De Pabo-opleidingen van Hogeschool Inholland werken momenteel hard om studentparticipatie uit te breiden. Onder andere door de inzet van studentadviseurs om beleid mee te ontwikkelen en het management te adviseren, en door de inzet van studentcoaches als activiteit in het Nationaal Programma Onderwijs. Drie studentadviseurs van verschillende locaties en een studentcoach vertellen over hun rol en ervaring. Ze hebben allemaal hun eigen verhaal, maar wél hetzelfde doel: studenten helpen. 

Bij de Pabo laten we studenten steeds meer meedenken met de opleiding. Per locatie is er één student die de rol van studentadviseur op zich neemt. Als studentadviseur kun je vanuit het oogpunt van de student bijvoorbeeld input geven of deelnemen aan panelgesprekken. Naast de studentadviseurs hebben we ook studentcoaches en -buddy’s als onderdeel van het Nationaal Programma Onderwijs. Studenten die hulp nodig hebben met hun studie kunnen terecht bij andere studenten die al wat verder zijn in hun opleiding. Op 17 januari 2022 konden studentadviseurs, studentcoaches en -buddy’s deelnemen aan een online studentparticipatiebijeenkomst (professionaliseringsdag). De dag bestond uit een korte kennismaking, meer helderheid over je rol en het laatste onderdeel ging over hoe je goed feedback kunt inzetten. 

Rianne Offerhaus-van Groningen
De studentadviseur van locatie Dordrecht is Rianne (42). Ze zit in het tweede jaar van de duale flexibele Pabo en is moeder naast haar studie. “Na jaren in ons eigen bedrijf te hebben gewerkt, was ik klaar voor een nieuwe uitdaging. Daarnaast heb ik leerkracht altijd al een belangrijk beroep gevonden en vind ik dat ook echt bij mij als persoon passen. Toen de vacature van studentadviseur online kwam, wist ik als aankomende leerkracht dat dit iets voor mij was. In het eerste leerjaar miste ik wat informatie bij het opstarten van de opleiding en liep ik tegen diverse dingen aan. En toen dacht ik: wat is er nou mooier dan dit van binnenuit aanpassen/veranderen? Dat heb ik ook gedaan, want we zijn met de studentadviseurs van alle vijf de locaties bezig met een advies aan het DMT over een locatie-overstijgende handleiding voor jaar één tot vier. Ook zijn we bezig met een advies over keuzeonderwijs/profilering. Het meedenken over de kwaliteit van de opleiding om het onderwijs voor de student te verbeteren geeft mij een voldaan gevoel. Tijdens vergaderingen wordt er regelmatig gevraagd naar mijn mening of feedback, vanuit de positie van de student. Dan wordt er gevraagd: hoe zie jij dat voor je of lopen de studenten daar ook tegenaan? Je wordt als studentadviseur écht serieus genomen.”

Lisanne Schippers
Lisanne (21) zit in het derde jaar van de voltijd Pabo. Sinds dit schooljaar is zij studentadviseur voor de locatie Rotterdam. “Ik wilde graag wat doen voor mijn opleiding - daarnaast ben ik ervan overtuigd dat het heel belangrijk is om verbonden en betrokken te zijn bij je opleiding. Als de studentparticipatie hoog is, dan willen studenten daadwerkelijk wat bijdragen. En dat is alleen maar goed voor de voortgang van hun studie.” 

 “In mijn korte tijd als studentadviseur merkte ik dat studenten in de praktijk niet zo snel naar een docent stappen met een mening. Dus daar kom ik om de hoek kijken. Studentadviseurs kunnen bijvoorbeeld studenten op een laagdrempelige manier helpen en tegelijk het studieproces verbeteren. Voor een docent is het soms lastig om te kijken naar een situatie vanuit het oogpunt van een student. Wij, als studentadviseurs, kunnen dat perspectief goed bieden. We werken bijvoorbeeld locatiegericht mee aan panelgesprekken. Uit die gesprekken halen we weer informatie, waarmee we denken de opleiding op verschillende onderdelen te kunnen verbeteren. Met deze informatie gaan we in gesprek met de kwaliteitsmedewerker en zo vinden er hopelijk veranderingen in de kwaliteit van onderwijs plaats.” 

Ferry de Ruijter
Voor Ferry (38) is zijn rol als studentadviseur nog nieuw. In de tweede week van januari 2022 is hij voor locatie Alkmaar aan het werk gegaan. Ferry zit in het tweede jaar van de Pabo deeltijd en heeft hiervoor twintig jaar als kok in de keuken gewerkt. Na al die jaren was het tijd voor iets nieuws. “Na de les hoorde ik dat ze nog een studentadviseur voor onze locatie zochten. Dat leek mij wel wat; ik vind het erg leuk om bepaalde dingen beter te maken en mee te denken. Ook wil ik graag studenten die op een latere leeftijd weer zijn gaan studeren, zoals ikzelf, handvatten bieden tijdens de opleiding. Gelukkig kan ik dat nu. Elke studentadviseur heeft een thema gekregen waar hij zich op gaat richten. Voor mij is dat: samen opleiden. Binnenkort zijn de panelgesprekken en dan kan ik daarin meepraten over mijn thema. Ook ben ik betrokken bij de nieuwe inrichting van het studieloopbaantraject. Dat zijn een paar mooie projecten om mee te starten als studentadviseur.”

Deedee Dienske
Deedee Dienske (18) is studentcoach en zit in het tweede leerjaar van de voltijd Pabo in Haarlem. Ze zag de oproep voor studentcoach voorbijkomen en bedacht zich dat ze het zelf ook wel handig had gevonden om hulp te krijgen van iemand die al een jaar Pabo had gedaan. Daarnaast vindt Deedee het altijd leuk om mensen te helpen, vandaar dat ze ook leraar wil worden. “Naderende tentamens of planningen maken: ik heb het zelf allemaal meegemaakt en doe het nog steeds. Voor mij ging het best makkelijk, maar ik snap wel dat het voor studenten lastig is. Daarom wil ik ze helpen met de voorbereiding van een verslag of tentamen. Studenten horen via hun mentor wanneer de andere studentcoaches en ik een bijeenkomst inplannen. Als ze hulp van ons willen, dan kunnen ze zich via de mail bij aanmelden. Tot nu toe krijg ik elke dag wel één mail van een student om een afspraak in te plannen. Mede daardoor zie ik dat de hulp van de studentcoaches echt effectief is!”

