AI en andere digitale technologieën spelen een bepalende rol in ons leven. Dit heeft allerlei maatschappelijke gevolgen die nadelig kunnen uitpakken voor burgers, en met name kwetsbare mensen. Daarom moeten we het ontwerp, de ontwikkeling en toepassing niet alleen aan techniekexperts overlaten, vindt Cynthia Liem. Als lector Responsible Digital Society bij Hogeschool Inholland streeft ze naar een kritische, holistische kijk op digitale technologie met de burger als middelpunt.

Cynthia is op 1 september bij Inholland begonnen als lector. Daarnaast blijft ze universitair hoofddocent in verantwoorde en betrouwbare AI aan de TU Delft. Cynthia zet zich al jaren in om (discussies over) digitalisering toegankelijker te maken voor een breed publiek. “Deze discussie wordt vaak te beperkt gevoerd”, zegt ze. “Er is een kloof tussen ‘technische’ experts en ‘niet-technische’ gebruikers. Je ziet dat mensen met een niet-technische achtergrond vragen over digitale technologie snel overlaten aan techniekexperts, omdat ze zich hier zelf niet ‘slim’ genoeg voor voelen. Maar technologie speelt een grote rol in het leven van iedereen. Iedereen moet hier dus een stem in hebben.”

‘Waarheid’ van algoritmen
Volgens Cynthia moet digitale technologie veel kritischer bevraagd worden op sociaal-maatschappelijke gevolgen. “We moeten voorkomen dat slechts een select groepje experts de technologie ontwikkelt en dat die vervolgens te gemakzuchtig of afstandelijk wordt toegepast. Kijk bijvoorbeeld naar de toeslagenaffaire, en de controles op beurzen voor uitwonende studenten van DUO. Algoritmen werden vanuit dubieuze veronderstellingen ontworpen. Zo ontstond een nieuwe, onrechtvaardige waarheid die discriminatie in de hand werkte. Ook nu leeft het beeld dat AI het beter weet, in tijden van hype waarbij organisaties zo snel mogelijk AI willen toepassen.”

AI als airfryer
Laat het duidelijk zijn: Cynthia is absoluut niet tegen digitale technologie. Sterker nog, als wetenschapper in de informatica kan ze als geen ander ook voordelen benoemen en achterliggende concepten uitleggen. Voor wie IT een ver-van-mijn-bedshow lijkt, gebruikt ze graag sprekende metaforen: “AI is als een airfryer. Superhandig maar echt niet bedoeld om al je eten in te bereiden.”

Verantwoorde, inclusieve digitale samenleving
Bij Inholland ziet ze een uitgelezen kans om de discussie over het ontwerp, de ontwikkeling en de toepassing van digitale technologie breder te trekken en daarmee te werken aan een verantwoorde, inclusieve digitale samenleving. “Ik wil dit doen vanuit twee perspectieven. Allereerst het perspectief van instituten die digitalisering willen toepassen. Hoe kun je experts en professionals hierbij met een kritische, holistische blik naar technologieontwikkeling laten kijken, zodat zij hun verantwoordelijkheid pakken en de juiste behoeften benoemen? Daarnaast zijn er maatschappelijke groepen die bij deze discussies nooit aan tafel zitten en tegelijkertijd extra kwetsbaar kunnen zijn voor negatieve en onrechtvaardige gevolgen van technologietoepassingen. Wat zijn inclusievere manieren om dialogen over de impact van technologie met een representatiever en breder segment van de samenleving te kunnen voeren?”

Overtuigen met kunst
Om kritisch naar technologie te kijken en meerdere perspectieven toe te laten moet je een brede blik toelaten en de urgentie van het vraagstuk voelen. Cynthia doet hiervoor graag een beroep op kunst. “Kunst kan overtuigen, nieuwe perspectieven openen en het gevoel aanspreken”, zegt ze. “Ik gebruik in mijn publieke werk vaak mijn ervaringen als klassiek pianist. En ik zag hoe een toneelstuk over de toeslagenaffaire beleidsmakers liet doorvoelen wat voor leed er werd veroorzaakt. De culturele en creatieve sector hebben een unieke rol om de technologiediscussie te transformeren.”

Maatschappelijke impact
Binnen haar lectoraat wil Cynthia daarom de combinatie zoeken tussen kunst en praktijkgericht onderzoek om tot transformatieve, creatieve oplossingen te komen. “Inholland geeft me de ruimte om transdisciplinair met onderzoekers en maatschappelijke partijen samen te werken en zo echt impact te maken. Ik merk dat collega’s van Inholland een open blik hebben. Ze denken buiten hokjes en willen positieve verandering brengen in de praktijk. Daar pas ik goed bij.”

Concrete vraagstukken
Cynthia’s lectoraat heeft inhoudelijk veel raakvlakken met andere lectoraten van de faculteit Business, Recht en Creatieve Industrie (BRC), zoals Media, Technology & Society en Inclusion and the Creative Industries, terwijl haar achtergrond bijvoorbeeld ook expertise bij Toegankelijkheid van het Recht kan verrijken. “Ik ga graag de samenwerking aan met het onderwijs om de professionals van morgen te wijzen op de impact van technologie op mensen en om hen te leren om hun rol te pakken. Hoe precies, dat werk ik de komende tijd uit. Zeker is dat ik concrete vraagstukken ga oppakken samen met onderzoekers, studenten, docenten, professionals uit het werkveld en betrokkenen uit de samenleving.”

Als iets gratis is op internet, ben jij het product. Het is een bekende uitspraak om ons te wijzen op onze digitale rechten. Maar hoe zit het met AI-technologie? In hoeverre dient zij ons individueel en algemeen belang en hoe voorzichtig moeten we ermee omgaan? Het is een vraag die Daniëlle Leentjens niet alleen stelt aan consumenten maar ook aan makers. In haar professional doctorate (PD) gaat ze op zoek naar antwoorden door een multimodale scherminstallatie te ontwikkelen die letterlijk in dicussie gaat met mensen over AI en ethiek. 

Daniëlle begon bij Hogeschool Inholland in het onderwijs. Ze was docent human computer interaction (HCI) gaf les bij de opleiding Informatica en was er teamleider. “Ik was gefascineerd door de snelle ontwikkelingen rond data en AI”, vertelt ze. “Daarom werd ik onderzoeker bij het lectoraat Data Driven Smart Society waar ik me bijvoorbeeld bezighield met projecten zoals rond AI om zwerfafval tegen te gaan en slimme dijkinspectie met AI en drones.” 

