Ze heeft jarenlang als straathoekwerker actief jongeren benaderd, deed promotieonderzoek naar de impact van dit werk en schreef er een handboek over. Al deze kennis en ervaring neemt ze mee als kersverse lector Jeugd en Samenleving bij Hogeschool Inholland. Hoe kijkt Evelien Rauwerdink-Nijland naar haar doelgroep, wat zijn haar plannen en waarom koos ze eigenlijk voor Inholland?

Per 1 september start Evelien als lector en neemt het stokje over van Femke Kaulingfreks*. De onderzoeksgroep sluit heel goed aan bij haar expertise. Ze werkte als kinder- en jongerenwerker en was jarenlang straathoekwerker bij welzijnsorganisatie perMens in Amsterdam. Straathoekwerk is een outreachende aanpak om jongeren die bijvoorbeeld te maken hebben met armoede, dakloosheid of verslaving te bereiken en te helpen de weg te vinden naar de juiste ondersteuning. Evelien promoveerde op onderzoek naar straathoekwerk. “In mijn proefschrift concludeer ik dat straathoekwerkers impact maken en een zeer belangrijke brugfunctie hebben”, zegt Evelien. Ze schreef daarna een handboek over straathoekwerk voor professionals.

Buiten de normgroep
Als straathoekwerker, onderzoeker en later ook als programmaleider Onderzoek & Ontwikkeling bij perMens toont ze een enorme betrokkenheid bij haar doelgroep. “Het zijn jongeren en jongvolwassenen van 16 tot en met 27 jaar die het lastiger hebben dan leeftijdsgenoten omdat ze buiten de normgroep vallen. Denk aan een lagere sociaal-economische positie, een andere culturele achtergrond of geaardheid of ze wonen op een plek met een ‘verkeerde’ postcode. Dan zijn je kansen als je opgroeit beperkter en moet je altijd harder werken omdat het ingewikkeld is om maatwerk te realiseren voor kinderen en jongeren die buiten de norm vallen.”

Maatwerk nodig
Volgens Evelien mogen professionals en beleidsmakers in de sociale sector en het onderwijs beter hun best doen om de zogenaamd onzichtbare groep jongeren wel te zien en om hun situatie beter te begrijpen. “Heb oog voor de situatie van kinderen en jongeren, leer te luisteren naar wat ze zeggen. Iedere jongere is anders. Daarom is maatwerk nodig.”

Inclusieve, veerkrachtige samenleving
Met haar pleidooi voelt Evelien zich helemaal thuis bij het streven van Inholland om te werken aan een inclusieve, veerkrachtige samenleving. “Het gaat om het ombuigen van de maatschappij die doordrenkt is van wantrouwen naar dingen doen vanuit vertrouwen. Door jongeren positief te zien en te benaderen, groeit hun veerkracht én die van jou. Het omgaan met hen verrijkt je als professional en als mens. Zij zijn expert van hun dagelijks leven. Daarom vind ik het essentieel dat zij deelnemen aan alle fases van het praktijkgericht onderzoek van het lectoraat. Neem verschillende perspectieven mee, daar wordt je onderzoek krachtiger en waardevoller van.”

Onderzoek met de praktijk
“Ik ben van het ‘samendoen’”, vertelt Evelien verder. “Ook als het gaat om de samenwerking met de praktijk. Enerzijds is het je taak om kennis overdraagbaar te maken. Anderzijds moeten we de ervaring van professionals veel beter op waarde schatten en meenemen in het onderzoek. Het zijn immers de professionals die voor jongeren het verschil maken. De relatie tussen professional en jongere is doorslaggevend.”

Living lab oprichten
Naast professionals wil Evelien ook de toekomstige professionals betrekken bij het praktijkgerichte onderzoek van het lectoraat. “Wat Inholland zo sterk maakt, is dat onderwijs en onderzoek niet los van elkaar staan, maar elkaar juist versterken. Ik heb al overleg met teamleiders van Social Work en Pedagogiek over de ontwikkeling van onderwijs. Wat zou de kern van de opleidingen moeten zijn en hoe nemen we kennis uit onderzoek daarin mee?” Evelien ziet studenten graag participeren in het onderzoekswerk. “Interessant zou zijn om een living lab op te richten: een leergemeenschap waar onderzoekers, professionals uit het werkveld, docenten en studenten onze onderzoeksvragen oppakken, allen vanuit hun eigen expertise en perspectief en zo samen kennis ontwikkelen. Kennis die zo in het collectief geheugen terechtkomt: dus bij de professionals van nu en morgen.”

Gedegen en activistisch
Het opzetten van een living lab, samenwerken met het werkveld en het onderwijs, het versterken van vakmanschap en het collectief geheugen. Het staat voor Evelien allemaal in het teken van het ultieme doel: een betere positie voor jongeren, expliciet voor degenen die buiten de norm vallen. “Klinkt dit activistisch? Ja, maar dat kan als onderzoeker. Het onderzoek voer je gedegen uit, maar met de uitkomsten mag je best activistisch zijn. Ik heb heel veel zin om me op de onderzoeken in het lectoraat toe te leggen en ben nieuwsgierig naar alle nieuwe verhalen die ik ga tegenkomen in mijn nieuwe rol bij Inholland.”

*) Femke Kaulingfreks blijft voor twee dagen verbonden aan het lectoraat, in de functie van associate lector.

Inmiddels benoemd tot Bijzonder hoogleraar Grootstedelijke problematiek in het bijzonder gericht op Amsterdam (Wibautleerstoel) aan de Universiteit van Amsterdam, houdt Femke Kaulingfreks, lector Jeugd en Samenleving bij Hogeschool Inholland, donderdag 30 november haar inaugurele rede in Amsterdam. De rede, getiteld ‘Op de drempel van de stad. Hoe de stad vorm krijgt in tussenruimtes’, is openbaar toegankelijk.

