Het idee achter de Makathon is dat studenten vertrouwd raken om te denken en ontwerpen vanuit natuurlijke materialen als stro, hout en leem/klei. Dit is onder meer nodig vanwege de enorme klimaatopgave die er ligt, waarbij de bouwsector wereldwijd verantwoordelijk is voor zo’n 40% van de CO2-uitstoot. En dat terwijl er meer duurzame bouwtechnieken en -materialen beschikbaar zijn, die ook nog eens zorgen dat gebouwen functioneren als CO2-opslag. CO2-negatief bouwen dus. Daarnaast kan deze relatief snelle vorm van bouwen een oplossing bieden voor het grote tekort op de huizenmarkt.

Multifunctioneel en biobased
Het verkennen van deze bouwtechnieken sloot perfect aan bij de vraag van Stadsfabriek Alkmaar. De Stadsfabriek, gevestigd in een groot pand van een voormalige drukkerij, is een plek voor onder meer makers, kunstenaars, startups en sociale ondernemers. Eén van de wensen van de Stadsfabriek is een volledig biobased, multifunctioneel paviljoen dat onder meer inzetbaar is als podium, galerij, vergaderruimte en horecagelegenheid. Het paviljoen moet bovendien verplaatsbaar zijn en door de grote loodsdeuren van de Stadsfabriek passen, zodat het zowel binnen als buiten te gebruiken is.

Een flinke opgave voor de 21 studenten Bouwkunde en Bouwmanagement & Vastgoed/ Ruimtelijke Ontwikkeling van Hogeschool Inholland en voor de studenten van de universiteit van Kassel. Gedurende drie dagen zetten ze er hun tanden in, waarbij ze presentaties en colleges kregen van experts, om meer kennis op te doen rondom biobased bouwen en (de eigenschappen van) de diverse materialen. Tussendoor gingen de studenten zelf in workshops aan de slag, waarbij onder meer ‘bakstenen van stro’ werden gemaakt en gezaagd. Met deze blokken kunnen snel en relatief eenvoudig muurconstructies in elkaar worden gezet, waarbij stro prima isolatiemateriaal is.

Creatieve ontwerpen
Tijdens de makathon werd toegewerkt naar de presentatie van het ontwerp van iedere groep. Dit leverde creatieve ontwerpen op, zoals ‘The Puzzel House’: een modulair systeem met blokken die in elkaar te klikken zijn, zodat zowel het vervoer als op- en afbouw eenvoudig zijn. Bovendien is dit gebouw met dit systeem, afhankelijk van het aantal gebruikers en de functie, groter en kleiner te maken door extra zijdelen te bevestigen of te verwijderen. Een andere groep koos voor een ontwerp met een inpandige veranda en een schuin dak met grote ramen, voor een optimale klimaatbeheersing met gebruik van zonnewarmte en luchtstromen.

Twee groepen kwamen met een soortgelijk idee: zowel het ‘Sandwich Paviljoen’ als ‘Push it Together’ bestaat uit twee aparte delen die los inzetbaar zijn, bijvoorbeeld om een podiumopstelling te creëren voor een buitenfestival. En afhankelijk van hoe de delen tegen elkaar worden geplaatst, is het paviljoen bruikbaar als gesloten werk- en vergaderruimte of als halfopen galerie/expositieruimte. Deze beide groepen kozen voor een constructie op wielen, zodat de delen makkelijk verrijdbaar zijn. Uiteraard maakten alle groepen gebruik van natuurlijke materialen. Naast hout, stro en leem werden onder meer bamboe en kurk toegepast.

‘Een hele moeilijke beslissing’
Met hun hoogwaardige en creatieve ontwerpen maakten de studenten het de jury knap lastig om een winnaar aan te wijzen, zo gaf André van Rijswijck van Stadsfabriek Alkmaar aan: “Meestal begin je zoiets met ‘het was een hele moeilijke beslissing’. Maar dat was ook echt zo. Van de ene groep vonden we het asymmetrische ontwerp en de toepassing van ‘carbonized wood’ heel leuk, van de andere het open ontwerp dat goed past bij de huidige inrichting in de Stadsfabriek. En bij de groepen met de twee ‘losse delen op wielen’ zijn de verrijdbaarheid en de veelzijdigheid in gebruik hele sterke elementen. Persoonlijk zou ik daarom een combinatie van al die elementen het mooiste vinden, maar van deze ontwerpen vinden we het Sandwich Paviljoen het mooiste.”