Manon Joosten hoort bij de eerste lichting deelnemers aan de Master Leren en Innoveren. Ze werkte in die tijd al bij wat nu Tourism Management is en wilde een master op het gebied van educatie gaan volgen. Zo kwam ze bij de MLI terecht en doorliep de studie succesvol. “Het ontwerp dat ik voor mijn afstuderen maakte, heb ik ingediend voor de onderzoeksprijs van Inholland. Ik eindigde in de top 3 en de uitreiking is een dierbaar moment, al won ik niet. Na afloop ging ik naar mijn begeleiders en die zeiden: ‘Jammer dat je niet hebt gewonnen, maar ik denk dat we een betere prijs voor jou hebben.’ Toen vroegen ze of ik docent wilde worden bij de MLI. Dat was het begin van mijn reis: van student, naar alumnus, naar docent en nu ook ontwikkelaar van de MLI.”

Ander curriculum

“Afgelopen studiejaar heb ik als ontwikkelaar met een ontwikkelteam gewerkt aan de doorontwikkeling van de MLI. De master zit in een transitie naar een ander curriculum. De praktijkvraag van deelnemers staat centraal en via onderzoekswerkplaatsen werken we samen naar een oplossing. Het zijn cyclussen van drie weken waarin een bepaald thema centraal staat dat passend is bij de fase waarin de deelnemer zich bevindt. Denk bijvoorbeeld aan het verkennen van het vraagstuk vanuit het waarderend perspectief. Na een inspirerende introductie op het thema door een gastexpert gaan de deelnemers in hun eigen praktijk aan de slag. Die ervaring nemen ze mee naar de onderzoekswerkplaats. Samen met de expert gaan we daar vervolgens naar kijken. Wat zijn de opbrengsten en vooral ook: wat deed het met je? We hopen hiermee dat de deelnemer door onderzoek te doen meer impact heeft in zijn werkomgeving. Hij of zij vergroot tijdens de studie zijn kennis en zijn vaardigheden, maar zijn omgeving moet ook meegroeien. Dat is wat wij willen: een deelnemer laten groeien en daarbij zijn omgeving in de slipstream meenemen.”

Duurzame impact

“Ik hoop met de MLI een impact te gaan maken die duurzaam is. Dat we relevant blijven, niet alleen voor de deelnemer, maar ook voor zijn omgeving. Maar misschien wil ik wel een stapje hoger: relevant worden voor de maatschappij. Ik denk dat we nog veel meer kunnen halen uit de MLI. We hebben een enorme toegang tot data met zo’n 40 studenten per jaar. Dat zijn dan 40 onderwijsinstellingen in Nederland. Van de basisschool in al zijn varianten tot het mbo en hbo en soms ook organisaties of ziekenhuizen. En Inholland heeft daarbij diverse onderzoeksgroepen die zich bezighouden met belangrijke nationale en internationale thema’s. Als je dat alles met elkaar kan verbinden, dan is dat heel interessant. Als we een vraagstuk dat leeft binnen een school kunnen verbinden met meer scholen en onderzoek in de onderzoeksgroep, dan bundelen we onze krachten. Dat is wel mijn ambitie met de MLI.”

Verandering

“Tijdens de opleiding zie je de deelnemers groeien; na een paar weken zie je al wat bij ze veranderen. Bij sommigen is het bijvoorbeeld dat ze zich bewust onbekwaam voelen op bepaalde gebieden, bij anderen is het herkenning. Daarbij zie je dat hun handelen en hun kijken naar de eigen organisatie scherper en kritischer wordt. Ik vind het heel waardevol aan onze opleiding dat we die verandering kunnen laten plaatsvinden. Door onze nieuwe aanpak met de onderzoekswerkplaatsen lijkt dat nog meer dan eerst te zijn.”

Kritisch durven zijn

“We hebben professionals in ons team. Ze roepen niet zomaar wat, maar ze werken vanuit een theoretische basis. Waar ik verder heel trots op ben, is dat we kritisch durven kijken naar onszelf en we elkaar vragen durven te stellen. Soms zijn de antwoorden misschien niet zo leuk, maar we durven de vraag te stellen.”

Pabo Inholland Rotterdam is dit schooljaar gestart met Learning Labs 2.0. Een vernieuwende onderwijsvorm waarbij Pabo-docenten en (basis)schoolopleiders studenten samen opleiden in de praktijk. Studenten uit jaar 1 en 2 volgen zowel lessen op de Pabo als op een basisschool in de buurt.

“Het Learning Lab is een fijne manier om te beleven hoe het echt is op het basisonderwijs”, zegt Rowena, eerstejaarsstudente Pabo Inholland Rotterdam. “Hier oefen je samen wat je tijdens je stage zelfstandig moet doen. Je leert van elkaar en doet inspiratie op en ook zie je hoe bijvoorbeeld de leerkrachten zelf voor de klas staan. Je voelt je voorbereid en doet belangrijke inzichten en vaardigheden op, zodat je straks niet met je handen in het haar hoeft te staan.”

Zachte landing
In de Learning Labs verbinden studenten de theorie van de Pabo direct aan de praktijk van de basisschool. “We merkten dat studenten soms lastig de koppeling konden maken van theorie naar praktijk”, zegt Sjoerd van Santen, coördinator van de Learning Labs vanuit Inholland Rotterdam. “Daarom bieden we nu Learning Labs 2.0 aan, een doorontwikkeling van de eerdere versie die we vanaf 2017 hebben aangeboden. Het houdt in dat studenten op maandag en dinsdag gewoon colleges volgen op de hogeschool, maar op woensdagen krijgen ze les in klein groepsverband op een van de deelnemende scholen. Daar worden de studenten begeleid door een studieloopbaanbegeleider (vanuit de Pabo) en een schoolopleider (vanuit het basisonderwijs). De donderdag is dan gereserveerd voor de stage en op vrijdag is er ruimte voor zelfstudie of overleg met een studentbuddy in het Studiecafé.”

