Onze mondgezondheid staat onder druk. Een constante stroom van verleidingen maakt gezond eten lastig. Niet alleen onze tanden en kiezen lijden daaronder, maar ook ons zorgstelsel. Ondertussen gaan anderhalf miljoen volwassenen niet naar de tandarts, en leert één op de vijf kinderen nooit de gewoonte aan om wél te gaan. Is het dan nog wel logisch om mondzorg buiten het reguliere zorgstelsel te houden? Monique van der Veen vindt van niet. Als lector Samenwerken aan Mondgezondheid pleit ze voor een cariësvrije generatie en structurele ondersteuning voor wie het zelf niet redt. Want preventie werkt – en begint met een gezonde leefstijl én een systeem dat daarin meebeweegt. 

Grote kans dat je het afgelopen uur iets hebt gegeten. Of dat je dit het komende uur gaat doen. Want de moderne Nederlander graast wat af. Weinigen weten dat het voor een goede mondgezondheid verstandig is om je eet- en drinkmomenten te beperken tot maximaal zeven per dag. Mits je ’s morgens en ’s avonds goed poetst met fluoridetandpasta. Helaas houdt lang niet iedereen zich aan deze regels, want de verleiding om voortdurend te snoepen, te snacken en iets zoets te drinken is overal om ons heen. “Onze maatschappij is steeds ongezonder geworden”, ziet Monique. “De voedingsindustrie bepaalt onze keuze.” 

Leefstijlaandoening 
Slechte mondgezondheid is een leefstijlaandoening. De ernst ervan mogen we niet onderschatten. Het kan leiden tot pijn, ziekteverzuim, schaamte en sociale isolatie. Daarnaast houden problemen met de mondgezondheid verband met obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten en andere leefstijl- of welvaartsziektes. Het risico is groot in de armere wijken, omdat daar het aanbod van goedkoop en ongezond voedsel in verhouding het grootst is. 

Armere wijken 
“Een gezond gebit heb je en houd je door goede zelfzorg”, zegt Monique. “De controle bij de tandarts is er om zo nodig de zelfzorg te verbeteren en iets te repareren. Maar veel mensen gaan niet naar de tandarts, bijvoorbeeld uit geldgebrek, angst of omdat ze het nut niet inzien. Of ze gaan pas bij pijnklachten en dan is preventie te laat. Ouders die er zo in staan, leren hun kinderen ook de gewoonte niet aan om naar de tandarts te gaan. En niet alle tandartsen accepteren kinderen van wie de ouders niet ingeschreven staan in hun praktijk.”  

Kwetsbare groepen  
Monique onderscheidt drie leeftijdscategorieën waarin mondzorg extra aandacht behoeft. Zo moeten kinderen op jonge leeftijd gezonde eet-en drinkgewoontes aanleren en tandenpoetsen. “Ondersteuning moet komen van het consultatiebureau en de mondzorgpraktijk.” Dan is er de fase waarin je achttien wordt, zelf je zorgverzekering moet betalen en bepaalt of je een aanvullende verzekering neemt voor tandheelkundige zorg. Tot slot zijn het de ouderen die extra aandacht behoeven. Thuiswonende, zorgbehoevende ouderen zijn vaak niet goed meer in staat hun mond te verzorgen of naar de tandarts te gaan. 

Zorglandschap 
Monique constateert niet alleen een kloof in de maatschappij als het gaat om de toegang tot goede mondzorg. Die kloof is er ook in het zorglandschap. “Mondzorg is geen onderdeel van het reguliere zorgstelsel – en dat heeft gevolgen”, zegt ze. “De mondzorg bevindt zich op een eiland en dat is problematisch, omdat een gezonde mond niet los te zien is van een gezond lichaam. Die scheiding zorgt ervoor dat signalen gemist worden, zeker bij mensen die extra zorg nodig hebben, zoals mensen met diabetes.” 

