De ruimtevaartsector is een bolwerk van witte mannen. Maar verandering komt eraan, dankzij vrouwelijke rolmodellen zoals Niamara van Woggelum. Na een rijke carrière in de lucht- en ruimtevaart is ze geland bij Inholland waar ze als docent meiden aanmoedigt hun talenten te benutten en bruggen bouwt tussen studenten en bedrijven om gelijkwaardige kansen te creëren. Niamara maakt het verschil en daarvoor werd ze uitgeroepen tot Spacelady of the Year. Samen met een groot netwerk van ‘spaceladies’ organiseerde ze begin maart het Champions X Change-event om ruimte te scheppen voor studenten met diverse achtergronden.

Niamara is gewend om een buitenbeentje te zijn. “Mijn ouders komen uit het vroegere Nieuw-Guinea en hebben me geleerd om te overleven in de Nederlandse maatschappij.” Na de middelbare school ging ze haar eigen weg. “Waar andere meiden kozen voor beroepen in de zorg of voor de modevakschool, wilde ik straaljagerpiloot worden bij de actieve luchtverdediging van de luchtmacht.” Ze legde sport- en psychologische testen met succes af tot bleek dat haar zicht niet goed was. “Toen besloot ik om op het mbo vliegtuigbouwkunde te studeren, als een van de weinige meiden. Nog steeds zijn er nauwelijks meiden die voor deze of vergelijkbare opleidingen kiezen.” Op de introductieweek werd ze vreemd aangekeken: “De stewardessenopleiding is op kamp”, zeiden ze bij de receptie.

‘Meisje, bewijs jij je eerst maar eens’
Als stagiair stuitte Niamara op een generatie van mannen die haar aankeken met een blik van: meisje, bewijs jij je eerst maar eens. Ze zette door en ging van het mbo naar Hogeschool Inholland. Niamara kwam te werken bij Airborne Composites, een start-up die overduidelijk niet was ingericht op vrouwelijke medewerkers. “De mannen moesten even het kantoor uit zodat ik me kon omkleden.” Bij dit bedrijf heeft Niamara ervaren hoe het is om te werken in een mannenwereld. “Deze industrie was niet gemaakt voor mij, ik was te klein en had niet genoeg kracht om bepaalde tools te bedienen.”

Ontwikkelen van satellieten
Toen ze als stagiair aan de slag ging bij Dutch Space, later onderdeel van Airbus, waar Niamara altijd van gedroomd had om er te werken, viel Niamara uit de toon. “Een leidinggevende zei letterlijk niet goed te weten hoe ze met me moesten omgaan, omdat hij nooit een vrouw in zijn team had gehad. “Ik gaf aan hoe ik me voelde en hij wist daar geen raad mee.” Haar laatste werkervaring deed Niamara op bij GTM Advanced Structures. “Ik had het geschopt tot manager operations bij een bedrijf dat onderdelen van satellieten ontwikkelde. Hier had ik al die jaren voor gewerkt. Maar toen kreeg ik reuma en het lukte me niet om het werk vol te houden vanwege de fysieke belasting."

Minor Space Engineering
Omdat Niamara was afgekeurd, kwam ze in een re-integratietraject terecht en nam ze contact op met Inholland om in het onderwijs te werken. Sinds 2023 zet Niamara haar ruime ervaring in het werkveld in voor praktijkles in composieten. Fysiek werken haar handen niet meer goed mee, maar met haar brein en mond is niets mis. Voor de minor Space Engineering in de terminal van Inholland in Delft geeft ze les in het werken in de cleanroom, begeleid ze studenten om hun talenten in te zetten en zoekt ze geschikte afstudeerplekken en toekomstige banen. “Ik merkte dat ik energie kreeg van het onderwijs. Door het betekenisvolle werk, de ruimte voor eigen initiatieven en aanpassing in werktijden ben ik zo opgeknapt, dat ik mijn rolstoel nu niet meer nodig heb.”

Een rolmodel voor studenten
Niamara is een bruggenbouwer tussen studenten en het bedrijfsleven, bijvoorbeeld door binnen haar netwerk te vragen naar stageplekken en naar de behoefte van de industrie. Dit is nodig omdat de toegang voor meiden lastig is in de mannenwereld die de ruimtevaartsector is. “Ik neem mijn studenten ook graag mee naar Bremen voor een van de grootste ruimtevaartexposities die er is. Daar introduceer ik hen bij bedrijven. Tijdens zulke trips wil ik de meiden een veilige omgeving bieden waar ze zichzelf kunnen zijn en het beste van zichzelf kunnen geven. Ook in de terminal staat mijn deur altijd open. Vrouwelijke studenten komen ook echt naar me toe voor gesprek over van alles. Voor hen ben ik een rolmodel om mee te sparren. Daarmee bied ik hun iets wat ik vroeger nooit heb gehad.”