Praktijkgerichte PD 
In 2025 werd Daniëlle vanuit het kenniscentrum van het domein Techniek, Ontwerpen & Informatica grevraagd om een PD- of PhD-traject te starten. “Ik koos voor een PD,” zegt ze. “Omdat het meer praktijkgericht is. Dat past meer bij me. Ik heb ooit een opleiding op masterniveau gevolgd aan de kunstacademie en ik schilder en ontwerp zelf. Binnen een PD is er ruimte om een onderwerp te onderzoeken door te ontwerpen en iets te maken. Dat trekt me zeer aan.” 

Technologie, ethiek en mensenrechten 
Vanuit haar rol als onderzoeker bij het lectoraat Data Driven Smart Society, begon Danielle ook nauw samen te werken met lector Ben Wagner van het lectoraat Media, Technology and Society. Hij ondersteunde haar om een sterk voorstel te ontwikkelen op het gebied van technologie, ethiek en mensenrechten. “De samenwerking tussen technische en creative expertises droeg bij aan het versterken en verdiepen van het onderzoeksvoorstel”, zegt Ben. “Het raakt aan wat we met het Digital Rights Research Team van Inholland doen: onderzoeken wat technologie in ons digitale tijdperk kan betekenen. Daniëlle is zelf een actief en betrokken lid van dit onderzoeksteam.”

Groeiende invloed van AI 
Eind 2025 diende Daniëlle met succes haar voorstel in voor haar PD-onderzoekstraject. Ze richt haar pijlen op de groeiende invloed van AI op onze maatschappij. “Door generatieve AI verandert de wereld om ons heen. We vragen AI-chatbots om advies en antwoorden op allerlei vragen, soms heel persoonlijk. Veel mensen vertrouwen op deze informatie. Maar is dat terecht? Op welke wijze beinvloedt AI ons privéleven, het bedrijfsleven en de politieke besluitvorming? Zijn we ons wel bewust van de ethische gevolgen?” 

Multimodale scherminstallatie  
Met haar PD-traject wil Daniëlle bijdragen aan bewustwording en een kritische houding stimuleren ten aanzien van AI-technologie. Ze geeft daar een creatieve en concrete invulling aan. “Mijn doel is om een publieksgerichte multimodale scherminstallatie te ontwikkelen met als naam ‘The Ethical Companion’. De installatie komt te staan in het Amsterdamse Nxt Museum, dat gewijd is aan digitale kunst, en spreekt bezoekers aan om in discussie te gaan over AI en ethiek. Hoe maak je gebruik van social media of ChatGPT? Weet je hoe het zit met je privacy en digitale rechten?” 

Ethische ontwerpprincipes 
The Ethical Companion is niet alleen een communicatiemiddel maar ook een onderzoeksinstrument. “Ik wil onderzoeken hoe je als maker ethiek als integraal onderdeel meeneemt in ontwerpprocessen van sotware-applicaties. Tijdens het creatieproces van The Ethical Companion zullen nieuwe ontwerpprincipes ontstaan die professionals kunnen helpen om ethisch denken te implementeren in hun huidige werkprocessen.” Voor het ontwerpproces wil Daniëlle interdisciplinair samenwerken met professionals én studenten. Zo duikt een student van Business IT & Management in de huidige praktijk: in hoeverre nemen ontwerpers van mens-computerinteracties ethiek mee in hun ontwerp?  

Maken, uitproberen en testen 
Daniëlle is in januari gestart. “Het wordt een ontwerpgericht onderzoekstraject van maken, uitproberen, testen en terug naar de tekentafel met een duur van vier jaar. Dat is voor AI-begrippen heel lang. Om nieuwe ontwikkelingen mee te nemen zal ik per jaar mijn doelen bijstellen. Het wordt daarom een realisatieproces waarbij ik steeds een stap terug doe om vervolgens weer vooruit te kunnen. Dat maakt het des te leerzaam. De vraag is ook hoe je als professional om kunt gaan met die snelle technologische veranderingen.” 

Afstudeeropdracht 
Voor het ontwerpproces werkt Daniëlle graag interdisciplinair samen met professionals én studenten. Zo duikt Juan Stienstra, een student van de opleiding Business IT & Management, voor zijn afstuderen in de huidige praktijk en onderzoekt hij in hoeverre ontwerpers van mens-computerinteracties ethiek meenemen in hun ontwerp van generatieve AI-applicaties. “HCI-designers ontwerpen systemen die de interactie aangaan met mensen”, zegt Juan. “Het is belangrijk dat hun ontwerpen bijdragen aan het individuele, sociale en ecologische welzijn.” Op basis van een afgenomen enquête onder deze designers valt hem op dat “er steeds meer bewustzijn en erkenning is om ethiek, menselijke autonomie en waardigheid te respecteren bij het ontwerpen van technologie, met name bij AI-systemen. Maar tools die hierbij helpend kunnen zijn moeten nog ontwikkeld worden.” Wie weet dat Juan zelf een rol daarin kan spelen. “Als ik afgestudeerd ben, verdiep ik mij graag verder in het toepassen van ethiek in ontwerpprocessen.”

Begeleiding en supervisie 
Daniëlle wordt door verschillende lectoren van Inholland begeleid. Ben is de hoofdbegeleider. Daarnaast is er ondersteuning op het gebied van onderzoeksmethoden door lector Joke Hermes (Inclusion and the Creative Industries) en van lector Cock Heemskerk (Robotica). Supervisors vanuit het werkveld zijn Nxt Museum en CHI NL. 

Adaptief vermogen 
“We staan voor een transitie naar een duurzame en veerkrachtige samenleving”, zegt Daniëlle. “Daarin is ons adaptief vermogen een belangrijk aandachtsgebied. In mijn onderzoek gaat het om AI-geletterdheid: heb je door als consument én maker wat technologie doet? Bewustwording zorgt ervoor dat je andere keuzes kunt maken en niet voor lief neemt wat AI jou voorschotelt.” 

AI-ontwerp in onderwijs 
AI-geletterdheid is een vaardigheid die Daniëlle graag terug ziet komen in het onderwijs en waar bij Inholland al veel aandacht voor is. “Studenten moeten leren hoe je nieuwe technologie kunt gebruiken in je werkende leven zodat je er bewust een waardevolle bijdrage mee kunt leveren. Niemand weet wat we er in de toekomst mee kunnen. Maar dat het bepalend wordt, is een zekerheid.” 