In basispakket 
Zolang mondzorg buiten het basispakket valt, blijft de ongelijkheid in toegang bestaan. “Dat is niet alleen oneerlijk, het is maatschappelijk onverantwoord,” zegt Monique. “We willen werken aan een cariësvrije generatie, en dat lukt alleen als de zorg mensen ondersteunt die het zelf niet kunnen betalen.” Ze pleit daarom voor opname van mondzorg in het basispakket – mét een sterke focus op preventie, zodat de kosten beheersbaar blijven. 

Voorlichting 
Mondverzorging moet mensen zo vroeg mogelijk geleerd worden en daarvoor ziet Monique allerlei kansen. Bijvoorbeeld door voorlichting op consultatiebureaus en basis- en middelbare scholen. “Kansrijk is ook centeringzorg, een groepsgewijze manier van zorgverlening onder begeleiding van een zorgprofessional waarin één thema centraal staat, zoals zwangerschap of diabetes. Mondzorg zou in zo’n groep een goed onderwerp zijn.” 

Onderzoeksprojecten 
Met haar lectoraat wil Monique deze kansen pakken voor kwetsbare groepen als kinderen, jongeren en ouderen. Zo is Inholland nu al betrokken bij MetaHealth, een project waarmee onderzoekers willen bijdragen aan het verminderen van overgewicht en mondziekten. Het richt zich vooral op jonge kinderen in gezinnen in kwetsbare omstandigheden door armoede, een minder stabiele of gezonde woonomgeving en uitdagingen op het gebied van toegang tot informatie en ondersteuning rondom gezondheid. Een ander voorbeeld is Moniques collega Tjitske Wijzenbeek, die een PD-onderzoek doet naar de mondzorgbehoeften van jongvolwassenen. Voor ouderen werken we in het project ORANGEFORCE aan een nieuwe praktijkrichtlijn om mondgezondheid als thema op te nemen in multidisciplinaire zorgoverleggen en mondzorgprofessionals bij die overleggen aan te laten sluiten. 

Studenten betrokken 
Het onderzoek is zonder uitzondering participatief actieonderzoek. Niet alleen professionals en burgers zijn actief betrokken om mondgezondheid op een hoger plan te tillen, ook studenten van Mondzorgkunde, Tandheelkunde en van masters zoals Gezondheidswetenschappen haken aan. “Op termijn willen we dat ook doen met opleidingen Social Work, Verpleegkunde, Sportkunde en Verloskunde, omdat we de interprofessionele samenwerking en bewustwording rondom mondzorg willen vergroten”, zegt Monique. “Studenten gaan de wijken in, doen interviews, helpen mee bij focusgroepdiscussies en co-creatiesessies om te weten waar mensen tegenaanlopen en om toe te werken naar interventies die werken.” 

Lectorale rede op 12 november 
Op woensdag 12 november spreekt Monique haar lectorale rede uit. Daarin breekt ze een lans voor een gezonde mond in een gezond lichaam in een gezonde maatschappij. “Een slechte mondgezondheid is een leefstijlaandoening waarvoor samenwerking op alle fronten nodig is. Studenten en professionals van verschillende disciplines moeten de problemen leren signaleren en doorgeven. Die boodschap geef ik graag door.” 

Als docent Mondzorgkunde leert ze studenten hoe mensen geen gaatjes krijgen. Maar hoe houdt de brede groep van jongvolwassenen hun mond gezond? Op dit vraagstuk stort Tjitske Wijzenbeek zich de komende jaren als professional doctorate (PD) verbonden aan het lectoraat Samenwerken Aan Mondgezondheid.

Tjitske houdt ervan om les te geven aan hbo-studenten. “Ik doe dit nu al tien jaar en ik merk dat ik affiniteit heb met deze leeftijdsgroep. Het is interessant om te zien hoe verschillend zij zich kunnen ontwikkelen.” Jongvolwassenen verkeren ook in een lastige leeftijdsfase, benadrukt ze. Enerzijds zijn velen nog niet goed in staat om langetermijngevolgen te overzien. Anderzijds staan ze voor keuzes die weldegelijk effect hebben op de lange termijn, zoals eet- en leefstijlgewoonten en het wel of niet afsluiten van een aanvullende zorgverzekering.