De makathon werd afgesloten met een borrel om nog even na te kunnen praten en afscheid te nemen. Manon, student Bouwkunde: “Het was best pittig om zo drie lange dagen binnen te zitten, maar ook erg gezellig. Er was een afwisselend programma en het eten tussendoor was heel goed verzorgd. Zo ging de tijd snel en ik heb het erg leuk gevonden. In het begin was het contact tussen de Nederlandse en de Duitse studenten wat onwennig, maar dat ging steeds beter. We deden alles in het Engels, voor beide landen natuurlijk niet de moedertaal. Dus dan vraag je aan elkaar hoe je bepaalde dingen zegt en kom je er samen wel uit. Of we zochten een plaatje op Google of gebruikten Translate. Dan merk je op dag drie dat je elkaar beter kent en veel makkelijker contact maakt. Eigenlijk is het jammer dat het net nu we het zo leuk met elkaar hebben, alweer is afgelopen.”

De Makathon Biobased Design is geïnitieerd en georganiseerd door Anne-Marie Verheijden (Hogeschool Inholland) en Lola Meyer (docent Universiteit Kassel). Vanuit Inholland konden derde- en vierdejaarsstudenten Bouwkunde en Bouwmanagement & Vastgoed/ Ruimtelijke Ontwikkeling  deelnemen (van de Bachelor of Build Environment (BBE)). Er namen studenten deel van de locaties Haarlem en Alkmaar.

Drie dagen lang werkten tien teams van mbo- en hbo-studenten met leerlingen uit het voortgezet onderwijs samen aan het ontwerp van geluidadaptieve, circulaire woningen. Met behulp van Design Thinking, Scrum, VR, Blockchain en 3D-printing werd er onder begeleiding van coaches en experts gezocht naar slimme toepassingen van materiaal en technologie. Een vakkundige jury beoordeelde de resultaten.

Afscherming tegen geluid
“Geluidadaptief bouwen is een belangrijk thema binnen de gemeente Haarlemmermeer”, zegt Marjolein Steffens, wethouder van Onderwijs en locoburgemeester in de Haarlemmermeer. “Hoe kun je nou meer woningen bouwen onder de rook van Schiphol, met alle strenge bouwregels vanwege geluidshinder van luchthaven, spoor en verkeer? Dat vraagt om slimme ontwerpen, slimme techniek en slim materiaalgebruik.”

Maar hoe ontwerp je een gebouw dat geluid afschermt? Hoe creëer je stillere ruimtes met behulp van vorm, indeling en gevelmateriaal? En welke rol speelt groen in de omgeving? Als casusopdracht droeg Woningbouwcorporatie Ymere drie typen gebieden aan in de regio. “Eerst moet je het specifieke probleem definiëren”, aldus Casper Luten en Jan Wit, vierdejaarsstudenten Bouwmanagement & Vastgoed/Ruimtelijke Ontwikkeling bij Inholland Haarlem. “Daarna bedenk je door intensief brainstormen samen oplossingen en die werk je uit tot een prototype met bijbehorende businesscase. Vooral heel leerzaam waren de verdiepende workshops, met veel nieuwe mogelijkheden voor technologie.”

Multidisciplinaire teams
“Ik ben me er nog meer van bewust geworden dat je een probleem op verschillende manieren kunt oplossen”, zegt Sjoerd Tekelenburg, vierdejaarsstudent Bouwkunde in Haarlem. “Ook was het leuk om na corona eindelijk weer eens samen te komen op een fysiek evenement.” De diverse samenstelling van vwo-leerlingen en studenten zorgt voor een productieve dynamiek, weet ook Manon Boogaard, vierdejaarsstudent Bouwmanagement & Vastgoed/Ruimtelijke Ontwikkeling in Haarlem. “We hadden een 3-vwo’er, een 5-vwo’er, iemand van het mbo en van Accountmanaging in onze groep. In eerste instantie leek het een uitdaging om iedereen mee te krijgen, maar juist de vragen van deze jongeren dwongen ons om op een andere manier over de vraagstukken na te denken. Uiteindelijk werden we een echt team, waarbij we ieders creatieve kwaliteiten hebben benut.”

