Mensen met de ziekte van Korsakov verkeren vaak in een uitzichtloze situatie. Door overmatig alcoholgebruik en een slecht eetpatroon zijn ze fysiek, cognitief en mentaal er zo slecht aan toe, dat ze permanent opgenomen moeten worden. Regiebehandelaar en docent Winne Kramer besloot haar PhD af te breken voor een professional doctorate (PD) bij Hogeschool Inholland om te werken aan een oplossing in de praktijk. “Ik wil in de praktijk iets doen aan vroegsignalering en een betere behandeling.”

Winne heeft een lange geschiedenis als verpleegkundige en verpleegkundig specialist. Sinds vier jaar is ze regiebehandelaar bij zorgorganisatie QuaRijn op de afdeling gespecialiseerd in begeleiding en behandeling van mensen met het syndroom van Korsakov. Daarnaast is ze docent bij de Master of Advanced Nursing Practice van Inholland. “We zien dat mensen naast een alcoholverslaving ook regelmatig psychische gezondheidsproblemen hebben”, zegt ze. Het maakt Korsakov een veelkoppig monster en de behandeling buitengewoon complex. “Het vakgebied staat nog in de kinderschoenen en veel professionals in de zorg, het welzijnswerk, politie en justitie herkennen de symptomen niet.”

Doorvragen bij patiënten
Preventie is ook heel lastig, weet Winne. “Mensen komen er niet graag voor uit dat ze te veel drinken. Vaak kloppen ze met een andere vraag aan bij de huisarts. Maar als je als arts er niet helemaal de vinger achter kunt krijgen, zou ik willen adviseren om door te vragen: hoe zit het met je alcoholgebruik, vind je dat je daarin hulp nodig hebt? Uit onderzoek dat ik eerder deed komt naar voren dat deze mensen verlangen dat deze vragen worden gesteld.”

Praktijkgerichte PD
Het wetenschappelijk onderzoek waar Winne op doelt, was voor haar academische promotie. Na drie jaar besluit ze daarmee te stoppen en te kiezen voor een praktijkgericht PD-onderzoek. “De nood is te hoog. Ik merk het aan den lijve, want als regiebehandelaar ben ik eindverantwoordelijk voor iemands leven. De diagnose Korsakov is namelijk een levenslang. Je komt op een gesloten afdeling terecht en de meeste patiënten komen daar niet meer uit. Een patiënt zei eens tegen mij: ‘Ik had liever een gevangenisstraf, dan had ik tenminste uitzicht om ooit vrij te komen.’ Dat doet veel met me. Als we eerder kunnen ingrijpen en voorkomen dat het zover komt, kunnen we deze mensen een betere kwaliteit van leven geven. We voorkomen daarmee ook andere problemen, zoals verkeersongevallen door dronkenschap en huiselijk geweld.”

Nieuwe kliniek opzetten
Winne zet zich sinds 1 februari vier jaar fulltime in voor haar PD-onderzoek. Het eerste jaar staat in het teken van stellen van de probleemanalyse, het beschrijven van de Korsakov-patiënt als persona en het in kaart brengen van diens klantreis. Op basis van de uitkomsten start ze begin volgend jaar bij QuaRijn een kliniek met tien bedden voor verbeterde diagnostiek, herstel en revalidatie. Deze Observatie Sreenings Unit zal op basis van data en ervaringen van patiënten en professionals steeds verder worden verbeterd. “We willen hiermee voorkomen dat patiënten van het kastje naar de muur worden gestuurd. Nu is het namelijk vaak zo dat zij bij de verslavingszorg de opdracht krijgen eerst aan hun psychische problemen te werken, terwijl de ggz pas een behandeling start als zij nuchter zijn. Onze kliniek zal een gat vullen in de klantenreis. Niet alleen in onze regio, maar ook nationaal én internationaal kan ons prototype worden overgenomen.” Daarnaast zal Winne vanuit haar onderzoek coaches, welzijnswerkers en andere professionals voeden met kennis om problematisch alcoholgebruik vroegtijdig te signaleren.