Februari dit jaar is Femke benoemd op de Wibautleerstoel aan de UvA. Deze bijzondere leerstoel is door de gemeente Amsterdam ingesteld ten behoeve van de studie van grootstedelijke vraagstukken, in het bijzonder van Amsterdam. Femke doet vanuit sociaal wetenschappelijk perspectief onderzoek naar de ontwikkeling van de stad. Zij richt zich daarbij op relaties binnen sociale groepen in de stad en op de relatie tussen overheid en inwoners.

Eerder zei Femke over haar benoeming: “Dit is een mooie stap in de ambitie om het onderzoek dat aan het hbo en aan de universiteit wordt gedaan rond grootstedelijke vraagstukken dichter bij elkaar te brengen. Bewoners, praktijk- en beleidspartners en onderzoekers kunnen op deze manier écht van elkaars verschillende type kennis en werkwijzen gebruikmaken. Ook kijken we samen hoe de stad duurzamer, socialer en inclusiever kan worden.”

Verbeteren van relatie tussen burger en overheid
Met de benoeming van Femke staat de Wibautleerstoel de komende vijf jaar in het teken van relaties binnen sociale groepen in Amsterdam en de relatie tussen overheid en bewoners. Zij wil in de periode dat zij de leerstoel bekleedt een instituut oprichten waarin wetenschappers samen met professionals en Amsterdammers werken aan de uitdagingen van de stad. Gezien haar onderzoekservaring op het gebied van maatschappelijke en politieke participatie verwacht de gemeente dat zij kan bijdragen aan het verbeteren van de relatie tussen burger en overheid.

Kennis tot diep in de haarvaten van de stad
Burgemeester Femke Halsema zei over Femke’s benoeming: “Femke Kaulingfreks is een betrokken onderzoeker die de Amsterdamse samenleving heel goed kent. Ze heeft relevante kennis van de uiteenlopende gemeenschappen die Amsterdam rijk is en haar netwerk zit tot diep in de haarvaten van de stad. Ik zie er naar uit dat ze als bijzonder hoogleraar grootstedelijke vraagstukken de komende jaren een belangrijke bijdrage gaat leveren aan het maatschappelijk debat en het denken over de toekomst van onze stad.”

Femke, zelf geboren in Amsterdam, studeerde politieke en sociale filosofie aan de Universiteit van Amsterdam en promoveerde in 2013 aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. Ze heeft onder andere geschreven voor De Correspondent en De Volkskrant en publiceerde onder meer ‘Uncivil Engagement and Unruly Politics’ (2015) en ‘Straatpolitiek’ (2017). Sinds 2018 is Kaulingfreks verbonden aan Inholland als lector Jeugd en Samenleving. Naast haar werk als lector is ze partner bij de Academische Werkplaats Jeugd Amsterdam-Amstelland en lid van de programmaraad van het Amsterdams Kenniscentrum Ongelijkheid.

 Meer informatie
De oratie van Femke Kaulingfreks vindt plaats op donderdag 30 november om 16.30 uur in de Aula van de UvA in Amsterdam, Singel 411 op de hoek van ’t Spui. Iedereen is welkom en ook is er een livestream te volgen. Ga naar de website van de UvA voor meer informatie. Oratie Femke Kaulingfreks - Universiteit van Amsterdam (uva.nl)

In de jeugdgezinsbescherming geldt krapte op de arbeidsmarkt, vertelt Eef Verbaan, adviseur Leren en Ontwikkelen bij Partners voor Jeugd en de Jeugd- & Gezinsbeschermers. " We vissen binnen de jeugdzorg allemaal in dezelfde vijver van afgestudeerde studenten. Wat dat betreft waren we elkaar aan het beconcurreren. Tegelijkertijd zien we dat het verloop onder starters relatief groot is. Dat is slecht voor cliënten, voor wie een vertrouwensband met vaste personen zo belangrijk is. En wanneer je als afgestudeerde aan je eerste baan begint en je knapt af omdat het werk te zwaar is of als je niet op de goede plek zit, is dat in negatieve zin een hele bepalende ervaring. Dankzij de samenwerking in deze leerwerkgemeenschap, kunnen we dat voor alle partijen veel beter regelen." 

‘Met elkaar’ in plaats van ‘ieder voor zich’
"Studenten worden breder opgeleid en krijgen meer zicht op de hele keten in plaats van op één stageadres. Daardoor kunnen ze straks een veel gerichtere beroepskeuze maken die past bij hun voorkeur en kwaliteiten. Zo krijg je een betere match en komen studenten op de plek die bij hen past – en blijf je het dus langer doen. Bijkomend voordeel: studenten leren al tijdens hun opleiding samenwerken met verschillende organisaties. Dat is hard nodig, want de samenwerking binnen onze keten moet gewoon beter. Wat we doen met de leerwerkgemeenschap voelt meer als ‘met elkaar’ in plaats van ‘ieder voor zich’." 

Regiehouder
Sabine Pronk loopt als derdejaarsstudent Social Work (profiel Jeugd) een jaar stage als Jeugdzorgwerker bij de Jeugd- & Gezinsbeschermers. "Eerder heb ik stage gelopen als begeleider op een groep kinderen en in een buurthuis waar volwassenen voor verschillende activiteiten kwamen. Na die ervaringen wilde ik nu ‘de andere kant’ zien, in dit geval als regiehouder voor gezinnen waar door de kinderrechter is besloten dat er een kinderbeschermingsmaatregel nodig is. De eerste maand heb ik vooral meegekeken met mijn stagebegeleider, nu heb ik steeds meer zelf de regie bij gesprekken. Een heel andere rol, waardoor ik me weer verder kan ontwikkelen en leer wat er allemaal komt kijken bij de wereld van de jeugdzorg." 