Meiden werven
Niamara zet zich ook in om meiden enthousiast te maken voor techniek en vooral voor de ruimtevaart. “Het is belangrijk dat de instroom breed en divers is”, zegt ze. “In deze sectoren moet je om kunnen gaan met stress, kritisch vermogen hebben en oplossingen bedenken voor complexe vraagstukken. Daarvoor heb je mensen nodig met diverse achtergronden.” Zo is Niamara betrokken bij het Programma Beethoven, een samenwerking tussen onderwijs, industrie en overheid om meer talenten op te leiden voor de semiconindustrie. Niamara richt zich met name op meiden om hun interesse in deze sector te wekken.

Space Lady of the Year
In 2025 werd Niamara uitgeroepen tot Space Lady of the Year, een prijs van Space Ladies Night Out (SLNO): een professioneel netwerk van ongeveer 300 vrouwelijke professionals in de ruimtevaartsector. De prijs was voor haar inzet als rolmodel in de ruimtevaartsector, als bruggenbouwer tussen studenten en bedrijven voor stageplekken en toekomstige banen en om gelijke kansen te bieden voor iedereen.

Fix the system
Als rolmodel hoopt Niamara studenten en bedrijven in beweging te zetten en niet in hokjes te laten denken. “Als engineer kun je alle kanten op. Maar daarvoor moet je als vrouw wel je plek aan tafel opeisen en je mond open doen. Anders word je niet gehoord door je mannelijke collega’s. Laat jezelf zien.” De ruimtevaartsector is een harde mannenwereld. Om dat te veranderen zou de bal niet alleen bij de individuele vrouw en student horen te liggen. “Zoals VHTO zegt (een organisatie die zich inzet om de participatie van meiden en vrouwen in techniek en IT te verhogen, red.): fix the system, not the girls.”

Bij Nova Electric Racing draait alles om samenwerken, leren én grenzen verleggen. Dit studententeam, bestaande uit zo’n vijftien studenten (van de opleidingen Aeronautical Engineering en Luchtvaarttechnologie) van Hogeschool Inholland en de TU Delft, bouwt aan een volledig elektrische race­motor. Het is meer dan een project, het is een plek waar studenten leren, bouwen en groeien.

Van passie naar praktijk
Teammanager Marina Anchuelo Sanfeliu vertelt met enthousiasme over haar rol: “Ik werk met studenten uit allerlei disciplines en landen. Samen bouwen we niet alleen aan een motor, maar ook aan een community. Iedereen leert hier van elkaar – over techniek, communicatie, samenwerken en doorzetten.”

De diversiteit binnen het team is groot. Ongeveer de helft van de teamleden komt van Hogeschool Inholland, de andere helft van TU Delft. “Die mix werkt juist heel goed,” vertelt Marina. “We hebben verschillende achtergronden en manieren van denken, en dat maakt het team creatief en sterk.”

Leren door te doen
Nova Electric Racing begon ooit als een team dat racete met brandstofmotoren. Inmiddels ligt de focus volledig op elektrisch racen. “We geloven dat de toekomst in duurzame energie ligt,” zegt Marina. “We bouwen de motor zelf, van nul af aan. Daarbij willen we ook natuurlijke vezelcomposieten gaan gebruiken in plaats van koolstofvezel, om het ontwerp nog duurzamer te maken. Alles wat we doen, doen we met oog op de toekomst.”

Binnen het team leren studenten niet alleen technische vaardigheden, maar ook hoe ze leidinggeven, samenwerken en omgaan met uitdagingen. “Er zijn geen docenten die ons precies vertellen wat we moeten doen. We ontdekken het zelf. Dat is soms moeilijk, maar daardoor leer je juist het meest.”

Een team met drive
De sfeer binnen Nova is hecht. “We werken hard, maar we maken ook tijd voor elkaar,” vertelt Marina. “We organiseren gezellige momenten, bespreken hoe het met iedereen gaat, wat zorgt voor meer motivatie. Iedereen hier heeft een passie voor motoren en techniek, dat verbindt ons.”

En dat harde werk blijft niet onopgemerkt. Nova Electric Racing won eerder de Innovation Award tijdens een internationale studentenwedstrijd in het Verenigd Koninkrijk en blijft doorgroeien. Momenteel werkt het team aan de vierde generatie elektrische motor, die ze volgend jaar willen presenteren.

We zijn enorm trots dat Mark Ommert, alumnus en voormalig collega van de opleiding Luchtvaarttechnologie aan Hogeschool Inholland Delft, genomineerd is voor de prestigieuze Prins Friso Ingenieursprijs. Inmiddels is hij zelfs een van de drie laatste finalisten! Deze prijs, die wordt uitgereikt door het Koninklijk Instituut van Ingenieurs (KIVI), is bedoeld voor ingenieurs die met hun innovatieve werk een flinke bijdrage leveren aan hun vakgebied én de maatschappij.