Gaby Verhoeven is de studieloopbaanbegeleider in het Learning Lab van de Prinses Margrietschool: “Het is de bedoeling dat de studenten hier in een ontspannen, laagdrempelige setting al vroeg ervaren hoe mooi het is om voor de klas te staan. Samen bekijken we eerst kort de instructievideo van de Pabo-docent, met daarin de belangrijkste theorie uit de lessen. De studenten bespreken en oefenen vervolgens onderling de opdrachten, daarna gaan ze de klas in. Het is een zachte landing in de praktijk, waar ze elkaar in alle rust kunnen observeren en waar ook veel ruimte is voor vragen en feedback.”

Samen opleiden
‘Samen opleiden’ vindt plaats in het kader van de Brede Opleidingsschool, een samenwerking tussen Pabo Inholland Rotterdam en onder andere de schoolbesturen Stichting Kind en Onderwijs en PCBO Rotterdam-Zuid. Het onderwijsprogramma wordt gezamenlijk opgesteld en het duo van schoolopleider/studieloopbaanbegeleider bekijkt hoe zij die inhoud een plek kunnen geven binnen de kaders van de school. Daarin is er aandacht voor vakinhoud, onderzoek, studieloopbaanbegeleiding en intervisie op de praktijk.

“Als basisschool krijgen we nu echt de mogelijkheid om bij te dragen aan het opleidingsproces van de student”, zegt Ingrid Veerman, schoolopleider vanuit de Prinses Margrietschool. “Wij kunnen de theorie van de Pabo praktisch zinvol maken. Dat maakt het onderwijs krachtiger en het onderwijsaanbod rijker. Bovendien is er in de Learning Labs ruimte om stil te staan bij onvoorziene situaties in de klas of op school. Hoe ga je bijvoorbeeld om met een boze ouder? Wat doe je als er een ongeluk(je) gebeurt? Om die praktijkbeleving te kunnen meegeven, dat is zo waardevol. Maar het belangrijkste is misschien wel dat we op deze manier de student een eerste positieve ervaring in de praktijk kunnen bezorgen. Want dat is wat we willen: dat de Pabo-studenten al in een vroeg stadium voelen wat het beroep van leerkracht inhoudt, dat ze zien waarvoor ze het doen. Dan is het ook makkelijker doorzetten wanneer het later in het traject eens even tegenzit.”

Goede oefening
“Natuurlijk hangt niet alles af van enkel die woensdagen”, vult Sjoerd aan. “Maar op het moment dat we meer in samenhang met elkaar een onderwijsprogramma weten neer te zetten, leidt dat tot minder uitval en een hoger studierendement. Daarmee creëer je meer goede leerkrachten en meer blije studenten.” Voor Ilona, eerstejaars Pabo-studente, is er geen twijfel mogelijk: hoe meer koppeling tussen theorie en praktijk hoe beter. “Samen brainstormen, dingen voorbereiden en dat dan in de klas mogen uitvoeren, dat is zo’n goede oefening. Ik ben lange tijd bang geweest om aan deze opleiding te beginnen, maar ik ben nú al zo blij met mijn keuze. Deze vorm van onderwijs, waarin je in een veilige setting heel rustig de theorie in de praktijk leert, dat past ontzettend goed bij mij!”

Ook in het speciaal (basis)onderwijs is er een nijpend lerarentekort en daarom start het bestuur van De Haagse Scholen in samenwerking met de Pabo van Hogeschool Inholland Den Haag een zij-instroomtraject voor het speciaal basisonderwijs. Er bestaat, vanuit deze samenwerking, al jaren een goedlopend zij-instroomtraject voor het reguliere basisonderwijs. Het is echter bekend dat leerkrachten in het speciaal onderwijs net even wat meer bagage nodig hebben om goed voorbereid aan de slag te gaan. Het nieuwe zij-instroomtraject richt zich dan ook specifiek op de praktijk van deze scholen.

Schrijnend tekort aan leerkrachten
Het lerarentekort loopt verder op en de zorgen over de impact op onze kinderen zijn groot. En terecht, want in sommige wijken krijgen kinderen soms een dag helemaal geen les omdat er geen leerkracht beschikbaar is. Extra schrijnend is het lerarentekort voor leerlingen in het speciaal onderwijs waar een schooldag vaak zorgt voor de nodige structuur en houvast. Voor Pabo Den Haag is het nieuwe traject daarom een logisch vervolg op de reeds bestaande samenwerking met De Haagse Scholen. “Het tekort aan leerkrachten gaat ons aan het hart, we zien het als onze maatschappelijke opdracht om alles te doen wat we kunnen om te voorkomen dat kinderen naar huis worden gestuurd omdat er geen juf of meester is. Zeker voor de doelgroep speciaal onderwijs is dat onacceptabel,” aldus opleidingsmanager Gert Mallegrom van de Pabo aan de Theresiastraat in Den Haag.

Trots op eerste lichting zij-instromers
Op 30 september was de aftrap voor de eerste klas van veertien zij-instromers in dit nieuwe traject. Pabo Den Haag en De Haagse Scholen zullen deze aankomende leerkrachten gedurende twee jaar begeleiden en opleiden waarbij ze tijdens de opleiding al voor de klas staan en tegelijkertijd hun lesbevoegdheid halen. Bovenschools directeur van De Haagse Scholen Theo Kosterink is blij met het nieuwe traject: “Wij hebben onder onze vleugels acht scholen voor speciaal (basis)onderwijs in Den Haag en ervaren de pijnlijke gevolgen van het tekort aan leerkrachten. We moeten echt alles op alles zetten om de roosters rond te krijgen. We zijn heel blij met en trots op onze nieuwe collega’s in het zij-instroomtraject.”

