CDM@Airports, gefaciliteerd door TKI Dinalog en de Topsector Logistiek, had een looptijd van ruim twee jaar. Bij het project waren diverse partijen betrokken, waaronder Cargohub met het Trucking IT-platform, brancheorganisatie ACN, luchthaven Schiphol en verschillende actoren die actief zijn in de luchtvrachtsector, zoals expediteurs, vervoerders, afhandelaren, luchtvaartmaatschappijen en logistiek dienstverleners. Penvoerder was Hogeschool Inholland, actief betrokken met zes onderzoekers en meer dan vijftig studenten uit de domeinen Business, Finance & Law, Techniek, Ontwerpen en Informatica en Agri, Food & Life Sciences; één student was van de Universiteit van Amsterdam. Het resulteerde in vier eindrapporten, waaronder een algemeen rapport en drie specifieke rapporten over cross-chain-samenwerking, duurzaamheid en datagestuurde logistiek, elk onder leiding van een deskundige op dat gebied: respectievelijk Donald Ropes, Han van Kleef en Richard de Jong. Tijdens de slotbijeenkomst werden de bevindingen uit deze deelrapporten nader toegelicht.

Doelen en drijfveren
Giovanni Douven is programmanager van CDM@Airports: “CDM staat voor Collaborative Decision Making, oftewel collaboratieve besluitvorming. Het project richt zich op het verbeteren van de samenwerking en efficiëntie in de logistiek van luchtvrachtafhandeling, vooral op Schiphol. Hier ontstaan vaak verkeersopstoppingen door een gebrek aan duidelijkheid en voorspelbaarheid in het logistieke netwerk. Logistiek gezien is deze afhandeling van luchtvracht één groot complex mierennest, waar allerlei partijen met eigen belangen en systemen opereren. Dit vereist samenwerking, maar dat blijkt in de praktijk een uitdagende puzzel te zijn. We hebben onderzocht of een neutraal bestuur mogelijk is, ondersteund door digitale planningssystemen, waarbij partijen niet alleen samenwerken maar ook samen innoveren en waardevolle gegevens uitwisselen. Het uiteindelijke doel is het verminderen van wachttijden, optimaliseren van vrachtwagenladingen, verbeteren van de toegankelijkheid van luchthavens en efficiëntere transportplanning.”

Multidisciplinaire proeftuinomgeving
In dat kader werd het living lab CDM@Airports opgezet, een onderzoeks- en leercommunity met een multidisciplinaire aanpak voor toegepast onderzoek en educatie. Hier konden studenten, onderzoekers en bedrijven gezamenlijk de complexiteit van luchtvrachtafhandeling aan de landzijde van luchthavens verkennen. Belangrijk instrument daarbij was de Digital Twin van het TruckingCDM IT-platform van Cargohub, dat data en truckbewegingen deelt met de betrokken partijen. Voormalig student Jordi Slothaak was ruim twee jaar bij het project betrokken en is nu afgestudeerd en werkzaam als productmanager bij Cargohub. "Je leert ontzettend veel in zo’n project, vooral vanwege de samenwerking met medestudenten. Doordat je allemaal bij verschillende bedrijven wordt geplaatst, leer je niet alleen over de uitdagingen binnen ‘jouw’ bedrijf, maar ook wat er elders speelt en wat de overeenkomsten zijn. Daardoor hadden wij inzichten in de praktijk die afzonderlijke partijen niet hadden.”

Bron van (praktische) inspiratie
De samenwerking tussen onderzoek, onderwijs, overheid en bedrijfsleven was een bron van inspiratie, benadrukt Douven. "We hebben een rijke leeromgeving gecreëerd waar zowel bedrijven als studenten tot bloei kwamen. Door actuele thema's op Schiphol te belichten, zijn resultaten behaald die direct toepasbaar zijn voor relevante partijen. Zo hebben we concrete bedrijfsregels geformuleerd die eenvoudig kunnen worden overgenomen. Op het gebied van duurzaamheid worden we wakker geschud: het verminderen van CO2-uitstoot vereist drastische veranderingen. Bovendien is het belang van vertrouwen in ketensamenwerking overduidelijk geworden als sleutel tot succes. Uiteindelijk zullen weer andere studenten, andere onderzoekers en andere bedrijven hier dingen uitpikken. En op die manier dragen we als onderzoeksinstelling bij aan de verbetering van de maatschappij als geheel.”

Nieuwe kennisvragen
Het eindrapport van CDM@Airports biedt belangrijke bouwstenen voor verdere ontwikkeling, vindt ook Niels Sneek, programmamanager vanuit TKI Dinalog/Topsector Logistiek. "We hebben nu meer inzicht in hoe we de luchtvrachtafhandeling in een omgeving als Schiphol beter, slimmer en duurzamer kunnen maken. We dagen de kenniscommunity uit om de bevindingen van dit project te koppelen aan grote maatschappelijke thema’s, zoals die zijn vastgesteld in onze nieuwe Kennisagenda Logistiek voor de komende jaren, en daar verder op voort te bouwen. Hoe kan bijvoorbeeld een aspect van dit onderzoek bijdragen aan de energietransitie? Of aan veiligheid? En dit hoeft niet alleen specifiek over luchtvracht te gaan. Elk goed onderzoek brengt nieuwe kennisvragen met zich mee, en het is heel interessant om deze te verkennen.”

Sneek waardeert met name de sterke band met het onderwijs binnen het project. “De betrokkenheid van talrijke studenten, workshops en de praktijkervaring sluiten goed aan bij de aard van het onderzoek. Hier ligt echt meerwaarde, waarbij zowel studenten als de industrie van elkaar leren. Chapeau!"

Als derde lab in de videoserie Wicked Problems bezoeken we het Living Lab Sustainable Fashion. Dit Inholland lab houdt zich bezig met de vraag: Hoe ontwikkelen we duurzame bedrijfsconcepten in de mode- en textielsector? Onderzoekers van het lectoraat Leren & Ontwikkelen, docenten en studenten van de opleiding Business Studies werken aan het ontwikkelen van een community van veranderaars. Dit in samenwerking met partners vanuit diverse organisaties die dezelfde waarden hebben ten opzichte van de mode- en textielsector. Met hen kunnen die duurzame bedrijfsconcepten worden vormgeven en daarmee dragen ze bij aan de duurzame leefomgeving. 

