Het digitale medialandschap ontwikkelt zich razendsnel, de informatiestroom is eindeloos en de vorm constant in verandering. Het risico op misinformatie, door bijvoorbeeld AI, wordt steeds groter. Om ons daarvan bewuster te maken wil Hogeschool Inholland met de MediaNumeric Academy studenten én professionals leren kritisch naar data te kijken, laten zien hoe je data verzamelt en analyseert, en hoe je data verwerkt in je eigen communicatie of storytelling.

For the English version, click here

Vanuit het Nederlands instituut voor Beeld en Geluid leefde de vraag naar wat de huidige situatie rondom data en media geletterdheid is. Natalia Berger, onderzoeker aan het lectoraat Inclusion and the Creative Industries van Inholland pakte deze vraag op samen met partners uit het werkveld en universiteiten in Frankrijk, Polen en Estland. Gezamenlijk startten zij het onderzoeksproject MediaNumeric, een mooi Erasmus+ project, waarin Inholland als kennis- en als opleidingspartner heeft meegewerkt. Onderwijs en onderzoek kwamen in dit project perfect samen en dat leverde, naast het onderzoeksrapport en whitepapers, de MediaNumeric Academy op. Susannah Montgomery, onderzoeker bij het lectoraat Media, Technologie and Society, is vooral bij de totstandkoming van de Academy betrokken. “Mijn rol was om gesprekken te voeren met het werkveld en met studenten, en dat vervolgens vertalen in de cursus met een duidelijke structuur, heldere teksten, activiteiten en het integreren van de bijdrages van experts.”

Bekwamen in mediageletterdheid
De cursus van MediaNumeric Academy is volgens Natalia hard nodig in deze tijd. “We moeten leren hoe om te gaan met data en ons bekwamen in mediageletterdheid. Het is net zoals lezen, schrijven en rekenen een vereiste, omdat de invloed van online informatie niet te stoppen is. Het is daarom nodig dat je die informatie op waarde kunt schatten. En als professional is het daarnaast belangrijk dat je weet hoe je betrouwbare data verzamelt en moet interpreteren.” Toch merkt Natalia dat (aankomende) professionals vaak wat minder hebben met het verzamelen en analyseren van data. “Maar als zij op hun beurt informatie gebruiken, en dat op een verkeerde manier doen, bestaat er een grote kans op misinformatie. Je moet daarom een beetje verstand hebben van datagedreven technologieën. En daarvoor hoef je echt geen statisticus te zijn”, zegt Natalia.

Geknoei met cijfers
Didi Baas, student Creative Business aan Inholland, heeft een trainingsweek gevolgd tijdens een MediaNumeric Winter school in Warschau. De in totaal drie trainingscycli vormden mede de basis voor de ontwikkeling van de Academy. “Veel cijfers, tabellen en grafieken lijken wetenschappelijk en we nemen ze daarom vaak voor waar aan, maar sinds de cursus ben ik me er pas echt van bewust hoeveel er geknoeid wordt met cijfers. Neem bijvoorbeeld een onderzoek met honderd respondenten. Je kunt dat niet vertalen naar alle Nederlanders, maar dat gebeurt vaak wel.” Het valt Didi vooral op dat de context waarin bijvoorbeeld cijfers worden weergegeven vaak onjuist is. “Ik kijk nu echt anders naar het nieuws. Zo ga ik niet meer uit van één bron, trek ik minder snel conclusies en kijk ik genuanceerder en kritischer naar wat er in de media verschijnt.”

Academy gratis toegankelijk
Inmiddels staat de MediaNumeric Academy al even online en wordt er veel gebruikt van gemaakt door studenten en professionals binnen en buiten Inholland, die zich bezighouden met communicatie. “Eigenlijk is data- en mediageletterdheid voor iedereen belangrijk”, vindt Susannah. “Zeker omdat we leven in een wereld waarin steeds meer dingen zich online afspelen. Dat is ook de reden dat deze gratis Academy voor iedereen toegankelijk is. Maar voor ons ligt de focus op onze studenten, nog voor zij aan hun werkzame leven gaan beginnen. Zij hebben kennis en vaardigheden nodig om in dit digitale landschap goed te kunnen navigeren, maar zich daar ook zeker in te voelen. Daarmee geven we ze een basis om verantwoordelijke en ethische beslissingen te kunnen nemen.” 

Zorgen dat informatie klopt
Didi is het daar volmondig mee eens. “Bij creative business denken sommige studenten dat het kunnen verzamelen en analyseren van informatie niets voor hen is, maar als je bijvoorbeeld in marketing gaat werken, krijg je net zo goed met cijfers te maken.” En Didi heeft nog een reden waarom ze vindt dat zelfs iedere opleiding hier aandacht aan moet besteden: “Nu duikt iedereen op AI, maar AI baseert zich op informatie dat al eerder is verschenen. En klopt die informatie eigenlijk wel, want iedereen kan informatie op internet zetten. Je moet dus zelf data kunnen zoeken en analyseren om te weten dat wat je schrijft of maakt ook echt klopt. En dat wordt in de toekomst alleen maar belangrijker.”