Een indrukwekkende carrière
Mark is nog jong, maar heeft al een veelzijdige carrière achter de rug. Direct na zijn studie heeft hij waardevolle ervaring opgedaan bij duurzame luchtvaartstartups en speelde hij een belangrijke rol in de ontwikkeling van de elektrische Dragonfly by Inholland. Zijn ervaring is breed: van structureel ontwerp en aeroelasticiteit tot aan elektrische aandrijfsystemen voor vliegtuigen. Als mede-oprichter en Engineering Manager van het Inholland Electric Flight Lab heeft Mark een cruciale bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van elektrische vliegtuigen. De afgelopen vijf jaar heeft hij nauw samengewerkt met meer dan 200 studenten en docenten van Inholland Delft aan innovatief onderzoek en onderwijs voor duurzame luchtvaart. Zijn werk zorgt ervoor dat de certificering en marktintroductie van duurzame luchtvaarttechnologie steeds dichterbij komen.

Op weg naar duurzame luchtvaart
Op dit moment werkt Mark als Project Manager bij de Netherlands Aerospace Group (NAG), waar het Nederlandse ecosysteem helpt in de transitie naar duurzame luchtvaart. Want, zoals Mark zelf zegt: “We moeten echt stiller en schoner gaan vliegen.” Zijn missie is duidelijk: jonge ingenieurs inspireren, samenwerking in de sector versterken en innovatieve technologieën sneller op de markt brengen. Zijn werk heeft bijgedragen aan meer erkenning voor verduurzamingsinitiatieven in de luchtvaart. Ook heeft hij heeft kennis verbonden, samenwerking bevorderd en bijgedragen aan de positionering van het Nederlandse ecosysteem binnen de internationale luchtvaartsector. Denk hierbij aan de industrie, kennis- en onderwijsinstellingen en de overheid. Omdat luchtvaart internationaal is, is het cruciaal om het Nederlandse ecosysteem wereldwijd te positioneren om zo maatschappelijke impact te bereiken, waaronder meer verdienvermogen en banen voor Nederland.

Het AQUILO Rocket Team, opgericht in 2014, is een bijzonder studentenproject van de opleidingen Aeronautical Engineering en Luchtvaarttechnologie. Het team bestaat uit een groep enthousiaste studenten van de opleiding die samen raketten ontwerpen, bouwen, testen en lanceren. Timo van Spelden, een oud-manager van het team, legt uit: "Het AQUILO Rocket Team is ooit ontstaan uit een stageopdracht. Een van de Aeronautical Engineering-studenten kreeg de opdracht om een raket te bouwen en te lanceren. Dit was AQUILO I. Het groepje dat hieraan werkte, besloot door te gaan en zo is het huidige studententeam gevormd."

Wat doet het AQUILO Rocket Team?
Het AQUILO Rocket Team houdt zich bezig met het ontwerpen en bouwen van raketten, waarbij vrijwel alles in eigen beheer wordt gedaan. "We maken eigenlijk alles zelf, behalve een paar elektronische componenten en onderdelen van de motor," vertelt Timo. "Een van onze sterke punten is het werken met composieten. We maken lichte, maar zeer sterke raketten met uitstekende prestaties." 

Het team ontwikkelt zogenaamde "sounding rockets". Deze raketten worden gebruikt om experimenten in de hogere lagen van de atmosfeer uit te voeren. Wat het AQUILO Rocket Team uniek maakt, is dat ze hun motoren zelf ontwerpen, testen en bouwen, in tegenstelling tot andere teams die kant-en-klare motoren kopen. 

De structuur van het team
Het AQUILO Rocket Team is onderverdeeld over vijf hoofdafdelingen. Elk teamlid draagt zijn steentje bij om de raketmissies tot een succes te maken. 
De afdeling structural speelt een cruciale rol bij het bouwen van de raket. Zij zorgen voor de vinnen, de neus en de buizen van de raket, waardoor het ontwerp stevig en aerodynamisch is. Deze componenten worden gemaakt van composieten materialen zoals carbon vezel en glasvezel. Door deze lichte maar sterke materialen krijgt de raket een hoge presterende structuur. 

Het electronics team houdt zich bezig met alle elektronische aspecten van de raket. Zowel de soft als de hardware wordt gemaakt door AQUILO.  Dit departement zorgt ervoor dat de navigatie, de sensoren en de communicatiesystemen, perfect samenwerken. Zonder hun inspanningen zou de raket blind zijn en geen cruciale data verzamelen.

De propulsion afdeling is het hart van de raket. Hun expertise in vaste brandstoffen. De zogenaamde brandstof “Rocket Candy’’ wordt dan ook zelf gemaakt als een van de twee raket teams in Nederland. Een goed motorontwerp en goede brandstof is van vitaal belang voor de succesvolle lanceringen van AQUILO.

Na de lancering komt de verantwoordelijkheid van het recovery team in beeld. Zij zorgen ervoor dat de raket veilig terugkeert naar de grond. Met behulp van verschillende parachutes en uitklap technieken zorgen zij ervoor dat de raket niet beschadigd raakt en opnieuw gebruikt kan worden.

Sinds een jaar is het team uitgebreid met de afdeling marketing. Deze afdeling vergroot de zichtbaarheid van AQUILO via social media, de website en promotiemateriaal.

Naast de vijf afdelingen heeft AQUILO een veiligheidsteam. Dit team bewaakt de veiligheid tijdens alle teamactiviteiten, zowel op ASK ’t Harde als bij CO₂-activeringen van het recovery systeem in de regio Delft. De leden beoordelen risico’s en beperken deze waar nodig tijdens het werken met rakettechnologie.