Jarenlang leken vrede en veiligheid vanzelfsprekend voor Nederland. Maar de wereld is veranderd. We zien de gevolgen van klimaatverandering. Cyberdreigingen zijn aan de orde van de dag en geopolitieke spanningen leiden tot nieuwe risico’s. Als hogeschool die midden in de samenleving staat moeten we hier iets mee. Met ons onderwijs en praktijkgericht onderzoek kunnen we een cruciale rol spelen om mensen, organisaties en de maatschappij weerbaarder te maken. “Het sluit aan op onze missie”, zegt Marije Deutekom. “Want veiligheid en weerbaarheid zijn voorwaarden om te werken aan een duurzame en veerkrachtige samenleving.”

“De spanningen in de wereld nemen toe”, constateert Marije Deutekom, lid van het college van bestuur. “Daarvoor kan ik als persoon en als bestuurder mijn ogen niet sluiten. De maatschappij verandert en als hogeschool moeten we onze studenten daarop voorbereiden. Wat kunnen zij doen om zichzelf, organisaties en de maatschappij veilig en weerbaar te maken? De vraag naar kennis, innovatie en (toekomstige) professionals, die in staat zijn om bij te dragen aan weerbaarheid en veiligheid van mensen, organisaties en de samenleving, groeit sterk.”

Veilig en weerbaar als voorwaarden
Marije benadrukt dat de thema’s veiligheid en weerbaarheid een logische verdieping zijn van de focus vanuit onze missie, waarin we werken aan het ontwikkelen en bieden van praktijkgerichte kennis aan mensen die het verschil willen maken voor een duurzame en veerkrachtige samenleving. “De verdieping van onze focus daarop sluit goed aan op onze missie. Want veiligheid en weerbaarheid zijn voorwaarden om te werken aan een duurzame en veerkrachtige samenleving. Alleen in een veilige, stabiele context kunnen mens, natuur en economie in balans samenleven en zich ook verder ontwikkelen. Daarbij blijven vraagstukken rond bijvoorbeeld klimaatverandering relevant, alleen komen er nu andere urgente vraagstukken bij. Denk aan hoe we omgaan met watertekorten in de zomer in combinatie met de vraag hoe we minder afhankelijk zijn van bepaalde gewassen uit het buitenland om onze autonomie te borgen in de voedselproductie.”

Thema’s gaan samen
Hogeschooldirecteur Richard Oerlemans beaamt de woorden van Marije. “Onze profilering op een duurzame en veerkrachtige samenleving is nauwelijks denkbaar zonder expliciete aandacht voor weerbaarheid en veiligheid”, zegt hij. “Deze thema’s gaan ook heel goed samen. Investeren in een duurzame, verantwoorde economie maakt ons tegelijk weerbaarder. En werk je aan veerkracht in de wijk, dan zorg je ook voor weerbaarheid en veiligheid.”

Rol voor Inholland
In opdracht van het college van bestuur voerde Richard een brede interne en externe verkenning uit naar hoe Inholland samen met andere partijen kan bijdragen aan veiligheid en weerbaarheid. Hiervoor heeft hij met veertig collega’s gesproken vanuit alle domeinen, diensten en de Academy. En daarbuiten met de Vereniging Hogescholen, andere hogescholen en diverse veiligheidsorganisaties. Daar vloeide de Inholland positionering op Weerbaarheid en Veiligheid uit voort. 

“Door onze vestigingen in Noord- en Zuid-Holland zitten we midden in een dichtbevolkte regio waarin ook veel zee- en luchthavens zitten en waar de behoefte aan weerbaarheid groot is. Wat moet er gebeuren om het hier veilig te houden en wat doe je als er een calamiteit is? Denk aan uitval van ons elektriciteitsnetwerk, verstoring van logistieke ketens of belangrijke infrastructuur. Geopolitieke spanningen vergroten bovendien de kans op sabotage. Onderschat ook niet de effecten van desinformatie en algoritmen bij polarisatie in de samenleving in het algemeen en verkiezingen in het bijzonder.”

Ontwikkelingen in onderwijs
“Met onderzoek en onderwijs willen we praktijkgerichte kennis ontwikkelen voor complexe veiligheidsvraagstukken en crisisbeheersing”, vult Marije aan. “We willen professionals opleiden die kunnen inspelen op de veranderende behoeften en vraagstukken in de maatschappij. Sommige opleidingen ook in de vorm van LLO-trajecten (leven lang ontwikkelen, red.), kunnen heel goed de veranderende behoefte in de beroepspraktijk concreet maken, zoals Verpleegkunde of Logistiek en Integrale Veiligheidskunde.” Een opleiding kan hier op verschillende wijzen invulling aan geven, van projectopdracht tot stage of minor. Marije: “Voor het lustrumfeest voor Sportkunde wordt bijvoorbeeld een dag met de marine en de politie opgezet. Onder begeleiding van deze partners kunnen onze studenten meer ervaring opdoen met zaken die met weerbaarheid te maken hebben. Zo kunnen ze onder meer stressreacties herkennen en reguleren, en om functioneel te blijven handelen in tijden van grote spanning. Daarmee vervullen zij nog beter hun toekomstige rol als vitaliteitscoach.”

Onderzoeksprojecten als voorbeeld
Ook op het gebied van praktijkgericht onderzoek zijn er al lopende samenwerkingen en een groeiend aantal kansen om met partners samen te werken aan weerbaarheid en veiligheid. “Zonder het expliciet zo te benoemen, werken we al lang aan het thema veiligheid en weerbaarheid”, zegt Richard. Binnen de lectoraten ziet hij goede voorbeelden. “Denk aan digitale weerbaarheid en mediawijsheid van het lectoraat Media, Technologie & Society onder leiding van lector Ben Wagner. Maar ook aan het lectoraat Finance & Accountancy, met de projecten in de circulaire land- en tuinbouw van associate lector Gerry Kouwenhoven. Of aan het lectoraat Ecosociaal werk onder leiding van lector Richard de Brabander met werk dat zich richt op duurzaamheid en gemeenschapszin mét elementen van weerbaarheid.”