Voor alle studenten belangrijk
Momenteel krijgen vooral studenten van de opleiding Creative Business deze cursus aangeboden als extra optie in hun curriculum. Maar de bedoeling is dat dit een vaster onderdeel gaat worden van deze studie. Het liefst ziet Natalia dat alle studenten van Inholland op z’n minst een deel van deze basis meekrijgen. “Misleiding en misinformatie is van alle tijden, alleen nu kan het zich gemakkelijk en razendsnel verspreiden. Iedereen kan content maken en delen. Je wordt er zelfs mee overspoelt en daarom is data- en mediageletterdheid zo belangrijk.”

Mindset creëren
“En juist omdat ontwikkelingen zich zo snel opvolgen, willen we met de cursus vooral een mindset teweegbrengen”, voegt Susannah eraan toe. “Dat, als je te maken krijgt met nieuwe ontwikkelingen in AI, je genoeg vertrouwen hebt om daarmee om te kunnen gaan. Dat je kritisch kunt en blijft nadenken, en een basis hebt waar je op kunt terugvallen.” Susannah droomt al van een MediaNumeric Academy 2.0. “We hadden net een grove lijn uitgezet voor de cursus, toen ChatGPT opkwam. En AI is een hot topic. Ik zie deze cursus dan ook als iets levends en niet iets dat ooit af zal zijn.” Natalia weet dat de partners uit het MediaNumeric project ook graag een vervolg willen, maar hoe is nog niet concreet. “Maar sponsoren mogen zich melden”, grapt Natalia.

De bezorgdheid om de invloed van AI, misinformatie en digitale algoritmen op de publieke opinie en het stemgedrag neemt toe in aanloop naar de Europese Parlementsverkiezingen van 6 juni. Hogeschool Inholland en de gemeente Den Haag openden daarom deze week in de Centrale Bibliotheek de interactieve tentoonstelling Fabricated - Unravel Fact from Fiction in your Digital World, die een essentieel onderzoekend licht werpt op digitale, ontwrichtende desinformatie.

Bezoekers van Fabricated vergroten hun digitale geletterdheid met interactieve games en ervaringen. De tentoonstelling - waar ze leren over AI-gegenereerd nieuws, misinformatie, gerichte reclame en de complexe industrie die geld verdient aan het digitaal beïnvloeden van hun stem - helpt burgers zich voor te bereiden op de Europese Parlementsverkiezingen van 2024.

Digitale geletterdheid is essentieel
Met de Europese Parlementsverkiezingen op komst is digitale geletterdheid essentieel. Bijna de helft van de EU-burgers in de leeftijd van 16 tot 74 jaar mist de digitale basisvaardigheden om online politieke informatie juist te beoordelen. De directeur-generaal van UNESCO noemt desinformatie "een grote bedreiging voor stabiliteit en sociale cohesie." Het Sociaal Cultureel Planbureau rapporteert dat bijna de helft van de Nederlandse burgers zich zorgen maakt over online desinformatie, vooral na de deep fakes die we vorig jaar zagen bij de Tweede Kamerverkiezingen.

Partnerschappen versterken digitale geletterdheid
Marije Deutekom, collegelid Hogeschool Inholland, opende de tentoonstelling officieel, samen met Victorine Egter van Wissekerke, beleidsadviseur Media bij de gemeente Den Haag en Nanette Bos, programmaleider cultuur en maatschappij bij de Centrale Bibliotheek. Marije: “Als hogeschool Inholland zetten we ons in om digitale geletterdheid te bevorderen in onze steeds digitaler wordende samenleving. Door samen te werken met verschillende belanghebbenden - waaronder gemeenten, ‘fact-checking’ instellingen en non-profitinstellingen - verrijken we niet alleen de onderwijservaringen van onze studenten, maar dragen we ook bij aan het bouwen van een veerkrachtige samenleving en een bruisende metropool. Deze tentoonstelling is een mooi voorbeeld van onze toewijding aan het integreren van partnerschappen die cruciale maatschappelijke uitdagingen aanpakken en hierop anticiperen, zowel lokaal als wereldwijd.”

Tentoonstelling helpt bij herkennen desinformatie
Ben Wagner, lector Media, Technology & Society bij Hogeschool Inholland: “De verspreiding van desinformatie via online platforms komt vooral voor bij verkiezingsgerelateerde content. Ons onderzoek heeft systematisch aangetoond hoe platformen worstelen om desinformatie op de juiste manier te identificeren en er adequaat op te reageren. Ik ben blij dat deze tentoonstelling het makkelijker maakt voor burgers om desinformatie te herkennen, zelfs als online platforms moeite hebben om dat te doen.”

Sustainable Media Lab
Fabricated is ontwikkeld door het Sustainable Media Lab (SML) van Hogeschool Inholland door onderzoekers Andy Sanchez en Susannah Montgomery (lectoraat Media, Technology & Society). Het lab gebruikt zijn kennis van mensenrechten en digitale technologie om interactieve ervaringen te ontwerpen die mensen helpen begrijpen hoe technologie onze samenleving beïnvloedt.

Partners zoals de TU Delft, de Digital Society School, en internationale organisaties zoals Agence France-Presse en Tactical Tech hebben bijgedragen aan deze educatieve en boeiende expo. De tentoonstelling is in Den Haag nog te zien tot en met 17 mei. Na Den Haag is Fabricated te zien in Brussel, Berlijn, en Amsterdam. 