"Dankzij de samenwerking binnen de leerwerkgemeenschap krijg ik een duidelijker beeld welke organisaties er zoal zijn, wie wat doet en hoe ze samenwerken. Zo kregen we een presentatie van Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming. Daardoor weet ik veel beter welke partij ik waarvoor moet benaderen en kan ik cliënten beter helpen. Als de Raad voor de Kinderbescherming in beeld komt en een thuissituatie gaat toetsen, kan ik nu uitleggen hoe dat werkt en heb ik kennis van de achtergrond daarvan." 

Vondelingenzaak
"Precies één van de doelen van de leerwerkgemeenschap", zegt Jacqueline Groen van Hogeschool Inholland. Jacqueline is docent en profielleider Jeugd bij de opleiding Social Work. "Het betekenisvol leren, dus zoveel mogelijk in en samen mét het werkveld, is iets waar we al geruime tijd op inzetten. Bijvoorbeeld door onderwijs dat normaal gesproken op terugkomdagen op school wordt aangeboden, geven we nu veel meer in én met de praktijk vorm, toegespitst op de stagelocatie. Zo speelde recent een ‘vondelingenzaak’, waarna ik met onze docent recht besprak hoe hij daar op in kan spelen in zijn colleges."

"Een andere meerwaarde is dat ik een veel sterkere link heb met partijen als de Jeugd- & Gezinsbeschermers, Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming. De praktijkverhalen en -ervaringen die ik hoor, kan ik naast het onderwijs leggen zoals we dat aanbieden. Ons onderzoekslijn Empowerment en Professionalisering is ook vanaf de start van dit project betrokken. Zij spelen een rol in het delen van kennis, bijvoorbeeld rondom netwerk- en gezinsgericht werken in jeugdzorg. Daar geeft de onderzoekslijn dan op een praktijkdag een masterclass over voor studenten én professionals." 

Een cadeautje voor medewerkers
"Die dag is echt een cadeautje voor onze medewerkers", valt Eef Verbaan in. "Sowieso is het voor ons een enorme meerwaarde dat het lectoraat Empowerment en Professionalisering betrokken is. ‘Onderzoek’ is altijd een wat lastig onderwerp bij ons. Want wat wil je eigenlijk onderzoeken, hoe pak je dat aan, wie gaat het doen en vooral: wanneer heb je daar tijd voor? Hier profiteren we van de kracht van het samen optrekken. Bovendien wordt het zo voor studenten mogelijk om hier hun onderzoeksstage voor het afstuderen te doen." 

Verbeterpunten
Als het gaat om verbeterpunten, geeft Eef Verbaan aan dat er meer tijd nodig is voor de werving. Jacqueline Groen zet voor het komende studiejaar in op meer studenten. Verder hebben de coronabeperkingen ook hun invloed gehad, geeft Sabine Pronk aan. "Er gaat heel veel via Teams, we hopen echt meer activiteiten live te kunnen doen, zo hoor ik ook van andere studenten. Dan is er misschien ook meer ruimte voor onderlinge uitwisseling en voor onze inbreng richting Inholland en de stagelocaties." Eef Verbaan en Jacqueline Groen geven aan dat dit ook de insteek is van de leerwerkgemeenschap. "Niet alleen studenten moeten hiervan leren, maar iederéén die betrokken is. En het is zo belangrijk om even ‘samen naar het koffiezetapparaat’ te lopen. Op zulke informele momenten praat je anders met elkaar en zo krijg je een andere band, dat missen we zelf ook heel erg. Dus dat delen we helemaal met je Sabine!"

Welke onderzoeker van Inholland die maatschappelijk relevant en praktijkgericht onderzoek heeft gedaan verdient volgens jou de Wij Inholland award in de categorie onderzoek? We zijn op zoek naar een Inholland-onderzoeker en onderzoeksteams die innovatief onderzoek hebben gedaan, aansluitend op de Inholland-thema’s gezond, duurzaam en creatief én daarmee een brug slaand naar het werkveld. De uitreiking vindt plaats tijdens de Dag van het Onderzoek, dinsdag 25 juni 2019 bij Inholland Den Haag. Je hebt tot 24 mei 2019 om je voordracht in te zenden.

Naast een eervolle vermelding krijgt de winnaar een award, volop publiciteit en een geldbedrag van 2.500 euro om te besteden aan individuele scholing en persoonlijke ontwikkeling. Hierbij kan gedacht worden aan een cursus, workshop, congres of werkbezoek gerelateerd aan de onderzoeksactiviteiten.

Welk onderzoek komt in aanmerking?
Voor de Wij Inholland award - Onderzoek 2019 komen alle onderzoeksprojecten in aanmerking die zijn uitgevoerd door een onderzoeker of onderzoeksteam in dienst van Inholland. Daarnaast hebben de projecten geresulteerd in een publicatie of ander tastbaar onderzoeksresultaat.

Winnaar 2018
Vorig jaar ging de award naar Petra Boersma (onderzoekslijn Gezondheid & Welzijn van Kwetsbare Ouderen) voor haar onderzoek naar de Veder Contact Methode om te communiceren met mensen met dementie.

Wat zijn de beoordelingscriteria?
De beoordelingscriteria zijn gebaseerd op het Inholland Onderwijskompas en het Brancheprotocol Kwaliteitszorg Onderzoek (BKO):

• Persoonlijk en dichtbij: het onderzoek is van belang voor het onderwijs en de beroepspraktijk, en de resultaten worden in het onderwijs en het werkveld gebruikt.
• Durf te leren: het onderzoek is gericht op innovatie en vernieuwing, zowel in aanpak als qua doorwerking.
• Diversiteit als kracht: het onderzoek heeft een discipline- en/of domeinoverstijgend karakter of is op andere wijze gericht op verbinding.
• We bekennen kleur: het onderzoek draagt bij aan de profilerende thema’s Duurzaam, Gezond en Creatief.
• Kwaliteit in interactie: het onderzoek heeft een grondige methodologische basis en is het resultaat van coproductie met andere partijen.
• Grensverleggend onderzoek: is dit jaar het thema van de Dag van het Onderzoek en daarmee een extra criterium. Waarom is juist dit onderzoek grensverleggend?  