De Nederlandse overheid wil tegen 2070 alle CO2-uitstoot terugbrengen tot nul. Dit lijkt een onmogelijke taak voor toekomstige luchtvaartingenieurs. Hoe kunnen we de luchtvaart verduurzamen? Deze vraag stond centraal tijdens ‘SWAPEC 2024: Future of Flight - A Runway to Sustainable Aviation’, het symposium op Rotterdam The Hague Airport georganiseerd door studievereniging V.S.V. Sipke Wynia van de opleiding Aeronautical & Precision Engineering aan Hogeschool Inholland Delft. Interessante sprekers en bedrijven presenteerden hun innovaties en bespraken de uitdagingen waar de luchtvaartindustrie voor staat. Het evenement bood studenten volop gelegenheid om professionals uit de industrie te ontmoeten en hun rol als toekomstige engineers te verkennen. 
 

SWAPEC staat voor Sipke Wynia Aeronautical & Precision Engineering Conference en werd dit jaar voor de 42e keer georganiseerd. Waarom over duurzame luchtvaart? “Omdat het belangrijk is om jonge professionals voor te bereiden op de drastische veranderingen die ons te wachten staan,” zegt Kiki de Brouwer, voorzitter van V.S.V. Sipke Wynia. Het symposium trok experts en vertegenwoordigers van zowel grote bedrijven als kleinere startups, evenals studenten, onderzoekers en docenten van TU Delft en Hogeschool Inholland. Ook was er een innovatiemarkt met demonstraties van NLR, Saluqi Motors, NRG2Fly, AeroDelft, Vaeridion en Inholland. Dagvoorzitter was Harm Edens, bekend van ‘BNR Duurzaam’ (podcast) en ‘Dit was het nieuws’ (tv).

“Ontzettend interessant om te horen welke technologische ontwikkelingen er plaatsvinden en welke bedrijven bezig zijn met innovaties om aan de ambitieuze doelstellingen voor duurzame luchtvaart te voldoen”, vindt Tjalle Hanzens, vierdejaarsstudent Aeronautical Engineering Inholland Delft. “Het is aan onze generatie om de klimaatdoelen te realiseren; goed om te weten welke vaardigheden van ons worden verwacht.”

Nederlandse ambities
Lodewijk Asscher, voorzitter van de Duurzame Luchtvaarttafel, trapte af. Hij benadrukte het belang van (globale) samenwerking en de noodzaak van eerlijke prijzen en belasting op kerosine om innovatie te stimuleren. "Internationaal reizen is essentieel voor het opbouwen van interculturele relaties en het vermijden van polarisatie. In plaats van individuele reizigers van vervuiling te beschuldigen, moeten we een levensvatbare markt en economie voor duurzaam vliegen zien te creëren, al dan niet ondersteund door overheidssubsidies.” Daarbij riep hij studenten op om te helpen bedrijven succesvol te maken in een veranderende wereld. 

Kennisinstituten
Vervolgens presenteerde senior Airbus-strateeg Guido Schwartz de benadering van Airbus voor duurzame luchtvaart: “Het decarboniseren van vluchten vereist baanbrekende oplossingen die nieuwe brandstoftypes en technologieën integreren. Naast internationale samenwerking is ook maatschappelijke acceptatie essentieel.” Arvind Gangoli Rao, hoogleraar duurzame vliegtuigvoortstuwing aan de TU Delft, besprak de impact van nieuwe brandstoffen en aandrijvingsontwerpen op emissiereductie en vliegtuigontwerpen, terwijl Denise Eikelenboom van NLR (Netherlands Aerospace Centre) inging op de uitdagingen rond certificering van nieuwe technologieën. “Het vergt moed, doorzettingsvermogen en vooral tijd om aan alle veiligheidsstandaarden te voldoen en nieuwe standaarden te ontwikkelen”, stelde ze. 

Prijsuitreiking tweedejaarsproject
Na de lunchpauze vond de prijsuitreiking plaats voor tweedejaarsstudenten Aeronautical Engineering. Hun opdracht? Ontwerp en bouw een op afstand bestuurbaar elektrisch schaalmodel-vliegtuig voor het blussen van kleine brandjes. De vier prototypes, die een dag eerder hun eerste vluchten maakten, stonden tentoongesteld. “Een enorm leerzaam project,” aldus docent Rick van de Ploeg. “Deze studenten overwonnen technische uitdagingen én leerden effectief communiceren en samenwerken.”

Nieuwe initiatieven
De middag bracht allerlei nieuwe initiatieven naar voren. Ron van Baaren, CTO van Fokker Next Gen, vertegenwoordigde de waterstofbeweging, waarbij de grote uitdaging vooral ligt in het overtuigen van zowel technici als investeerders van een kerosinevrije toekomst. Erik Geertsema, CEO van Conscious Aerospace, en Joseph Michaels presenteerden strategieën om de introductie van waterstof-elektrische aandrijfsystemen te versnellen via retrofit-oplossingen. En Hubert Blijie vertelde over het AeroDelft-project, waarin voornamelijk studenten van TU Delft en Inholland een vloeibare-waterstof-elektrische tweezitter ontwerpen, bouwen en testen. 