Co-design
Het is duidelijk, Winne heeft een complex probleem te pakken. “En daarom nodig ik stakeholders van diverse domeinen uit om mee te werken aan de oplossing door co-design: huisartsen, politiemensen, thuiszorgmedewerkers, mantelzorgers, ervaringsdeskundigen. Het is praktijk- en ontwerpgericht, want ik doe geen onderzoek om het onderzoek. Ik wil met de methode van design thinking telkens weer terugkeren naar het beginpunt: hebben we een antwoord op de behoefte uit de praktijk of is er nog meer nodig?” Verschillende (associate) lectoren zijn betrokken, zoals Robbert Gobbens, van Gezondheid & Welzijn van Kwetsbare Ouderen en Wilma Swildens van Interprofessionele zorg in de GGZ, (Robbert en Wilma zijn verbonden aan het Centre of Expertise Preventie in Zorg & Welzijn) Guido Stompf van Design Thinking en Niels Hermens van Empowerment & Professionalisering, plus Sjenny Winters van QuaRijn en Erik Oudman van Korsakovcentrum Slingendael.

Studenten betrekken
Winne betrekt ook graag studenten bij haar onderzoek. “Ik zou willen zien dat studenten onderzoek meer gaan omarmen, want voor een betere behandeling in de praktijk is onderzoek nodig. Het onderzoek moet dan ook leuk en praktijkgericht voor hen zijn. Iets wat ze bijvoorbeeld kunnen doen op het nieuwe Observatie Sreenings Unit. Daarmee wil ik ook het stigma wegnemen rond psychiatrie die ik zie bij professionals. Ze vinden psychiatrische patiënten ingewikkeld en weten niet wat ze moeten zeggen. Dat stigma moeten we doorbreken, want vroeg of laat kom je deze patiënten tegen, ook mensen die overmatig drinken. Dan is het belangrijk dat je hoe te handelen. Want vroegsignalering begint bij de zorgopleidingen.”

Digitalisering: ook in de sector Zorg en Welzijn kunnen we niet zonder. Op internet worden we echter overspoeld met informatie hierover. Op www.icthealth.nl kun je lezen hoe het echt zit. Als student in Zorg en Welzijn kun jij gratis toegang krijgen tot de premium artikelen op deze website.

De master Advanced Health Informatics Practice (AHIP) van Inholland werkt samen met ICT & health. Hierdoor mogen we de informatie op de website met jullie delen. Hoe het werkt? Ga naar www.icthealth.nl en klik op ‘account’. Je kunt vervolgens je e-mailadres van Inholland noteren en klikken op ‘Verstuur mij een login link’. In je mailbox ontvang je de link waarmee je wordt ingelogd.

Een masterstudent schuifelt moeizaam naar voren en laat zich kreunend op een stoel ploffen. “Dit is mevrouw Jansen”, vertelt een andere masterstudent. “Ze was gevallen en opgenomen in het ziekenhuis.” “Ja,” zegt haar tegenspeelster met een bibberig stemmetje, “maar nu weet ik het niet meer. Waar moet ik naartoe?” Van valpreventie tot het stimuleren van gezonder eten: studenten van de Master of Advanced Nursing Practice (MANP) pitchen tijdens de themadag Preventie hun ideeën voor een betere gezondheid. “Met een themadag zoeken we openlijk de verbinding tussen onderwijs, onderzoek en praktijk”, vertelt curriculumontwikkelaar Marjolein Roemaat.

De studenten die de masteropleiding volgen, doen dat in duale vorm. Vier dagen in de week werken ze als verpleegkundige in opleiding tot specialist (VioS). Daarnaast zijn ze een dag per week bezig met onderwijsactiviteiten. Als ze hun opleiding hebben afgerond moeten ze zelfstandig beslissingen kunnen nemen: diagnoses stellen, medicatie voorschrijven en bijvoorbeeld besluiten om een behandeling te stoppen.

Ervaring in de praktijk
“Om je werk als VS (verpleegkundig specialist, red.) goed te kunnen doen moet je ervaring hebben in de praktijk en een gedegen medische en wetenschappelijke basis hebben”, legt Marjolein uit. “Wat is gangbaar voor de patiëntenpopulatie? Wat is jouw rol als VS? Tegelijk moet je weten wat de protocollen zijn, welke onderzoeken relevant zijn en hoe je die moet interpreteren. Wij leren studenten om naar al deze aspecten te kijken, zodat ze op basis daarvan de best mogelijke beslissingen kunnen nemen en daarnaar handelen.”