Jury
De jury maakt uit alle inzendingen een eerste selectie op basis van de bovengenoemde criteria. Dit leidt tot een shortlist van drie onderzoeken die vervolgens nader beoordeeld worden door de jury. De samenstelling van de jury wordt later bekendgemaakt. 

Hoe draag je iemand voor?
Je kunt een eigen onderzoek inzenden, maar ook een ander voordragen. De inzending bevat in ieder geval onderstaande informatie:

• een motivatie per criterium waarom het onderzoek voor de Wij Inholland award - Onderzoek 2019 in aanmerking komt;
• een korte beschrijving van het onderzoeksproject;
• achtergrondinformatie over de onderzoeker (bijvoorbeeld curriculum vitae);
• een kopie van een publicatie/publiciteit over het onderzoeksresultaat.

Je kunt de inzending tot 24 mei 2019 per e-mail versturen naar Bart Muusse. de secretaris van de jury.

“Voor een effectieve aanpak van risicojongeren moeten we niet óver deze jongeren praten, maar mét ze in gesprek gaan, waarbij een gedegen inzicht in hun eigen leefwereld als vertrekpunt wordt genomen.” Dit zegt Femke Kaulingfreks, Inholland-lector Jeugd en Samenleving, deze week in een opiniestuk in Het Parool.

In het artikel geeft ze aan dat jongeren die veel tijd op straat doorbrengen in minder welvarende stadswijken, de overheid vaak wantrouwen. Volgens Kaulingfreks is dit geen complotdenken, maar komt dit eerder doordat onderzoeken en projecten gericht op risicojongeren vaak over de hoofden van de beoogde doelgroep tot stand komen. Dit kan ertoe leiden dat jongeren steeds minder bereidwillig zijn informatie te delen met autoriteiten.

“Juist als we uitwassen zoals radicalisering of georganiseerde misdaad willen tegengaan, is dit een zorgelijke ontwikkeling.”

Kaulingfreks pleit voor een onderzoek naar genoemde doelgroepen waarbij jongeren niet alleen van afstand geobserveerd worden, maar waar zij ook uit vrije wil een inkijkje geven in hun belevingswereld.

Lees het hele opinieartikel.

De inzending om in aanmerking te komen voor de Wij Inholland award in de categorie ‘Onderzoek’ is verlengd tot woensdag 23 mei 2018. Ben jij of ken jij een onderzoeker of onderzoeksteam die innovatief onderzoek heeft gedaan dat aansluit op de Inholland-thema’s gezond, duurzaam en creatief én daarmee een brug slaat naar het werkveld? Draag deze dan voor! De uitreiking vindt plaats tijdens de Dag van het Onderzoek op 27 juni 2018 bij Inholland Den Haag.

Naast een eervolle vermelding ontvangt de winnaar een award, volop publiciteit en een geldbedrag van € 5.000,- om te besteden aan individuele scholing en persoonlijke ontwikkeling. Denk hierbij aan een cursus, workshop, congres of werkbezoek gerelateerd aan de onderzoeksactiviteiten.

Welk onderzoek komt in aanmerking?
Voor de Wij Inholland Award - Onderzoek 2018 komen alle onderzoeksprojecten in aanmerking die zijn uitgevoerd door een onderzoeker of onderzoeksteam in dienst van Inholland. Daarnaast hebben de projecten geresulteerd in een publicatie of ander tastbaar onderzoeksresultaat.

Wat zijn de beoordelingscriteria?
De beoordelingscriteria zijn gebaseerd op het Inholland Onderwijskompas en het Brancheprotocol Kwaliteitszorg Onderzoek (BKO):

• Persoonlijk en dichtbij: het onderzoek is van belang voor het onderwijs en de beroepspraktijk, en de resultaten worden in het onderwijs en het werkveld gebruikt.
• Durf te leren: het onderzoek is gericht op innovatie en vernieuwing, zowel in aanpak als qua doorwerking.
• Diversiteit als kracht: het onderzoek heeft een discipline- en/of domeinoverstijgend karakter of is op andere wijze gericht op verbinding.
• We bekennen kleur: het onderzoek draagt bij aan de profilerende thema’s Duurzaam, Gezond en Creatief.
• Kwaliteit in interactie: het onderzoek heeft een grondige methodologische basis en is het resultaat van coproductie met andere partijen.

Jury

De jury maakt uit alle inzendingen een eerste selectie op basis van de bovengenoemde criteria. Dit leidt tot een shortlist van drie onderzoeken die vervolgens nader beoordeeld worden door de jury.

De jury bestaat uit:

• Huug de Deugd (lid College van Bestuur),
• Robbert Gobbens (lector ‘Gezondheid en welzijn van kwetsbare ouderen’),
• Ineke van Halsema (kennisprofessional en interim-directeur HRM bij De Haagse Hogeschool),
• Katrin Tazelaar (hoofd van Inholland Sustainable Solutions en het Research and Innovation Centre TOI)
• en Johannes van der Vos (senior beleidsadviseur onderzoek).

Hoe draag je iemand voor?
Je kunt een eigen onderzoek inzenden, maar ook een ander voordragen. De inzending bevat in ieder geval onderstaande informatie:

• een motivatie per criterium waarom het onderzoek voor de Wij Inholland award - Onderzoek 2018 in aanmerking komt;
• een korte beschrijving van het onderzoeksproject;
• achtergrondinformatie over de onderzoeker (bijvoorbeeld curriculum vitae);
• een kopie van een publicatie/publiciteit over het onderzoeksresultaat.

Je kunt de inzending tot 23 mei 2018 per e-mail versturen naar Cataline Sinnige, de secretaris van de jury.