Jongvolwassenen buiten beeld
Het zijn keuzes die direct invloed hebben op de mondgezondheid. “En juist de groep van jongvolwassenen is buiten beeld als het gaat om onderzoek in de mondzorgkunde”, zo constateert Tjitske al jaren. “Terwijl er alle reden is om ons over deze groep zorgen te maken, gezien het feit dat er steeds minder jongvolwassenen naar de tandarts gaan voor controle, een kwart van hen rookt en er sprake is van een toenemend lichaamsgewicht.”

Hoe houd je de mond gezond?
Tjitske is dan ook blij om het vraagstuk met haar PD-traject nader te onderzoeken. “Mijn centrale vraagstelling is hoe je je mond gezond houdt in de periode van jongvolwassenheid. Hier zit een sociale component aan vast. Het gaat niet alleen om wat goed is voor je mondgezondheid maar ook wat jongvolwassenen zelf belangrijk vinden.”

16- tot 26-jarigen
Hoewel Tjitske nog in de oriëntatiefase zit om het vraagstuk preciezer in kaart te brengen, weet ze al wel op wie ze de vraagstelling gaat toespitsen. “Het gaat om 16- tot 26-jarigen. De jongsten wil ik vragen hoe zij zich voorbereiden op hun jongvolwassenheid en hoe zij hun mond gezond houden. Bij de ouderen is het meer de vraag hoe zij omgingen met hun mondgezondheid en wat ze hierin nodig hadden gehad.” Speciale aandacht heeft Tjitske voor jongvolwassenen in een lage sociaal-economische positie en met een niet-Nederlandse achtergrond. “Want zij zijn misschien zelden of nooit naar de tandarts gegaan vanwege de kosten of omdat ze het zorgsysteem niet kennen.”

Bijdragen aan bewustwording
Met haar PD-onderzoek wil Tjitske bijdragen aan bewustwording onder jongvolwassenen. “Wat willen ze met hun mond, kennen ze de gezondheidsrisico’s van een slechte mondzorg en welke risico’s lopen ze in hun individuele situatie? Mondzorg is voor iedereen maatwerk. Rook je, eet en drink je veel producten met suiker? Jongeren kunnen misschien hun schouders ophalen of een bezoek aan de tandarts te duur vinden, maar pas dan in ieder geval je gedrag aan en koop geregeld een goede tandenborstel.”

Voorlichting in de mondzorgpraktijk
Ook professionals in de mondzorgpraktijk hebben een belangrijke rol om door preventie de mondgezondheid van jongvolwassenen goed te krijgen. “Mijn vraag aan hen is wat ze momenteel doen aan voorlichting.” Verder betrekt Tjitske andere stakeholders in haar onderzoek. “Hoe zit het met de belangen en de invloed van partijen als het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en verzekeraars? En wat kan het RIVM vertellen over de huidige staat van hun mondgezondheid?”

Gezondheid en veerkracht
Met behulp van ontwerponderzoek wil Tjitske een gezonde mond voor meer jongvolwassenen bereikbaar maken. “Het maatschappelijk nut is voor mij de reden om aan dit PD-traject te beginnen. Ik wil met mijn ervaring en expertise bijdragen aan gezondheid en veerkracht van jongvolwassenen. Veerkracht, omdat je de gezondheid van je mond voor een groot deel zelf in handen hebt. Hopelijk komt die boodschap aan bij jongvolwassenen en gaat dit onderwerp meer dan nu bij hen leven.” Lilian Linders, een van Tjitskes begeleidende lectoren werkt met haar lectoraat aan empowerment. “Mensen moeten wel enabled zijn om veerkracht te kunnen tonen”, zegt Tjitske. “Dus de omgeving zo maken dat mensen veerkracht kunnen gaan tonen behoort binnen de mogelijkheden.” Op deze manier werkt Tjitske mee aan een inclusieve samenleving en wil Inholland samen met haar iedereen gelijke kansen en mogelijkheden geven om in te kunnen spelen op veranderingen en uitdagingen en om het leven richting te geven.

Vandaag (maandag 20 maart) is de kick-off van het  project METAHEALTH. Mondzorgkunde-docent Monique van der Veen, associate lector eHealth Laurence Alpay en postdoc Sensory and Consumer Research & lecturer Vera van Stokkom zijn vanuit Hogeschool Inholland betrokken bij dit project. 