Lector Leren & Ontwikkelen Donald Ropes, docent-onderzoeker Tamara Schoon en leerregisseur Hans Zahn vertellen vol enthousiasme hoe in het lab wordt gewerkt aan community building en kennis vergroting door de samenwerking tussen onderzoek, onderwijs en partners vanuit andere organisaties. Als partners van het lab delen André Brasser, werkzaam bij Stichting Stadsgarage, en Megaidi Pinas, oprichter van Borrow a Brand, hun ervaringen over de samenwerking binnen dit lab en de nieuwe inzichten die zij hierdoor opdoen. En studenten Business Studies, Timo Rauwenhorst en Kimberly Constant, laten weten hoe waardevol de ervaring binnen het lab is geweest voor hun eigen ontwikkeling en toekomstbeeld! 

Als tweede lab in de videoserie Wicked Problems bezoeken we het Food Science & Innovation lab. Onderzoekers van het lectoraat Health & Food, docenten en studenten van de opleiding Food, Commerce & Technology werken met andere onderwijsinstellingen en bedrijven aan complexe vraagstukken uit de praktijk. Van onder andere het optimaliseren van maaltijdboxen voor thuiswonende ouderen met het risico op ondervoeding, het bedenken van nieuwe producten met pompoenen die anders zouden worden weggegooid en het creëren van vernieuwende voedingsmiddelen in de ‘Challenge Ondernemen’. Allemaal projecten die bijdragen aan het verduurzamen van de voedselketen en dus onze leefomgeving! 

Lector Health & Food Feike van der Leij en docenten en leercoaches Marinka Gelevert en Annemiek Hollander lichten toe hoe onderzoek, onderwijs en praktijk samenwerken aan de initiatieven die onderdeel zijn van dit lab. Als partners van het lab delen Cor Bakker, directeur Lentiz onderwijsgroep, en Roland Tabor, founder Fabafull, de ervaring en inzichten die ze hebben opgedaan. En Adriënne te Beest en Rico Brinksma, studenten Food Commerce & Technology, laten weten hoe zij tot innovatieve ideeën zijn gekomen en wat de ervaring in het lab hen tot nu toe heeft opgeleverd!      

De Inholland labs
Inholland-labs zijn leer- en experimenteeromgevingen waarin studenten, docenten, onderzoekers en partners vanuit het werkveld met belanghebbenden uit de omgeving werken aan een gezamenlijk antwoord op complexe praktijkvraagstukken van nu en de toekomst. Denk bijvoorbeeld aan onderwerpen als de energietransitie, voldoende gezond en veilig voedsel of preventie in zorg en welzijn. Alle deelnemers zijn proactief, ontwikkelgericht en leren met en van elkaar. Door de onderlinge verschillen in kennis, ervaring en perspectief versterken ze elkaar. De labs zijn veelal ook fysieke plekken waar vanuit interactie met de omgeving plaatsvindt en waar men elkaar ontmoet om samen te leren, te onderzoeken en te innoveren. 

Meer weten over de Inholland-labs? Ga naar de website van Wicked Problems. 

Toerisme leidt veelal tot overlast, maar biedt ook kansen. Hoe maak je steden aantrekkelijk voor bezoekers? En houd je ze tegelijkertijd leefbaar voor bewoners en ondernemers? Dat is voor veel steden een complex vraagstuk, ook wel ‘’wicked problem genoemd, waar Inholland door het opleiden van zelfstandig denkende professionals en het ontwikkelen van praktijkgerichte kennis graag een betekenisvolle bijdrage aan levert, ook vanuit de Inholland labs.  

In deze eerste aflevering van Wicked Problems bezoeken we het Urban Leisure & Tourism Lab. Dit lab heeft zowel een locatie in Amsterdam en Rotterdam. Vanuit deze steden maar ook voor deze steden werkt Inholland aan innovatieve, inclusieve en duurzame toerisme- en vrijetijdservaringen. We geven een inkijkje in hoe studenten, docenten, onderzoekers en partners vanuit diverse organisaties en de omgeving gelijkwaardig met elkaar samenwerken aan een vraagstuk van een belangrijke toeristische trekpleister: de 5 jaarlijkse botenparade SAIL.  

Lector Societal Impact Design Wina Smeenk, associate lector en lab lead Roos Gerritsma en lab coördinator Jolanda Möller lichten toe hoe onderzoek, onderwijs en praktijk in het lab samenkomt. Hanna Winters, bestuurssecretaris SAIL Amsterdam laat zien hoe SAIL daagt als één van de betrokken organisaties studenten, docenten en onderzoekers uit met hen mee te denken over mogelijkheden om te verduurzamen en daarin de jongere generatie te betrekken. En Sem en Robin, studenten communicatie, laten weten hoe zij tot innovatieve ideeën zijn gekomen en wat de ervaring in het lab hen tot nu toe heeft opgeleverd!   

Meer weten over de Inholland labs of samenwerken in een lab?

Recent deelde ook Marije Deutekom en Bart Combee van ons College van Bestuur hun visie op de labs in het artikel: ‘Labs zijn een middel om een bijdrage te leveren aan de wereld van morgen’.

Leren, onderzoeken en innoveren gaat binnen Hogeschool Inholland steeds meer gezamenlijk. Studenten, docenten, onderzoekers én het werkveld willen via nieuwe manieren van werken een antwoord geven op complexe uitdagingen - van nu en de toekomst. Bij Inholland doen we dat steeds meer in hybride leer- en experimenteeromgevingen als living labs. Bart Combee en Marije Deutekom van ons College van Bestuur benadrukken de meerwaarde van deze vorm van co-creatie: “We leren tussen, met én van elkaar en ontwikkelen nieuwe praktijkkennis. Daarmee leveren we een betekenisvolle bijdrage aan de inclusieve wereld van morgen.”