Daarna werd de elektrische beweging belicht, met ontwerpen zoals de Maeve M80, een hybride-elektrisch vliegtuig voor 84 passagiers van Maeve Aerospace, en de Microliner van Vaeridion, met batterijmotoren in de vleugels. Tot slot lichtte Joaquin Exalto, Aircraft Performance Engineer bij Elysian Aircraft, de mogelijkheden van batterijtechnologie voor elektrische vluchten toe. Een mogelijk korter bereik is volgens hem minder relevant: “80% van alle turbopropvluchten in Europa heeft een afstand van minder dan vijfhonderd kilometer.”

Young & disruptive
De conferentie sloot af met een paneldiscussie over het tekort aan human capital in de duurzame luchtvaart. Young professionals Tessa Mennink (GKN Fokker) en Sjoerd Luijckx (TANIQ) spraken met industrie-experts Jolanda Stevens (KLM), Frank Jansen (NAG) en Victor Rijkaart (TU Delft). De urgentie was duidelijk: binnen tien jaar gaat 50% van de sector met pensioen. Om jong talent niet te verliezen aan andere sectoren, moeten gevestigde bedrijven aantrekkelijker worden en inspelen op de behoeften van de nieuwe generatie. Sjoerd: “Zorg voor eigenaarschap en geef nieuwkomers de kans direct impact te maken.” Tessa wil daarnaast meer commitment, want 2050 lijkt nog ver weg: “Daarvoor hebben we nieuw leiderschap nodig en structuren waarin talent kan groeien.” Het devies: wees transparant over duurzaamheidsprestaties, breid de samenwerking uit en betrek ook leveranciers en de energiesector. 

Zeer geslaagd
De unieke mix van sprekers en de indrukwekkende opkomst van prominenten uit de industrie waren volgens Inholland-programmamanager Arnold Koetje bepalend voor het grote succes van het symposium. “De paneldiscussie had misschien nog iets scherper gekund, maar de young professionals weerden zich uitstekend! Dit alles, gecombineerd met de kennis van presentator Harm Edens over duurzame ontwikkelingen wereldwijd, afgewisseld met een humoristische noot, maakte van SWAPEC 2024 een zeer geslaagde editie.” 

Het succes van het event lag niet alleen in de diverse aanwezigheid van bedrijven, maar ook in de informele sfeer waarin studenten en professionals elkaar konden ontmoeten en ideeën konden uitwisselen. Het event diende als een verbindingspunt tussen het onderwijs en de praktijk, waardoor beide kanten elkaar gemakkelijk konden ontmoeten en samenwerken.

Door het succes van deze editie zal ook volgend jaar weer een derde editie van het Career Connect worden georganiseerd.  

Bekijk hier de aftermovie van de tweede editie van Career Connect

Van jongs af aan heeft Ben Onland, student Aeronautical Engineering, de droom om aan de slag te gaan binnen de luchtvaartindustrie. Eerst wilde hij piloot worden, maar zijn interesse in technische vakken werd steeds groter. "De opleiding Aeronautical Engineering past perfect bij mij," zegt Ben enthousiast.

Een modelvliegtuig
Ben koos bewust voor een Engelstalige opleiding vanwege de internationale aard van het vakgebied. Ben: “Ik vond het best een uitdaging in het Engels, maar merkte al snel dat het goed te doen was. Daarnaast vind ik het contact met mijn internationale medestudenten heel leuk; zij zijn supergemotiveerd, dat werkt ontzettend inspirerend. Het hoogtepunt van de studie vond ik het DBT-project (Design, Build, Test) in het tweede jaar. Samen met andere studenten bouwden we een modelvliegtuig dat we ook echt de lucht in kregen en zagen vliegen. Dat is waar iedere toekomstige luchtvaartingenieur van droomt,” glundert Ben.

Brunel Solar Team
Tijdens zijn stage kreeg Ben de kans om deel te nemen aan het Brunel Solar Team. Van jongs af aan volgt hij dit team en besloot zich aan te melden voor de bouw van een nieuwe, bijzondere ‘zonneauto’, genaamd NUNA12. “Uiteindelijk heb ik me op de allerlaatste dag aangemeld, omdat ik mijn brief zó vaak heb herschreven,” lacht Ben. “Het moest gewoon perfect zijn. Gelukkig werd ik uitgenodigd voor een gesprek en werd ik gekozen uit meer dan 130 sollicitanten. Ik wilde eerst naar de afdeling mechanica, maar ben overgestapt naar composieten, waar ik tijdens mijn studie ook veel over heb geleerd. Inholland heeft een speciaal ‘composietenlab’; dat maakt de opleiding zo uniek ten opzichte van andere studierichtingen.”