De juiste maatschappelijke thematiek
Robert Chamski, jurylid en teamleider Built Environment bij Inholland Alkmaar/Haarlem: “We zijn binnen Inholland veel bezig met activerend onderwijs en leergemeenschappen, en de Makathon is hier wat mij betreft een goed voorbeeld van. Er gaat zoveel kracht en energie uit van een goede casus en de juiste maatschappelijke thematiek. Dit is een nieuwe ontwikkeling binnen de bouw, waarbij de docent niet alleen een expert/zender is, maar veel meer ook leercoach en begeleider in het leertraject van de student.” Anne-Marie Verheijden, docent Inholland en coach tijdens het event, bevestigt de meerwaarde van deze nieuwe onderwijsvorm. “Mooi om te zien wat studenten in zo’n korte tijd allemaal voor elkaar krijgen! Bovendien geeft het multidisciplinaire karakter van zo’n event veel nieuwe inzichten. Het houdt je scherp in je eigen vakgebied.”

De toekomst serieus nemen
“Dit is geen vrijblijvende oefening”, benadrukt Tim van der Voord van Smart Makers Education. “We willen zoveel mogelijk jongeren betrekken bij de uitdagingen van morgen. Daarom is het de bedoeling dat de winnende ideeën verder worden uitgewerkt en uitgevoerd.” Het winnende voorstel kwam van het team van Manon Boogaard: “Voor de bouw van ‘Het oor van Zwanenburg’ hebben we technologieën ingezet die nu nog voornamelijk in theaterzalen gebruikt worden. Daarnaast was de jury zeer gecharmeerd van ons plan rondom flexwonen en demontabele woningen. Wat ikzelf heel bijzonder vond was hoe enthousiast de professionals van ons – de jeugd - werden. Wij zijn de toekomst en we worden ontzettend serieus genomen.”

Het thema vitaliteit, en dan met name het onderdeel zelfregie, was voor Nick een belangrijke reden om deel te nemen aan de Makathon, een activiteit waarvoor Inholland-studenten worden aangemoedigd deel te nemen maar die buiten het studiecurriculum valt. Nick: "Zelfregie vind ik heel belangrijk. Mensen moeten wat mij betreft zelf kunnen bepalen hoe ze hun leven leiden en daarin hun eigen keuzes kunnen maken. Nu is dat voor sommige mensen niet vanzelfsprekend en als je daarin een verschil kunt maken, al is het maar voor één persoon, dan wil ik daar graag tijd in steken."

Ruimte en veiligheid
De deelnemers aan de Makathon werden ingedeeld in groepen, die in onderlinge samenspraak zelf kozen met welke praktijkcasus ze aan de slag wilden. Zo kwamen Rabobank en de gemeente Heemstede met het vraagstuk hoe je technologie in kunt zetten om jongeren beter voor te bereiden om zelfstandig met geld om te gaan – en zo financiële zorgen en/of schulden te voorkomen. Een andere casus kwam van Kinderopvang Les Petits, dat meer ruimte wil geven aan kinderen om te spelen, leren en ontdekken met spullen waar enig risico aan vast zit. Denk aan kratjes die opgestapeld kunnen worden, racen met oude rollators of tonnen die ergens af kunnen rollen. In de Makathon werd gezocht naar een technologische oplossing om het geven van ruimte én (het gevoel van) veiligheid van ouders en medewerkers hand in hand te laten gaan.

Die laatste casus leek Nick wel wat, de rest van zijn groepje had echter een sterke voorkeur voor het vraagstuk van de Hartekamp Groep rondom de duofiets. "Dat was overigens ook een interessante vraag. De cliënten van de Hartekamp Groep hebben een beperking. Wanneer zij weggaan op de duofiets, is het de begeleider die kan sturen, de snelheid bepaalt, kan remmen, enzovoorts. De uitdaging voor ons was om een oplossing te bedenken zodat de cliënt meer zelfregie heeft, met behoud van veiligheid. Daarmee zijn we aan de slag gegaan, met in onze groep een havo-leerling, drie studenten Verpleegkunde van het Nova College en een student toegepaste ICT, ook van het Nova College."