Op woensdag 27 juni aanstaande vindt de Inholland Dag van het Onderzoek 2018 plaats. Na het Pop-up Lab van vorig jaar staat dit jaar het thema Onderzoekscultuur centraal. Wat hebben we nodig om het onderzoek bij Inholland op het next level te krijgen? Wat betekent dit voor onderzoekers, studenten, docenten, managers en staf?

De Dag van het Onderzoek 2018 vindt plaats in Den Haag en wordt geopend door onze collegevoorzitter Jet de Ranitz. Keynote speaker is Daan Andriessen, voormalig lector van Inholland en tegenwoordig lector Methodologie van Praktijkgericht Onderzoek bij Hogeschool Utrecht. Hij spreekt over de landelijke ontwikkelingen en schijnt zijn licht op het thema Onderzoekscultuur. Inholland-collegelid en portefeuillehouder onderzoek Huug de Deugd gaat in op de toekomstplannen voor het onderzoek bij Inholland. Aansluitend reikt hij de Wij Inholland award - Onderzoek 2018 uit.

Na de lunch volgen er twee workshoprondes rond relevante subthema's zoals Peer review en intervisie, De nieuwe gedragscode onderzoek, Ethische commissies, Vernieuwende manieren van onderzoek doen en Impact van onderzoek. In de vorm een interactief debat werken we daarna gezamenlijk aan nieuwe perspectieven voor het onderzoek bij Inholland. Om 17.00 start de borrel.

In de komende weken volgt meer informatie.

Aanmelden
De Dag van het Onderzoek vindt op woensdag 27 juni 2018 plaats bij Inholland Den Haag. Aanmelden kan tot 22 juni 2018. 

Vragen?
Mocht je een vraag hebben, of na aanmelding toch verhinderd zijn, stuur dan een e-mail naar Bart Muusse (Stafafdeling Onderwijsbeleid & Juridische Zaken).

Een significante verbetering van de opvoedvaardigheden van ouders én minder stress en conflict bij het opvoeden. Dit zijn de twee belangrijkste winstpunten van het opvoedingsondersteuningsprogramma Triple P (Positive Parenting Program), zo blijkt uit onderzoeksresultaten die Inholland-onderzoekers Leefwerelden van Jeugd en consortiumpartner Verwey-Jonker Instituut donderdag 8 maart jongstleden presenteerden. Hiermee is een vierjarig (RAAK-Pro)-project afgerond waaraan ook professionals uit het werkveld, docenten en studenten Pedagogiek en Social Work meededen.

Tientallen nieuwsgierige onderzoekers, docenten en studenten kwamen naar Hogeschool Inholland in Diemen om de presentatie bij te wonen. Dit gebeurde tijdens het kennisatelier 'Werken met Triple P Tieners, over opvoedingsondersteuning aan ouders van tieners'. Belangrijkste te beantwoorden vraag: is dit programma, dat internationaal bekend is onder de naam Positive Parenting Program, daadwerkelijk effectief?

De tienervariant was nog niet eerder zo grootschalig en grondig onderzocht. Leidt deelname tot verbetering van de opvoedcompetentie van ouders en afname van ‘lastig’ pubergedrag? Een andere belangrijke vraag in het onderzoek was of het programma geschikt is voor ouders van diverse sociale en etnische achtergronden die in de regio Amsterdam wonen.

Triple P werkt
Tijdens de cursus Positief Opvoeden hebben Amsterdamse ouders leren werken met de Triple P-methode. Bijvoorbeeld hoe zij via huiswerkopdrachten en rollenspellen leren om goed gedrag te stimuleren. Of hoe zij het beste kunnen omgaan met ongewenst gedrag van hun tiener(s). Uit het onderzoek blijkt dat de opvoedvaardigheden van ouders door deze cursus significant verbeteren. En ook dat ouders minder stress en conflict ervaren bij het opvoeden.

Terecht trots
“Het is een resultaat om trots op te zijn”, zegt Petra Helderman, beleidsadviseur van de gemeente Amsterdam. Wat het volgens haar extra bijzonder maakt, is dat het onderzoek een product is van een heel grote samenwerking tussen veel verschillende partijen. Senior-onderzoeker en programmaleider Pauline Naber stipte ook al aan: “Zo’n warme samenwerking leidt tot resultaten waar je écht wat aan hebt.”

Niet altijd een significant effect
Niet alle onderzochte aspecten van Triple P blijken een significant effect te maken. Zo levert de cursus weinig gedragsverandering op bij de tieners. Iemand in de zaal vraagt wat de oorzaak hiervan kan zijn. Majone Steketee (directeur Verwey-Jonker Instituut): “Het zijn de ouders die de cursus volgen, dus in eerste instantie gaan zij actief aan de slag. Zij oefenen met gedragsverandering en zijn hierop gefocust. Dan ervaar je de veranderingen zelf ook eerder.”

Geen gedragsverandering bij tieners
Toch is het volgens Steketee te verwachten dat ook de tieners uiteindelijk veranderen van gedrag. “Alleen daar gaat meer tijd overheen. De bewustwording en gedragsverandering van tieners vindt waarschijnlijk op een later moment plaats. Maar dit hebben wij niet onderzocht.” Iemand in de zaal roept impulsief: “Misschien als hun hersens uitgegroeid zijn”, waarop de zaal in de lach schiet.

Hoe streng zijn we eigenlijk?
Als interactief element in de presentatie bespreekt de zaal een stelling: “Het is een illusie om het programma van de Triple P-cursus precies uit te voeren zoals de bedoeling is.” De zaal barst los over tijdgebrek, maatwerk en strategie. Uiteindelijk is iedereen het eigenlijk wel met elkaar eens: “Het is belangrijk om vast te houden aan de regels. Maar weet welke kernelementen van Triple P essentieel zijn. Dan kun je als trainer gerust af en toe kiezen voor een extra sessie of een andere werkvorm.”

