook steeds meer aandacht voor hebben en op interventies gericht op sociale participatie van cliënten in wonen, werk, opleidingen en sociale contacten. Maar ook op zorgbehoeften van cliëntengroepen die onderbelicht zijn en op de verbinding tussen formele en informele zorg.” Genoeg te doen dus, ook voor studenten. “Ik wil hen blijven betrekken bij het onderzoek in de vorm van innovatieopdrachten. Juist ook om ze te interesseren voor het werk in de GGZ. Want daar hebben we goede professionals hard nodig.”

De geestelijke gezondheidszorg (GGZ) vindt steeds meer plaats in de wijk gecombineerd met andere disciplines uit de eerste lijn en welzijnsorganisaties. Volgens Wilma Swildens, lector Interprofessionele zorg in de GGZ, is dat een gunstige ontwikkeling. In haar lectorale rede op 29 maart ging ze in op de vraag hoe interprofessioneel samenwerken kan bijdragen aan herstel van cliënten met ernstige psychische aandoeningen. “Dit vraagt om professionals die over de eigen grenzen kunnen heen kijken. GGZ-teams in de wijk zijn voor studenten een goede omgeving om dit te leren.”

Wilma’s rede in de Utrechtse Boothstraatkerk is haar officiële start als lector bij Inholland. “Wilma werkt ook voor GGZ-instelling Altrecht en dat illustreert de goede samenwerking die we met deze werkveldpartner hebben”, Marije Deutekom, directeur van het Domein Gezondheid, Sport & Welzijn. Voordat het tijd is voor haar rede, geeft Marije het woord aan Berno van Meijel, lector GGZ-Verpleegkunde bij Inholland en aan Russel Cummins, ervaringsdeskundige bij GGZ-instelling Altrecht.

Positief stimuleren
Tussen Berno en Russel volgt een boeiend gesprek over leefstijl, herstel en de invloed van een goede hulpverlener. “Patiënten in de ggz leven gemiddeld 20 tot 25 jaar korter dan andere mensen”, weet Berno. “Dat maakt aandacht voor leefstijl zo belangrijk, liefst vanuit een integraal perspectief.” Russel erkent het belang. “Maar wat niet helpt is mensen onder dwang te veranderen. Ga na waarom iemand blowt of rookt, probeer positief te stimuleren en geef hoop dat het lukt.” Berno knikt: “Het is een individueel proces. Wat voor de een werkt, werkt voor de ander niet.” En daarom heb je volgens Russel als hulverlener bepaalde competenties nodig. “Je moet compassie hebben en nieuwsgierig zijn naar de ander, niet als casus of ziektebeeld, maar als compleet mens.”

Onderzoek bij Altrecht

Lex de Grunt is bestuurder van Altrecht, waar Wilma onderzoek doet naar herstelgerichte zorgvernieuwing, maatschappelijke participatie en preventie. “Sinds 1996 doe je dat rond de vraag hoe mensen met ernstige psychische aandoeningen op verschillende levensterreinen kunnen herstellen”, spreekt hij haar toe. “Jouw recente onderzoek laat zien dat de inzet van gebiedsteams goede resultaten oplevert voor patiënten. We zijn trots op jou als onderzoeker.”

CoE Preventie in Zorg & Welzijn
Namens Inholland spreekt ook Marije haar trots uit. “Jouw onderzoekslijn past perfect in onze Centre of Expertise Preventie in Zorg & Welzijn. Hier werken we interprofessioneel samen voor een gezonde samenleving en combineren we onderzoek en onderwijs om de professional van de toekomst op te leiden. Met compassie en nieuwsgierigheid als kernwaarden, zoals Russel zo mooi zegt.”

Zelfmanagement en empowerment
In haar rede breekt Wilma een lans om de wensen van cliënten centraal te stellen en meer interprofessioneel en gebiedsgericht te werken. “Hoe kunnen we dit organiseren met oog op herstel van mensen met ernstige psychische aandoeningen? Hoe stemmen we onderwijs aan toekomstige professionals hierop af? Dat zijn de onderzoeksvragen van mijn onderzoekslijn.” Volgens Wilma biedt Inholland hiervoor een goede plek. “Mijn onderzoekslijn is ingebed in het brede Domein Gezondheid, Sport & Welzijn. We werken samen met nursing, social work, medische technologie, sport- en mondzorgkunde. Allemaal vanuit één visie: zelfmanagement en empowerment bij cliënten bevorderen.”