Warm welkom
Zij-instromers Laura (foto) en Marleen zijn ook heel blij met hun nieuwe stap. “Vanaf dag 1 beschouwden de kinderen mij als juf. Heel gaaf om meteen zo geaccepteerd te worden! Ook het team op de De La Rey school gaf mij een warm welkom. Ik voelde mij meteen thuis en ben nu al blij met mijn carrièreswitch!”, vertelt Laura Dijkerman. Marleen de Jongste vult aan: “Het mooiste is een bijdrage te mogen en kunnen leveren aan de ontwikkeling van een kind.”

Onze nieuwe opleiding Associate degree Pedagogisch Educatief Professional ging woensdag 1 september van start. Wethouder van onderwijs in Den Haag Hilbert Bredemeijer luidde de eerste dag feestelijk in voor onze studenten. Hij ging ook uitgebreid met ze in gesprek.

De wethouder vertelde in zijn toespraak dat hij blij is met de Associate degree Pedagogisch Educatief Professional (Ad PEP). De Ad’ers PEP werken in de kinderopvang, het basisonderwijs of in een integraal kindcentrum. Dankzij gespecialiseerde pedagogische kennis zorgen zij ervoor dat er een doorgaande leerlijn ontstaat voor kinderen van 0 tot 12 jaar. De wethouder benoemde met name hoe kinderen die extra zorg nodig hebben hier profijt van kunnen hebben. Er is voor hen dankzij de gespecialiseerde kennis meer ondersteuning die al in de kinderopvang begint. De kinderen komen daardoor meer tot hun recht en krijgen meer kans om zich te ontwikkelen. De kwaliteit van het onderwijs wordt daarnaast verhoogd doordat leerkrachtondersteuners op hbo-niveau functioneren.

In gesprek
Na de officiële opening ging de wethouder uitgebreid met studenten in gesprek. Ze zijn al werkzaam in de kinderopvang of het onderwijs als pedagogisch medewerker of leerkrachtondersteuner. De wethouder was dan ook benieuwd naar hun ervaringen. Hij vroeg onder andere of zij konden aangeven waarom ouders uit ‘risicowijken’ hun kinderen niet naar een kinderdagverblijf of peuterspeelzaal brengen, maar naar opa’s en oma’s. Het antwoord van de studenten was dat het te duur is. Hierna ontstond er een discussie of de kinderopvang of peuterspeelzaal eventueel gratis zou moeten zijn.

Leren van elkaar
In februari dit jaar is de eerste groep studenten gestart en de wethouder was dan ook benieuwd hoe zij de nieuwe opleiding tot nu toe hebben ervaren. Hij kreeg enthousiaste reacties. Ze vertelden hoe ze ook veel van elkaar leren. Hoe pakt een ander dat aan? De opgedane kennis kunnen ze gelijk de volgende dag op hun werkplek toepassen. Het bezoek van de wethouder eindigde met een uitnodiging aan twee studenten om verder te praten over hun ervaringen in de praktijk.

Fijne plek
Een aantal studenten vertelde aan het eind van de dag dat ze moe waren, maar ze hadden zich thuis gevoeld tussen de andere studenten en bij Inholland Den Haag. Wat eerst heel eng en spannend leek, voelde nu als een fijne plek. In februari zal weer een nieuwe groep studenten starten.

Opleidingsmanager van de Master Leren en Innoveren (MLI) Jorijn Tragter heeft zelf eind 2018 de master afgerond bij een collega-hogeschool. ‘Ik heb de MLI dus aan den lijve ervaren.’ Nu is ze verantwoordelijk voor de ontwikkeling, uitvoering en organisatie van het onderwijs van deze master bij Inholland. ‘Mijn rol is faciliterend. Ik zorg ervoor dat het team in staat is om de opleiding verder te ontwikkelen en uit te voeren.’ De master is namelijk in ontwikkeling: ‘Als je Master Leren en Innoveren heet en het gaat om duurzaam innoveren in het onderwijs, dan vind ik dat je daar zelf een voorbeeld in moet zijn.’

Achtergrond in HR en onderwijs
‘Ik heb een brede achtergrond. Ik ben begonnen in het HR-vakgebied en in 2009 overgestapt naar het onderwijs als docent Nederlands als tweede taal bij een ROC. Daar groeide ik door tot opleidingsmanager. Vervolgens heb ik een tijd als zelfstandige gewerkt. Toen ben ik aan de slag gegaan als HRD-adviseur binnen Inholland en nu zit ik op deze plek. Een wat toevallige samenloop van omstandigheden. De rode draad in mijn loopbaan is leren en ontwikkelen van mensen in organisaties. Dat is wat ik leuk vind.’

Life changing event
Deze rode draad vond Jorijn toen ze zelf de MLI volgde. ‘Voor mij was het volgen van de MLI een soort life changing event. Dat was ook een reden dat ik op deze functie heb gesolliciteerd. Ik hoop dat ik een bijdrage kan leveren om de opleiding ook voor andere mensen zo betekenisvol te laten zijn. Het was heerlijk om twee jaar omringd te zijn door gelijkgestemden. Ik had voordat ik aan de MLI begon het idee dat ik met mijn drive en ideeën een soort roepende in de woestijn was. Bij de opleiding vond ik mensen die dat ook waren. Alleen dat gaf al een gevoel van verbinding. Ik had eindelijk het idee dat ik ergens helemaal op mijn plek was.’

Breed kader
‘De MLI leidt niet tot een beroep op, maar zoals wij dat noemen tot ‘educatief leider’. De onderwijskundige vraagstukken uit de praktijk van onze deelnemers staan centraal. Wat voor wetenschappelijke kennis is hierover beschikbaar? Wat betreft de inhoud gaat het dan om theoretische concepten op het gebied onderwijskunde, leren en veranderkunde. Die concepten koppelen we telkens aan vragen als: wat betekent dat nou voor mijn praktijk, voor mijn vraagstuk en voor mijn eigen handelen? Hoe krijg ik mijn collega’s mee? Je bent uiteindelijk je eigen instrument in het realiseren van de dingen die je wilt bereiken. En zoals je mag verwachten bij een masteropleiding is er ook aandacht voor onderzoek en onderzoeksvaardigheden, niet als doel op zich, maar als middel om je innovatie te realiseren: onderzoek als innovatiestrategie dus. Samengevat gaat het om inhoud, onderzoek en rolontwikkeling. Die driehoek die vind ik heel waardevol.’