Tot slot neemt Petra Helderman namens de gemeente Amsterdam de ‘Handreiking Triple P tieners’ in ontvangst, een digitaal document, vol artikelen en video’s. Met een zeer tevreden glimlach eindigt Helderman met een groot compliment aan de zaal: “Jullie zorgen ervoor dat kleine problemen klein blijven. Bedankt!” Daarna nemen de aanwezigen deel aan workshops over ervaringen van professionals en ouders met het programma en het belang om aan te sluiten bij diverse achtergronden van ouders.

Het kennisatelier Werken met Triple P Tieners, over opvoedingsondersteuning aan ouders van tieners vindt plaats op donderdag 8 maart bij Inholland Diemen. Hiermee wordt een vierjarig (RAAK-Pro)-project afgerond van onderzoekers Leefwerelden van Jeugd waarin ook professionals uit het werkveld, docenten en studenten Pedagogiek en Social Work geparticipeerd hebben. 

Tijdens het onderzoek stond de vraag centraal of het programma Triple P Tieners, internationaal bekend onder de naam 'Positive Parenting Program', effectief is. De tienervariant was nog niet eerder zo grootschalig en grondig onderzocht. Leidt deelname tot verbetering van de opvoedcompetentie van ouders en afname van ‘lastig’ pubergedrag? De resultaten wijzen daar inderdaad op en worden tijdens de bijeenkomst gepresenteerd.

Een andere belangrijke vraag in het onderzoek was of het programma geschikt is voor ouders van diverse sociale en etnische achtergronden die in de regio Amsterdam wonen. Ook daarop is een positief antwoord gevonden, al kan de toegang en uitvoering van het programma wel wat verbeterd worden.

Onderzoek belangrijk voor jeugdzorg Nederland
De uitkomsten zijn van belang voor de beroepspraktijk van jeugdzorg en jeugdgezondheidszorg in Nederland. De tienervariant is hiermee een effectief bewezen interventie die goede resultaten behaalt in de preventie en begeleiding van ouders met opvoedproblemen. Van dit onderzoek was Inholland penvoerder. Ook is intensief samengewerkt met in- en externe partners.

Het kennisatalier
De bijeenkomst is bedoeld voor praktijk, beleid, onderwijs en wetenschap. Er vinden plenaire presentaties plaats en deelnemers kunnen workshops bijwonen. Daarnaast is er vooral aandacht voor de onderzoeksresultaten, de beleving van het programma door ouders van diverse achtergronden en wat professionals van deze vorm van opvoedondersteuning vinden.

Programma:

• 12:30 uur: Ontvangst en inloop.
• 13:00 uur: Opening door Pauline Naber, senior-onderzoeker Leefwerelden van Jeugd bij Hogeschool Inholland en programmaleider van het onderzoek ‘Effectiviteit, bereik en toegankelijkheid van Triple P tieners’.
• 13:15 uur: Is Triple P tieners effectief? Presentatie resultaten effectonderzoek door Majone Steketee, algemeen directeur Verwey-Jonker Instituut en hoogleraar Orthopedagogiek aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
• 14:00 uur: Programma integriteit: Hoe streng zijn we eigenlijk? Marjolijn Distelbrink, senioronderzoeker Verwey-Jonker Instituut en Cecile Winkelman, projectleider preventie Ouder- en Kindteams Amsterdam.
• 14:30 uur: Pauze.
• 15:00 uur: Workshops.
  - ‘Oudercursus Triple P tieners: ervaringen en opvoedstijlen van ouders’ door Pauline Naber en Willemijn Roorda, senior-onderzoeker Leefwerelden van Jeugd bij Hogeschool Inholland.
  - ‘Diversiteit en Triple P in Amsterdam en Zuid-Afrika’door Cecile Winkelman, projectleider preventie en opvoedondersteuning Ouder- en Kindteams Amsterdam.
  - ‘Ervaringen van professionals met Triple P tieners’door Marjolein Distelbrink en Anna Jansma, onderzoeker Verwey-Jonker Instituut.
• 16:30 uur: Overhandiging Handreiking Triple P tieners aan Christine Pollmann, afdelingshoofd Jeugd gemeente Amsterdam.
• 16:45 uur: Afsluiting.

Geïnteresseerd? Meld je aan
Deelname is kosteloos en aanmelden kan door te mailen naar Michelle Bax van Hogeschool Inholland. Voor meer informatie: 088-4664290.

Het onderzoek wordt in samenwerking met het Verwey-Jonker Instituut uitgevoerd in de steden Amsterdam, Haarlem en Rotterdam in het kader van een RAAK-PRO-subsidie. De gemeenten en ook jongerenwerk, jeugdhulp, het mbo, collega-hogescholen in de drie steden en het Nederlands Jeugdinstituut zijn nauw betrokken. Roel van Goor, projectleider van het onderzoek en associate lector Leefwerelden van Jeugd, tijdens de startconferentie: “Door de samenstelling en organisatie van het onderzoek kunnen we het probleem vanuit verschillende perspectieven belichten en met integrale oplossingen komen. Dit onderzoek heeft als missie jongeren binnenboord te houden die al vroeg in hun volwassen leven buiten de boot dreigen te vallen.”

Leefwereld van de jongeren
Het realiseren van ondersteuning van kwetsbare jeugd die de wettelijke volwassenheid bereikt is al langer een lastige opgave. Ze hebben ondersteuning nodig, maar komen er alleen voor te staan als de jeugdhulp (pleegzorg, jeugdbescherming) op 18-jarige leeftijd eindigt. Een groep kwetsbare jongeren dreigt hierdoor maatschappelijk aan de kant te komen staan. Ze hebben nog niet geleerd geheel op eigen benen te staan en ontwikkelen hierdoor al snel problemen op diverse terreinen, van huisvesting, schulden, tot het afbreken van de opleiding.

Het onderzoek richt zich op de vraag hoe de ondersteuning door professionals beter kan aansluiten bij de leefwereld van deze groep jongeren en hoe versnippering van het ondersteuningsaanbod kan worden tegengegaan. Integrale, doorlopende professionele ondersteuning die aansluit bij de leefwereld van de jongeren is de inzet. Sinds de decentralisatie van de jeugdzorg zijn gemeenten nu belangrijke spelers hierin.