Passend in Strategisch Plan
De samenwerking tussen onderwijs, onderzoek en werkveld in labs past volgens Bart bij de missie en ambities die in het Strategisch Plan zijn beschreven. “We staan als Inholland midden in de - snel veranderende - samenleving. En die samenleving willen we een stapje verder helpen door op fundamentele thema’s, zoals verduurzaming en vitaliteit, een waardevolle bijdrage te leveren. Daarvoor moet kennis niet alleen worden opgedaan, maar vooral ook worden toegepast. Het is inspirerend als dat in de praktijk kan; en relevanter als dat mét de praktijk kan. Labs zijn daar een prachtig voorbeeld van. Een lab is geen modewoord, maar vloeit logisch voort uit ons DNA.” Marije vult aan: “Labs zijn geen doel op zich; het is een middel om vanuit de gelijkwaardige verbinding tussen onderzoek, onderwijs en werkveld een bijdrage te leveren aan de wereld van morgen.”

Beroepsprofessional van de toekomst
“Labs sluiten aan bij wat er van de 21^e eeuwse Inholland-professional wordt verwacht,” zegt Marije. Dat deze wendbaar is, aanpassingsvermogen heeft en over de eigen grenzen heen wil en kan werken. “Studenten ervaren in onze labs hoe het is om samen te werken met mensen met verschillende ervaringen, belangen en expertises, om gezamenlijk bij te dragen aan actuele vraagstukken. Voor de maatschappij zijn deze professionals straks van grote waarde. Wanneer bedrijven en organisaties partner worden in onze labs leveren ze een investering door hun expertise te delen. Maar zij doen ook nieuwe kennis op en ontmoeten young professionals. Die dé capaciteiten hebben die aansluiten bij organisaties en maatschappelijke ontwikkelingen en bovendien frisse ideeën meebrengen.”

Durf te leren en te ontwikkelen
Leren in labs is relatief nieuw: het is daarom nog pionieren en experimenteren. Het past bij Inhollands kernwaarde ‘Durf te leren’. “Wil je het onderwijs en onderzoek dichter naar de praktijk brengen en andersom, dan vraagt dat een andere manier van werken”, erkent Bart. “Als docenten en onderzoekers zul je veel gaan netwerken met je omgeving. Je leert daardoor meer uit de praktijk en brengt dat over aan studenten. De student gaat met andere disciplines samenwerken en heeft meer regie over zijn leren. In onderwijsteams ontstaan zo meer rollen: coachen, netwerken opzetten, projecten ontwikkelen; naast de onderwijzende taken. Dat geeft ook weer ruimte aan onze professionals om te doen waar ze het beste in zijn en de meeste interesse in hebben.”

Uitdagingen voor de organisatie
Zo’n nieuwe ontwikkelvorm biedt uiteraard ook uitdagingen. Hoe gaan we over domeinen heen werken? En hoe regel je dat op gebied van onderwijs – denk aan examens - maar ook bedrijfsvoering? Bart en Marije zien in dat het samenwerken in labs iets anders van de organisatie vraagt dan het ‘traditionele’ onderwijs en onderzoek. Vergelijkbaar met complexe vraagstukken zoals die in labs centraal staan. Marije: “Dat wringt soms nog. We moeten daarom nog meer en open met elkaar in gesprek gaan. Ons gaan organiseren in lerende netwerken waarin we elkaar versterken.” Bart vult aan: “Samenwerken als één Inholland, initiatief durven nemen. Daarbij moeten we niet bang zijn om de besluitvorming te veranderen of budgetten anders te verdelen. Of efficiënter te organiseren: door vanuit die rol waar je goed in bent, meerdere labs te bedienen. Als organisatie willen wij daarin faciliteren.”

Uitdagingen in samenwerking werkveld
Vanuit de labs hebben we de ambitie om onze bestaande relaties in de regio’s – waardoor we al goed weten wat er speelt in de praktijk bij diverse organisaties – verder te verstevigen. Ook daarin liggen uitdagingen. “In deze tijd van krapte is er bij organisaties enorme urgentie om personeel te vinden. Sneller dan wij kunnen opleiden”, vertelt Bart. “We moeten daarom wensen en verwachtingen nog beter op elkaar afstemmen. En lef durven tonen om iets gezamenlijk op te pakken.” Marije: “Het vraagt van beide kanten investeringen - in tijd, geld en kennis - om te kunnen co-creëren aan verandering. Het levert uiteindelijk ook personeel op dat meedenkt en samenwerkt. Daarbij voorzie ik een strategisch partnerschap waarin we samen een leven lang kunnen blijven ontwikkelen.”

Enorme ontwikkel- en innovatiekracht
Inholland kent op dit moment meer dan tientallen labs (zie kader). Waarin collega’s – soms met vallen en opstaan – hun wilskracht en passie voor innoveren tonen. Marije is trots op de collega’s die nu aan het pionieren zijn, zij stralen volgens haar een “enorme energie” uit. “Meer dan bij andere hogescholen verweven we onderwijs en onderzoek met elkaar. Collega’s binnen de labs maken die verbinding nog sterker. In gelijkwaardigheid met onze werkveldpartners kunnen we echt een betekenisvolle bijdrage leveren aan de maatschappij. Er gebeuren hier ontzettend gave dingen. Dat die labs nu al bestaan, laat zien dat er een enorme ontwikkel- en innovatiekracht in onze organisatie zit. Dat vind ik mooi om te zien!”

Blik op de toekomst
Hoe de toekomst eruitziet? Marije voorziet dat labs zich verder ontwikkelen binnen de profilerende thema’s duurzame leefomgeving en veerkrachtige samenleving. “Daarop breiden we sterke partnerschappen uit en zijn we meer zichtbaar. Zodat een partner weet: ‘als ik wil innoveren op het gebied van duurzaamheid, dan moet ik bij Inholland zijn’.” Bart vult aan dat het gehele onderwijs transformeert: “Veel meer opleidingen en studenten zijn over vijf jaar betrokken bij de labs. Dan is het gemeengoed dat we leren, innoveren en onderzoeken in en met de praktijk.”