Voortrekkers
‘De professionals die de MLI volgen, zijn een beetje vakidioten, de mensen met ambitie. Het zijn vaak de voortrekkers in een team, de mensen met innovatieve ideeën en wat innovatiever dan de rest. Ze vragen zich af: wat kan er beter en hoe kan ik daar een bijdrage aan leveren? Ze komen niet met onderwerpen waar ze een keer op een vrijdagmiddag van gedacht hebben: oh, dat is wel interessant. Ze komen met vraagstukken die relevant en betekenisvol zijn voor hun team of organisatie. Ze willen bijdragen aan organisatiebrede innovatie en onderwijsontwikkeling. En dat is ook wat we graag willen.’

Leergemeenschap
‘Wat ik daarbij mooi vind om te zien is de leergemeenschap die we met elkaar vormen. Dan gaat het om de docenten, de deelnemers en de ondersteuning daarom heen. In toenemende mate lukt het ons om het werkveld daar ook bij te betrekken. We zijn niet zozeer een klassieke opleiding, maar proberen het leren te organiseren. Onze alumni blijven zich vaak ook verbonden voelen met de opleiding. Zo is een alumnus nu studiebegeleider en een andere is onderzoeksbegeleider. Dit is waardevol voor alle betrokkenen en deze verbindingen proberen we steeds sterker te maken.’

Koers houden
‘Wat ik met het team van de MLI hoop te bereiken is dat we steeds meer een leergemeenschap of, beter nog, onderzoekwerkplaats worden waar maatschappelijk relevante onderwijskundige vraagstukken worden aangepakt vanuit allerlei verschillende invalshoeken. Dus zowel vanuit de student, de docenten, de lectoren als het werkveld. Mijn rol hierin is niet zozeer de koers bepalen, maar de koers houden en het realiseren ervan mogelijk maken. Leiden de dingen die we doen tot het doel zoals we dat met elkaar voor ogen hebben?’

"Er lopen hier zes eerstejaars en zes tweedejaars tegelijk stage", vertelt Eva. "Daarnaast hebben we gezamenlijk een praktijkdag, samen met de instituutsopleider van Inholland en de schoolopleider van Panta Rhei. Daar hebben we bijvoorbeeld studieloopbaanbegeleiding, contact met onze mentor, het doornemen van theorie en peerfeedback. Verder bespreken we alles wat op dat moment speelt en waar we tegenaanlopen. En we zitten in een gebouwtje tegenover de stageschool, dus we kunnen gemakkelijk even oversteken. Bijvoorbeeld om aan de slag te gaan met je leerwerktaak. Denk aan ‘omgaan met groepsdynamiek’, waarbij je observeert hoe verschillende docenten daar in de klas mee omgaan. Het mooie van de Opleidingsschool is dat we voor zulke dingen altijd bij iedereen het lokaal binnen kunnen lopen, omdat je eigenlijk stage loopt op de hele school. Het geeft ook een veel breder beeld van hoe verschillende docenten werken."

Er doorheen gesleept
Binnen het leerteam delen studenten makkelijker waar ze moeite mee hebben en kunnen ze elkaar daarmee helpen. Mitchell: "Een goed voorbeeld is dat ik in het eerste half jaar van mijn stage in groep 3 tegen een paar obstakels aanliep. Ik had moeite met orde houden en de lessen liepen niet. Dat vertelde ik op de praktijkdag en daar hebben we het met elkaar over gehad. Het is fijn om dat te kunnen delen en te horen hoe anderen dat zouden aanpakken of je daarbij kunnen helpen. Zo ben ik op een ruildag meegegaan met de stagiair van groep 5, waar het wel lukte om orde te houden. Dus ik had wel de tools in huis, alleen werkte het bij mijn eigen stageklas niet. Mijn praktijkbegeleiders wisten waar mijn kracht lag en wat mijn zwakte was en konden zo tips geven hoe ik dat in groep 3 in kon zetten. Zo hebben ze me er echt doorheen gesleept, anders was ik waarschijnlijk al gestopt met de opleiding."

"Andersom is het zo dat docenten die wij hebben geobserveerd, ook daadwerkelijk wat doen met de feedback die wij hen geven. Of met onze bijdrage op de casussen die op de praktijkdag worden besproken. Verder was het heel prettig dat de school voor ons een soort sociaal vangnet was in coronatijd. Zo zagen we tenminste nog wat studiegenoten en hadden we tussen de schoolactiviteiten door informeel contact, dat heb ik wel gemist bij het online onderwijs. Het was echt het uitje van de week om hiernaartoe te gaan."

Heen en weer peddelen
De kracht van collectief leren, het is een punt dat Mitchell en Eva meerdere keren benoemen. Eva: | Ik volg de versnelde variant van de Pabo, wat inhoudt dat ik jaar 2 en 3 in één studiejaar doe. Na drie maanden stage in groep 8 ging ik daarom over naar groep 4. Alleen was ik nog bezig om wat dingen in groep 8 af te ronden en zodoende moest ik veel heen en weer peddelen. Dat gaf onrust, bij mij maar ook bij de kinderen. Een jongetje was me vervolgens zó aan het uittesten, dat de rest van de klas daar in meeging. Zo kwam ik niet toe aan de klas leren kennen, structuur krijgen, orde houden, enzovoorts. Ik had nog nooit eerder moeite gehad met orde houden en dacht 'hoe kan dit?!'."