Landelijk beroepsprofiel
De afgelopen paar jaar heeft Inholland hard gewerkt aan herziening van de opleiding. “In Nederland hebben we pas twintig jaar verpleegkundig specialisten”, vertelt Marieke Ruiter, docent professionele vorming en studiecoach. “In 2018 is er een landelijk beroepsprofiel vastgesteld. Daarmee zijn we als hogeschool aan de slag gegaan. Het resultaat is de huidige master”

Onderzoekend vermogen en evidence based handelen
Het is een master die past bij Inholland, vindt ook Marjolein. “Juist in de zorg is de combinatie van onderzoek, onderwijs en praktijk essentieel. Onze studenten zijn geen wetenschappers, ze zijn met patiënten bezig. Maar het is wel belangrijk dat zij een onderzoekend vermogen ontwikkelen en dat verbinden met evidence based handelen. Stel, een patiënt komt met hoofdpijnklachten. Als specialist moet je natuurlijk klinische kennis hebben over hoofdpijn, maar ook weten welk onderzoek actueel is. En wat zijn eerdere ervaringen die in de praktijk zijn opgedaan? Op basis daarvan kun je met de patiënt bespreken wat de beste oplossing is.”

Zelf onderzoek doen
Margriet Bijlholt, docent wetenschappelijke vorming, bevestigt het belang van onderzoekend vermogen. “Om evidence based te kunnen werken moet je begrijpen hoe onderzoek in elkaar steekt. Daarom doen studenten ook zelf onderzoek. Je leert begrijpen wat bijvoorbeeld beperkingen van een onderzoek zijn. Daarmee kun je onderzoeksresultaten meer op waarde schatten.”

Moed om te pionieren
Marieke begeleidt als studiecoach de studenten op hun werkplekken. Het gaat namelijk naast onderzoekend vermogen ook om de verdieping van de klinische kennis en ontwikkeling naar meer zelfstandigheid en leiderschap. “Ik volg hun ontwikkeling tot VS. Zo moeten de studenten een verbetervoorstel maken voor een aspect van de zorg die zij in de praktijk leveren. Daarvoor hebben de studenten niet alleen kennis nodig, maar ook een kritische blik, creativiteit en moed om te pionieren. Daarop baseren ze het onderzoek dat ze gaan doen vanuit hun eigen werkplek.”

Verbinding met lectoraten
“Een andere manier om het onderzoekend vermogen te stimuleren is door verbinding te zoeken met de lectoraten. We laten de studenten zien wat er mogelijk is op gebied van verpleegkundig onderzoek, zodat zij dit kunnen vertalen naar hun eigen functie als VS.  Een themadag als deze waar meerdere lectoren presentaties geven, met de studenten in gesprek gaan en jureren, draagt daaraan bij.” De wens voor een goede samenwerking met MANP is ook vanuit het lectoraat nadrukkelijk aanwezig, laat lector en bijzonder hoogleraar GGZ-Verpleegkunde Berno van Meijel weten. “We vinden het belangrijk om onze specialistische expertise op bepaalde gebieden waar we onderzoek op verrichten of verricht hebben, te delen met docenten en studenten van de MANP. Daarnaast denk ik dat studenten het waarderen wanneer zij onderwijs krijgen op inhoudelijke gebieden van onderzoek met een hoog niveau van specialistische kennis en ervaring.”

Pitch: consultatiebureau voor ouderen
Terwijl ‘mevrouw Jansen’ nog in de stoel zit, legt de andere student uit dat voor een betere valpreventie ze een eerdere screening bij ouderen adviseren. Kort door de bocht: een consultatiebureau voor ouderen vanaf de pensioengerechtigde leeftijd. Het biedt tegelijk mogelijkheden om ook aandacht te vragen voor andere relevante onderwerpen als leefstijl en eenzaamheid.

Volgende pitch: gewichtige samenleving
Er volgt een applaus en de volgende groep komt naar voren voor hun pitch. Het gaat over hart- en vaatziekten waarbij ze zich hebben toegespitst op overgewicht. Gezond voedsel moet goedkoper en het ongezonde duurder. Daarnaast mag er in een supermarkt bij binnenkomst tot aan de kassa enkel gezond eten te vinden zijn. Voor de ongezonde producten moet je naar de hoeken van de winkel. Met trots laten ze tot slot een bewegend poppetje zien van een stuk fruit waar twee oogjes je vrolijk aanstaren. “Uit onderzoek blijkt dat dit de verkoop van groente en fruit stimuleert”, vertelt een student enthousiast. “Alles voor een gewichtige samenleving.”