De officiële en feestelijke opening van het Innovatielab van Hogeschool Inholland Alkmaar vond 6 oktober plaats. In dit nieuwe lab in Gebouw-C zijn ook Fieldlab TechValley, Data Driven Smart Society, Robotica en het Composietenlab ondergebracht. Een inspirerende werkplek waar studenten, docenten, onderzoekers en professionals samenwerken aan technische innovaties voor een duurzame leefomgeving en veerkrachtige samenleving. Tegelijkertijd werd ook de vernieuwde binnentuin op de campus aan het publiek gepresenteerd. 

Docent-onderzoeker Frank Iliopoulos is samen met collega Mark Wokke labbeheerder en begeleider van de studenten en projecten. “Het Innovatielab vormt de verbindende schakel tussen onderzoek, bedrijfsleven en onderwijs. Hier worden studenten opgeleid voor de beroepspraktijk met vraagstukken die spelen in de regio. Een geweldige plek waar je aan supertoffe en grote projecten kunt meewerken: een surfboard van schimmels, robots om de perenteelt te verduurzamen, automatische reparatie van turbinebladen met vliegende drones, noem het maar. Hiervoor kom je als student naar Inholland Alkmaar!”

V.l.n.r.: Mark Wokke, Frank Iliopoulos en Bart Combee

Het lab sluit mooi aan bij de ambities van de hogeschool, zegt Bart Combee, voorzitter College van Bestuur, in het openingswoord. “We willen werken aan belangrijke maatschappelijke uitdagingen in de praktijk en dat betekent meer over disciplines heen kijken en investeren in die samenwerking met werkveld, andere kennisinstellingen en overheden. En voor een grotere flexibilisering binnen ons onderwijs is ook de participatie van de student zelf ongelooflijk belangrijk.”

Multidisciplinair leren van elkaar  
Het Innovatielab is één groot bruisend geheel, aldus Katrin Tazelaar, manager Onderzoek vanuit Inholland. “Hier wordt geconcentreerd gewerkt, gelachen, samen nagedacht en studenten van verschillende opleidingen helpen elkaar en leren van elkaar.” Een prachtige samenwerking tussen de verschillende technische vakgroepen, waar ook het economiedomein bij betrokken is, vindt ook Rogier Nijssen, lector Composieten. “In het Fixar-project focussen we op reparatie van windmolenwieken door vliegende drones: die moet je bouwen, kunnen besturen en ook wil je weten of het als project ‘uit kan’. Zet je de studenten Werktuigbouwkunde, Elektrotechniek en Technische Bedrijfskunde dan samen in één zo’n omgeving, dan stimuleren ze elkaar en komen ze tot oplossingen die je in je eentje niet had bedacht.”

Unieke projecten  
Aan de geheel op zonne-energie aangedreven Zonneboot werkt een heel team van studenten als onderdeel van een internationale racewedstrijd. Daarbij doen ze alles zelf, van ontwerp tot stuurinrichting tot composieten. Nino Torrisi, derdejaarsstudent Technische Informatica is verantwoordelijk voor het dashboard: “Dit is zo’n geweldige plek om te zijn. Vooral het samenwerken, afstemmen waar jouw project eindigt en dat van een ander begint en hoe je dat samenvoegt, is ontzettend leerzaam.” Ook Björn Westen, vierdejaarsstudent Werktuigbouwkunde, is razend enthousiast. Hij maakte een surfboard door myceliumschimmeldraden te verbinden met plantaardige vezels en dat in de juiste vorm te laten groeien. “Na een lang proces van alles zorgvuldig uitzoeken, veel zelf experimenteren, kweken en drogen krijg je dan een nieuw, sterk én recyclebaar product. Ik denk niet dat ik dit ergens anders had kunnen doen!”

Human Capital Agenda  
In een vraaggesprek met de partijen die het Innovatielab mede mogelijk maken – Hogeschool Inholland, Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord en Kansen voor West – kwam ook het belang voor de regio uitvoerig aan bod. “Een up-to-date, state-of-the-art lab als dit maakt het mogelijk om met studenten en bedrijven intensief samen te werken aan relevante vraagstukken, die bijdragen aan de innovatiekracht, concurrentiepositie en wendbaarheid van bepaalde sectoren om in te spelen op bewegingen in de maatschappij.” Aldus Richard Oerlemans, directeur van de locatie Inholland Alkmaar en het Domein Techniek, Ontwerpen & Informatica. “Denk aan de agrifoodsector en machinebouw. Ook heeft bijna elk project wel een duurzaamheidsthema. Je leidt dus niet alleen jonge professionals op voor een beroep, maar geeft ze ook dat innovatieve gehalte en milieu- en omgevingsbewustzijn mee, wat uiteindelijk essentieel is voor de ontwikkeling van deze regio. Zo ben je aantrekkelijk voor mensen die hier wonen en opgroeien, maar ook voor buitenstaanders om hiernaartoe te komen. Dat vliegwiel vind ik enorm inspirerend.”

Toekomstgericht  
Met het Innovatielab biedt Inholland kortom een leer- en werkomgeving voor professionals die in staat zijn de toekomstige samenleving actief, creatief, doelgericht en zelfbewust vorm te geven. Oerlemans: “Het is interdisciplinair en toekomstgericht onderwijs, waarbij we een leven lang leren stimuleren en inspireren tot ondernemerschap. De kennis, methodieken en innovaties uit ons praktijkgericht onderzoek dragen bij aan verduurzaming van de leefomgeving en de veerkracht van de samenleving op ieder schaalniveau: lokaal, regionaal, nationaal en mondiaal.”

 Wil je meer informatie over het Inholland Innovatielab? Neem contact op met labbeheerder Frank Iliopoulos.

Dit eerste Living Lab van het Domein Business, Finance & Law is gericht op duurzame businessmodellen en is een samenwerking tussen studenten, docenten, onderzoekers en verschillende partners uit het werkveld. De eerste resultaten zijn gebaseerd op drie deelonderzoeken: Slow fashion city marketing in Haarlem, Bewustwording koopgedrag van jongvolwassenen in Haarlem en Storytelling als middel om de duurzame fashionketen transparant te maken.