"Toen we dat bespraken gaf een andere student, die deze klas al kende, de tip om juist in de band met die ene jongen te investeren. Het was in het begin even zoeken naar momenten waarop ik hem complimenten kon geven, maar het lukte en geleidelijk aan hebben we een band opgebouwd waardoor het in die groep uiteindelijk heel goed is gelopen. Heel fijn om zo’n ‘eenvoudige’ en praktische tip te krijgen die zo goed werkt. En een mooi moment van zelfreflectie."

Bij elkaar blijven
Hoewel Eva dus al een paar maanden in groep 4 stond, werd ze ook nog gevraagd voor het traditionele slotkamp van groep 8. Nauwelijks terug daarvan, stonden de deadlines voor de deur om alles in te leveren om het studiejaar goed en tijdig af te ronden. Dat lukte zowel Eva als Mitchell, en de twee zijn vol vertrouwen dat ze verdergaan naar het volgende studiejaar. Voor Mitchell is dat het derde jaar, voor Eva het vierde en laatste jaar. Mitchell: "Er wordt gekeken of we als groep bij elkaar kunnen blijven bij een andere school binnen Fedra, de scholengroep waar Panta Rhei onderdeel van is. In ieder geval willen we allebei verder binnen het concept van de Opleidingsschool."Eva: "Dit eerste jaar was natuurlijk een pilot en soms was het een beetje zoeken en aftasten hoe alles aangepakt moest worden. Maar ik vind deze manier van stagelopen zeker een meerwaarde hebben ten opzichte van de individuele stage en ik weet zeker dat als hier twee andere studenten geïnterviewd werden, die hetzelfde hadden gezegd. Het klinkt misschien een beetje slijmerig, maar dit is gewoon een heel fijn opleidingssysteem. En het is extra leuk dat we zo’n hechte groep hebben, wij gaan deze zomer zelfs met zijn zessen op vakantie!"

"Met adaptieve professionals bedoelen we dat onze leraren-in-opleiding veel tools in hun rugzak krijgen, zodat ze zich aan kunnen passen aan de verschillende behoeften van leerlingen en de groep die ze voor zich hebben", vertelt Lisa Kramer van Inholland Haarlem. Lisa is samen met Mieke Alkemade (scholengroep Stichting Fedra) programmaleider van de Opleidingsschool IJmond. "Bij een ‘normale’ Pabo-stage zit je één klas en kom je de leraren alleen in de koffiekamer tegen. In deze nieuwe opzet heb je nog steeds die vaste stagedag, wat belangrijk is om een band op te bouwen met de kinderen. Daarnaast is er een opleidingsdag, waarop studenten van klas naar klas kunnen ‘hoppen’ zodat ze zien hoe verschillende leerkrachten te werk gaan. Kijk je bijvoorbeeld naar effectief leerkrachtgedrag, wat zie je dan in de ene en wat in de andere klas? Om vervolgens te bedenken: wat past bij míj? Er is niet één manier van goed lesgeven, je moeten kunnen switchen daarin."

Lokaalhoppen
Het ‘lokaalhoppen’ en het opengooien van de deuren geeft veel reuring, zo vult Mieke Alkemade aan. "In eerste instantie werd er vanuit docententeams ook wel wat argwanend gekeken hoor. 'Wat gebeurt er als al die studenten onze school in komen hollen?'. Daarbij is het best spannend voor leerkrachten om de deuren open te zetten. Maar er kwam eigenlijk al snel veel energie los. Dat zit hem heel erg in het collectief leren. Buiten het feit om dat studenten leren, leer jij als leerkracht ook. Wat ik verder terug hoor is dat het in de koffiekamer regelmatig gaat over onderwerpen waar de studenten mee bezig zijn, denk aan didactiek of groepsdynamiek. Over zulke zaken komt echt teambreed een gesprek op gang."

"Als leerkracht of stagiair krijg je de hele dag feedback van de kinderen. Alles wat zij doen, is feedback voor jou. Als een groep orde verstorend gedrag vertoont en in de gordijnen hangt, is dat mogelijk een gevolg van jouw eigen handelen. Door veel bij elkaar in de klas te kijken, maak je het makkelijker om gezamenlijk te overleggen: wat maakt in mijn gedrag dat de kinderen in de gordijnen gaan hangen en wat kan ik anders doen, zodat dit niet meer gebeurt? De kracht van de Opleidingsschool is dat je het daar met andere studenten, docenten en de begeleiders over kunt hebben. Maar dat je ook met elkaar kunt experimenteren: wat zou er wél werken, zullen we dat eens uitproberen - en moet ik dat uitproberen of kan een ander dat beter doen?"

Kwaliteit en flexibiliteit
Bijkomend voordeel is dat de stage geen individuele zaak tussen student en begeleidende leerkracht meer is. Dat is fijn voor de studenten, die elkaar kunnen helpen en elkaar stimuleren – wat volgens Lisa Kramer zeker in coronatijden heeft bijgedragen aan de studievoortgang. Maar ook voor de leerkrachten, voor wie de studenten niet meer ‘de anonieme stagiair van een collega’ zijn maar als vanzelfsprekend onderdeel uitmaken van het team. Zo hebben de studenten op beide scholen een grote bijdrage geleverd aan noodopvang en online onderwijs tijdens de lockdown. Lisa: "Verder is het zo dat we vanuit Inholland beter kunnen garanderen dat de kwaliteit en begeleiding vanuit de basisscholen op orde zijn. Ook zijn we flexibeler wanneer het bij een student niet goed loopt en/of als er geen klik is met de begeleidende docent. Daar zien we nu soms studenten op afhaken en het is, zeker gelet op het lerarentekort, zonde als dat te voorkomen is door het anders te organiseren."

Mieke Alkemade: "Binnen onze organisatie ben ik veel bezig met ‘de startende leerkracht’ en dan vooral wat maakt dat zij snel afhaken, grote werkdruk ervaren of begeleiding missen. Aansluitend op dat vraagstuk kwam al snel de student om de hoek kijken. Hoe kun je dat proces ‘van student naar leerkracht’ meer geleidelijk laten verlopen? In deze opzet sluiten opleiding en praktijk beter op elkaar aan. Het leerteam wordt begeleid door iemand vanuit Inholland Haarlem en iemand vanuit de basisschool, die in samenspraak met het docententeam een gezamenlijk programma opzetten voor de studenten."