Ellie Miedema, regisseur Integraal van de gemeente Amsterdam tijdens de startconferentie: “We hebben binnen de gemeente inmiddels 29 projecten lopen binnen dit thema en hebben hierin met heel veel partners en domeinen te maken. We moeten nu prioriteiten stellen en focussen op zes integrale actielijnen waarin we elkaars kracht beter benutten om een doorgaande lijn van hulp te kunnen bieden na 18 jaar. We zijn ook landelijk in gesprek om de pleegzorg op te rekken naar 21 jaar. Onze visie is: laat kwetsbare jeugd bij problemen niet los maar hou ze vast.”

Wilma Jansen, bij het onderzoek betrokken vanuit de gemeente Rotterdam: “Het is mooi dat vooral ook de jongeren betrokken zijn bij dit onderzoek: wanneer gaat het goed met ze en wat draagt daaraan bij? Welke oplossingen werken voor hen, wat vinden ze van de hulp en ondersteuning. Ook in de preventieve sfeer heb je behoefte aan kennis waarmee je jongeren kunt versterken: waar hebben ze steun aan, hoe zet je ze in hun kracht?”

Opbouwen van veerkracht
Het onderzoek is zowel kwantitatief als kwalitatief van opzet, waarbij zoveel mogelijk jongeren voor langere tijd worden gevolgd. De onderzoekers willen inzicht krijgen in wat er allemaal gebeurt in de levens van jongeren als zij de overgang naar volwassenheid maken. Harrie Jonkman van het Verwey-Jonker Instituut: “We onderzoeken hoe veerkracht zich manifesteert bij jongeren en hoe zich dat ontwikkelt, waar jongeren steun zoeken en hoe ze die ervaren en wat hen helpt bij zaken als het afronden van een opleiding, het omgaan met geld, of het vinden van een woning of werk. Dit alles bij elkaar moet concrete handvatten opleveren voor zowel beleid als voor de praktijk van de professionele ondersteuning. Gedurende het onderzoek blijven we resultaten en ervaringen uitwisselen met alle betrokken partijen, zodat we niet alleen een dik onderzoeksrapport aan het einde van de rit hebben.”

Werkveld en onderwijs betrekken
Binnen het onderzoek wordt niet alleen nauw samengewerkt met het werkveld, maar ook met de hbo-opleidingen. Jeroen de Wit, clustermanager Pedagogiek en Social Work in Amsterdam benadrukt in zijn presentatie het belang van verbinding van het onderzoek met het onderwijs. Docent-onderzoeker Mark van Dijk onderstreept dit: “Door mijn deelname aan het onderzoek krijg ik als docent weer zicht op wat er echt speelt in de praktijk, net als toen ik zelf werkte als professional”. Mieke van Heerebeek, docent-expert van de opleiding Pedagogiek, vult aan: “Studenten Pedagogiek en Social Work worden betrokken bij het doen van interviews en het afnemen van vragenlijsten. Ze leren zo contact te maken met jongeren én doen daarbij onderzoekservaring op”.

De Gezonde Samenleving
Van Goor: “Dit onderzoek vertrekt bij het perspectief en de levens van de jongeren. De focus ligt niet op de problemen en beperkingen, maar bij wat zij nodig hebben om hun leven op de rails te houden. Zowel professionele als informele ondersteuning speelt daarin een cruciale rol”. Het onderzoek ligt daarmee in het verlengde van De Gezonde Samenleving, de visie van het domein Gezondheid, Sport en Welzijn. “Voor het realiseren van integrale ondersteuning voor jeugd in overgang naar volwassenheid is het van belang dat professionals leren aan te sluiten bij informele steun en interprofessioneel samen te werken over de grenzen van hun eigen instelling en discipline. Dit onderzoek moet ons meer inzicht geven in hoe beleid, werkveld en opleidingen eraan kunnen bijdragen dat dit gerealiseerd wordt”.

Femke Kaulingfreks gaat per 1 maart aan de slag als lector Jeugd en Samenleving. Zij is verbonden aan de opleiding én master Pedagogiek en de brede bachelor Social Work van Hogeschool Inholland. Als lector maakt zij straks deel uit van het kenniscentrum De Gezonde Samenleving (onderzoeksgroep Welzijn & Empowerment). Kaulingfreks volgt Pauline Naber op, die onlangs met pensioen ging en daarmee stopte als lector Leefwerelden van Jeugd.

De gezonde samenleving kan niet zonder een sterke en evenwichtige opvoeding van jongeren; de toekomst van Nederland. Inholland profileert zich op dit gebied en als lector Jeugd en Samenleving wil Kaulingfreks deze boodschap graag op een frisse, prikkelende en wetenschappelijk goed onderbouwde manier uitdragen. Zij gaat werken aan praktijkgericht onderzoek waarin de empowerment van kwetsbare jongeren centraal staat. Wat hebben professionals nodig om daaraan bij te dragen?

Empowerment
"Ik wil onderzoeken hoe we de empowerment van de jeugd en haar opvoeders kunnen versterken. In het woord empowerment zitten de woorden ‘kracht’ en ‘macht’ besloten. Het werk van het lectoraat moet niet alleen inzicht bieden in en aansluiten bij de eigen kracht van kinderen, jongeren en hun opvoeders, maar ook onderzoeken hoe hun veerkracht is ingebed in maatschappelijke machtsverhoudingen. De emancipatie van kwetsbare jeugdgroepen en hun ouders is voor mij een belangrijk speerpunt, want een gezonde samenleving zou in mijn ogen ook een inclusieve samenleving moeten zijn.”