De presentatie van de resultaten vond plaats in de Haarlemse Koepel. Hans Zahn, leerregisseur BFL en docent Business Studies bij Inholland Haarlem trapte de bijeenkomst daar af met een korte terugblik op de reis die studenten, docenten, onderzoekers en partners de afgelopen maanden samen hebben gemaakt. Hans: “Het lab is een hub waar alles samenkomt en waar de studenten de regie hebben. Met voor ons als docenten een nieuwe rol. Wij begeleiden het proces. Dat was spannend, het was pionieren. Ik ben enorm blij met de inzet van de studenten, zij hebben onze verwachtingen overtroffen.”

Ashna Chhatta is ‘personal shopper’ en stylist in duurzame mode. Zij is al jaren een voorvechter voor duurzame mode en heeft het traject van Inholland met grote interesse gevolgd. Ashna: “Een blouse die je voor 20 euro bij een grote keten koopt, kan eigenlijk niet. Dan weet je bijna zeker dat er op het gebied van arbeidsomstandigheden of materiaal iets niet klopt. Ik pleit voor betere informatie aan de consument en het goed informeren van de medewerker in de winkel. Als zij het verhaal van duurzame kleding omarmen, komen we verder. Mensen betalen met liefde wat meer als ze weten dat kleding met respect voor mens en natuur wordt gemaakt."

Meer informatie
Er blijkt echter nog een lange weg te gaan als het gaat om het koopgedrag van jongeren. Kim en Kiki zijn twee van de in totaal zeven studenten die de bevindingen van hun onderzoek presenteren. Hoe kun je de kledingkast van jongeren verduurzamen, vroegen zij zich af. Ze interviewden de doelgroep en gingen naar vier bedrijven om antwoorden te vinden.

Hun conclusie: jongeren hebben behoefte aan meer informatie over de productie en het materiaal van kleding. Ze gaan in de winkel niet zelf op zoek maar zijn wel bereid om de aanschaf te overwegen als het in een winkel overzichtelijk bij elkaar hangt. Zeventig procent van de jongeren is overigens niet bereid om er meer voor te betalen. Opmerkelijk detail daarbij is dat duurzame kleding past binnen de grenzen van de prijs die zij voor een T-shirt  willen betalen (tussen de 20 en 60 euro).

Straatbeeld
Lars en Cheline onderzochten hoe de gemeente Haarlem het gebruik van duurzame kleding zou kunnen promoten. Hun aanbeveling luidt: Haarlem zou zich moeten positioneren als Sustainable Shopping Stad. Samen met lokale ondernemers kan de gemeente er zo voor zorgen dat er meer bewustwording bij jongeren ontstaat en ‘slow fashion’ uiteindelijk ‘hot’ wordt bij de doelgroep. Jongeren bepalen de trends in het straatbeeld en nemen zo ook de rest van de Haarlemmers mee in hun duurzame gedrag.

De derde groep studenten, Thomas, Vincent en Timo, maakte een video over het onderwerp. Die toont jongeren die eigenlijk niet zo geïnteresseerd zijn in duurzame kleding, maar laat ook beelden zien van de kledingfabriek in Bangladesh die in 2013 instortte. Een ramp die genadeloos blootlegde hoe slecht de arbeidsomstandigheden in dit soort fabrieken vaak zijn. Zij hopen de video aan zoveel mogelijk jongeren te tonen en hen over te halen om bewuster te gaan shoppen.

In de discussie na de presentaties wordt al snel duidelijk dat het hier om een gedragsverandering gaat. En iedereen weet dat het veranderen van gedrag alleen stap voor stap kan. Simone in ’t Veld is ‘wavemaker’ microplastics en blogger op het gebied van duurzame kleding. “Het is zo belangrijk dat jongeren het hele verhaal weten. Alleen dan zullen zij andere keuzes gaan maken. Ik ben een groot voorstander van ‘stap voor stap’. Je kunt niet de hele wereld redden. Maar we kunnen wel beginnen met de boel de goede kant op duwen.”

André Brasser van de Stadsgarage in Haarlem is positief gestemd. “Volgend jaar gaat de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) voor textiel in. Die regel is bedoeld als financiële prikkel om de hoeveelheid textielafval te beperken en zo min mogelijk nieuwe grondstoffen te gebruiken. Dat wordt een flinke duw in de goede richting. Bedrijven moeten dan een stap gaan zetten. In Haarlem hebben we samen met Inholland, Spaarnelanden en de Snuffelmug de handen ineen geslagen om kennis, creativiteit en krachten te bundelen. Zo krijgt het vaart!”

Goed salaris
Het Living Lab gaat in september verder. Een nieuwe groep duikt dan nog dieper in het onderwerp. En de studenten zelf, kopen zij duurzame kleding? “Nou, eigenlijk niet. Maar als ik in de toekomst een goed salaris heb, ga ik dat zeker doen”, aldus één van hen. De rest knikt instemmend.

Op dinsdag 12 juli stond er over het Living Lab Sustainable Fashion een artikel op de pagina Goede Zaken van het Haarlems Dagblad.

Een mooi team
Frank over Mark: “Mark studeerde Werktuigbouwkunde in Alkmaar en ging daarna bij Inholland Composites in Delft werken. Hij is een meester met composieten, speelde rugby in het Nederlands team en is dol op surfen. Mark is de relaxte gast die de tijd neemt voor studenten en altijd een luisterend oor heeft. Wij verschillen veel - een hele generatie zelfs - maar we hebben hetzelfde doel met het lab en we willen hetzelfde voor onze studenten. Daardoor komen dingen ook echt van de grond. En hoe idioot mijn voorstel ook is, Mark zegt altijd: Ja, gaan we doen!” 

Mark over Frank: “Frank is van huis uit instrumentmaker. Hij werkte jarenlang in het bedrijfsleven en gaf les in Amsterdam, voordat hij in Alkmaar belandde; eerst bij Werktuigbouwkunde, daarna bij het Innovatielab. Frank heeft die fijne precisie, maar houdt ook van drummen. Voor de draaibank, (3D)tekenen, computergestuurd frezen of het begeleiden van groepen studenten moet je bij hem zijn. Verder is hij organisatorisch sterk; Frank heeft het Innovatielab echt de professionaliseringsslag gegeven die het nodig had, zeker op het gebied van veiligheid.”