Beste idee van de dag
De pitch voor hart- en vaatziekten wint ‘het beste idee van de dag’ en de studenten zijn blij verrast. “Zelf waren we al blij met ons idee, maar dit is wel leuk”, glundert masterstudent Josine Verhoeks. “Het gaat altijd over de gedragsverandering van de consument”, vult teamgenoot Rachel Kooy aan. “We moesten iets creatiefs bedenken en hebben ons daarom gericht op de voedselindustrie.”

Bewegen tot gezonde keuzes
Jurylid Berno van Meijel, lector GGZ-Verpleegkunde, is nog enthousiaster: “Hun ideeën zijn erg goed. We worden via marketingstrategieën eindeloos beïnvloed om keuzes te maken die lang niet altijd gezond zijn. Dit verloopt heel vaak via onbewuste beïnvloeding. Het is een uitstekend idee om vergelijkbare strategieën in te zetten om mensen juist te bewegen tot gezonde keuzes. Dit soort ideeën hebben mijn aandacht en neem ik absoluut mee in mijn eigen werk.”

Urgentie van preventie
Zeker is dat de themadag de urgentie van preventie bij de studenten heeft aangewakkerd. “Preventie moet een groter onderdeel van mijn werk worden”, zegt Josine beslist. “In de spreekkamer moet er meer aandacht voor zijn. Wat zijn gewoontes en welk gedrag kan positief bijdragen? Ik hoop daar als toekomstig verpleegkundig specialist echt iets in te kunnen betekenen.” Berno denkt dat zijn lectoraat hier ook een rol in kan spelen. “Preventie vraagt heel veel creativiteit. De dialoog tussen onderzoekers en mensen uit de praktijk is enorm waardevol om nieuwe initiatieven te ontwikkelen en deze in de praktijk door te voeren. Bovendien helpt het mij ook aan nieuwe ideeën voor onderzoek. Ik heb als lector de nodige ervaring met onderzoek op bepaalde inhoudelijke thema's, maar de studenten zijn juist vaak de inhoudelijke experts.”

Voordat je een bepaald medicijn neemt, wil je natuurlijk alles weten over de werking en bijwerking ervan op je lichaam. Maar heb je ook nagedacht over de bijwerkingen op het milieu en het klimaat? Steeds meer artsen, medisch specialisten en andere voorschrijvers staan daar inmiddels wel bij stil. Ze missen alleen nog de praktische informatie om milieu-impact als criterium mee te wegen. Via een groot Europees onderzoeksproject willen Hogeschool Inholland en Amsterdam UMC met samenwerkingspartners die informatie boven water halen en in de curricula opnemen van het hbo- en universitaire onderwijs.

Click here to read this article in English. 

De zorg heeft een grote impact op het klimaat. De sector is in Nederland verantwoordelijk voor ongeveer 7 procent van de totale CO₂-uitstoot. Grofweg 40 procent daarvan is gerelateerd aan geneesmiddelen en andere chemische middelen. Niet alleen de productie en het transport, maar ook het gebruik van medicatie heeft directe milieueffecten. Zo vervliegen bij sommige inhalatoren broeikasgassen die veel sterker zijn dan CO₂. Bekend is ook dat hormonen in de pil na gebruik terechtkomen in het oppervlaktewater, waar ze massale geslachtsverandering bij vissen veroorzaken. En dit zijn nog maar enkele voorbeelden.

Milieubewuster voorschrijven
Volgens bijzonder lector Jelle Tichelaar van Interprofessionele Samenwerking & Medicatieveiligheid bij Hogeschool Inholland, is de tijd rijp om bij het voorschrijven van geneesmiddelen rekening te houden met de gevolgen voor milieu en klimaat. “Van sommige geneesmiddelen kennen we de kwalijke effecten. Je ziet het wereldwijd. Hoe bijvoorbeeld in India de resten van een bekende pijnstiller in kadavers van koeien tot massale sterfte onder gieren heeft geleid. We moeten daarom de effecten gaan onderzoeken. Maar laten we niet werkloos afwachten tot de onderzoeksresultaten binnen zijn. We moeten nu al milieubewuster omgaan met medicatie. Ook door te voorkomen dat je medicatie moet voorschrijven. Dit betekent meer inzetten op preventie, zoals het stimuleren van een gezondere leefstijl.”