Bedenken, schrappen en verfijnen
"We zijn begonnen om wat ideeën op te doen en gesprekken aan te gaan met de casushouder vanuit de Hartekamp Groep. Vervolgens gingen we tekenen en bouwen, nieuwe ideeën opdoen, andere juist schrappen, weer terug naar de opdrachtgever, de ideeën verder verfijnen, weer tekenen en bouwen, enzovoorts. Ook hebben we verschillende gesprekken gehad met leveranciers en experts die we zelf hebben benaderd, zoals een ingenieur voertuigdynamica. Tussendoor kregen we workshops en inspiratiesessies en zo gingen we tijdens de drie dagen steeds meer naar een uitgewerkt idee toe."

"In de eindpitch hebben we ons idee gepresenteerd om de twee sturen van de duofiets door middel van een magneetkoppeling te verbinden, waarbij de begeleider als dat nodig is deze koppeling kan ‘verbreken’. Met op de stang ruimte voor een 360 graden achteruitkijkspiegel voor de veiligheid en een telefoonhouder om op de telefoon de route te kunnen zien – met een hele overzichtelijke app zodat deze ook voor mensen met een beperking te gebruiken is. Een klasgenoot van mij zat in een ander groepje en af en toe zaten we te appen over wat zij hadden bedacht en dat bleek vrijwel dezelfde oplossing te zijn, maar dan met een andere techniek om de sturen te koppelen."

Eerdere jaren vond de Makathon ‘op locatie’ plaats, zoals in 2019 op het terrein van de Hartekamp Groep. Nadat de 2020-editie door de coronabeperkingen niet doorging, werd het geheel dit jaar online georganiseerd. De Hartekamp Groep, Les Petits Kinderopvang, Nova College en Inholland hebben er samen met Smart Makers Education een mooi online evenement van gemaakt. Nick: "Dat was soms wel pittig, bijvoorbeeld omdat workshops niet tegelijk afgelopen waren. Daardoor zat ik nog in een workshop, terwijl mijn groepje alweer aan het overleggen was. Als je fysiek bij elkaar komt, gaat dat denk ik wel makkelijker. Maar het is gaaf dat het dit keer op deze manier wel door kon gaan."

Steeds meer inbreng
"Het leukste vond ik dat je andere mensen ontmoet en nieuwe inzichten krijgt vanuit andere opleidingen, want je leert toch ook weer van elkaar. De drie studenten Verpleegkunde in onze groep waren al in de 30 en voor hen was het hun eindexamen, waardoor zij met name in het begin heel sterk de lead hadden. De eerste dag dacht ik af en toe ‘wat doe ik hier?’, maar tijdens de drie dagen kon ik steeds meer inbreng hebben. Bijvoorbeeld op de laatste dag, toen bleek dat ik de enige was die al les had gehad in pitchen en daarvoor belangrijke input kon geven. En de havo-leerling was wat meer teruggetrokken, wat ook wel logisch is, maar heeft onder aansturing wel heel goed werk opgeleverd. Zo hebben we allemaal bijgedragen aan het eindresultaat. Volgend studiejaar hoop ik voor een minor naar Tsjechië te gaan, maar als dat niet doorgaat zou ik zeker weer mee willen doen aan de Makathon."

De Makathon Zorg en Welzijn is een samenwerkingsinitiatief van onder meer Hogeschool Inholland Haarlem, Nova College, de Hartekamp Groep en Les Petits Kinderopvang. Meer informatie over de editie van dit jaar is terug te vinden op via deze link: Makathon Zorg en Welzijn — Smart Makers Education

Dit gedachtegoed komt ook terug in de inspiratievisie De Gezonde Samenleving; waarin het belang van interprofessioneel werken met inzet van technologie wordt benadrukt. Inholland wil haar studenten opleiden vanuit de idee dat werken aan empowerment, voor zover mogelijk en rekening houdend met de specifieke context, een belangrijk onderdeel is van onze maatschappelijke opdracht. Het thema van de Makathon (spreek uit: Méékaton) was dit jaar zelfregie. Iedereen moet richting kunnen geven aan zijn of haar eigen leven, ook als je daarvoor een beroep moet doen op anderen. Het gaat om zelf bepalen hoe je je leven inricht en niet altijd om zelf doen. Bij alle casussen ging het erom een oplossing te bieden waarmee de cliënt vanuit de eigen kracht, motivatie en contacten, en binnen de grenzen van wat mogelijk is, zoveel mogelijk zelfregie kan behouden.