Nieuwe partners
De vraag is ook met welke partijen Inholland hiervoor in zee gaat. “We zoeken binnen Inholland altijd naar partners die aanvullende expertise hebben en daarmee een bijdrage kunnen leveren aan de praktijkgerichte kennis die we ontwikkelen binnen ons onderwijs- en onderzoeksportfolio”, zegt Richard. Voor weerbaarheid en veiligheid zullen we blijven werken met bestaande partners ieder met een eigen expertise. Denk daarbij aan politie, veiligheidsregio’s, bedrijven, wijken en havens. Maar ook defensie. Marije: “Wel onder de voorwaarden dat we als civiele kennis- en onderwijsinstelling de focus leggen op maatschappelijke weerbaarheid, dat toepassingen of oplossingsrichtingen dus een maatschappelijke waarde hebben, dat ethiek, integriteit en kennisveiligheid geborgd zijn zoals in al onze samenwerkingsverbanden en collega’s en studenten samenwerken op basis van vrijwilligheid.”

Concrete voorbeelden zoeken
Bij steeds meer mensen groeit het besef dat we als persoon, organisatie en als maatschappij moeten investeren in onze weerbaarheid, juist om waarden als inclusiviteit en duurzaamheid te verdedigen. “We willen de bewustwording bij collega’s en studenten vergroten”, zegt Marije. “Daarnaast zoeken we concrete voorbeelden in ons onderwijs en onderzoek waarin we op een goede manier met weerbaarheid aan de slag gaan. Hoe kunnen we die voorbeelden versterken, verbreiden en versnellen? Dat brengen we de komende periode in kaart.”

For English press here

“Fabricated is ontworpen om bezoekers inzicht te geven in de manier waarop digitale technologieën onze samenleving beïnvloeden. Ons doel is om complexe thema’s zoals AI en misinformatie begrijpelijk en tastbaar te maken. Met interactieve games en ervaringen slaat de tentoonstelling een brug tussen abstracte digitale concepten en de alledaagse realiteit. Ik hoop dat bezoekers van de expositie zich zelfverzekerder en beter toegerust voelen om deel te nemen aan de democratie”, aldus Susannah Montgomery, onderzoeker bij lectoraat Media, Technology & Society van kenniscentrum ARC.

Van Nederland naar de Verenigde Staten
Na de tour door Nederland en andere Europese landen van mei tot juli, was fabricated in september te zien als eerste tentoonstelling in de Expo-ruimte tijdens de opening van het nieuwe pand van Inholland aan het Pina Bauschplein in Amsterdam. Daarna was de tentoonstelling te bekijken op prominente evenementen zoals het Society 5.0 Festival (9-10 okt.) en DigiQuest (21-22 nov.). In de tussentijd legde fabricated een drie weken durende reis af door de Verenigde Staten, in aanloop naar de presidentsverkiezingen. Daar deed het haltes aan zoals The LOVE Building in Detroit (21-24 okt.), het Translational Data Analytics Institute van The Ohio State University (29 okt. tot 5 nov.) en The STEAM Factory in Columbus (8 nov.).

De tentoonstelling werd ook in de VS lovend ontvangen: “Vanaf het moment dat ik Alex, de AI-nieuwslezer, ‘ontmoette’, was ik verkocht. In onze gepolariseerde samenleving hebben we meer bruggen zoals fabricated nodig om mensen te helpen elkaar en hun digitale wereld beter te begrijpen”, aldus een Amerikaanse bezoeker.

Fabricated keert terug naar Inholland Amsterdam
In de komende maanden zal het onderzoeksteam artikelen en rapporten publiceren over hoe inwoners van de Verenigde Staten en Europa belangrijke digitale kwesties begrijpen, zoals misinformatie, AI en contentmoderatie. Deze inzichten, gebaseerd op interviews en enquêtes tijdens de tour, geven een beter beeld van hoe samenlevingen omgaan met digitale uitdagingen.

Een deel van de tentoonstelling keert in januari terug naar de Expo-ruimte van Inholland als onderdeel van een expositie over Digital Rights. Hiermee blijft fabricated voorlopig bijdragen aan het gesprek over de rol van technologie in onze maatschappij.

Beluister het interview met Susannah en Andy op Instagram tijdens de expositie van fabricated in The LOVE Building in Detroit.

Andy Sanchez, onderzoeker bij het lectoraat Media, Technology & Society en het Sustainable Media Lab, heeft een subsidie toegekend gekregen vanuit de SIDN Pioneer grant. Hij ontvangt deze subsidie van 10.000 euro voor het project ‘Fabricated: Anti-Misinformation Games for the 2024 European Parliamentary Elections’. Met dit project wil Sanchez Europese inwoners klaarstomen voor de verkiezingen, waarbij ze nepnieuws en beïnvloedende factoren leren herkennen door middel van interactieve spellen. Volg updates over dit project op hun Instagram.

Digitale geletterdheid 
Het Sustainable Media Lab onderzoekt de rol van technologie in de maatschappij. De verwachtingen zijn dat de  Europese verkiezingen dit jaar wereldwijd meer mensen dan ooit naar de stembus gaan trekken. Al deze mensen vinden hun informatie online, in omgevingen die gevormd worden door algoritmes. Bijna de helft van de Europese inwoners heeft geen basis digitale vaardigheden. Zij zijn mogelijk niet in staat om nepnieuws te onderscheiden van feiten. Er is dus een dringende behoefte aan digitale geletterdheid, zodat gebruikers geïnformeerde keuzes kunnen maken.

Volgens cijfers van het Sociaal Cultureel Planbureau maakt bijna de helft van de Nederlanders zich zorgen over online misinformatie. Daarnaast verschenen er in 2023 deepfakes van onder andere Frans Timmermans, een dag voor de verkiezingen. Fabricated is een expositie van spellen, waar bezoekers spelenderwijs leren over Artificial Intelligence en de werking van de online omgeving.

For English press here
 
Expositie
Tijdens een expositie worden stemmers voorbereid op de verkiezingen. Zo wordt digitale geletterdheid bevorderd en leren bezoekers online verkiezingscontent kritisch te bekijken.

De expo is te zien op de volgende locaties:

• 5 mei en 13-17 mei: Den Haag (Bevrijdingsfestival en gemeentehuis atrium)
• 20-24 mei: Brussel (biblioteken en CPDP conference)
• 27-29 mei: Berlijn (republica 24 festival)
•  2-6 juni: Amsterdam (bibliotheken)

Zo’n honderdvijftig mensen zaten op maandag 15 mei veilig binnen Pakhuis de Zwijger voor de lectorale rede van Ben Wagner. Niet dat het buiten zo guur was. Maar voor anderhalf uur waren de aanwezigen wel even losgekoppeld van de digitale wereld waarover de kersverse lector Media, Technology & Society en medepanelleden zo onheilspellend spraken. Want digitaal wordt er een loopje genomen met onze mensenrechten, stelden zij, met alle risico’s van dien. Voor het individu én de maatschappij. Gelukkig eindigt de rede in optimisme en strijdbaarheid. “Sluit je aan bij de gemeenschap voor een toekomst gebaseerd op digitale mensenrechten.”