Praktische handvatten
Jelle staat niet alleen. Hij merkt dat onder de huidige en aankomende professionals de bewustwording toeneemt. “Laten we nu iets met die bewustwording doen en zorgprofessionals de praktische handvatten geven waar ze echt mee uit de voeten kunnen. Bijvoorbeeld door per geneesmiddel niet alleen de effectiviteit, bijwerkingen, toepasbaarheid en kosten te registreren, maar ook de milieu-impact. Zo kun je samen met de patiënt bij gelijkwaardige geneesmiddelen een duurzame keuze maken.”

Groot Europees onderzoek
Jelle geeft leiding aan het nieuwe Europese Erasmus+project Planetary Health Education in Prescribing. Tientallen (associate) partners in Nederland en Europa werken de komende drie jaar samen om de milieu- en klimaatbelastende factoren van geneesmiddelen in kaart te brengen, te wegen en zo veel mogelijk informatie hierover per geneesmiddel beschikbaar te stellen om op te nemen in medische opleidingen.

Data ontbreken
Kiezen voor het meest milieuvriendelijke middel is nog niet zo eenvoudig. Want van verreweg de meeste middelen is de impact onbekend. “We staan nog maar aan het begin van de life cycle analyses om de totale milieubelasting van geneesmiddelen te bepalen”, zegt Susanne Waaijers, onderzoeker bij het RIVM. “We merken een groeiende kennisbehoefte bij zorgprofessionals en we willen hen ook graag voorzien van informatie, maar ook wij tasten grotendeels in het duister. Data over met name de productie van geneesmiddelen zijn er nog niet of nauwelijks. Denk daarbij niet alleen aan de stoffen die worden gebruikt, maar bijvoorbeeld ook het energieverbruik van fabrieken en het transport.”

Transparantie eisen
Volgens Waaijers tonen sommige farmaceuten een voorzichtige bereidheid om openheid van zaken te geven, maar willen dit vanwege hun concurrentiepositie pas doen als die openheid collectief geregeld wordt. Zij ziet hier een kans voor de inkoopafdelingen van zorginstellingen. “Vraag duurzaamheidsinformatie bij producenten en kies voor de partij die het meest transparant is. Wellicht brengt dit een brede beweging tot stand die producenten onder druk zet om life cycle analyses van hun producten te maken. Voor geneesmiddelen hebben we nationaal, via het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, en Europees, via het Europees Geneesmiddelenagentschap, goede systemen om gegevens te registreren. Dit biedt wellicht ook mogelijkheden voor dergelijke informatie.”

Inkoop en toepassing
Het aller duurzaamste is natuurlijk om helemaal geen of veel minder geneesmiddelen te gebruiken. “De grootste stappen die we nu kunnen zetten, is kritisch kijken naar inkoop en toepassing van medicatie”, zegt Hilde Jalving van de Europese Vereniging van Medische Oncologie (ESMO). “Schrijf alleen medicatie voor als daar echt een duidelijke indicatie voor is. Is het bijvoorbeeld wel verstandig om voor medicatie te kiezen die kankerpatiënten een levenswinst van slechts enkele weken geeft als zij daarbij ook veel last van bijwerkingen krijgen? Voorkom verspilling door medicatie telkens voor hooguit een maand mee te geven. Kijk ook hoelang patiënten nog door moeten gaan met medicatie. Onderzoek de mogelijkheden voor hergebruik. Als je kankerpatiënten goede bewaarinstructies meegeeft, blijken ze heel zorgvuldig met hun medicijnen om te gaan. En ook de wijze van toediening is belangrijk. Uit milieuoogpunt zijn tabletten te verkiezen boven infusen, want bij infusen komt extra afval kijken en reizen van patiënten naar de polikliniek.”

Duurzaamheid in farmacotherapie
Hilde is doordrongen van het belang om de impact op het milieu en klimaat te beperken. “Ook omdat een slecht milieu en klimaatopwarming risico’s vormen voor onze gezondheid.” Om huidige en toekomstige professionals deze boodschap en een concreet handelingsperspectief mee te geven, is het belangrijk dat het onderwijs dit onderwerp omarmt. Jelle geeft daar zelf invulling aan. Want naast lector is hij universitair hoofddocent en coördinator van onderwijs en onderzoek op de afdeling Interne Geneeskunde van Amsterdam UMC en docent van de masteropleidingen Advanced Nursing Practice en Physician Assistant bij Inholland. “Klinisch redeneren en met name farmacotherapie zijn lastige onderdelen voor studenten: hoe neem je in korte tijd de juiste beslissing om geneesmiddelen voor te schrijven die passen bij het ziektebeeld en de situatie van een individuele patiënt? Op basis van casuïstiek en door veel oefenen leren we hen onder tijdsdruk keuzes te maken, waarbij ze met veel factoren rekening moeten houden. Duurzaamheid is een factor die erbij komt.”