Resultaten interprofessionele, gebiedsgerichte GGZ
Wilma toont onderzoek waaruit blijkt dat interprofessionele, gebiedsgerichte GGZ tot herstel leidt. Zoals met de inzet van in de wijk werkende FACT-teams (Flexibele Assertive Community Treatment), die flexibel en multidisciplinair inspelen op de zorgbehoefte van de cliënt. “Maar ook het inschakelen van familie, naasten en van ervaringsmedewerkers bij crisissituaties is van belang. Proeftuinen met Gebiedsteams GGZ laten net als FACT-teams goede uitkomsten zien. Cliënten functioneren na verloop van tijd bijvoorbeeld beter, ervaren een hogere kwaliteit van leven. Daarnaast biedt gebiedsgericht werken extra voordelen. Cliënten ervaren een ruimere toegang tot zorg, zijn erg tevreden dat ze met diverse zorgvragen op een plek dichtbij huis terecht kunnen en hun gevoel van persoonlijke veiligheid is groter.”

T-shaped professionals
“Gebiedsgerichte, interprofessionele GGZ vraagt om T-shaped professionals die over de eigen grenzen heen kijken", stelt Wilma. "Studenten van het cluster Nursing en van Social Work kunnen zich hierop voorbereiden als ze samen casussen oplossen. Teams voor GGZ in de wijk zijn goede leeromgevingen om praktijkkennis op te doen. We vormen leernetwerken en werken samen met GGZ-instellingen. En voor alle onderdelen van het onderzoeksprogramma schakelen we studenten in.”

Moreel kompas gebruiken
“Opleiden van professionals die niet alleen technisch bekwaam zijn, maar ook breed kijken met empathisch vermogen en die hun moreel kompas gebruiken, dat is wat we bij Inholland ten diepste willen”, zegt Huug den Deugd, lid van het College van Bestuur. Hij overhandigt een beeldje als ceremonie voor Wilma’s officiële inauguratie. “Welkom in onze community van lectoren. Ik wens je veel plezier, succes, kracht en passie.”

Heb je de lectorale rede gemist of wil je er meer over lezen? Kijk de lectorale rede terug of maak een download van het redeboek.

Op maandag 29 maart spreekt Wilma Swildens, lector Interprofessionele zorg in de GGZ van Hogeschool Inholland en Altrecht GGZ, haar lectorale rede uit via livestream. In haar rede ‘Gebiedsgericht werken aan herstel’ gaat Wilma in op de vraag hoe interprofessioneel samenwerken kan bijdragen aan herstel op de verschillende levensgebieden van cliënten met een ernstige psychische aandoening. Wil je erbij zijn? Je kan je nog aanmelden!

Mensen met ernstige psychische aandoeningen hebben naast een lange ziekteduur ook beperkingen in het dagelijks functioneren. Daarom is niet alleen hulp nodig bij klinische behoeften, zoals psychiatrische behandeling en crisisopvang, maar ook bij humanitaire behoeften (fysieke veiligheid, geschikte woning, acceptatie als persoon, gezondheid en leefstijl) en rehabilitatiebehoeften (zelfstandig wonen, sociale contacten, werk). Om in deze behoeften te voorzien wordt de zorg steeds vaker ambulant en gebiedsgericht georganiseerd. Dit blijkt in de praktijk nog geen eenvoudige opgave. Want hoe doe je dat in nauwe samenwerking met ervaringsdeskundigen en met inzet van verschillende professionals en naasten van de cliënt?

In haar rede, die tevens de formele start vormt van de onderzoekslijn Interprofessionele Zorg in de GGZ, gaat lector Wilma Swildens in op deze thematiek. Voorafgaand aan de rede geven Berno van Meijel (lector en hoogleraar GGZ-Verpleegkunde, Hogeschool Inholland en Amsterdam UMC) en Russel Cummins (ervaringsdeskundige/beleidsmedewerker, Altrecht GGZ) een presentatie over lichamelijke gezondheid, een gezonde leefstijl en herstel in de GGZ.

Meer informatie en aanmelden
De lectorale rede van Wilma Swildens vindt 29 maart 2021 plaats, van 15.00 tot 17.00 uur via een livestream (vanuit de Boothstraat kerk in Utrecht). 

Je kunt je aanmelden via inholland.nl/interprofessionele zorg.

Op maandag 29 maart spreekt Wilma Swildens, lector Interprofessionele zorg in de GGZ van Hogeschool Inholland en Altrecht GGZ, haar lectorale rede uit in Utrecht. In haar rede ‘Gebiedsgericht werken aan herstel’ gaat Wilma in op de vraag hoe interprofessioneel samenwerken kan bijdragen aan herstel op de verschillende levensgebieden van cliënten met een ernstige psychische aandoening. Meld je alvast aan als je erbij wilt zijn!