Derde prijs
“Tijdens mijn stage werkte ik aan krachtanalyses en het aanpassen van autovormen,” vervolgt Ben. “Uiteindelijk kreeg ik de leiding over de totale productie van de auto, waarbij ik elk onderdeeltje van het voertuig leerde kennen. Na de productiefase volgden allerlei testdagen en uiteindelijk de epische race in Australië. Ondanks vele uitdagingen zoals bosbranden en harde wind, behaalden we als team de derde plaats. Daar zijn we tot op de dag van vandaag supertrots op!”

De tip van Ben
Voor de toekomst heeft Ben zijn zinnen gezet op een afstudeerstage in Zweden. Ben: ”Het is een land waar ik al mijn hele leven naartoe wil verhuizen. Mijn droom is om te werken bij een bedrijf, dat mij de vrijheid biedt om creatief te zijn en weinig bureaucratie kent. Mijn tip voor toekomstige studenten? Kies een stage waarbij je veel verantwoordelijkheid krijgt. Dat helpt enorm bij je ontwikkeling als professional."

Met een fascinatie voor de techniek achtermachines ging Roos Mulders aan de slag bij de opleiding Aeronautical Engineering van Inholland Delft. Tijdens deze opleiding krijg je veel te maken met het onderzoeken, ontwerpen en ontwikkelen van technische constructies van vliegtuigen. Echter gaat de techniek veel verder dan alleen vliegtuigen. Ook bij Roos was dit het geval, met haar doorzettingsvermogen doorloopt ze de opleiding en start ze in april met afstuderen bij DRF Luftrettung, een Duitse organisatie die zich onder andere bezighoudt met de ontwikkeling van traumahelikopters

Het modificeren van traumahelikopters zodat ze in noodgevallen nog beter presteren, hoe tof is dat? Student Roos verdiepte zich in dit proces tijdens haar afstudeerstage in Duitsland. “Het was een heel leerzaam proces, waarbij ik alle theorie van mijn opleiding nu kon toepassen in de praktijk. Ook heb ik veel geleerd van het afstuderen in een ander land. Je moet rekening houden met het feit dat processen in het buitenland anders verlopen dan in Nederland.”

Modificatie naar traumahelikoptors
Het vinden van een afstudeerstage is niet altijd gemakkelijk, ook Roos moest hard haar best doen. Na een uitgebreide zoektocht kon ze uiteindelijk via haar vader bij DRF Luftrettung van start gaan. Hij kende mensen bij de organisatie en zorgde ervoor dat ze terecht kon bij de CAMO-afdeling (Continuing Airworthiness Management Organisation). De CAMO-afdeling is verantwoordelijk voor het luchtvaardig zijn van helikopters en vliegtuigen. Roos heeft hier in 20 weken een onderzoek uitgevoerd naar het modificeren van de vierbladige helikoptervloot naar een vijfbladige. DRF Luftrettung had al drie helikopers van het type H145 gemodificeerd en daarom zou Roos dit stappenplan geheel uitwerken in een roadmap.  Met deze roadmap zal dit proces nog sneller verlopen en zal ook de communicatie richting het team hierop worden aangepast. 

Voordelen van de modificatie
Voor DRF Luftrettung is het belangrijk dat de modificaties snel verlopen. Het voordeel van vijf in plaats van vier rotorbladen (ronddraaiende onderdeel van de helikopter) is dat er meer gewicht meegenomen kan worden. Ook is het onderhoudsvriendelijker en er kan meer apparatuur worden meegenomen. Ook er grotere afstanden worden gevlogen. "Het is belangrijk dat er continu wordt onderzocht hoe dit type helikopter verbeterd kan worden om in noodgevallen de helikopters beter te laten presenteren. We hebben ook nieuwe apparatuur ontwikkeld die weer mee kan in dit type helikopter. Het is zo belangrijk dat er continu nieuwe ontwikkelingen gaande zijn binnen deze branche.”

Tegenslagen en opstellen van planningen
Het afstuderen ging echter niet zonder hobbels in de weg. Roos: “Het was soms wel pittig dat ik nog niet heel veel kennis had over helikopters, maar binnen DRF Luftrettung kreeg ik wel de mogelijkheid om mijzelf in te lezen en dingen verder te onderzoeken.” Het was voor Roos erg fijn dat ze met haar opleiding veel kennis had opgedaan met betrekking tot het plannen. Ze geeft zelf aan dat ze dit soms lastig vindt, maar ze heeft dit goed kunnen toepassen tijdens haar afstuderen. Deze competentie kwam vooral goed naar voren toen zij te horen kreeg dat het type helikopter waarmee zij aan de slag ging, één maand vertraging had opgelopen. “Ik heb uiteindelijk mijn planning omgegooid en een nieuwe planning geschreven waar ik onderdelen kon verschuiven. Ook kreeg ik te maken met de afwezigheid van mijn begeleider en viel mijn afstuderen tijdens de zomervakantie. Dit zorgde wel voor wat extra uitdaging, maar die heb ik met beide handen aangegrepen.”  