English? Read more here.

Op de vloer van Pakhuis de Zwijger liggen patronen van golvende rasters. Zodra je erover heen loopt, lijkt de vloer onder je voeten te bezwijken. Het is het gevoel dat Ben de bezoekers graag meegeeft in een korte introductiefilm. “We leven in een hybride wereld en denken dat de grond onder onze voeten stabiel is, maar onze digitale mensenrechten worden continu geschonden.”

Schending van digitale mensenrechten
In zijn rede maakt Ben duidelijk dat schending van digitale mensenrechten veel verder gaat dan discussies over privacy. “We hebben het over infrastructuur en architectuur, zaken die het individuele niveau ontstijgen en waaraan je je niet kunt onttrekken. Een voorbeeld is democratische verkiezingen. We kennen allemaal het Watergate-schandaal. Maar online komt het stelen van informatie voor politiek gewin vaker voor dan je zou denken, ook in ons democratisch Europa.”

Kennis, rechtvaardigheid en macht
Volgens Ben leven we in een surveillancemaatschappij. “Dat zal niet meer verdwijnen. Wat wel kan veranderen, is hoe we hiermee omgaan. Zijn we een object in deze digitale wereld of willen we doorgronden hoe de digitale infrastructuren werken en pakken we de regie om daar bewuster mee om te gaan? Daarvoor zijn drie elementen belangrijk. Diepgaande kennis van hoe het digitale ecosysteem werkt. Rechtvaardigheid: wat is juist? En macht, want zonder een verschuiving van de macht zal niets veranderen.”

Aansluiten bij de community
“Het gaat niet om mij, maar om mijn werk voor de community”, benadrukt Ben tot slot. “Want zonder die community kan ik mijn werk niet doen. Wees geïnspireerd en doe mee. Niets belet je. Sluit je aan bij de gemeenschap voor een toekomst gebaseerd op digitale mensenrechten.”

Dekoloniseren van cultureel erfgoed
In de paneldiscussie onder leiding van journalist, podcastmaker en auteur Tracy Metz voegt Adriana Muñoz, curator van de National Museums of World Culture, zich op het podium. Adriana ziet, net als Ben, een interessante opgave in het digitaliseren en tegelijk dekoloniseren van cultureel erfgoed en archieven. “Want de artefacten zijn nog steeds in handen van westerse musea. Wij bepalen wie toegang heeft tot de objecten van anderen. We moeten leren delen.” Ben: “Interessant is Adriana’s project dat focust op het ontstaansproces van de projecten. Daardoor komen de verhalen en stemmen van meer mensen dan alleen de eigenaren naar voren.”

Totale transparantie vereist
Ook Sophie in ’t Veld, Europarlementariër namens D66, laat zich duidelijk horen in de paneldiscussie. Ze pleit voor een radicaal recht op informatie en totale transparantie in de digitale wereld als basisvoorwaarden. “We moeten niet meer wijzen naar de verantwoordelijkheid van de individuele burger, maar het systeem aanpakken. Er is een contramacht nodig tegenover de macht van techbedrijven en overheden om de democratie te herstellen. Want de rule of law is de law of the ruler geworden.”

Duurzame leefomgeving en veerkrachtige samenleving
Na de paneldiscussie over het bewerkstelligen digitale mensenrechten is het de beurt aan Marije Deutekom om als lid van het College van Bestuur (CvB) Ben officieel te installeren als lector. “Jouw lectoraat past perfect bij de speerpunten van onze hogeschool”, zegt Marije. “Werken vanuit maatschappelijke vraagstukken. Studenten opleiden tot kritische, wendbare professionals die opkomen voor hun digitale rechten. En werken aan een duurzame leefomgeving en veerkrachtige samenleving.”

Studenten Sustainable Media Lab
Een van de studenten die opkomt voor digitale rechten is Didi Baas, derdejaars Creative Business. “Ik volgde vorig semester een labtrack met het thema vrede en gerechtigheid. Vanuit het Sustainable Media Lab richtte ons team zich toen op basisschoolleerlingen van groep 7 en 8 om hen mediawijzer te maken. Nu loop ik stage bij het Digital Rights House Amsterdam, een van de partners van het Lab, en heb een coachende rol bij nieuwe groepen studenten van het Lab die projecten doen rond digitale mensenrechten, zoals digitale rechten van minderjarigen, haatzaaien en seksisme. Het is mooi om te zien dat steeds meer studenten zich bewust worden van hun digitale rechten. Het moet echt een beweging worden.”

Werk aan de winkel
Jake Blok is bestuurslid van het Digital Rights House Amsterdam en blij met de installatie van Ben als lector. “Dit lectoraat is geen eindpunt, maar een volgende stap, want digitale rechten is een werkwoord: er is nog heel veel werk aan de winkel. Ik ben heel benieuwd hoe een grote instelling als Hogeschool Inholland kansen pakt met het lectoraat, het Digital Rights Research Team van de hogeschool en de diverse studenten van verschillende achtergronden en nationaliteiten. Het gaat om toegepast onderzoek dus ik hoop dat Inholland ook initiatieven in de praktijk ontplooit rond digitale rechten en zelf uitgroeit tot een digital rights-proof hogeschool.”

 

Onze samenleving digitaliseert in een hoog tempo. Steeds meer zaken en ontmoetingen vinden online plaats. Naast de voordelen daarvan is het een probleem dat onze mensenrechten in de digitale wereld voortdurend worden geschonden . En dat is niet alleen vervelend voor ons persoonlijk, maar kan ook ontwrichtend zijn voor onze democratische samenleving, waarschuwt Ben Wagner. Als nieuwe lector Media, Technology & Society draagt hij met partners binnen en buiten Hogeschool Inholland bij aan een veiliger en rechtvaardiger digitaal eco-systeem. Tijdens zijn lectorale rede op 15 mei gaat hij in op dit uitdagende vraagstuk.