 Tentoonstellingsdata en locaties: 

• 13-17 mei: Centrale Bibliotheek, Den Haag, Nederland 
• 22-24 mei: Tour & Taxis / CPDP Conferentie, Brussel, België
• 27-29 mei: re:publica festival, Berlijn, Duitsland
•  2-7 juni: OBA Javaplein, Amsterdam, Nederland 

Andy Sanchez, onderzoeker bij het lectoraat Media, Technology & Society en het Sustainable Media Lab, heeft een subsidie toegekend gekregen vanuit de SIDN Pioneer grant. Hij ontvangt deze subsidie van 10.000 euro voor het project ‘Fabricated: Anti-Misinformation Games for the 2024 European Parliamentary Elections’. Met dit project wil Sanchez Europese inwoners klaarstomen voor de verkiezingen, waarbij ze nepnieuws en beïnvloedende factoren leren herkennen door middel van interactieve spellen. Volg updates over dit project op hun Instagram.

Digitale geletterdheid 
Het Sustainable Media Lab onderzoekt de rol van technologie in de maatschappij. De verwachtingen zijn dat de  Europese verkiezingen dit jaar wereldwijd meer mensen dan ooit naar de stembus gaan trekken. Al deze mensen vinden hun informatie online, in omgevingen die gevormd worden door algoritmes. Bijna de helft van de Europese inwoners heeft geen basis digitale vaardigheden. Zij zijn mogelijk niet in staat om nepnieuws te onderscheiden van feiten. Er is dus een dringende behoefte aan digitale geletterdheid, zodat gebruikers geïnformeerde keuzes kunnen maken.

Volgens cijfers van het Sociaal Cultureel Planbureau maakt bijna de helft van de Nederlanders zich zorgen over online misinformatie. Daarnaast verschenen er in 2023 deepfakes van onder andere Frans Timmermans, een dag voor de verkiezingen. Fabricated is een expositie van spellen, waar bezoekers spelenderwijs leren over Artificial Intelligence en de werking van de online omgeving.

For English press here
 
Expositie
Tijdens een expositie worden stemmers voorbereid op de verkiezingen. Zo wordt digitale geletterdheid bevorderd en leren bezoekers online verkiezingscontent kritisch te bekijken.

De expo is te zien op de volgende locaties:

• 5 mei en 13-17 mei: Den Haag (Bevrijdingsfestival en gemeentehuis atrium)
• 20-24 mei: Brussel (biblioteken en CPDP conference)
• 27-29 mei: Berlijn (republica 24 festival)
•  2-6 juni: Amsterdam (bibliotheken)

Kennis ontwikkelen voor beleid dat overheden helpt om adequaat om te gaan met langetermijneffecten van digitalisering van de samenleving. Daarvoor heeft de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) onlangs een subsidie van 863.000 euro toegekend aan het projectvoorstel RESOCIAL. In dit project werkt Inholland onder leiding van de Universiteit Leiden de aankomende twee jaar samen met andere kennisinstellingen. Samen pakken we kwetsbaarheden aan en vergroten we de weerbaarheid op sociale media.

For the English version, click here

Mensen leven hun sociale leven steeds meer online. Dit leidt tot hogere risico's op manipulatie, online geweld en discriminatie. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn volgens het consortium achter RESOCIAL een gebrek aan wetenschappelijke methoden om risico's voor grondrechten online te meten, de ontoereikendheid van de Nederlandse en EU-wetgeving om de weerbaarheid van gebruikers te vergroten en de ineffectieve bescherming van kwetsbare gebruikers.

Doelen RESOCIAL
Met RESOCIAL willen we niet alleen de kwetsbaarheden in sociale mediaplatforms in kaart brengen en de hiaten in de bestaande harde en zachte wetgeving analyseren. We willen ook door middel van co-designworkshops oplossingen bieden. Ten eerste streven we naar een juridische oplossing door overheidsrichtlijnen op te leveren voor een kwetsbaarheidsbewuste implementatie van de wetten op sociale media. Daarnaast werken we aan een ontwerpoplossing (vulnerability-sensitive design) en een zakelijke oplossing door kwetsbaarheidsbewuste gedragscodes voor platforms te ontwikkelen.

“We zijn verheugd om samen te werken met dit fantastische team onder leiding van Gianclaudio Malgieri om de mensenrechten online te versterken”, zegt Ben Wagner, lector Media, Technology & Society van Inholland en universitair hoofddocent Human Rights & Technology aan de TU Delft. “De wetenschappelijke focus van ons werk zal liggen op betere meetinstrumenten die kunnen bijdragen aan het verbeteren van de bescherming van kwetsbare gebruikers online.”

Consortiumpartners RESOCIAL
De partners die betrokken zijn in dit project zijn: ALLAI Nederland, Alliance for Digital Rights (AUDRI), Autoriteit Consument en Markt, BEUC, Autoriteit Persoonsgegevens, Equality Now, "Future of Privacy Forum (Dutch branch)", Hogeschool Inholland, International Observatory on Vulnerable People in Data Protection (VULNERA), Universiteit Leiden, Offlimits, SIDN Fonds, TU Delft, UNICEF Letter en Universiteit Twente.

NWA-programma Kwetsbaarheid en veerkracht in een online samenleving
De subsidie valt onder het NWA-programma Kwetsbaarheid en veerkracht in een online samenleving. In totaal doen er vier onderzoeksprojecten in consortia mee aan dit programma.