De wereld van windtunnels, een vaag begrip voor onbekenden. Maar voor de studenten van Aeronautical Engineering een heel belangrijk aspect voor hun studie. Windtunneltesten zijn belangrijk in het proces voor het ontwerpen en testen van voertuigen en gebouwen. Een windtunnel is een apparaat waarmee lucht met een bepaalde snelheid over een schaalmodel van het te ontwerpen object kan worden geblazen. Hierdoor kunnen ingenieurs en ontwerpers de luchtweerstand, aerodynamica en stabiliteit van het object testen. Dit is van groot belang bij het ontwerpen van voertuigen zoals vliegtuigen en auto's, maar ook bij het ontwerpen van gebouwen en bruggen. Voor Adam Sourani werd het zijn onderwerp waar hij zijn afstudeeronderzoek naar wilde doen bij het Nederlandse Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR).

Een heel proces vooraf
“Het is belangrijk dat er windtunneltesten plaatsvinden, hiermee worden onderdelen van vliegtuigen getest en gevalideerd. En hier gaat vooraf een heel proces achter schuil.” Adam zijn interesse in de windtunnel ontstond al tijdens zijn minor in het derde jaar van de opleiding. Hier heeft hij samen met zijn groepsleden voor Fokker een test uitgevoerd voor de “morphing wing”; dat is een vleugel die geen roervlakken heeft, maar van vorm kan veranderen om het vliegtuig bestuurbaar te maken. Inholland Delft heeft ook een windtunnel waarbij de groep verschillende testen in gang heeft gezet. Persoonlijk vindt Adam vooral het ontwerpen heel erg leuk, de stap voor het testen. “Bij NLR heb ik nog niet de kans gehad om het te testen, maar dit lijkt mij ook heel leuk omdat je dan kan zien hoe alle factoren bij elkaar komen.” 

Uitdagingen door omstandigheden en snelheden
NLR is een multidisciplinair kennisinstituut waar de focus ligt op het ontwikkelen van nieuwe technologieën, hierbij zijn windtunneltesten essentieel. Adam heeft bij NLR gewerkt bij de afdeling waar hoogwaardige schaalmodellen voor de windtunnel worden ontwikkeld, in combinatie met allerlei mechanieken en verstelbare onderdelen in het model. Vaak moet er dus ook creatieve oplossingen bedacht worden om het werkend te krijgen in een schaalmodel. “De precisie in het werk maakt het een leuke maar uitdagende opdracht.” Bij een propeller van een echt vliegtuig zijn de bladen vaak verstelbaar om het vliegtuig efficiënt te laten vliegen. Het mechanisme voor het verstellen van de propellerbladen moet ook in het schaalmodel precies en sterk genoeg zijn. Daarvoor heeft Adam een mechanisme ontwikkelt wat in de kleinste propellermodellen past en waarbij het blad van afstand te verstellen is. “Het is een constante overweging in het zoeken naar de juiste oplossing. Je hebt beperkte ruimte in het schaalmodel, maar de krachten op het model zijn door de omstandigheden en snelheden nog een uitdaging.”

Adam zijn intrede in het werkveld
Adam heeft zijn afstuderen als heel positief ervaren, hij is vooral erg enthousiast om zijn bijdrage te leveren wanneer hij intrede in het werkveld mag doen. Zo geeft hij ook aan dat hij veel verschillende terminologieën heeft geleerd tijdens zijn studie waar hij nu nog steeds profijt van heeft. “Ik heb goede basiskennis opgedaan tijdens mijn studie. Van projecten tot basisvakken, veel van deze onderdelen kom ik nu nog steeds tegen tijdens stages en het afstuderen. Ik merkte vooral dat ik in het vierde jaar meer ‘gevoel’ erbij krijg.” Adam is erg trots dat het mechanisme dat hij heeft ontworpen waarschijnlijk ook gebruikt gaat worden bij NLR. 

“Een paar maanden geleden wist ik nog maar weinig over ondernemen en nu zitten we met grote bedrijven om tafel om te praten over hoe zij met ons idee geld kunnen besparen en hun afvalstromen kunnen beperken.”

Hugo is vierdejaarsstudent Luchtvaarttechnologie. Net als zijn collega-studenten van Aeronautical Engineering krijgt hij tijdens de minor Engineering & Entrepreneurship de kans om zijn ondernemerschap te ontwikkelen. Het draait daarbij vooral om de haalbaarheid van hun businesscases, rekening houdend met milieu en sociale aspecten. Twintig weken lang worden zij uitgedaagd om een eigen bedrijf op te zetten vanuit een technologisch idee. Uiteindelijk toetsen experts uit het bedrijfsleven hun businesscases. 

De teams hebben de vrijheid om te kiezen uit verschillende problemen en uitdagingen in de markt. Door middel van een dienst, product of advies proberen zij een oplossing te bedenken voor een organisatie. Ook dit schooljaar is het thema sustainability, geïnspireerd door de Europese Green Deal en het Clean Aviation-programma. Technologie is hun uitgangspunt, de haalbaarheid moet worden bewezen met een prototype of concept.

