Mantelzorgende kinderen van ouders met dementie lopen een groot risico op overbelasting, vaak zonder dat ze dit zelf tijdig doorhebben. Vanuit ontwerpgericht onderzoek is nu een nieuwe AI-agent ontwikkeld die hen helpt om signalen van overbelasting eerder te herkennen en bespreekbaar te maken. Deze reflectie-coach is een eerste concrete interventie uit het onderzoeksproject We kijken het nog even aan = Zorg², waaraan Wina Smeenk, lector Societal Impact Design bij Hogeschool Inholland, actief heeft meegewerkt.

De AI-agent is ontwikkeld door Stichting Regie op Dementie in samenwerking met Hogeschool Inholland en Unbeaten Studio, met financiering van ZonMw. Op 12 maart 2026 wordt de reflectie-coach voor het eerst publiekelijk gedemonstreerd tijdens de conferentie ‘Eerder zien, eerder handelen’ bij Hogeschool Inholland.

Overbelasting blijft vaak onder de radar
Uit onderzoek blijkt dat 67 procent van de (schoon)kinderen een of meerdere dagen per week zorgt voor een ouder met dementie. Driekwart van hen ervaart problemen bij het combineren van deze zorg met werk en gezinsleven. Toch worden signalen van overbelasting vaak laat herkend. Veel mantelzorgende kinderen zoeken pas hulp wanneer de druk te groot wordt en uitval dreigt.

“Kinderen groeien stap voor stap in hun mantelzorgrol”, zegt Hilma van Slooten, oprichter van Regie op Dementie en projectleider van het onderzoek. “Ze voelen zich verantwoordelijk en houden vol, terwijl ze niet altijd doorhebben dat de zorg hen langzaam overvraagt.”

Ontwerpgericht onderzoek als basis
Het onderzoeksproject We kijken het nog even aan = Zorg² is opgezet als ontwerpgericht co-designonderzoek. Onderzoekers en ontwerpers werkten samen met mantelzorgende kinderen en experts om te begrijpen waarom mensen vaak laat in actie komen en welke vormen van ondersteuning hen kunnen helpen om eerder hulp te vragen.

Binnen dit onderzoek zijn verschillende archetypen van mantelzorgende kinderen ontwikkeld. Deze archetypen maken zichtbaar hoe uiteenlopend de behoeften, copingmechanismen en dilemma’s van mantelzorgers zijn. Die inzichten vormden de basis voor het ontwerp van de AI-agent.

Reflectie-coach als preventieve interventie
De reflectie-coach is nadrukkelijk bedoeld als preventieve ondersteuning. Gebruikers vullen een profiel in en geven informatie over hun persoonlijke situatie, zoals de fase van dementie van hun ouder(s) en de beschikbare steun van partner of familie. Op basis daarvan stelt de AI-agent gerichte reflectievragen en suggereert passende vormen van ondersteuning.

Volgens Wina Smeenk is de kracht van de interventie juist dat technologie hier niet als oplossing op zich wordt ingezet: “De reflectie-coach ondersteunt mensen om stil te staan bij hun situatie en daar woorden aan te geven. Reflectie ontbreekt vaak in het dagelijkse zorgen, terwijl het essentieel is om tijdig grenzen te herkennen. Door gepersonaliseerde vragen ontstaat handelingsperspectief. Idealiter wordt deze vorm van ondersteuning vroeg aangereikt, bijvoorbeeld door casemanagers dementie of huisartsen.”

Eerste demonstratie en doorontwikkeling
De reflectie-coach wordt op 12 maart 2026 voor het eerst gedemonstreerd tijdens de conferentie ‘Eerder zien, eerder handelen’ bij Hogeschool Inholland. Bezoekers kunnen daar niet alleen kennismaken met de AI-agent, maar ook andere interventie-ideeën voor preventieve ondersteuning ervaren.

Tijdens de conferentie verschijnt ook het bijbehorende whitepaper. Regie op Dementie nodigt zorg- en welzijnsorganisaties, werkgevers en andere betrokken partijen uit om samen te verkennen hoe deze vorm van preventieve ondersteuning breder kan worden ingezet en doorontwikkeld.

Praktische informatie
Conferentie: Eerder zien, eerder handelen
Datum: Donderdag 12 maart 2026
Tijd: 12.30 – 16.00 uur
Locatie: Pina Bauschplein 4, Hogeschool Inholland Amsterdam
Aanmelden: www.regieopdementie.nl/conferentie

Tijdige hulp
Mantelzorg bij dementie wordt vaak geassocieerd met partners, maar kinderen spelen eveneens een cruciale rol. Zij combineren hun zorgtaken meestal met werk en een gezin, waardoor zij een groot risico lopen op stress en burn-out. Ondanks een breed aanbod aan praktische ondersteuning, vinden veel mantelzorgers deze hulp niet op tijd. Gecombineerd met de vaak beperkte focus van professionele zorgverleners op de dementie, leidt dit tot een verminderde kwaliteit van leven van de ouder(s).

“Veel kinderen van ouders met dementie wachten te lang met het zoeken van hulp. Ze ‘kijken het nog even aan’, tot het punt waarop de zorglast hen te veel wordt,” zegt Hilma van Slooten, oprichter van Regie op Dementie, en projectleider van dit onderzoek. “Met dit onderzoek willen we hen helpen om tijdig ondersteuning te vinden.”

Aanpak: Empathisch Co-Design
Het onderzoek wordt uitgevoerd door lector Wina Smeenk en haar team van het lectoraat Societal Impact Design dat deel uitmaakt van Kenniscentrum ARC. De onderzoekers werken met de methode Empathisch Co-Design, waarbij mantelzorgers actief betrokken worden in het ontwerpproces. Wina Smeenk: “Door een ontwerpende aanpak te gebruiken met de mensen om wie het gaat, zorgen we ervoor dat de uitkomsten aansluiten bij de context. Zo weten we zeker dat ze een positieve impact hebben in de praktijk.”
 

Impact op mantelzorg en onderwijs
Dit onderzoek heeft niet alleen impact op mantelzorgers, maar ook op het onderwijs bij Inholland: studenten Social Work zijn betrokken bij het onderzoek, waardoor zij een diepgaand inzicht krijgen in de uitdagingen van mantelzorg. De opgedane kennis kan direct worden toegepast in de praktijk.

Meer informatie over het onderzoek en hoe mantelzorgers kunnen deelnemen is te vinden op www.regieopdementie.nl/codesignonderzoek. Hier worden ook tussentijdse inzichten gedeeld.

Press here for English