This article in English? >

Bekijk opname van Bens lectorale rede > 

“We leven in een hybride wereld”, zegt Ben. “Met één been staan we in de fysieke, tastbare wereld en met het andere begeven we ons in een digitale omgeving.” Die laatste wordt steeds dominanter in ons dagelijks leven en werk, en als het gaat om onze rechten als consument en burger is het bestaan er onzeker. Onze persoonsgegevens worden ontfutseld, algoritmen bepalen wat we lezen of maken ongemerkt profielen van ons.

Impact op samenleving
“In de fysieke wereld zouden bedrijven er niet mee wegkomen om zo slecht om te gaan met onze mensenrechten”, zegt Ben. “Online zijn toepassing en handhaving van wet- en regelgeving heel zwak. Dat heeft niet alleen impact op jou als persoon, maar ook op de samenleving als geheel. Denk aan de algoritmen die een rol speelden bij de toeslagenaffaire. Of het verspreiden van nepnieuws om democratische verkiezingen te beïnvloeden.”

Transparantie en verantwoording
Hoe kunnen we onze mensenrechten terug claimen in de digitale wereld? Volgens Ben is transparantie een belangrijke eerste stap. “Op welke beleidsmatige en politieke premissen zijn algoritmen bijvoorbeeld gebaseerd? Leg je deze mechanismen bloot, dan kunnen organisaties daarvoor ter verantwoording worden geroepen en kunnen we die mechanismen ook eerlijker, democratischer en rechtvaardiger maken. Dit vraagstuk is dus niet alleen technisch, maar vooral ook organisatorisch, juridisch en politiek.”

Cultureel erfgoed digitaliseren
Met praktijkgericht onderzoek wil Ben evidence based oplossingen helpen ontwikkelen voor meer digitale rechtmatigheid. “Hoe kun je stakeholders die in het dagelijks leven te maken hebben met digitale systemen meer invloed geven in de werking van die systemen? Voorkom bijvoorbeeld de vooroordelen in digitale systemen waardoor bepaalde groepen worden gezien als fraudegevoelig door hen bij de ontwikkeling van die digitale systemen te betrekken. Leuk is dat we nu samenwerken met instellingen voor cultureel erfgoed. Die zijn op grote schaal hun archieven aan het digitaliseren. Maar het liefst niet met bijvoorbeeld hetzelfde koloniale perspectief van waaruit die archieven honderd jaar geleden zijn opgezet. Hoe zet je dan wel een digitale infrastructuur op die recht doet aan hoe we nu naar de wereld kijken?”

Digital Rights Research Team
Binnen Hogeschool Inholland werkt Ben onder meer samen met het lectoraat van Wina Smeenk: Societal Impact Design en van Ander de Keijzer: Data Driven Smart Society. Gedrieën hebben zij het Digital Rights Research Team (DRRT) opgericht om antwoord te geven op de vraag hoe de digitale samenleving de kwaliteit van leven kan verbeteren. Ander: “Vanuit een technologisch oogpunt is het niet eenvoudig om digitale rechten te waarborgen. Het probleem is dat jij wel de eigenaar bent van jouw persoonlijke data. Maar dat het beheer bij andere, vaak commerciële bedrijven ligt, die het vervolgens doorverkopen, zonder dat je daar zeggenschap en controle over hebt. In de manier waarop de digitale infrastructuur nu is ingericht, is het heel moeilijk om eigenaarschap en beheer te verenigen. Het meest praktische is dat er goede regelgeving en handhaving komt. Binnen het DRRT organiseren we co-designsessies om met studenten, ook van het mbo, oplossingen te ontwikkelen. Bijvoorbeeld een label om aan te geven hoe organisaties omgaan met digitale rechten.”

Studenten voor The Hague Humanity Hub
Vanuit het Sustainable Media Lab werkt Ben ook samen met externe partners, zoals de The Hague Humanity Hub, een community voor professionals in vrede en recht. “Studenten uit het lab betrekken we bij Just Peace, een programma om een breed publiek bekend te maken met het werk in vrede en recht”, zegt hoofd communicatie Thomas Ansell. “Ook jongeren willen we interesseren onder meer via ons online platform. Hoe kun je dit beter doen dan met jongeren zelf? Vandaar dat we studenten van Hogeschool Inholland hebben gevraagd om blogs en artikelen te schrijven over onderwerpen zoals vooroordelen in artificiële intelligentie of de toekomst van gezichtsherkenning. Daarnaast zijn we één van de organisaties die studenten andere uitdagende opdrachten geven. Hoe kun je met metadata bepalen of foto’s uit conflictgebieden authentiek zijn? Of ontwikkel lesmateriaal voor middelbare scholen om nepnieuws op sociale media te herkennen. Het heeft allemaal met digitale mensenrechten te maken. Een belangrijk focusthema, ook voor de The Hague Humanity Hub. Want onze digitale rechten lopen enorm achter ten opzichte van de digitale ontwikkelingen. We hebben veel in te halen.”

“Digitale rechten zijn ook mensenrechten. Toch worden ze voortdurend geschonden. Het is tijd om te zorgen voor waarborging van onze digitale mensenrechten!” Tijdens zijn lectorale rede maandag 15 mei in Amsterdam gaat Ben Wagner, lector Media, Technology & Society bij Hogeschool Inholland in op uitdagende vraagstukken rond digitale mensenrechten. Hij nodigt hierbij een speciaal panel uit om te verduidelijken waar digitale rechten over gaan, en laat op interactieve manier zien hoeveel verschillende gebieden het raakt en hoe groot de effecten kunnen zijn. 

De rede van Ben Wagner is opgenomen. Bekijk deze Engelstalige opname terug op de pagina van Media, Technology & Society.

This article in English? >

Nu digitale infrastructuren steeds ingewikkelder worden, is het volgens Ben Wagner noodzakelijk dat we ons richten op duurzamere modellen die digitale rechten inbedden in de kern van digitale infrastructuren. In zijn lectorale rede geeft Ben een beeld van het probleem en gaat hij vervolgens in op deze drie kerngebieden: 

• de digitale infrastructuur van musea en cultureel erfgoed; 
• uitdagingen van online platforms voor democratie en verkiezingen; 
• de infrastructuur van ‘controlesamenlevingen’ waarin mensen voortdurend in de gaten gehouden worden. 
   

Hij stelt wegen voor die verder gaan dan het repareren van gebroken systemen. In plaats daarvan lopen deze wegen richting systemische verandering voor digitale infrastructuren. Het opbouwen van duurzamere media-ecosystemen is volgens hem een geweldige kans die een enorm maatschappelijk en economisch vermogen kan vrijmaken. “Tegelijkertijd zorgt het voor hoop dat we ooit weer op stevige grond kunnen staan, zonder het risico te lopen dat die onder ons wegzakt.” 