Kennis over empowerment van jeugd, participatie, inclusie en diversiteit vormen rode draden in het werk van Kaulingfreks. De filosofe en antropologe promoveerde in 2013 op het thema ‘Making trouble: Disruptive Interventions of Urban Youth as Unruly Politics’ over de politieke betekenis van rellen in achterstandswijken, met wijken in Utrecht en Parijs als voorbeeld. Haar proefschrift is ook als boek verschenen.

Momenteel werkt ze als senior onderzoeker in een onderzoeksprogramma dat zich richt op de wijze waarop professionals (kunnen) omgaan met segregatie, polarisatie en radicalisering in jeugdgroepen. Haar meest recente boek onder de titel ‘Straatpolitiek: op zoek naar nieuw engagement’ krijgt landelijk veel belangstelling.

Jeugd en Samenleving
De onderzoeksagenda Jeugd en Samenleving richt zich op de transformatie-opgaven binnen het pedagogische en sociale domein en de bijbehorende professionaliseringsvraagstukken. Daarbinnen wordt gethematiseerd naar ondersteuning bij alledaagse kwesties bij het opvoeden en opgroeien in de wijk én naar sociaal en maatschappelijk kwetsbare jeugdigen/gezinnen. Het profilerende thema De Gezonde Samenleving van Inholland geeft richting aan de concretisering van deze thema’s. Het gaat daarbij primair om het samenspel tussen alle aanbieders om integrale zorg en welzijn te bieden (interprofessioneel werken) en daarmee het maatschappelijke opvoedklimaat te versterken.

Relevante thema's voor de doelgroep 'kwetsbare jeugdigen' binnen de context van de wijk (in een stedelijke context) zijn onder andere inclusie, sociale ongelijkheid, armoede, integratie, (huiselijk) geweld, educatie/onderwijs, maatschappelijke participatie van jeugdigen en empowerment.

De stem en leefwereld van de jeugd vormt de rode draad in de carrière van sociaal-pedagoog Pauline Naber. Heleen Jumelet, directeur van de opleidingen in het Domein Gezondheid, Sport en Welzijn, waaronder Pedagogiek: "De onderzoeksgroep van Pauline Naber heeft bijzondere aandacht voor kwetsbare jeugd in de samenleving en stelt hierin het perspectief van jeugdigen en ouders centraal. Pauline heeft veel geïnvesteerd in het vertalen van onderzoek naar onderwijs en de praktijk en hiermee heeft ze een enorme bijdrage geleverd aan de gezonde samenleving, één van onze profilerende thema's."

In deze lijn houdt ook haar naaste collega, associate lector Roel van Goor, zijn verhaal: wie heeft het eigenlijk voor het zeggen in de opvoeding en in het jeugdbeleid? Van Goor: "Vergeten we de stem van de jeugd niet en hebben we naast het formuleren en uitvoeren jeugdbeleid niet ook een maatschappelijke opvoedverantwoordelijkheid? Jeugdbeleid en wetten zijn procedureel en instrumenteel, maar er is ook opvoeding nodig. Dit vraagt om een herwaardering van het relationele, persoonlijke opvoedperspectief voor jeugdprofessionals. Niet alleen regels en rechten, maar vooral praten, begrenzen, maat houden en stimuleren door de professional. Dit vraagt natuurlijk wel wat van het gemeentelijk beleid en de opleiding van de jeugdprofessional."

Jongeren in problematische gezinnen
Pauline heeft de afgelopen jaren veel samengewerkt met het Verwey-Jonker Instituut. Majone Steketee, voorzitter van Raad van bestuur van dit instituut, gaat bij deze gelegenheid in op de vraag hoe jeugdzorg beter aan kan sluiten bij de leefwereld van kinderen en jongeren die opgroeien in problematische gezinnen. Steketee: "We zien een toename van het aantal jongeren met problemen en een toename van het aantal indicaties voor jeugdzorg. Eén op de negen kinderen leeft in armoede en één op de vier heeft te maken met geweld of mishandeling binnen het gezin."

Zowel armoede als mishandeling leiden tot gevolgen bij kinderen en jongeren, die om speciale aandacht en zorg vragen. "Kinderen schamen zich, worden boos, onzeker of krijgen andere psychosociale problemen. Vaak symptomen die niet zo zichtbaar zijn, en kinderen zullen niet snel om hulp vragen. De kunst is deze symptomen en “onzichtbare” kinderen te herkennen en iets te gaan doen. Sommige hulpverleners leiden bij dit soort gevoelige problemen aan handelingsverlegenheid, maar hier ben je wel hulpverlener voor. Ga praten met het kind en ondersteun de ouders hierin."

Groeiende verantwoordingsdrang
Ook Adri van Montfoort, jurist en pedagoog, pleit voor het blijven luisteren naar het kind en de ouders binnen de wildgroei aan jeugdzorginstanties en toezichthouders. "De afgelopen twintig jaar zijn er steeds vaker interventies ter bescherming van het kind en is er meer aandacht voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Dit betekent meer werk, meer ingrijpen en meer verantwoordelijkheid voor professionals. Er is een grote maatschappelijke druk en groeiende verantwoordingsdrang, met als gevolg een vermenigvuldiging van het aantal toezichthouders. De jeugdbescherming heeft bijvoorbeeld alleen al elf toezichthoudende instanties."

"Langzaamaan wordt de overheid een soort superouder en wordt de burger onderschat. Het systeem gaat overheersen. De transformatie in de jeugdzorg heeft tot nog toe geleid tot een uitbreiding van het systeem. De lokale gemeenschap zou er meer in moeten slagen dat jeugdigen positief en veilig in hun eigen omgeving kunnen opgroeien."

Naar buiten!
Praten, luisteren, naar buiten gaan. Dit pleidooi houdt Pauline Naber zelf tot slot. "Ga met eigen ogen kijken en beleven en bepaal dan wat je er als onderzoeker, docent of professional in de praktijk mee kunt. Dat werkt en helpt beter dan alleen een stapel papieren onderzoeksresultaten op een bureau."