Mensen met ernstige psychische aandoeningen hebben naast een lange ziekteduur ook beperkingen in het dagelijks functioneren. Daarom is niet alleen hulp nodig bij klinische behoeften, zoals psychiatrische behandeling en crisisopvang, maar ook bij humanitaire behoeften (fysieke veiligheid, geschikte woning, acceptatie als persoon, gezondheid en leefstijl) en rehabilitatiebehoeften (zelfstandig wonen, sociale contacten, werk). Om in deze behoeften te voorzien wordt de zorg steeds vaker ambulant en gebiedsgericht georganiseerd. Dit blijkt in de praktijk nog geen eenvoudige opgave. Want hoe doe je dat in nauwe samenwerking met ervaringsdeskundigen en met inzet van verschillende professionals en naasten van de cliënt?

In haar rede, die tevens de formele start vormt van de onderzoekslijn Interprofessionele Zorg in de GGZ, gaat lector Wilma Swildens in op deze thematiek. Voorafgaand aan de rede geven Berno van Meijel (lector en hoogleraar GGZ-Verpleegkunde, Hogeschool Inholland en Amsterdam UMC) en Russel Cummins (ervaringsdeskundige/beleidsmedewerker, Altrecht GGZ) een presentatie over lichamelijke gezondheid, een gezonde leefstijl en herstel in de GGZ.

Meer informatie en aanmelden
De lectorale rede van Wilma Swildens vindt 29 maart 2021 plaats, van 15.00 tot 17.00 uur via een livestream vanuit Utrecht (Jacobikerk of Boothstraat kerk). Indien de coronamaatregelen het toelaten is de bijeenkomst voor een beperkte groep ook bij te wonen op locatie.

Je kunt je aanmelden via inholland.nl/interprofessionele zorg. Daar vind je ook het programma.

Welke onderzoeker van Inholland die maatschappelijk relevant en praktijkgericht onderzoek heeft gedaan verdient volgens jou de Wij Inholland award in de categorie onderzoek? We zijn op zoek naar een Inholland-onderzoeker en onderzoeksteams die innovatief onderzoek hebben gedaan, aansluitend op de Inholland-thema’s gezond, duurzaam en creatief én daarmee een brug slaand naar het werkveld. De uitreiking vindt plaats tijdens de Dag van het Onderzoek, dinsdag 25 juni 2019 bij Inholland Den Haag. Je hebt tot 24 mei 2019 om je voordracht in te zenden.

Naast een eervolle vermelding krijgt de winnaar een award, volop publiciteit en een geldbedrag van 2.500 euro om te besteden aan individuele scholing en persoonlijke ontwikkeling. Hierbij kan gedacht worden aan een cursus, workshop, congres of werkbezoek gerelateerd aan de onderzoeksactiviteiten.

Welk onderzoek komt in aanmerking?
Voor de Wij Inholland award - Onderzoek 2019 komen alle onderzoeksprojecten in aanmerking die zijn uitgevoerd door een onderzoeker of onderzoeksteam in dienst van Inholland. Daarnaast hebben de projecten geresulteerd in een publicatie of ander tastbaar onderzoeksresultaat.

Winnaar 2018
Vorig jaar ging de award naar Petra Boersma (onderzoekslijn Gezondheid & Welzijn van Kwetsbare Ouderen) voor haar onderzoek naar de Veder Contact Methode om te communiceren met mensen met dementie.

Wat zijn de beoordelingscriteria?
De beoordelingscriteria zijn gebaseerd op het Inholland Onderwijskompas en het Brancheprotocol Kwaliteitszorg Onderzoek (BKO):

• Persoonlijk en dichtbij: het onderzoek is van belang voor het onderwijs en de beroepspraktijk, en de resultaten worden in het onderwijs en het werkveld gebruikt.
• Durf te leren: het onderzoek is gericht op innovatie en vernieuwing, zowel in aanpak als qua doorwerking.
• Diversiteit als kracht: het onderzoek heeft een discipline- en/of domeinoverstijgend karakter of is op andere wijze gericht op verbinding.
• We bekennen kleur: het onderzoek draagt bij aan de profilerende thema’s Duurzaam, Gezond en Creatief.
• Kwaliteit in interactie: het onderzoek heeft een grondige methodologische basis en is het resultaat van coproductie met andere partijen.
• Grensverleggend onderzoek: is dit jaar het thema van de Dag van het Onderzoek en daarmee een extra criterium. Waarom is juist dit onderzoek grensverleggend?  

Jury
De jury maakt uit alle inzendingen een eerste selectie op basis van de bovengenoemde criteria. Dit leidt tot een shortlist van drie onderzoeken die vervolgens nader beoordeeld worden door de jury. De samenstelling van de jury wordt later bekendgemaakt. 