De kloof gedicht
"Voorheen was er vanuit docenten wel wat te mopperen op de opdrachten vanuit de Pabo, omdat die niet zouden aansluiten bij het onderwijs of niet van toepassing waren op de betreffende school. Die kloof wordt nu gedicht, waarbij je ook nog eens beter toegeruste leerkrachten opleidt en dus tot een hogere kwaliteit onderwijs komt. Want kwaliteit voor de klas is en blijft natuurlijk het belangrijkste uitgangspunt, zowel voor Inholland Haarlem als op onze scholen, en op basis van de ervaring tot nu toe zien we dat de Opleidingsschool IJmond daar absoluut aan bijdraagt."

 

In de Noord-Hollandse Samenscholing zijn Pabo Alkmaar en vijf bestaande OIDS-besturen (Blosse, Opspoor, Ronduit, SKO WF en Zaan Primair) vertegenwoordigd. De insteek is samenwerken vanuit een open en onderzoekende houding, waarbij zowel studenten, als leerkrachten, lerarenopleiders en docent-onderzoekers zich in leerteams samen ontwikkelen en samen leren. De eerste 25 studenten zijn in februari 2021 gestart, over vier jaar moeten alle Pabo-studenten volgens dit model worden opgeleid. Via de NHS wordt daar geleidelijk naartoe gewerkt.

Gedeelde verantwoordelijkheid
“Doelstelling is dat voor de student praktijk en theorie niet meer als twee aparte werelden aanvoelen”, zegt Roos Numan, opleidingsmanager Pabo Alkmaar en lid van de stuurgroep NHS. “We maken daarom optimaal gebruik van de kennis die aanwezig is op de basisscholen. Dat geeft de leerkracht en de directeuren van die scholen meer invloed op ons curriculum en tegelijkertijd weten wij beter weten wat er daar allemaal speelt. De kwaliteit van leraren is de meest bepalende factor voor de kwaliteit van ons onderwijs en daar zijn we samen verantwoordelijk voor. De leerteams zijn daar een uitvloeisel van - iedereen neemt zijn eigen kennis en expertise mee.” Uniek is dat het eigen onderzoekslijn De Pedagogische Opdracht actief meedoet aan het partnerschap. Roos: “We ontwikkelen het onderzoekend vermogen van alle betrokkenen in samenspraak met het lectoraat, dat daar zelf ook weer onderzoek naar doet: een win-winsituatie.”

Leerteams in de praktijk
In de praktijk betekent het voor studenten naast de vaste stagedag op donderdag een extra praktijkdag op vrijdag. “Het is veel meer dan standaard leskrijgen”, zegt Denise Schouten, eerstejaarsstudent Pabo. “We zitten niet vast in een klas, maar het hele gebouw is ons leerterrein. Groot voordeel is dat leerwerktaken, zoals het meten van betrokkenheid of spelbegeleiding, ook aan de NHS worden gekoppeld. In plaats van anderhalf uur les krijgen wij nu een klein stukje theorie gevolgd door echte voorbeelden. Zo zie je meteen hoe je de theorie in de praktijk kunt uitvoeren. Achteraf bespreken we met het leerteam wat opviel en wat je eruit meeneemt. We werken aan onze eigen vaardigheden, observeren en beoordelen elkaar, en heeft iemand moeite met orde houden, dan lopen we binnen bij een leerkracht die daarin uitblinkt.”

Uitdagen op creativiteit
Sinds vorig jaar werkt de Pabo met leeruitkomsten, waarbij studenten vrijer zijn in de manier waarop zij hun kennis en kunde kunnen aantonen. Jennifer de Rooij, eerstejaars Pabo-student: “We worden echt uitgedaagd op onze creativiteit. In het leerteam breng je elkaar op ideeën, maar je komt ook op ideeën om mét elkaar uit te voeren. Zo kozen wij er bij het onderzoek ‘Rijke leeromgeving’ voor om een deel van de verslaglegging te doen via een talkshow waarin we op een verrassende manier lieten zien dat we de leeruitkomsten hadden behaald. En binnenkort geeft een praktijkbegeleidster spontaan gastles, omdat zij toevallig veel weet over een onderwerp dat we behandelen. Dan zie je die koppeling tussen ons als studenten, onze hogeschool en de praktijkschool. Het thema is echt samen! Ben je daartoe bereid, dan leer je zoveel van elkaar.”

Spannend proces
Het is een spannend en leerzaam proces voor de NHS-partners, aldus Roos Numan. “Samen met de leerkrachten en praktijkschool zijn we de samenwerking aan het vormgeven. Dat betekent dat de praktijkdagen inhoudelijk per opleidingsschool wat kunnen verschillen, terwijl de studenten aan het einde van de opleiding wel hetzelfde diploma krijgen - een balanceeract tussen gezamenlijke onderdelen en op maat gemaakt onderwijs. We moeten samen bewegen en het gaat niet vanzelf, maar als de juiste mensen aan tafel zitten, als die leerkrachten en onze docenten en studenten aan de slag gaan, gebeuren er zulke mooie dingen. Er zit enorm veel energie in het traject, omdat we echt bezig zijn met waar het om gaat.”

Denise kan niet wachten tot straks álle lessen weer fysiek plaatsvinden. “Ik vind dit zo’n goed idee, het liefst heb ik iedere dag praktijk! Iedereen in mijn leerteam wil elkaar helpen en met de ander meedenken.” Ook Jennifer staat te trappelen. “Ik zit helemaal op mijn plek en dat is door de NHS alleen maar sterker geworden. We worden gestimuleerd om in andere richtingen te denken dan puur vanuit de theorie van het werkboek. En het enthousiasme dat daardoor ontstaat werkt ongelooflijk aanstekelijk!”