Van klushoekje naar superprofessionele werkplaats
Frank: “In het Innovatielab werken studenten en onderzoekers samen aan uiteenlopende praktijkopdrachten. En Mark ik en bestieren de hele boel: bestellingen, uitvoering, begeleiding van de projecten en alles wat daarbij hoort. We zijn docent, psycholoog en coach in één. Prachtig is dat.” 

Mark: “We begonnen in 2018 met één 3D-printer, wat bureaus en een kruiskopschroevendraaier. Inmiddels is het lab zo uit z’n jasje gegroeid dat we naar een nieuwe plek bij Inholland Alkmaar, het D-gebouw, verhuizen. Daar hebben we eindelijk het state-of-the-art lab waarvan we altijd al zeiden dat we het hadden. Alles netjes onder één vleugel: het Lamineerlab Composieten, een gedeelte TechValley, de Smart Industry-oplossingen en stageprojecten. De kracht van het lab is dat studenten van alle opleidingen elkaars expertise gebruiken. Vergelijkbaar met een kantoor: je werkt aan je eigen project, maar je helpt ook je collega’s.” 

Met studenten en collega’s de meest gave projecten aanpakken
Frank: “We willen zo spannend en uitdagend mogelijk onderwijs bieden. Wil je de aansluiting met andere hbo’s en universiteiten houden, dan is zo’n lab de levensader voor de school. Hier doen we de gave dingen, hier gaan de hartjes sneller van kloppen, hiervoor zijn studenten naar Alkmaar gekomen. Zo is er project Fixar (drones prepareren om schade aan windmolens vast te stellen), Growing Airplanes (met behulp van Mycelium-schimmels een biologische surfplank ‘laten groeien’) of proeven met een Hololens.” 

Mark: “En natuurlijk de Zonneboot! Als onderdeel van een internationale wedstrijd bouwen we een geheel zelfvoorzienende - Inholland-roze - boot van zeven meter. We doen alles zelf: van stuurinrichting tot zonnepanelen, tot tekening en composieten. Met studenten van onder andere Werktuigbouwkunde, Technische Informatica en Elektrotechniek, maar ook van Technische Bedrijfskunde. Zo zet je de school in de spotlights én je laat zien dat je bezig bent met duurzaamheid. De ‘professional van de toekomst’ bewust maken dat het ook anders kan en moet - geweldig om daaraan te mogen bijdragen.”

Studenten zijn het allerbelangrijkst
Mark: “De fantastische projecten, de nieuwste technieken en de uitdagingen van het onderwijs maken ons werk zo geweldig. Het mooie van deze leeftijdsgroep is dat ze nog aan het uitvogelen zijn wat ze willen en kunnen. Hier in het lab leren ze samenwerken, elkaar durven aanspreken als dingen niet goed gaan, en tegen de tijd dat ze weggaan zijn het totaal andere jongens.” 

Frank: “Met studenten werken is echt prachtig. Je gaat mee in de waan van de dag, altijd benieuwd met wat voor maffe ideeën ze nu weer aankomen. Hét grote leermoment in engineering is het maakmoment, want pas dan kom je problemen tegen die je (samen) moet oplossen. En dat proces zien wij voortdurend. Maar om bij ons aan de slag te gaan moeten ze wel bereid zijn een stapje harder te lopen. Wij zoeken de gretige student met die twinkeling in de ogen - die in het geval van de Zonneboot ook echt de wedstrijd wil winnen.”

Volgens Linda Tromp, leercoach in Citylab Haarlem, zijn zulke vraagstukken uit de praktijk erg belangrijk voor de ontwikkeling van studenten. “Het gaat niet om een fictieve studieopdracht waar een papieren oplossing voor komt, maar om reële en actuele vraagstukken. Dat geeft meer intrinsieke motivatie, studenten gaan niet aan de slag ‘voor de juf’, maar voor een partner uit het werkveld die kritisch meekijkt. Daarbij krijgen de studenten veel vrijheid en dat is zowel fijn als moeilijk, want het brengt ook grote verantwoordelijkheid met zich mee. Daarom besteden we veel aandacht aan ‘authentiek leiderschap’, waarin studenten op zoek gaan naar de beste versie van zichzelf in verbinding met de wereld. Dat proces overstijgt de opdracht en zelfs de studie. Als een student zichzelf moeilijk kan motiveren, is dat vaak ook op andere vlakken in het leven een probleem. Bij dit soort praktijkgerichte vraagstukken kun je daar grote stappen in maken, juist door die verbinding met de ‘echte’ wereld.”

Leuk en uitdagend
Een van de deelnemende studenten is Charlotte Buiter. Voor haar waren de relevantie en het praktijkgerichte aspect van deze opdracht redenen om de minor ‘Citylab Haarlem’ bovenaan haar lijstje te zetten. Zelf is Charlotte derdejaarsstudent Creative Business, haar groepsleden zijn dat bij Communicatie en Tourism Management. Charlotte: “Dat multidisciplinaire is leuk en tegelijkertijd een uitdaging. Leuk omdat iedereen vanuit een andere visie kijkt en zijn of haar eigen specialiteit inbrengt. Lastig omdat je merkt dat de verschillende opleidingen anders worden vormgegeven en wij onderling dus een andere aanpak hebben. Maar uiteindelijk leer je daarin ook veel van elkaar.”

Voor Charlotte, afkomstig uit Groningen en studerend in Den Haag, was de Waarderpolder onbekend terrein. “Gelukkig kregen we eerst een presentatie van Stan Verstraete van Parkmanagement. Hij heeft ons ook met een fietstocht rondgeleid over het bedrijventerrein en op verschillende plaatsen verteld wat er al gebeurt rondom duurzaamheid. Zowel collectief vanuit Parkmanagement als door individuele bedrijven. Dat gaf een goed beeld en ook ‘gevoel’ bij het gebied waar het om gaat. Zo kregen we al snel de indruk dat er op een bedrijventerrein qua uitstraling wel wat te winnen valt, zal ik maar zeggen. En dat kwam ook naar voren uit het onderzoek dat we hebben gedaan bij mensen die er werken.”