Lees voor meer informatie over dit project en de experts achter de consortiumpartners het bericht op de website van de Universiteit Leiden

Zo’n honderdvijftig mensen zaten op maandag 15 mei veilig binnen Pakhuis de Zwijger voor de lectorale rede van Ben Wagner. Niet dat het buiten zo guur was. Maar voor anderhalf uur waren de aanwezigen wel even losgekoppeld van de digitale wereld waarover de kersverse lector Media, Technology & Society en medepanelleden zo onheilspellend spraken. Want digitaal wordt er een loopje genomen met onze mensenrechten, stelden zij, met alle risico’s van dien. Voor het individu én de maatschappij. Gelukkig eindigt de rede in optimisme en strijdbaarheid. “Sluit je aan bij de gemeenschap voor een toekomst gebaseerd op digitale mensenrechten.”

English? Read more here.

Op de vloer van Pakhuis de Zwijger liggen patronen van golvende rasters. Zodra je erover heen loopt, lijkt de vloer onder je voeten te bezwijken. Het is het gevoel dat Ben de bezoekers graag meegeeft in een korte introductiefilm. “We leven in een hybride wereld en denken dat de grond onder onze voeten stabiel is, maar onze digitale mensenrechten worden continu geschonden.”

Schending van digitale mensenrechten
In zijn rede maakt Ben duidelijk dat schending van digitale mensenrechten veel verder gaat dan discussies over privacy. “We hebben het over infrastructuur en architectuur, zaken die het individuele niveau ontstijgen en waaraan je je niet kunt onttrekken. Een voorbeeld is democratische verkiezingen. We kennen allemaal het Watergate-schandaal. Maar online komt het stelen van informatie voor politiek gewin vaker voor dan je zou denken, ook in ons democratisch Europa.”

Kennis, rechtvaardigheid en macht
Volgens Ben leven we in een surveillancemaatschappij. “Dat zal niet meer verdwijnen. Wat wel kan veranderen, is hoe we hiermee omgaan. Zijn we een object in deze digitale wereld of willen we doorgronden hoe de digitale infrastructuren werken en pakken we de regie om daar bewuster mee om te gaan? Daarvoor zijn drie elementen belangrijk. Diepgaande kennis van hoe het digitale ecosysteem werkt. Rechtvaardigheid: wat is juist? En macht, want zonder een verschuiving van de macht zal niets veranderen.”

Aansluiten bij de community
“Het gaat niet om mij, maar om mijn werk voor de community”, benadrukt Ben tot slot. “Want zonder die community kan ik mijn werk niet doen. Wees geïnspireerd en doe mee. Niets belet je. Sluit je aan bij de gemeenschap voor een toekomst gebaseerd op digitale mensenrechten.”

Dekoloniseren van cultureel erfgoed
In de paneldiscussie onder leiding van journalist, podcastmaker en auteur Tracy Metz voegt Adriana Muñoz, curator van de National Museums of World Culture, zich op het podium. Adriana ziet, net als Ben, een interessante opgave in het digitaliseren en tegelijk dekoloniseren van cultureel erfgoed en archieven. “Want de artefacten zijn nog steeds in handen van westerse musea. Wij bepalen wie toegang heeft tot de objecten van anderen. We moeten leren delen.” Ben: “Interessant is Adriana’s project dat focust op het ontstaansproces van de projecten. Daardoor komen de verhalen en stemmen van meer mensen dan alleen de eigenaren naar voren.”

Totale transparantie vereist
Ook Sophie in ’t Veld, Europarlementariër namens D66, laat zich duidelijk horen in de paneldiscussie. Ze pleit voor een radicaal recht op informatie en totale transparantie in de digitale wereld als basisvoorwaarden. “We moeten niet meer wijzen naar de verantwoordelijkheid van de individuele burger, maar het systeem aanpakken. Er is een contramacht nodig tegenover de macht van techbedrijven en overheden om de democratie te herstellen. Want de rule of law is de law of the ruler geworden.”

Duurzame leefomgeving en veerkrachtige samenleving
Na de paneldiscussie over het bewerkstelligen digitale mensenrechten is het de beurt aan Marije Deutekom om als lid van het College van Bestuur (CvB) Ben officieel te installeren als lector. “Jouw lectoraat past perfect bij de speerpunten van onze hogeschool”, zegt Marije. “Werken vanuit maatschappelijke vraagstukken. Studenten opleiden tot kritische, wendbare professionals die opkomen voor hun digitale rechten. En werken aan een duurzame leefomgeving en veerkrachtige samenleving.”

Studenten Sustainable Media Lab
Een van de studenten die opkomt voor digitale rechten is Didi Baas, derdejaars Creative Business. “Ik volgde vorig semester een labtrack met het thema vrede en gerechtigheid. Vanuit het Sustainable Media Lab richtte ons team zich toen op basisschoolleerlingen van groep 7 en 8 om hen mediawijzer te maken. Nu loop ik stage bij het Digital Rights House Amsterdam, een van de partners van het Lab, en heb een coachende rol bij nieuwe groepen studenten van het Lab die projecten doen rond digitale mensenrechten, zoals digitale rechten van minderjarigen, haatzaaien en seksisme. Het is mooi om te zien dat steeds meer studenten zich bewust worden van hun digitale rechten. Het moet echt een beweging worden.”