Toekomstige professionals
Jelles directe collega bij Amsterdam UMC is arts-docent en -onderzoeker Joost Piët, die bovendien de dagelijkse coördinatie doet van het Erasmus+onderzoeksproject. “Met de kennis die we vergaren over de milieu-impact van geneesmiddelen willen we onderwijsmaterialen maken en cursussen voor docenten zodat we daarmee een zo groot mogelijke groep van toekomstige professionals kunnen bereiken.” Over interesse in het onderwerp heeft Joost niet te klagen. “Nog vóór de start van het project werden we benaderd door andere universiteiten. Het leeft en dat is hoopgevend. We moeten er dan ook voor zorgen dat de kennis zich blijft ontwikkelen ook als dit project over drie jaar eindigt.”

Klimaatbewuste studenten
Waar een onderwerp als duurzaamheid van geneesmiddelen sterk leeft, is bij de CO₂-assistent: een landelijke groep geneeskundestudenten die planetary health en duurzame zorg wil integreren in het geneeskundecurriculum. “Ons streven is een groene draad door de opleiding te laten lopen. Farmacotherapie is daarbinnen een belangrijk en terugkerend thema”, zegt de inmiddels afgestudeerde arts Eva van der Heide. “Wij kunnen onder meer bijdragen door de vragen waar studenten nu mee zitten naar voren te brengen: hoe schrijf je gepast voor, hoe voorkom je verspilling? Het doel is om samen met de farmacotherapiesectie onderzoek te doen naar beschikbare literatuur over milieu-impact van medicijnen. Zo krijgen bachelorstudenten onderwijs in wat er al bekend is en kunnen ze kritisch nadenken over deze stof. Onderwijs is het beste middel voor verandering.”

Verantwoordelijkheid nemen
Tomás van Emden is de voorzitter van de CO₂-assistent aan de Vrije Universiteit Amsterdam: “Het zou mooi zijn dat informatie over de duurzaamheidsimpact van een medicijn net zoals effectiviteit en kosten terechtkomt in het Farmacotherapeutisch Kompas, een naslagwerk voor medisch professionals die voorschrijven. Ons handelen heeft effect op de planeet en daarmee op de gezondheid van iedereen.” Eva: “De impact van geneesmiddelen is weliswaar (nog) niet helemaal duidelijk, maar we kunnen niet blijven wachten. Het gaat ook om bewustzijn, kritisch nadenken en je verantwoordelijkheid nemen.”

Masterstudenten Hogeschool Inholland
Ook masterstudenten bij Hogeschool Inholland van de opleidingen tot verpleegkundig specialist en physician assistant leren op een juiste manier medicatie voorschrijven. “Ik werk in een huisartsenpraktijk”, zegt Merlynn Huisman, tweedejaarsstudent aan de Inholland-master Advanced Nursing Practice. “Daar ben ik bewust met duurzaamheid bezig bij het voorschrijven. Zo kies ik liever voor poederinhalatoren in plaats van dosisaerosolen voor COPD- en astmapatiënten. Ook geef ik gedoseerd medicijnen mee: bij de eerste uitgifte slechts een hoeveelheid voor één in plaats van drie maanden.” Collega-student Larissa van Schaik werkt in het OLVG in Amsterdam met patiënten met een auto-immuunziekte. “Voor hen schrijf ik continu medicijnen voor. Het is belangrijk om de hoeveelheden en de verschillende soorten medicatie in de gaten te houden. Kun je polyfarmacie (waarbij iemand langere tijd vijf of meer verschillende medicijnen tegelijk gebruikt, red.) verminderen? Het zou goed zijn om daar al bij het begin van je opleiding aandacht voor te krijgen, zodat er een gewoonte ontstaat om terughoudend te zijn met voorschrijven en stil te staan bij de milieueffecten van geneesmiddelen.”