Drie dagen per week lesgeven, een eigen bedrijf runnen, trainen voor een trailrun van 111 kilometer door de bergen, vader zijn van twee kinderen én een deeltijdopleiding volgen. Hoe houdt Evert Heintz (45), leraar, schrijver en flexibele deeltijdstudent aan de Pabo alle ballen in de lucht zonder in de stress te raken?

Evert Heintz is een man met een missie. Hij is naast student ook schrijver, coach, leraar, gepassioneerd bergbeklimmer én vader van twee kinderen van 12 en 14 jaar oud. Hij woont in Heemskerk en staat sinds vorig jaar drie dagen voor de klas van daltonschool De Windroos in Mijdrecht. Nadat hij in 2002 tijdens het bergbeklimmen 15 meter diep in een gletsjer viel, bevond hij zich twee uur lang letterlijk tussen leven en dood. In plaats van hierover in paniek te raken, kwam hij er op eigen kracht weer uit.

Die ervaring zorgde ervoor dat hij anders ging kijken naar zijn energie. “Ik kreeg toen het gevoel dat ik mijn verhaal en ervaringen met anderen wilde delen. Ik begon met het ontwikkelen van de piramide van inzicht, een vitaliteitsmodel. Het is een totaalconcept rondom je energie, vitaliteit en gezondheid.” In 2016 bracht hij zijn boek ‘Een leven lang flow’ uit. Everts missie is om het gedachtegoed van ‘Flow’ over te brengen aan kinderen, dat is dan ook de reden dat hij besloot om de flexibele deeltijdopleiding Pabo te volgen bij Hogeschool Inholland.

Ontspanning toepassen in je leven
“Vanuit mijn opvoeding heb ik nooit geleerd hoe ik met mijn emoties om moest gaan op een functionele manier, of hoe je werkt met je mindset. Vanaf het moment dat ik op kamers ging leerde ik dat er meerdere werkelijkheden zijn en leerde ik mijn eigen keuzes te maken. In die periode ben ik ook voor het eerst in contact gekomen met yoga en meditatie. Ik merkte dat ik hierdoor veranderde als mens. Het is iets wat wij in de westerse wereld niet leren in het onderwijs. Sinds ik ben gaan bergbeklimmen ontdekte ik hoe belangrijk het was om ontspanning tijdens een uitdagende situatie bewust toe te passen, bijvoorbeeld door ademhaling of meditatie. En dit wilde ik ook gaan overbrengen aan anderen.”

Meditatie in de klas
Nu staat Evert een half jaar voor de klas en geeft hij drie dagen per week les aan kinderen van groep 5 en 7. In de ochtend start hij in de les met een ontspanningsoefening: “Zelf sta ik om 6 uur ’s ochtend op en doe ik de vijf Tibetaanse vitaliteitsoefeningen. Dit zijn vijf oefeningen die je 21 keer herhaald, waar je een kwartier over doet. Dit maakt me fysiek sterker, maar het activeert ook mijn energiesysteem op een goede manier. Ik wil die ontspanning ook aan de kinderen in mijn klas overbrengen. Je dag starten met meditatie is een fijne manier”, aldus Evert.

Al na twee jaar als leraar aan de slag
Evert ontdekte tijdens de opvoeding van zijn twee kinderen dat hij niet alleen aan volwassenen zijn ‘flow-verhaal’ wilde overbrengen, maar ook juíst aan kinderen. Zij zijn namelijk de toekomst. En dus besloot Evert om de Pabo te volgen in Haarlem: “Ik koos voor Inholland Haarlem, omdat ik na wat onderzoek erachter kwam dat de Pabo ooit is gestart in die stad. Dat vind ik een mooie gedachte. Daarnaast kreeg ik na het bezoeken van de Open Dag ook gelijk een positief gevoel bij de opleiding.” Evert zit nu in zijn derde studiejaar en heeft nog één jaar te gaan voordat hij is afgestudeerd: “Omdat ik geen hbo-diploma op zak had, moest ik de opleiding in vier jaar volgen in plaats van in twee jaar. Al snel kwam ik erachter dat als je jouw propedeuse gehaald hebt, je via een uitzendbureau als ZZP'er voor de klas kon gaan staan. Ik ben toen werkzaam geweest op verschillende scholen en heb daardoor erg veel in de praktijk geleerd.”

Jezelf altijd blijven ontwikkelen
Naast dat Evert al voor de klas staat, een eigen bedrijf runt, een gezin onderhoudt en dus druk bezig is met het afronden van zijn studie, traint hij ook nog voor een run van 111 kilometer. “Het is wel intensief om alles te combineren. Maar ik ben nu 45 en ben al 26 jaar bewust bezig met mijn persoonlijke ontwikkeling. Het is belangrijk om te luisteren naar je hart en als je jouw intuïtie volgt, dan vind je die connectie om echt gelukkig te zijn. Het is altijd een uitdaging om een gelukkig leven te leiden en lekker in je vel te zitten, maar ik ervaar dus steeds weer hoe waardevol het is om jezelf te ontwikkelen.”

Volg je hart en ga ervoor
Nu Evert een half jaar op een basisschool rondloopt, merkt hij hoe bijzonder het is om met kinderen te werken: “Ze zijn heel oprecht en enthousiast. Ik draag nu iets bij aan een betere maatschappij en dat voel ik ook echt. Het is niet de bestbetaalde baan, maar als ik dan kijk naar wat ik ervoor terugkrijg vanuit de kinderen zelf en wat je bijdraagt, dan is dat onbetaalbaar.” Tijdens de opleiding heb ik geleerd om de balans te vinden tussen alle dingen waar ik druk mee bezig ben. Ik heb bijvoorbeeld geleerd dat ik meer kan dan ik denk en dat ik goed kan schakelen tussen mijn verschillende taken. Leren is voor mij echt durven: volg je hart. Er leiden meerdere wegen naar Rome. Jij bepaalt welke weg je inslaat. Ga ervoor!“

Leren = durven. Elke laatste donderdag van de maand vertelt een andere student van Inholland zijn of haar persoonlijke verhaal. Wat drijft deze studenten? Wat doen ze om lef te tonen en uit hun comfortzone te stappen en wat leren ze daarvan?