Werk aan de winkel
Jake Blok is bestuurslid van het Digital Rights House Amsterdam en blij met de installatie van Ben als lector. “Dit lectoraat is geen eindpunt, maar een volgende stap, want digitale rechten is een werkwoord: er is nog heel veel werk aan de winkel. Ik ben heel benieuwd hoe een grote instelling als Hogeschool Inholland kansen pakt met het lectoraat, het Digital Rights Research Team van de hogeschool en de diverse studenten van verschillende achtergronden en nationaliteiten. Het gaat om toegepast onderzoek dus ik hoop dat Inholland ook initiatieven in de praktijk ontplooit rond digitale rechten en zelf uitgroeit tot een digital rights-proof hogeschool.”

 

Onze samenleving digitaliseert in een hoog tempo. Steeds meer zaken en ontmoetingen vinden online plaats. Naast de voordelen daarvan is het een probleem dat onze mensenrechten in de digitale wereld voortdurend worden geschonden . En dat is niet alleen vervelend voor ons persoonlijk, maar kan ook ontwrichtend zijn voor onze democratische samenleving, waarschuwt Ben Wagner. Als nieuwe lector Media, Technology & Society draagt hij met partners binnen en buiten Hogeschool Inholland bij aan een veiliger en rechtvaardiger digitaal eco-systeem. Tijdens zijn lectorale rede op 15 mei gaat hij in op dit uitdagende vraagstuk.

This article in English? >

Bekijk opname van Bens lectorale rede > 

“We leven in een hybride wereld”, zegt Ben. “Met één been staan we in de fysieke, tastbare wereld en met het andere begeven we ons in een digitale omgeving.” Die laatste wordt steeds dominanter in ons dagelijks leven en werk, en als het gaat om onze rechten als consument en burger is het bestaan er onzeker. Onze persoonsgegevens worden ontfutseld, algoritmen bepalen wat we lezen of maken ongemerkt profielen van ons.

Impact op samenleving
“In de fysieke wereld zouden bedrijven er niet mee wegkomen om zo slecht om te gaan met onze mensenrechten”, zegt Ben. “Online zijn toepassing en handhaving van wet- en regelgeving heel zwak. Dat heeft niet alleen impact op jou als persoon, maar ook op de samenleving als geheel. Denk aan de algoritmen die een rol speelden bij de toeslagenaffaire. Of het verspreiden van nepnieuws om democratische verkiezingen te beïnvloeden.”

Transparantie en verantwoording
Hoe kunnen we onze mensenrechten terug claimen in de digitale wereld? Volgens Ben is transparantie een belangrijke eerste stap. “Op welke beleidsmatige en politieke premissen zijn algoritmen bijvoorbeeld gebaseerd? Leg je deze mechanismen bloot, dan kunnen organisaties daarvoor ter verantwoording worden geroepen en kunnen we die mechanismen ook eerlijker, democratischer en rechtvaardiger maken. Dit vraagstuk is dus niet alleen technisch, maar vooral ook organisatorisch, juridisch en politiek.”

Cultureel erfgoed digitaliseren
Met praktijkgericht onderzoek wil Ben evidence based oplossingen helpen ontwikkelen voor meer digitale rechtmatigheid. “Hoe kun je stakeholders die in het dagelijks leven te maken hebben met digitale systemen meer invloed geven in de werking van die systemen? Voorkom bijvoorbeeld de vooroordelen in digitale systemen waardoor bepaalde groepen worden gezien als fraudegevoelig door hen bij de ontwikkeling van die digitale systemen te betrekken. Leuk is dat we nu samenwerken met instellingen voor cultureel erfgoed. Die zijn op grote schaal hun archieven aan het digitaliseren. Maar het liefst niet met bijvoorbeeld hetzelfde koloniale perspectief van waaruit die archieven honderd jaar geleden zijn opgezet. Hoe zet je dan wel een digitale infrastructuur op die recht doet aan hoe we nu naar de wereld kijken?”

Digital Rights Research Team
Binnen Hogeschool Inholland werkt Ben onder meer samen met het lectoraat van Wina Smeenk: Societal Impact Design en van Ander de Keijzer: Data Driven Smart Society. Gedrieën hebben zij het Digital Rights Research Team (DRRT) opgericht om antwoord te geven op de vraag hoe de digitale samenleving de kwaliteit van leven kan verbeteren. Ander: “Vanuit een technologisch oogpunt is het niet eenvoudig om digitale rechten te waarborgen. Het probleem is dat jij wel de eigenaar bent van jouw persoonlijke data. Maar dat het beheer bij andere, vaak commerciële bedrijven ligt, die het vervolgens doorverkopen, zonder dat je daar zeggenschap en controle over hebt. In de manier waarop de digitale infrastructuur nu is ingericht, is het heel moeilijk om eigenaarschap en beheer te verenigen. Het meest praktische is dat er goede regelgeving en handhaving komt. Binnen het DRRT organiseren we co-designsessies om met studenten, ook van het mbo, oplossingen te ontwikkelen. Bijvoorbeeld een label om aan te geven hoe organisaties omgaan met digitale rechten.”