Persoonlijke opdrachten
Vanuit Inholland zijn zowel studenten als docenten aanwezig van de opleidingen Informatica, Social Work en Medisch Beeldvormende en Radiotherapeutische Technieken (MBRT). De studenten als deelnemers en de docenten als coach van een van de twaalf groepen. Dat bijna elke casus de naam draagt van de cliënt waar het om draait – Kevin, Jos, Eva, Pieter, Niels, Thomas, Brenda – en dat de cliënt in kwestie in de meeste gevallen ook aanwezig is, maakt het werken aan de Makathon persoonlijk en tastbaar. “Je stapt al snel in de valkuil van aannames. In onze groep dachten we bijvoorbeeld dat een VR-bril niet kon, omdat de cliënt dat vast niet fijn zou vinden. Toen we ernaar vroegen, bleek juist dat hij het heel stoer vond!” Nicoline Zwanenburg, docent MBRT, begeleidde dit jaar voor het eerst – maar als het aan haar ligt zeker niet voor het laatst – een groep tijdens de Makathon. “Je betrekt iedereen bij de oplossing, vooral ook de cliënt waar het om draait. Je weet voor wie je het doet en bedenkt in samenspraak een passende oplossing.”

Geen beperkingen
De casussen werden dit jaar ingebracht door de Hartekamp Groep en Les Petits Kinderopvang. Ga er maar aanstaan: welke slimme, technologische toepassingen bieden een oplossing voor de angst om te slapen, meer zelfstandigheid bij het buiten spelen, beter leren communiceren, meer vrijheid om te sporten, maar ook voor zelfontwikkeling en professionalisering van begeleiders, manieren om slimmer te observeren en, heel concreet, beter vervoer van de ene naar de andere locatie? “Je kunt echt out-of-the-box denken. Geld is daarbij geen beperking, hoeveel het kost hoeft de oplossing niet in de weg te zitten.” De student van de richting Zorg aan het Nova College vond het super interessant om aan de Makathon deel te nemen. “Als je drie dagen zo intensief over een probleem nadenkt, kom je echt met een innovatieve oplossing. Iedereen draagt vanuit zijn eigen expertise bij aan het uiteindelijke idee en ook de workshops helpen je verder. Het heeft mij geïnspireerd.”

De mens centraal
“Wat tijdens een Makathon gebeurt, is hoe het in de praktijk gaat. Of hoe het in de praktijk zou moeten gaan. Bij het bedenken van een oplossing heb je anderen nodig, vanuit verschillende vakgebieden en opleidingen.” Dit is koren op de molen voor Laurence Alpay, zowel associate lector e-Health bij Inholland als practor Zorg en Technologie bij het Nova College. “De samenwerking tussen vo, mbo, hbo en de praktijk maakt deze manier van leren waardevol. Wat me opvalt, is dat iedereen zo gericht is op de eindgebruiker. Eerst aftasten wat voor iemand het is en wat hij of zij nodig heeft om echt geholpen te worden, en dan pas op zoek naar een oplossing. De mens centraal zetten, in zijn context. Dat is waar De Gezonde Samenleving binnen Inholland voor staat, en wat hier in de praktijk tot uiting komt.” Ook Nicoline Zwanenburg is enthousiast. “Dit is een andere manier van leren. Vanuit de zoektocht naar de oplossing voor jouw uitdaging, stel je vragen die ertoe doen en ga je vanuit intrinsieke motivatie op zoek naar informatie. Daarnaast werk je intensief samen. Je leert van elkaar, en krijgt inzicht in en begrip voor andere vakgebieden. Zo weet je elkaar later ook makkelijker te vinden.”