Veerkracht en leiderschap
Wij blijven alleen gezond als de wereld om ons heen gezond blijft. Daarom doet de milieu-impact van geneesmiddelen ertoe. Jelle: “Ook al is onderzoek hiernaar niet ons specialisme, we nemen met het lectoraat onze verantwoordelijkheid en tonen leiderschap en veerkracht om in actie te komen en iets te verbeteren in het leven van mensen en hun leefomgeving.” Joost: “Veerkrachtig is ook dat we een beweging vormen om artsen, specialisten en andere voorschrijvers te verleiden duurzame keuzes te maken. Daarmee hopen we ook dat de farmaceutische industrie haar productie en ontwikkeling verder zal aanpassen aan de toenemende vraag naar duurzamere medicijnen.”

“Ik vind het een enorme eer om genomineerd te zijn en ben daar ook echt trots op”, zegt Mireille Bakker in een reactie. Op de afdeling Spoedeisende Hulp (SEH) van het OLVG in Amsterdam deed Mireille onderzoek naar het effect van kinesiotape op pijn bij traumatisch letsel aan de schouder of thorax (borstkas).

‘Minder pijn bij gebruik kinesiotape’
Anders dan bij een gebroken arm of been, kunnen je schouder of ribben niet ingegipst worden bij breuken. Wel krijg je dan een soort mitella om je arm in te hangen en pijnstillers. En soms wordt je schouder of rib ingetapet met kinesiotape, een gekleurde elastische tape die je bijvoorbeeld veel bij sporters ziet.

“We wisten nog niet goed of kinesiotape ook tegen pijn werkt bij breuken”, legt Mireille uit. “Al negen jaar werk ik op de SEH en al die tijd heb ik me afgevraagd: waarom gebruiken we dit middel eigenlijk terwijl we niet echt weten of het werkt? Patiënten gaven vaak aan dat de tape lekker zat. Mijn afstudeeronderzoek heb ik dan ook gebruikt om dit eindelijk een keer uit te zoeken. De uitkomst: er is uiteindelijk minder pijn als de kinesiotape is gebruikt.”

Mireille is tevreden over het resultaat: “Het doen van dit onderzoek tijdens mijn opleiding was echt een feestje en een mooie aanvulling op mijn werkzaamheden als verpleegkundig specialist op de SEH. Het is ontzettend leuk om een best practice om te zetten naar een evidence based practice waar patiënten veel aan hebben. Heel gaaf om te doen ook, reken er dus maar op dat ik doorga met mijn onderzoek naar de effecten en werking van kinesiotape.”

Onderzoek naar communicatie met hartfalenpatiënten
Op haar beurt deed medestudent Marceline Eilert onderzoek op de afdeling cardiologie van de Noordwest Ziekenhuisgroep in Alkmaar,  naar de communicatie met en het informeren en begeleiden van hartfalenpatiënten met lage gezondheidsvaardigheden. Momenteel is zij werkzaam als verpleegkundig specialist cardiologie voor Hospital at Home, een samenwerkingsverband tussen Noordwest Ziekenhuisgroep en thuiszorgorganisatie Omring. De uitkomsten van haar onderzoek komen daar goed van pas.

Marceline legt uit dat de behandeling van hartfalen voor een deel bestaat uit zelfmanagement, waarbij patiënten leefregels volgen en leren om tijdig alarmsymptomen te herkennen. “Goed zelfmanagement kan bij hartfalenpatiënten (her)opnames voorkomen en zelfs de prognose verbeteren. Hiervoor is echter wel een adequaat niveau van gezondheidsvaardigheden nodig. Dit zijn vaardigheden om (medische) informatie te verkrijgen, te begrijpen, te beoordelen en toe te passen.”

Helaas is het zo dat één op de drie Nederlanders slechts over lage gezondheidsvaardigheden beschikt. Speciaal voor deze mensen heeft Marceline een ‘patiëntenreis’ ontwikkeld. Dit zorgproduct geeft zorgverleners inzicht hoe de communicatie, informatievoorziening en begeleiding dient te verlopen bij patiënten met lage gezondheidsvaardigheden. “Ik ben natuurlijk heel trots en blij dat ik genomineerd ben voor de VIOS afstudeerprijs! Op 8 oktober mag ik met de andere genomineerden een pitch geven, afhankelijk hiervan wordt de winnaar gekozen. Heel spannend allemaal!”