Studenten voor The Hague Humanity Hub
Vanuit het Sustainable Media Lab werkt Ben ook samen met externe partners, zoals de The Hague Humanity Hub, een community voor professionals in vrede en recht. “Studenten uit het lab betrekken we bij Just Peace, een programma om een breed publiek bekend te maken met het werk in vrede en recht”, zegt hoofd communicatie Thomas Ansell. “Ook jongeren willen we interesseren onder meer via ons online platform. Hoe kun je dit beter doen dan met jongeren zelf? Vandaar dat we studenten van Hogeschool Inholland hebben gevraagd om blogs en artikelen te schrijven over onderwerpen zoals vooroordelen in artificiële intelligentie of de toekomst van gezichtsherkenning. Daarnaast zijn we één van de organisaties die studenten andere uitdagende opdrachten geven. Hoe kun je met metadata bepalen of foto’s uit conflictgebieden authentiek zijn? Of ontwikkel lesmateriaal voor middelbare scholen om nepnieuws op sociale media te herkennen. Het heeft allemaal met digitale mensenrechten te maken. Een belangrijk focusthema, ook voor de The Hague Humanity Hub. Want onze digitale rechten lopen enorm achter ten opzichte van de digitale ontwikkelingen. We hebben veel in te halen.”

“Digitale rechten zijn ook mensenrechten. Toch worden ze voortdurend geschonden. Het is tijd om te zorgen voor waarborging van onze digitale mensenrechten!” Tijdens zijn lectorale rede maandag 15 mei in Amsterdam gaat Ben Wagner, lector Media, Technology & Society bij Hogeschool Inholland in op uitdagende vraagstukken rond digitale mensenrechten. Hij nodigt hierbij een speciaal panel uit om te verduidelijken waar digitale rechten over gaan, en laat op interactieve manier zien hoeveel verschillende gebieden het raakt en hoe groot de effecten kunnen zijn. 

De rede van Ben Wagner is opgenomen. Bekijk deze Engelstalige opname terug op de pagina van Media, Technology & Society.

This article in English? >

Nu digitale infrastructuren steeds ingewikkelder worden, is het volgens Ben Wagner noodzakelijk dat we ons richten op duurzamere modellen die digitale rechten inbedden in de kern van digitale infrastructuren. In zijn lectorale rede geeft Ben een beeld van het probleem en gaat hij vervolgens in op deze drie kerngebieden: 

• de digitale infrastructuur van musea en cultureel erfgoed; 
• uitdagingen van online platforms voor democratie en verkiezingen; 
• de infrastructuur van ‘controlesamenlevingen’ waarin mensen voortdurend in de gaten gehouden worden. 
   

Hij stelt wegen voor die verder gaan dan het repareren van gebroken systemen. In plaats daarvan lopen deze wegen richting systemische verandering voor digitale infrastructuren. Het opbouwen van duurzamere media-ecosystemen is volgens hem een geweldige kans die een enorm maatschappelijk en economisch vermogen kan vrijmaken. “Tegelijkertijd zorgt het voor hoop dat we ooit weer op stevige grond kunnen staan, zonder het risico te lopen dat die onder ons wegzakt.” 

Brede kijk op de impact van digitale rechten met gespecialiseerd panel 
“Gewoonlijk wanneer we het met elkaar over digitale rechten hebben, gaat het over een zeer beperkte reeks kwesties: is mijn telefoon veilig? Hoe pas ik mijn instellingen aan om mijn privacy te verbeteren? Of: waarom worden mijn berichten van Facebook verwijderd?”, licht Ben toe, die met zijn lezing het veel breder wil hebben over de impact van het thema. Vandaar dat hij ook twee specialisten heeft uitgenodigd om zijn vraagstukken te bespreken in interactie met het publiek: Europees parlementslid Sophie in ’t Veld (D66) en Adriana Muñoz, curator bij The National Museums of World Culture in Zweden. Gespreksleider is journalist, podcastmaker en auteur Tracy Metz. 

“Omdat we in hybride digitale en fysieke ruimten leven, gaat het werk van Adriana en Sophie eigenlijk helemaal niet over technologie, maar over democratie, geschiedenis en rechtvaardigheid,” licht Ben de keuze voor deze gasten toe. “Wat betreft het perspectief van digitale rechten kunnen zij waardevolle inzichten geven die verder gaan dan oversimplificaties waarbij de veiligheid van de telefoon of het gebruik van Facebook centraal staan.” 
 

Meer informatie over de specialisten:

Over Sophie in ‘t Veld 
Sophie in ’t Veld zit namens D66 in het Europees Parlement. In deze tijden van ‘digitale democratie’ en politieke oppositie in Europa maakt zij zich hard voor het waarborgen van privacy tussen de techreuzen en nieuwsgierige overheden. Op Sophie’s initiatief worden regelmatig schendingen van de privacy aangevochten. Zowel in het Europees Parlement, als bij het Europese Hof van Justitie in Luxemburg. Ze is ook PEGA-rapporteur (PEGA: The European Parliament’s Committee of Inquiry into the use of Pegasus and equivalent surveillance spyware). 

Over Adriana Muñoz 
Met het oog op de digitale infrastructuur van musea en cultureel erfgoed schuift Adriana Muñoz aan. Zij is curator bij de National Museums of World Culture (Varldskulturmuseerna) en werkt onder andere aan het project ‘Digital Repatriation of Cultural Heritage in the Global South’. Het onderzoeksproject richt zich op de dekolonisering van een Zweede database voor museumcollecties. 