Vervolg
De prototypes, filmpjes, apps en noviteiten die op vrijdag worden gepresenteerd, weten de juryleden en bezoekers te imponeren. Esther van Gog, dagvoorzitter en relatiemanager bij het Nova College, geeft aan dat veel ideeën een vervolg gaan krijgen. “Met wat jullie hebben bedacht, gaan studenten van Inholland en Nova verder. Zij krijgen daarbij hulp van onze vele sponsors.” Sjaak Struijf, wethouder in Heemstede, is onder de indruk van de creativiteit en het harde werk dat er is verricht. “Of je groepje nu wint of niet, jouw aanwezigheid is de grootste prijs.” Uiteindelijk gaat de eerste prijs naar team Redband, die de kalmeerbeer voor de 21-jarige Bart ontwikkelde. “De manier waarop jullie te werk zijn gegaan, sprak ons enorm aan. Jullie hebben het product echt samen met de cliënt ontwikkeld. Chapeau!”

Meer weten over de Makathon Smart Solutions Zorg en Welzijn, de organisatoren en sponsoren? Benieuwd naar de foto’s en aftermovies? Weten met welke casussen de deelnemers aan de slag zijn gegaan? Op de hoogte blijven van de volgende editie of vergelijkbare initiatieven? Op de site van Smart Makers Education is al deze informatie te vinden.

De pilot is een initiatief van Smart Makers Education (SME), een samenwerkingsverband dat bestaat uit partners uit het bedrijfsleven, overheid en onderwijs. Niet geheel toevallig vindt de Makathon plaats bij de 3D Makers Zone in Haarlem, een van de partners. “Vanuit SME werken we samen om de jonge generatie te betrekken bij alledaagse uitdagingen waar technologie bij kan helpen. Het unieke aan deze samenwerking is dat we daarbij gelijk ook deze jongeren opleiden voor de arbeidsmarkt van morgen”, licht Suze van der Meulen toe. Vanuit PWN is zij een van de organisatoren van de pilot. “Deze pilot is een mooie manier om nieuwe technologie duurzaam te borgen in het onderwijs.” Daniëlle Leentjens, teamleider van de opleiding Informatica bij Inholland: “De opdrachten waar de teams mee aan de slag gaan, komen voort uit eerder georganiseerde makathons. De oplossingen die toen in concept bedacht zijn, geven zij de komende periode handen en voeten. Op deze manier maken wij, en dat is het doel van deze pilot, onderwijs van makathons.”

Klimaatadaptatie en voedselverspilling
De aanwezige jongeren (zes vmbo-tl-leerlingen die hebben gekozen voor het vak Technologie & Toepassing, zes mbo-studenten van de opleiding ICT Beheer en zes hbo-studenten Informatica) worden bij binnenkomst verdeeld over drie teams. De teams kunnen kiezen uit twee opdrachten. PWN wil met een mobiele escaperoom mensen bewust maken van de gevolgen van de klimaatverandering. Virtual en augmented reality, sensoren en allerlei andere nieuwe, slimme technologieën, alles is toegestaan. De Hartekamp Groep is op zoek naar een app om voedselverspilling tegen te gaan. “Bij de ene woongroep wordt voedsel weggegooid terwijl een andere woongroep net een portie eten te kort komt. Met de app willen we vraag en aanbod van voedsel bij elkaar brengen.” Inge de Haan van de Hartekamp Groep heeft nog een extra wens: “Dat onze cliënten helpen bij het transport van de voedselrestanten van de ene naar de andere woongroep.”

Elkaar versterken
De aanwezige coaches die de groepen begeleiden, hebben er alle vertrouwen in. “Wij geven onze leerlingen de kans om te proeven aan een nieuwe manier van samenwerken. Daarnaast is dit een mooie manier om als school contact te leggen met het vervolgonderwijs”, aldus Bob Plemp van het Kaj Munk College. Tom Hogendoorn verwacht dat de verschillende leeftijdsgroepen elkaar gaan versterken. “De vmbo-leerlingen denken nog niet in kaders en belemmeringen en komen met innovatieve oplossingen. De mbo- en hbo-studenten hebben de kennis om die oplossingen ook mogelijk te maken.” Een van de leerlingen van het Kaj Munk College denkt zelfs al verder dan dat. “Ik ga hier vast veel dingen leren waar ik in de toekomst ook wat aan heb.”