Brede kijk op de impact van digitale rechten met gespecialiseerd panel 
“Gewoonlijk wanneer we het met elkaar over digitale rechten hebben, gaat het over een zeer beperkte reeks kwesties: is mijn telefoon veilig? Hoe pas ik mijn instellingen aan om mijn privacy te verbeteren? Of: waarom worden mijn berichten van Facebook verwijderd?”, licht Ben toe, die met zijn lezing het veel breder wil hebben over de impact van het thema. Vandaar dat hij ook twee specialisten heeft uitgenodigd om zijn vraagstukken te bespreken in interactie met het publiek: Europees parlementslid Sophie in ’t Veld (D66) en Adriana Muñoz, curator bij The National Museums of World Culture in Zweden. Gespreksleider is journalist, podcastmaker en auteur Tracy Metz. 

“Omdat we in hybride digitale en fysieke ruimten leven, gaat het werk van Adriana en Sophie eigenlijk helemaal niet over technologie, maar over democratie, geschiedenis en rechtvaardigheid,” licht Ben de keuze voor deze gasten toe. “Wat betreft het perspectief van digitale rechten kunnen zij waardevolle inzichten geven die verder gaan dan oversimplificaties waarbij de veiligheid van de telefoon of het gebruik van Facebook centraal staan.” 
 

Meer informatie over de specialisten:

Over Sophie in ‘t Veld 
Sophie in ’t Veld zit namens D66 in het Europees Parlement. In deze tijden van ‘digitale democratie’ en politieke oppositie in Europa maakt zij zich hard voor het waarborgen van privacy tussen de techreuzen en nieuwsgierige overheden. Op Sophie’s initiatief worden regelmatig schendingen van de privacy aangevochten. Zowel in het Europees Parlement, als bij het Europese Hof van Justitie in Luxemburg. Ze is ook PEGA-rapporteur (PEGA: The European Parliament’s Committee of Inquiry into the use of Pegasus and equivalent surveillance spyware). 

Over Adriana Muñoz 
Met het oog op de digitale infrastructuur van musea en cultureel erfgoed schuift Adriana Muñoz aan. Zij is curator bij de National Museums of World Culture (Varldskulturmuseerna) en werkt onder andere aan het project ‘Digital Repatriation of Cultural Heritage in the Global South’. Het onderzoeksproject richt zich op de dekolonisering van een Zweede database voor museumcollecties. 

Over Tracy Metz 
Journalist, podcastmaker en auteur Tracy Metz is gespreksleider. Ze schrijft voor NRC Handelsblad en De Architect en maakt voor BNR de podcast ‘Nattigheid. Opbeurende verhalen over ons water’. Daarnaast is ze directeur van het John Adams Institute, het onafhankelijke centrum voor Amerikaanse cultuur in Nederland. Haar bijdrage aan het publieke debat over stad en landschap werd onderscheiden met de Grote Maaskantprijs. 

TikTok die jouw persoonlijke gegevens opslaat in China. Websites die cookies op je computer plaatsen om je surfgedrag bij te houden. Ben jij je er bewust van wat producten, diensten en organisaties met jouw gegevens doen? Is het mogelijk een ‘label’ te ontwerpen dat toont hoe er met jouw digitale rechten wordt omgegaan? Onderzoekers van het Digital Rights Research Team, studenten van diverse opleidingen van Hogeschool Inholland en van het MBO Media College verkenden in een co-designsessie zo’n label voor digitale rechten. Een van de studenten: “Wat ik me nu realiseer: als een online dienst gratis is, dan ben ik het product.” 

Meer weten? Lees hier verder over de co-designsessie en digitale rechten.

Tafels vol met gekleurde post-its, Lego-poppetjes, piepschuimballen en geel crime scene afzetlint. Daaromheen zitten studenten vanuit een creatieve of een technische opleiding gemixt met lectoren, onderzoekers en werkveldpartners zoals ontwerpcollectief Idiotes. Vanuit hun eigen achtergrond, kennis en ervaringen discussiëren én visualiseren zij hoe overheden, organisaties en burgers zich verhouden ten opzichte van digitale rechten. En wat er moet gebeuren om die rechten meer herkenbaar en tastbaar te maken.

Foto's gemaakt door Iuliia Naumenko en Wina Smeenk

Kleurrijke labels 
Denk eens aan de kleurrijke labels waarmee duidelijk wordt hoe energiezuinig een gebouw is of hoe gezond bepaalde etenswaren zijn. Hoe jouw digitale rechten worden gerespecteerd, is (nog) niet op een dergelijke manier inzichtelijk. Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, oprichter van het Inholland Digital Rights Research Team (DRRT) én bestuurslid van het Digital Rights House Amsterdam, wil met deze sessie een eerste verkenning doen. “Hoe staan studenten en dus jongeren hierin, hoe ver zijn zij in hun digitale bewustwordingsproces? Dat willen we ontdekken, waarna we vanuit het onderzoeksteam Digital Rights Research Team en het Digital Rights House verder onderzoeken wat de mogelijkheden voor een label zijn.” 

Met meerdere disciplines samenwerken 
Didi Baas, derdejaars Creative Business, bouwt samen met een student van het Media College en een student Informatietechnologie aan een ‘planetenstelsel’ van digitale rechten. “Een student van een ICT-opleiding denkt vanuit zijn expertise heel anders dan een student van een creatieve opleiding. Het botst en het schuurt soms, maar je leert veel van elkaar. Je gaat samen op onderzoek uit; ‘wat gebeurt er als we dit doen?’ Dat levert mooie resultaten op. Het verbaast me dat er zo weinig wet- en regelgeving is rondom digitale rechten, het is een soort wilde westen. Terwijl het toch om mensenrechten gaat. Daarom is het goed om te werken aan richtlijnen.”

Bewustwording als eerste stap 
Ander de Keijzer, lector Data Driven Smart Society en mede-oprichter van het DRRT, discussieert er levendig op los en schrijft gekleurde post-its vol met zijn gedachten over digital rights. Hij ziet bewustwording bij studenten als een van de eerste stappen richting bescherming van digitale rechten. “Aan je telefoon, Google home, aan al jouw digitale apparaten geef je informatie over jezelf weg. Je moet op zijn minst bewust zijn van het digitale spoor dat je maakt en wat de consequenties daarvan zijn.”