Over Tracy Metz 
Journalist, podcastmaker en auteur Tracy Metz is gespreksleider. Ze schrijft voor NRC Handelsblad en De Architect en maakt voor BNR de podcast ‘Nattigheid. Opbeurende verhalen over ons water’. Daarnaast is ze directeur van het John Adams Institute, het onafhankelijke centrum voor Amerikaanse cultuur in Nederland. Haar bijdrage aan het publieke debat over stad en landschap werd onderscheiden met de Grote Maaskantprijs. 

TikTok die jouw persoonlijke gegevens opslaat in China. Websites die cookies op je computer plaatsen om je surfgedrag bij te houden. Ben jij je er bewust van wat producten, diensten en organisaties met jouw gegevens doen? Is het mogelijk een ‘label’ te ontwerpen dat toont hoe er met jouw digitale rechten wordt omgegaan? Onderzoekers van het Digital Rights Research Team, studenten van diverse opleidingen van Hogeschool Inholland en van het MBO Media College verkenden in een co-designsessie zo’n label voor digitale rechten. Een van de studenten: “Wat ik me nu realiseer: als een online dienst gratis is, dan ben ik het product.” 

Meer weten? Lees hier verder over de co-designsessie en digitale rechten.

Tafels vol met gekleurde post-its, Lego-poppetjes, piepschuimballen en geel crime scene afzetlint. Daaromheen zitten studenten vanuit een creatieve of een technische opleiding gemixt met lectoren, onderzoekers en werkveldpartners zoals ontwerpcollectief Idiotes. Vanuit hun eigen achtergrond, kennis en ervaringen discussiëren én visualiseren zij hoe overheden, organisaties en burgers zich verhouden ten opzichte van digitale rechten. En wat er moet gebeuren om die rechten meer herkenbaar en tastbaar te maken.

Foto's gemaakt door Iuliia Naumenko en Wina Smeenk

Kleurrijke labels 
Denk eens aan de kleurrijke labels waarmee duidelijk wordt hoe energiezuinig een gebouw is of hoe gezond bepaalde etenswaren zijn. Hoe jouw digitale rechten worden gerespecteerd, is (nog) niet op een dergelijke manier inzichtelijk. Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, oprichter van het Inholland Digital Rights Research Team (DRRT) én bestuurslid van het Digital Rights House Amsterdam, wil met deze sessie een eerste verkenning doen. “Hoe staan studenten en dus jongeren hierin, hoe ver zijn zij in hun digitale bewustwordingsproces? Dat willen we ontdekken, waarna we vanuit het onderzoeksteam Digital Rights Research Team en het Digital Rights House verder onderzoeken wat de mogelijkheden voor een label zijn.” 

Met meerdere disciplines samenwerken 
Didi Baas, derdejaars Creative Business, bouwt samen met een student van het Media College en een student Informatietechnologie aan een ‘planetenstelsel’ van digitale rechten. “Een student van een ICT-opleiding denkt vanuit zijn expertise heel anders dan een student van een creatieve opleiding. Het botst en het schuurt soms, maar je leert veel van elkaar. Je gaat samen op onderzoek uit; ‘wat gebeurt er als we dit doen?’ Dat levert mooie resultaten op. Het verbaast me dat er zo weinig wet- en regelgeving is rondom digitale rechten, het is een soort wilde westen. Terwijl het toch om mensenrechten gaat. Daarom is het goed om te werken aan richtlijnen.”

Bewustwording als eerste stap 
Ander de Keijzer, lector Data Driven Smart Society en mede-oprichter van het DRRT, discussieert er levendig op los en schrijft gekleurde post-its vol met zijn gedachten over digital rights. Hij ziet bewustwording bij studenten als een van de eerste stappen richting bescherming van digitale rechten. “Aan je telefoon, Google home, aan al jouw digitale apparaten geef je informatie over jezelf weg. Je moet op zijn minst bewust zijn van het digitale spoor dat je maakt en wat de consequenties daarvan zijn.”

Kennis delen met elkaar 
Gezien de drukke gesprekken, schetsen en bouwwerken is er bij de aanwezige studenten al een zaadje geplant over hun digitale rechten en de bescherming ervan. Jim Bezuijen, derdejaars Mediavormgever aan het Mediacollege Amsterdam bootst met Lego een situatie rondom cookiewetgeving na: “Ik weet best veel over het digitale spoor dat ik achterlaat en ben me aardig bewust van wat mijn rechten zijn. Maar het is fijn om daar met anderen over te kunnen praten. Dan kun je kennis met elkaar delen, en sta je er nog beter bij stil.”

Presentatie concepten 
De studenten presenteren aan het einde van de ochtend hun concepten. Zoals een AI-bot die alle voorwaarden van apps en websites doorneemt en via een stoplichtsysteem aangeeft of de app veel of weinig gegevens van je toe-eigent. Een ander team kent een grote rol aan de overheid toe om richtlijnen te maken rondom digitale rechten. Ben Wagner, eveneens mede-oprichter van het DRRT en lector Media, Technology & Society, wijst erop dat we de macht van de overheid niet moeten overschatten. En vraagt zich daarbij af: "Gezien het feit dat zelfs regeringen moeite hebben om grote technologiebedrijven te reguleren, hoe kunnen we dan zorgen voor een sterke bescherming van digitale rechten die de meest kwetsbaren in de samenleving beschermen?” 