Vorig jaar heeft de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) de NWA-ORC subsidieaanvraag voor het project METAHEALTH gehonoreerd: een bedrag van in totaal 10 miljoen euro. Het meerjarige project is opgedeeld in verschillende pakketten en onderwerpen. 

Eerst luisteren, dan pas ontwikkelen
ACTA-hoogleraar en Mondzorgkunde-docent Monique van der Veen start met werkpakket 1. Ze vertelt hoe belangrijk inclusie is, óók bij de verbetering van mondzorg: “Binnen werkpakket 1 kijken we naar het gehele systeem rondom mondgezondheid en gezond gewicht bij kinderen in de eerste duizend dagen, opgroeiend in kwetsbaar makende omstandigheden. We maken daarbij gebruik van een ‘common risk factor approach’. Overgewicht/obesitas en gaatjes (cariës)/tandbederf hebben gezamenlijke onderliggende risicofactoren. Daarom is het logisch om al deze factoren tegelijkertijd mee te wegen.”

“Dit houdt in dat we dus naar de rol van het gezin kijken, maar ook naar de sociale leefomgeving: het directe sociale netwerk, formele én informele zorg betrokken bij deze gezinnen. Tegelijkertijd betrekken we ook beleidsmakers om te kijken naar zaken als fysieke leefomgeving:

• Wat is hun woonsituatie;
• Wat is het winkelaanbod en wat is het voedselaanbod;
• Zijn er wel speel-/sport- of beweegruimtes in de buurt;
• Hoe groen is hun leefomgeving;
• Wat zijn hun vervoersmogelijkheden?

Het probleem is dat we best goed zijn in het bedenken van interventies om mensen te ondersteunen bij het verbeteren van hun mondzorg, alleen we bereiken de doelgroep die er het meest baat bij zou kunnen hebben niet. Kwetsbare gezinnen hebben vaak meer aan hun hoofd dan mondzorgkunde.

Met een participatief actieonderzoek willen we daarom eerst investeren in écht luisteren naar de doelgroep. Het is de bedoeling om bij buurthuizen en spelinlopen aan te sluiten bij activiteiten waar onze doelgroep interesse in heeft. Om zodoende via gesprekken eerst te achterhalen waar zij behoefte aan hebben, in plaats van direct allerlei tools te gaan ontwikkelen. Alleen op die manier kunnen we er in de toekomst voor zorgen dat interventies die ontwikkeld worden ook echt bij hen aansluiten en gebruikt worden. Op die manier verlagen we de toegang tot zorg in het algemeen en leidt dit tot een inclusieve mondzorg.”

Meer over METAHEALTH
METAHEALTH, een onderzoek dat 8 jaar gaat lopen, heeft de volgende doelen vastgesteld:

1. De interactie tussen leefstijl, omgeving en micro-organismen onderzoeken tijdens de zwangerschap en de eerste 1000 dagen;
2. Bekijken hoe de zorg beter kan aansluiten bij de behoefte en complexe dagelijkse realiteit van kinderen en gezinnen;
3. Effectieve interventies co-creëren ter preventie van overgewicht en tandbederf.

Studenten Mondzorgkunde Bonita Vink en Christie Vroemen hebben de NVvK-Elmex® scriptieprijs gewonnen. Bonita en Christie schreven hun bachelorscripte over “Kennis en toepassing van bestaande communicatiemiddelen in relatie tot lage gezondheidsvaardigheden in een kinderverwijspraktijk”. De prijs werd uitgereikt tijdens het najaarscongres van de Nederlandse Vereniging voor Kindertandheelkunde (NVvK). 