Trechteren en verfijnen
Na de eerste kennismaking gingen de studenten aan de slag met onderzoek, het in kaart brengen van (de behoeften van) de stakeholders en gebruikers, het toewerken naar een scope en het bedenken van concepten. Die concepten werden omgezet in prototypen, die werden besproken met Parkmanagement om ze op basis van de feedback verder te verfijnen en zo stapsgewijs te komen tot een ‘eindproduct’. Charlotte: “We hebben duurzaamheid bij de aanwezige bedrijven gecombineerd met het vergroenen van de omgeving én het stimuleren van medewerkers om meer naar buiten te gaan. Dat leidde tot een concept met wandelroutes, met langs de route informatieborden over wat bedrijven doen aan duurzaamheid.”

Het eindoordeel was aan Stan Verstraete, die vanuit Parkmanagement de opdracht bij Citylab Haarlem had ingebracht. “Het is erg leuk om te zien hoe studenten in zo’n proces eerst nog alle kanten opgaan, en geleidelijk aan toewerken naar zulke concrete ideeën. Daar halen wij als Parkmanagement ook altijd weer iets uit. Naast deze groene wandelroute kwam de andere groep met het idee van een Moespark: een park met ruimte voor groen, sport én om groenten te verbouwen. In beide ideeën is dus aandacht voor vitaliteit en gezondheid, en hoe je de openbare ruimte daar beter voor kunt inrichten. Dat thema, en de vraag hoe je een gezonde werkomgeving creëert, nemen wij ook steeds meer mee in onze plannen. Dankzij de concepten van de studenten krijgen wij dat ook weer wat steviger op het netvlies.”

Spannend en supertrots
Na de afronding van het project, deelde Parkmanagement in haar nieuwsbrief een bericht over de gepresenteerde concepten. Dat leidde ertoe dat Ton Belderok van social enterprise ClimateMatters contact opnam om samen met de studenten de wandelroutes daadwerkelijk vorm te geven. En dus komt er een vervolg voor Charlotte en haar teamleden en besteden zij een nieuwe periode aan de implementatie van hun eigen plan: “Daarbij hebben we het idee van de bordjes losgelaten en ligt de focus meer op de wandeling en op vergroening. Een beetje vergelijkbaar met het concept van de stations-ommetjes: er komen drie routes van 10, 20 en 30 minuten. Met als idee dat wanneer meer mensen buiten bewegen, er ook meer behoefte komt aan groen langs die routes, dat is toch prettiger dan lopen tussen steen en beton.”

“We zijn nu hard aan het toewerken naar een openingsevent, dat zal zijn op 24 januari om 12:00 uur. Ik vind het wel spannend of het aanslaat, maar als dit een succes wordt, ben ik natuurlijk supertrots. En sowieso is het al heel gaaf dat ons idee zo goed is aangeslagen, dat we het nu daadwerkelijk gaan uitvoeren!”.

Need to have
Het College van Bestuur is er van overtuigd geraakt dat het vanuit het perspectief onderwijs, onderzoek en samenwerking met de regio een need to have is om het Fieldlab Techvalley in Gebouw-D te plaatsen. Deze positionering past binnen de onderwijsvisie van de hogeschool en de campusvisie van Inholland Alkmaar waar de komende jaren aan en naartoe gewerkt wordt. De ervaringen met het Fieldlab in Gebouw-D kunnen ook input leveren voor de verdere uitwerking van de campusvisie.

Mooie leer- en experimenteer-omgeving
Richard Oerlemans, vestigingsdirecteur van Inholland Alkmaar en directeur van het Domein Techniek, Ontwerpen & Informatica (TOI) vertelt enthousiast: “Door het samenbrengen van het Innovatielab en Fieldlab Techvalley creëren we een vliegwiel op het gebied van onderwijs, onderzoek en verbindingen met de regio. Het brengt engineering zoals robotica, vision & sensoring, machineontwerp en -bouw samen met data gedreven innovatie en nieuwe business modellen. Dit wordt nu al met Techvalley-partners in praktijk gebracht en gaat nu een volgende fase in.”

Oerlemans vervolgt: “Daarnaast zal het samenbrengen van de labs een boost geven aan cross overs, zoals de agri-food sector. Bovendien creëren we hierdoor een mooie leer- en experimenteer-omgeving waar studenten van verschillende opleidingen diverse tools zoals digitaal ontwerpen, 3D-printen of lamineren veilig kunnen leren gebruiken!”

Labs op nieuwe plek
Activiteiten van een aantal bestaande technieklabs van Inholland Alkmaar en het Innovatielab gaan vanuit Gebouw-C een nieuwe plek krijgen in het Fieldlab Techvalley. Ook het Lamineerlab dat nu is gehuisvest in de L-vleugel van Inholland Alkmaar wordt toegevoegd aan het nieuwe Fieldlab Techvalley. Daarmee komt er ruimte in Gebouw-C en de L-vleugel beschikbaar. Die ruimte wordt ingezet voor uitbreiding van activerend- en project-onderwijsactiviteiten voor alle Alkmaarse opleidingen.

Dat sporten een positieve rol speelt voor de gezondheid en voor het sociaal welzijn is een gegeven, vertelt Willemijn Langkamp, onderzoeker bij de onderzoekslijn Kracht van Sport en docent Sportkunde bij Inholland Haarlem. ‘Toch zijn er veel mensen die niet of niet meer aan sport doen. Bij jongeren in de middelbareschoolleeftijd neemt de sportparticipatie bijvoorbeeld af. Zij zijn ook minder vaak lid van een vereniging. Tegelijkertijd zien we het aantal jongeren met overgewicht groeien. Hier is qua gezondheidspotentieel dan ook een enorme winst te behalen.’