Digitale rechten in het Sustainable Media Lab 
Dat is een vraag die meegenomen kan worden in het Inholland Sustainable Media Lab. Daar gaat namelijk in februari een groep studenten aan de slag met het thema digital rights. Projectleider en onderzoeker Susannah Montgomery doet deze dag veel inspiratie op voor het aankomende semester. “De uitkomsten van vandaag zijn een mooi startpunt voor de nieuwe studenten. We borduren voort op deze discussies en zullen ook gebruikmaken van het co-designproces. We hebben geleerd dat je door creatief te werken en veel verschillende inzichten te combineren sneller tot veel rijkere idee-richtingen komt.”

Ben je student en lijkt het jou wel wat om met studenten van andere opleidingen samen te werken? Kijk dan eens op het Platform hogeschoolbreed keuzeonderwijs!

Per 1 september is Ben Wagner lector van een nieuwe onderzoekslijn bij Hogeschool Inholland: Media, Technology and Society. Ook is hij gestart als leidinggevende van het Sustainable Media Lab. Ben doet al jaren onderzoek naar hoe technologie en vooral digitale media invloed heeft op ons dagelijkse leven. “Wat betekent het als je afhankelijk raakt van een paar big tech companies? Ik wil studenten de ogen openen zodat ze bewust keuzes maken en kunnen werken aan duurzamere alternatieven.”

Al in 2011 schreef de Amerikaanse internetondernemer Marc Andreessen in zijn essay ‘Why software is eating the world’ hoe bepalend softwarebedrijven zijn voor de economie. “Inmiddels zijn software én hardware onderdeel van alles wat we doen”, stelt Ben. “Hoe we werken, consumeren, met elkaar omgaan. We bevinden ons in een tijd van grote technologische veranderingen en onze ervaringen veranderen daardoor.”

Impact van digitale media
De verwevenheid van technologie en digitale media in ons dagelijks bestaan roept vragen op. “Hoe zit het met de macht van de big tech companies die het succes van bedrijven bepalen, simpelweg door apps wel of niet toe te laten op hun platforms? Of kijk naar de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Hoe werkt het adverteren op digitale media door politieke partijen? Wie zijn daarbij betrokken, wat kost het? Bij gedrukte media kun je je daarvan makkelijker rekenschap geven, maar met digitale media is dat ondoorzichtiger.”

Internationaal onderzoek
Ben heeft op verschillende plekken in en vooral buiten Nederland onderzoek gedaan naar de impact van digitale media en technologie op de samenleving en hoe ze duurzaam kunnen bijdragen aan onze mensenrechten. De geboren Oostenrijker zette onder meer het Center for Internet & Human Rights op aan de European University Viadrina, gaf leiding aan het Sustainable Computing Lab aan de Vienna University of Economics and Business en was lid van het adviesorgaan van ENISA, het Europese agentschap voor netwerk- en informatieveiligheid.

Ogen openen
“Mijn doel is om de ogen van mensen te openen. Wat is de betekenis van digitale media en technologie in onze dagelijkse realiteit? Begrijp me goed: ik ben er niet tegen. De platforms van nu zorgen voor prachtige nieuwe mogelijkheden en kansen. Maar de vraag is of ze sociaal en economisch houdbaar zijn. Sommige platforms leiden tot onwenselijke werkomstandigheden of blijven verliesgevend. Kunnen we daar iets beters, duurzamers voor samenstellen?”

Duurzame businessmodellen
Voorbeelden van duurzame alternatieven zij er volgens Ben al, ook in Nederland. “Denk aan Fairphone, een bedrijf dat bewust nadenkt over de smartphone en daar een businessmodel tegenover zet met een positieve impact voor werk- en leefomgeving. Zo wil ik ook de ogen van studenten bij Inholland openen. Niet zomaar de standaardtools gebruiken maar eerst scherp inzicht hebben in hun betekenis en dan goed geïnformeerd keuzes maken.”

Sustainable Media Lab
Voor de studenten, de professionals van morgen, gaat Media, Technology and Society nog verder. “Als een community van onderzoekers zijn we jarenlang bezig geweest met onderzoek en debat. Aan de nieuwe generatie is het de taak om aan de slag te gaan en verandering te realiseren. De vraag naar duurzame media groeit. We gaan naar een toekomst met kleinere, diverse mediabedrijven en meer gespecialiseerde tools. Een fantastische uitdaging waar studenten nu aan kunnen werken. Via het Sustainable Media Lab wil ik hen de ruimte bieden die toekomst vorm te geven, samen met andere onderzoekers, experts en partners uit het werkveld.”

Studenten zien kansen voor verandering
Ben ziet uit naar de samenwerking met studenten. “Waar het kan probeer ik hen te betrekken in mijn onderzoek. Of het nu gaat om beleidsregels voor platforms, technologische ontwikkeling of het opzetten van businessplannen, mijn ervaring is dat studenten iets bijzonders meebrengen: hun enorme energie. Zij zijn niet verstrikt in het langzame proces van onderzoek en discussies. Ze zien misschien meteen wel nieuwe kansen en kunnen daarmee een krachtige verandering teweegbrengen.”