Fotograaf: Monique Kooijmans

Eén op de tien Nederlanders heeft lage gezondheidsvaardigheden en daardoor mogelijk slechtere gezondheidsuitkomsten. Volgens de resultaten van de scriptie blijkt dat mondzorgverleners het begrip gezondheidsvaardigheden niet kunnen toelichten en moeite hebben met het herkennen van de verschillende niveaus van gezondheidsvaardigheden. Echter blijkt uit de observaties, dat de mondzorgverleners zich wel degelijk aanpassen aan het niveau van gezondheidsvaardigheden van de ouders/verzorgers. Zo maken de mondzorgverleners gebruik van eenvoudig taalgebruik, gebiedende wijs, stellen van open vragen en het stimuleren om zelf oplossingen te bedenken. Daarnaast hebben de mondzorgverleners aangegeven open te staan voor bijscholing om meer kennis en vaardigheid te verkrijgen. 

De derde prijs werd eveneens gewonnen door een onlangs afgestudeerde van de opleiding Mondzorgkunde Inholland: Nour Taha heeft deze prijs in ontvangst genomen met haar scriptie over de invloed van social-media-influencers op de esthetische tandheelkundige wens van jongeren. 

De studenten zijn begeleid door docent en klinisch epidemioloog Karen Elsenberg. Zij is coördinator kindertandheelkunde van de opleiding Mondzorgkunde en betrokken bij diverse onderzoeken met betrekking tot de kindertandheelkunde. 

De oratie is openbaar en te volgen via YouTube-kanaal VU Beadles office:

Naar de tandartsbus
“Mijn fascinatie voor mondgezondheid en mondhygiëne begon vrij jong, op achtjarige leeftijd. In het dorp waar ik ben opgegroeid was er namelijk geen tandarts. Mijn eerste ervaring met een tandarts was dan ook vrij laat. Ik zat al op de lagere school en er kwam een keer per half jaar een ‘tandartsbus’ bij ons in het dorp langs. Het resultaat van die late eerste controle was dat er gaatjes in mijn blijvende kiezen waren ontstaan, niet iets waar je blij mee bent natuurlijk. Maar die ervaring heeft er via enkele omwegen wel voor gezorgd dat ik, juist vanuit eigen ervaring, weet hoe belangrijk een goede mondhygiëne, van jong tot oud is. Hoe mooi zou het zijn, als iedereen tot op hoge leeftijd zijn eigen gezonde gebit kan behouden?

Gebit legt ongelijkheid in de samenleving bloot
“Ik heb me altijd afgevraagd hoe het toch kwam dat sommige mensen veel sneller tandvleesproblemen ontwikkelden en veel sneller ziek werden en anderen niet. Er zijn natuurlijk verschillen in wat we eten: sommige mensen eten veel meer zoet beleg en anderen hartig. Het aantal eet- en drinkmomenten is vergeleken met de jaren ’70 toegenomen: waar we voorheen drie keer per dag iets aten, is dat nu opgelopen tot vijf à zes keer per dag met alle tussendoortjes en snacks. Ook zie je dat door cultuur ingegeven voedingsgewoontes soms nadelig kunnen zijn voor een gezond gebit. En natuurlijk kunnen we mensen voorlichten, maar we zien dat preventieve maatregelen vooral worden opgepikt door mensen met een hoge sociaal economische positie (SEP). De gezondheidskloof met de lage SEP-groep wordt steeds groter. En waar er wél steeds meer aandacht komt voor de toename van bijvoorbeeld obesitas, zie je dat mondhygiëne nog vaak over het hoofd wordt gezien. Terwijl je juist met een geïntegreerde aanpak met de hele keten van zorg en sociaal welzijn meerdere vliegen in een klap kunt slaan.”

Geïntegreerde aanpak meest succesvol
Een van de onderzoeken die voor mij echt laten zien hoe samenwerking kan leiden tot directe praktische resultaten is te zien in het onderzoek dat we hebben verricht in het kader van het ‘Programma Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht’. In de wijken Nieuw-West en Oost gingen we in gesprek met ouders die in buurtcentra taalles volgden. We vroegen hen naar hun eetgewoontes, hun beweging, maar we gaven hen óók heel praktisch een poetsworkshop. Ook voor onze studenten heel leerzaam om deel te nemen in dit onderzoek en uit te vinden wat de balans is tussen iemand willen helpen en tegelijkertijd iemand in zijn waarde laten.