Combinatie sport, cultuur en muziek
De Urban Spring Games zijn een goed voorbeeld van de kant die het Sportlab op wil, geeft Langkamp aan. ‘We hadden 3-tegen-3voetbal, boksen, dansen, een optreden van een rapper en een graffiti-workshop. Zo’n combinatie van sport, cultuur, muziek werkt goed en geeft een hele leuke sfeer en dynamiek. Uit vooronderzoek kwam ook naar voren dat zowel gezelligheid en ontmoeting als een divers sportaanbod voor deze groep jongeren belangrijk zijn. Veel meer dan competitief bezig zijn of steeds één enkele sport doen. Deze vorm past daar goed bij en de opkomst was dan ook redelijk, met zo’n vijftig jongeren over de hele dag. Voornamelijk jongens overigens, dus we hebben qua werving nog wat te doen richting de meiden.’

Uitbreiden en samenwerken
‘We hoopten eerlijk gezegd op meer deelnemers, maar al met al was het een hele geslaagde dag. Voor ons was het daarbij goed om te ervaren ‘wat werkt’ en hoe we deze toch lastige doelgroep kunnen bereiken. Zo gaan we in het vervolg de leeftijdsgroep uitbreiden met groepen 8, omdat jongeren op die leeftijd eerder te porren zijn voor zulke activiteiten – en er dan alvast vertrouwd mee raken. Ook gaan we meer samenwerken met scholen. Praktijkschool De Schakel is al als nieuwe partner aangesloten. Heel mooi, want het is bij uitstek de opzet van het Sportlab om samen op te trekken met onderzoek, onderwijs en praktijk. De Urban Spring Games hebben we bijvoorbeeld samen met voetbalclub EDO, boksschool New Sport Challenge en DSG Dans georganiseerd.’

Huiskamerconcept
‘Na de zomer gaan studenten Sportkunde meedraaien, vanuit de afstudeerrichting Sport en Maatschappij. Bijvoorbeeld door onderzoek te doen naar belemmeringen om te starten met sporten. Denk aan mensen voor wie financiën een sta-in-de-weg zijn. Daar zijn oplossingen en regelingen voor, maar juist die groep mensen weet daar het bestaan niet altijd vanaf - of weet niet hoe je daar gebruik van kunt maken. Het zou geweldig zijn als onze studenten dat vanuit het Sportlab laagdrempeliger kunnen maken. Verder gaan studenten Social Work kijken naar ‘de sfeer-kant’ en community-vorming, bijvoorbeeld door een huiskamerconcept toe te voegen. Studenten van het CIOS aan het Nova College gaan zich dan weer inzetten bij de sportactiviteiten en komen met creatieve vormen daarvoor. Op die manier benutten we elkaars sterke punten en bouwen we al werkend – in de praktijk – een sterker sportnetwerk op.’

Waslijst aan ideeën
Het Sportlab is pas net gestart, maar Willemijn Langkamp toont zich al zeer ambitieus en heeft een waslijst aan ideeën, mogelijke partners en kansrijke verbindingen. ‘Zo kampt de jeugdzorg met wachtlijsten. Uit meerdere onderzoeken weten we dat ‘sport’ bewezen effectief is als interventie. Bijvoorbeeld met runningtherapie, voor jongeren kan dat ook bokstherapie zijn. Ook voor jongeren met psychische klachten of jongeren die gepest worden is sporten een beproefd middel. Zo hopen en verwachten we bij te dragen aan verbeterde gezondheid, veerkracht en sociale cohesie in de Haarlemse wijken. Als ik zie wat er nu al ontstaat aan samenwerkingen, durf ik wel te spreken van een vliegende start en ben ik gesterkt in het idee dat het Sportlab daar een grote rol in kan spelen.’

Het Sportlab is een van de Living Labs van Hogeschool Inholland. In een Living Lab werken onderzoekers, docenten, studenten, bewoners en praktijkpartners samen aan innovatieve oplossingen voor een maatschappelijk vraagstuk. Dit gebeurt in een real-life omgeving.

"In eerste instantie hebben we ons op meiden van 13 tot en met 20 jaar gericht", vertelt projectleider Vivianne Hahn, als kwartiermaker Living Labs Sportkunde en Social Work bij Inholland Haarlem. "Veel jonge meiden sporten fanatiek bij een vereniging maar stoppen daarmee als ze 13 jaar worden. Vervolgens duurt het vaak jaren voor ze weer sport-actief worden. Vanuit onze opleiding Sportkunde hebben we onderzocht wat de reden is om te stoppen en vooral wat deze meiden wél motiveert. Daar kwam onder meer uit dat het competitieve aspect niet zo belangrijk is en dat ze niet te veel verplichtingen willen. Plezier en gezelligheid bleken juist heel waardevol, net wat ik ‘community-vorming’ noem. Daarom willen we in het vervolgtraject ook studenten Social Work laten aansluiten.’

"In de volgende fase gaan we, in samenwerking met meiden uit de doelgroep, verschillende nieuwe activiteiten uitproberen. Dat wordt breder dan alleen voetbal, omdat ‘multisport’ als duidelijke wens naar voren kwam. Het Voetlab wordt daarmee een Sportlab. Het is niet zo dat we in een keer met dé pasklare oplossing komen. We gaan met elkaar ontdekken wat wel en niet werkt om te komen tot een aanbod dat aanslaat bij deze doelgroep. Daarnaast breiden we het project uit met andere doelgroepen waarvoor sporten niet - of niet meer - vanzelfsprekend is."

"Het is nu belangrijk om het geheel zo te verankeren dat het op termijn zelfstandig kan voortbestaan. We zijn ruim een jaar bezig en hoewel ‘corona’ niet bepaald heeft meegeholpen, is duidelijk dat dit een heel kansrijk initiatief is. Ik vind het geweldig om te zien dat we van een papieren naar een operationeel proces gaan, zeker nu ook verenigingen en sportaanbieders aansluiten. In mijn ogen leveren we daarmee een waardevolle bijdrage aan een gezonde samenleving. Want zeker het afgelopen jaar hebben we wel ontdekt hoe belangrijk samen sporten is, vanuit fysiek én sociaal oogpunt."