Carbon fibre
Hugo: “Wij houden ons bezig met het afval van carbon fibre preprag. Veel bedrijven produceren composieten, of carbon fibre. Dat productieproces is heel vervuilend. Het materiaal wordt gebruikt om complexe onderdelen te maken, zoals het chassis van een auto bij Donkervoort of bij de productie van schepen en wapens. Cabon fibre wordt geleverd in plakkaten die vervolgens in een vorm worden gedrukt. Dat betekent dat al het materiaal dat niet nodig is, wordt afgesneden en weggegooid. Gemiddeld is dat zo’n twintig procent. Het materiaal droogt uit en is daardoor al snel niet meer bruikbaar. Dat is dus puur verlies en een groot probleem in veel sectoren.”

 Als je het afval koel echter koel bewaart, blijft het flexibel. Hugo en zijn medestudenten, verenigd in Green Composite Solutions, bedachten een manier om het afval te sorteren en in kleine stukjes te hakken, zodat het uiteindelijk hergebruikt kan worden. Hugo: “We hebben een proces ontwikkeld waarbij we eerst de kwaliteit van de verschillende soorten carbon fibre bekijken. Want wat we recyclen moet wel van bruikbare kwaliteit zijn. De bruikbare stukken worden opgesneden en vervolgens gemixt met resin, zodat er weer bruikbare carbon fibre ontstaat. Chopped carbon fibre wordt al wel gemaakt, maar nog niet van recyceld materiaal. Dat is dus nieuw.” De studenten hebben vervolgens het materiaal getest en zijn nu bezig met de automatisering van het proces dat ze hebben bedacht. Hugo hoopt dat vervolgens één van de bedrijven waarmee ze nu in gesprek zijn, het idee wil adopteren en bereid is om erin te investeren.

 Bagage-afhandeling
Van heel andere orde is het project waar de groep van Joey Dor zich op heeft gestort. Zij onderzoeken hoe het laden en lossen van vliegtuigen op Schiphol kan worden geautomatiseerd. Joey: “Iedereen weet dat het stroef loopt met de bagage-afhandeling op Schiphol. Dit is dus een actueel onderwerp. Eén van de oorzaken van het personeelstekort dat dit probleem veroorzaakt, zijn de arbeidsomstandigheden. Mensen moeten koffers van soms wel vijftig kilo op een kar tillen, vervolgens van een kar in het vliegtuig en de bagage daar zo compact mogelijk stapelen. Er is al wel een robot die een deel van dat werk overneemt en er zijn loopbanden om bagage in het vliegtuig te krijgen, maar voor het stapelen bestaat nog geen oplossing.”

Toen hun onderzoek deze conclusie opleverde, heeft de groep een plan van aanpak geschreven, inclusief een analyse van de risico’s en de kosten en baten. Joey: “Dat is het bouwplan voor de rest van ons project. We hebben op basis daarvan een stappenplan gemaakt en de eerste stap daarin was om te gaan bekijken hoe het er in de praktijk aan toegaat. Drie van ons zijn naar Schiphol gegaan en mochten bij EasyJet meekijken en praten met de mensen die dit werk doen. Uit die gesprekken bleek dat het idee dat wij hebben ontwikkeld, voor hen een forse vooruitgang zou zijn. Het was heel fijn dat EasyJet zo open en geïnteresseerd was. Dat heeft ons echt verder geholpen.” Om tot een logisch ontwerp te komen, is eerst een eisenpakket opgesteld en geïnventariseerd welke functies de robot moet kunnen uitvoeren. Zodra het ontwerp klaar is, zal het team een ‘proof of concept’ bouwen waarmee vervolgens partijen in de markt zullen worden benaderd.

Energie in het Westland
Dmytro Kuts en zijn medestudenten doken het Westland in. Zij onderzochten hoe de kassen daar zouden kunnen besparen op fossiele brandstoffen door gebruik te maken van de temperatuurwisselingen buiten. Dmytro: “Door de energiecrisis hebben veel telers in het Westland het moeilijk. Wij hebben daarom onderzocht hoe zij gebruik zouden kunnen maken van de temperatuurverschillen om elektriciteit op te wekken. Zodat ze minder brandstoffen nodig hebben en dus goedkoper kunnen produceren.”

 "We zijn begonnen met het verzamelen van heel veel theorie. We zijn naar de bedrijven toe gegaan en hebben daar mensen geïnterviewd, maar bijvoorbeeld ook gesproken met docenten watermanagement. Op basis van al die informatie hebben we ingeschat hoeveel energie er nodig is en een case study ontworpen. Deze kas heeft twee ondergrondse bronnen, één met warm en één met koud water. Aan de hand van dit model kunnen we berekenen of onze aannames kloppen. Als dat het geval is, kunnen we een kostenplaatje maken, het plan optimaliseren en het presenteren aan de markt.”

De studenten presteren onder een behoorlijke tijdsdruk. Dmytro: “Omdat het project al best snel moet worden afgerond, hebben wij de taken verdeeld. Door allerlei deelvragen bij verschillende studenten onder te brengen, boeken we sneller vooruitgang. Ons motto is: ‘We can make it work’. Natuurlijk is er wel eens discussie onderling, maar over het algemeen wordt er naar elkaar geluisterd en verloopt de samenwerking goed. Er komt veel bij kijken, maar ik ben optimistisch. Het gaat ons lukken.”