Kennis delen met elkaar 
Gezien de drukke gesprekken, schetsen en bouwwerken is er bij de aanwezige studenten al een zaadje geplant over hun digitale rechten en de bescherming ervan. Jim Bezuijen, derdejaars Mediavormgever aan het Mediacollege Amsterdam bootst met Lego een situatie rondom cookiewetgeving na: “Ik weet best veel over het digitale spoor dat ik achterlaat en ben me aardig bewust van wat mijn rechten zijn. Maar het is fijn om daar met anderen over te kunnen praten. Dan kun je kennis met elkaar delen, en sta je er nog beter bij stil.”

Presentatie concepten 
De studenten presenteren aan het einde van de ochtend hun concepten. Zoals een AI-bot die alle voorwaarden van apps en websites doorneemt en via een stoplichtsysteem aangeeft of de app veel of weinig gegevens van je toe-eigent. Een ander team kent een grote rol aan de overheid toe om richtlijnen te maken rondom digitale rechten. Ben Wagner, eveneens mede-oprichter van het DRRT en lector Media, Technology & Society, wijst erop dat we de macht van de overheid niet moeten overschatten. En vraagt zich daarbij af: "Gezien het feit dat zelfs regeringen moeite hebben om grote technologiebedrijven te reguleren, hoe kunnen we dan zorgen voor een sterke bescherming van digitale rechten die de meest kwetsbaren in de samenleving beschermen?” 

Digitale rechten in het Sustainable Media Lab 
Dat is een vraag die meegenomen kan worden in het Inholland Sustainable Media Lab. Daar gaat namelijk in februari een groep studenten aan de slag met het thema digital rights. Projectleider en onderzoeker Susannah Montgomery doet deze dag veel inspiratie op voor het aankomende semester. “De uitkomsten van vandaag zijn een mooi startpunt voor de nieuwe studenten. We borduren voort op deze discussies en zullen ook gebruikmaken van het co-designproces. We hebben geleerd dat je door creatief te werken en veel verschillende inzichten te combineren sneller tot veel rijkere idee-richtingen komt.”

Ben je student en lijkt het jou wel wat om met studenten van andere opleidingen samen te werken? Kijk dan eens op het Platform hogeschoolbreed keuzeonderwijs!

Per 1 september is Ben Wagner lector van een nieuwe onderzoekslijn bij Hogeschool Inholland: Media, Technology and Society. Ook is hij gestart als leidinggevende van het Sustainable Media Lab. Ben doet al jaren onderzoek naar hoe technologie en vooral digitale media invloed heeft op ons dagelijkse leven. “Wat betekent het als je afhankelijk raakt van een paar big tech companies? Ik wil studenten de ogen openen zodat ze bewust keuzes maken en kunnen werken aan duurzamere alternatieven.”

Al in 2011 schreef de Amerikaanse internetondernemer Marc Andreessen in zijn essay ‘Why software is eating the world’ hoe bepalend softwarebedrijven zijn voor de economie. “Inmiddels zijn software én hardware onderdeel van alles wat we doen”, stelt Ben. “Hoe we werken, consumeren, met elkaar omgaan. We bevinden ons in een tijd van grote technologische veranderingen en onze ervaringen veranderen daardoor.”

Impact van digitale media
De verwevenheid van technologie en digitale media in ons dagelijks bestaan roept vragen op. “Hoe zit het met de macht van de big tech companies die het succes van bedrijven bepalen, simpelweg door apps wel of niet toe te laten op hun platforms? Of kijk naar de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Hoe werkt het adverteren op digitale media door politieke partijen? Wie zijn daarbij betrokken, wat kost het? Bij gedrukte media kun je je daarvan makkelijker rekenschap geven, maar met digitale media is dat ondoorzichtiger.”

Internationaal onderzoek
Ben heeft op verschillende plekken in en vooral buiten Nederland onderzoek gedaan naar de impact van digitale media en technologie op de samenleving en hoe ze duurzaam kunnen bijdragen aan onze mensenrechten. De geboren Oostenrijker zette onder meer het Center for Internet & Human Rights op aan de European University Viadrina, gaf leiding aan het Sustainable Computing Lab aan de Vienna University of Economics and Business en was lid van het adviesorgaan van ENISA, het Europese agentschap voor netwerk- en informatieveiligheid.

Ogen openen
“Mijn doel is om de ogen van mensen te openen. Wat is de betekenis van digitale media en technologie in onze dagelijkse realiteit? Begrijp me goed: ik ben er niet tegen. De platforms van nu zorgen voor prachtige nieuwe mogelijkheden en kansen. Maar de vraag is of ze sociaal en economisch houdbaar zijn. Sommige platforms leiden tot onwenselijke werkomstandigheden of blijven verliesgevend. Kunnen we daar iets beters, duurzamers voor samenstellen?”

Duurzame businessmodellen
Voorbeelden van duurzame alternatieven zij er volgens Ben al, ook in Nederland. “Denk aan Fairphone, een bedrijf dat bewust nadenkt over de smartphone en daar een businessmodel tegenover zet met een positieve impact voor werk- en leefomgeving. Zo wil ik ook de ogen van studenten bij Inholland openen. Niet zomaar de standaardtools gebruiken maar eerst scherp inzicht hebben in hun betekenis en dan goed geïnformeerd keuzes maken.”

Sustainable Media Lab
Voor de studenten, de professionals van morgen, gaat Media, Technology and Society nog verder. “Als een community van onderzoekers zijn we jarenlang bezig geweest met onderzoek en debat. Aan de nieuwe generatie is het de taak om aan de slag te gaan en verandering te realiseren. De vraag naar duurzame media groeit. We gaan naar een toekomst met kleinere, diverse mediabedrijven en meer gespecialiseerde tools. Een fantastische uitdaging waar studenten nu aan kunnen werken. Via het Sustainable Media Lab wil ik hen de ruimte bieden die toekomst vorm te geven, samen met andere onderzoekers, experts en partners uit het werkveld.”

Studenten zien kansen voor verandering
Ben ziet uit naar de samenwerking met studenten. “Waar het kan probeer ik hen te betrekken in mijn onderzoek. Of het nu gaat om beleidsregels voor platforms, technologische ontwikkeling of het opzetten van businessplannen, mijn ervaring is dat studenten iets bijzonders meebrengen: hun enorme energie. Zij zijn niet verstrikt in het langzame proces van onderzoek en discussies. Ze zien misschien meteen wel nieuwe kansen en kunnen daarmee een krachtige verandering teweegbrengen.”