Hoe draag je iemand voor?
Je kunt een eigen onderzoek inzenden, maar ook een ander voordragen. De inzending bevat in ieder geval onderstaande informatie:

• een motivatie per criterium waarom het onderzoek voor de Wij Inholland award - Onderzoek 2019 in aanmerking komt;
• een korte beschrijving van het onderzoeksproject;
• achtergrondinformatie over de onderzoeker (bijvoorbeeld curriculum vitae);
• een kopie van een publicatie/publiciteit over het onderzoeksresultaat.

Je kunt de inzending tot 24 mei 2019 per e-mail versturen naar Bart Muusse. de secretaris van de jury.

Wilma Swildens is per 1 oktober bij Hogeschool Inholland gestart als lector Interprofessionele Zorg in de GGZ. Ze gaat onderzoek doen naar gebiedsgerichte GGZ voor mensen met ernstige psychische aandoeningen. “Hulpverlening aan mensen met ernstige psychische problemen is steeds meer gericht op hulp bieden in de thuissituatie. De eigen leefomgeving biedt vaak de beste mogelijkheid tot herstel”, aldus Swildens. “Door gebiedsgericht te werken wordt de toegang tot de GGZ laagdrempeliger en kunnen hulpverleners tijdiger beslissen of het wenselijk is zorg te minderen of op te schalen om zelfstandigheid te bevorderen en tegelijkertijd problemen te voorkomen.”

De onderzoekslijn Interprofessionele zorg in de GGZ heeft als ondertitel: Gebiedsgericht werken aan empowerment en herstel. “Met mijn onderzoeksprojecten wil ik bijdragen aan een gezonde samenleving, een van de profilerende thema’s van Inholland. Met termen als zelfmanagement, interprofessioneel samenwerken en gebruik van technologische innovaties. Voor mensen met ernstige psychische aandoeningen kan bij zelfmanagement gedacht worden aan het weer de draad oppakken en het leven richting proberen te geven, het leren omgaan met problemen in het dagelijks functioneren zoals zelfstandig wonen, sociale contacten, werk en actieve participatie in de behandeling. In algemene termen gaat het om het streven naar persoonlijk, maatschappelijk en symptomatisch herstel.”

Gebiedsgerichte GGZ
Steeds meer wordt hulpverlening aan patiënten met ernstige psychische aandoeningen ‘outreachend’ vanuit een wijkpost georganiseerd. Intensieve, interprofessionele samenwerking van de specialistische GGZ-gebiedsteams met anderen partijen in wijken vormt een voorwaarde om dit goed te doen. “Naast cliënten zelf wordt samengewerkt met onder meer zijn of haar familie, ervaringsdeskundigen, de verslavingszorg, medewerkers begeleid en beschermd wonen, sociale wijkteams en eerstelijns zorgverleners.” De verwachting is dat de onderzoeksprojecten inzicht geven in de ervaringen en wat concrete uitkomsten zijn voor herstel. “Dit kan helpen om het gebiedsgericht werken verder te professionaliseren en de zorg voor patiënten met ernstige psychische aandoeningen te verbeteren.”

Samenwerken
Naast haar werkzaamheden als lector werkt Swildens als senioronderzoeker en manager van de afdeling Zorgmonitoring en Onderzoek bij Ernstige Psychische Aandoeningen en coördinator wetenschappelijk onderzoek bij Altrecht GGZ in Utrecht. “Mijn bijzondere onderzoekslijn is ingesteld in samenwerking met Altrecht GGZ. Daarnaast wil ik, waar mogelijk, nauw gaan samenwerken met andere onderzoekslijnen binnen het Kenniscentrum De Gezonde Samenleving, zoals GGZ-Verpleegkunde en Empowerment en Professionalisering Sociaal Domein. Ik zie ook zeker een rol voor studenten van de opleidingen Social Work, Verpleegkunde en Sportkunde, zij kunnen mij ondersteunen met het kwalitatieve onderzoek dat ik voor ogen heb.”

Over Wilma Swildens
Swildens studeerde in 1986 af als sociaal wetenschapper (andragoloog) bij de Rijksuniversiteit Groningen. Ze bleef ook de jaren daarna betrokken bij de RUG, als onderzoeker op het gebied van wijkgerichte eerstelijns samenwerking, wijkgericht maatschappelijk werk, preventie van druggebruik en rehabilitatievraagstukken in de GGZ. Daarnaast werkte ze enkele jaren voor een instelling voor ambulante Geestelijke gezondheidszorg in Groningen en voor een landelijk innovatiefonds in Den Haag en Randgemeenten. In 1995 promoveerde zij op het thema arbeidsrehabilitatie en dagbesteding vanuit de GGZ. Vanaf 1996 is zij werkzaam als senioronderzoeker bij Altrecht GGZ voor afdelingen gericht op ernstige psychische aandoeningen en met als specifieke aandachtsgebieden rehabilitatie, herstel en routine outcome monitoring (ROM).