Van dadels naar appels
Ze leren echt goed luisteren en doorvragen. Er zijn in Amsterdam bijvoorbeeld diverse scholen waar kinderen alleen water mee mogen nemen als drinken en fruit als tussendoortje. Natuurlijk een prachtig initiatief! Uit gesprekken kwam echter naar voren dat veel ouders dit ‘zielig’ vinden en vervolgens hun kinderen thuis dan een pakje drinken aanbieden. Onze studenten probeerden in het onderzoek dan ook een groep moeders voorlichting te geven hoe belangrijk het is dat hun kinderen ook thuis water dronken. Toen een van de dames vervolgens trots vertelde dat haar kinderen thuis wel alleen maar fruit aten, was dit natuurlijk erg positief om te horen… tot ze vol trots de ‘fruitschaal’ op tafel zette vol met gedroogde dadels … Het is dan de kunst om te luisteren en open te staan voor de goede bedoeling en tegelijkertijd een gezonder alternatief te bieden.

Met preventie en onderzoek de gezondheidskloof verkleinen
Hoewel mondaandoeningen op de derde plaats van meest kostbare ziekten in Nederland staan en cariës -gaatjes in het gebit- en tandvleesproblemen goed te voorkomen zijn, lukt dat lang niet iedereen. Ik hoop met mijn aanstelling met participatief actieonderzoek maatregelen ontwikkelen die aansluiten bij de belevingswereld van de lage SEP-groep, waar de nood het hoogst is. Dit vergt een integrale aanpak met de hele keten van zorg en sociaal welzijn, omdat mondaandoeningen gerelateerd zijn aan andere leefstijlaandoeningen, zoals obesitas, diabetes en hart en vaatziekten. Op dit moment wordt de mondgezondheid nog te weinig als deel van de algemene gezondheid gezien. Er wordt nog te weinig aan preventie gedaan. Gelukkig is preventie een thema waarvan steeds meer het belang wordt ingezien. Niet alleen extern, maar ook bij Inholland zelf zie je aandacht voor preventie met de oprichting van het Centre of Expertise Preventie in Zorg en Welzijn.

'Je mond is je visitekaartje'
Door te kiezen voor een gezamenlijke aanpak van risicofactoren hopen we veel mond- en daarmee gezondheidsleed te voorkomen. En niet alleen gezondheidsleed… met een slecht gebit hebben mensen vaak minder zelfvertrouwen, hebben ze minder kans op een goede baan, minder kans op een relatie, vriendschappen… je mond is écht je visitekaartje”.

Om te proeven en te leren van elkaars culturen én verschillen en overeenkomsten in het vakgebied deden studenten Mondzorgkunde van Inholland Amsterdam en West Coast University (Los Angeles) onlangs mee aan het GOLD-uitwisselingsprogramma (Global Oral-health Learning Discussion). In verband met corona uiteraard online. “Een geslaagd en leerzaam programma!” aldus vierdejaarsstudenten Shannon Driesse en Sanne Groen.

In de weken voorafgaand aan het uitwisselingsprogramma voerden studenten opdrachten uit om meer te weten te komen over de overeenkomsten en verschillen in culturen in de Verenigde Staten en Nederland. “We deden dit in de vorm van een online speurtocht een daarna een ‘happy hour’, waar we elkaar alvast konden leren kennen.”

Aansluitend vond de uitwisseling plaats van een week lang, steeds van 17.00 tot 19.00 uur en voor de Amerikaanse studenten van 9.00 tot 11.00 uur, uiteraard vanwege het tijdsverschil.

Tijdens de uitwisseling volgden studenten ook colleges van docenten van beide onderwijsinstellingen:

• Netherlands Healthcare System and DH Overview, Prof. Hero Abdulla
• USA Healthcare System and DH Overview, Prof. Laurence Medina
• The Healthy Teeth Foundation: Participatory Action Research into Oral Health Amongst Children in Africa, Prof. Alice Grasveld
• Oral Health in the Time of Airborne Illness, Prof. Nancy Dewhirst
• Workplace Management, Prof. Beth Conne

Verschillend werken met hetzelfde eindresultaat
Ook volgden studenten een virtuele kliniek van twee dagen. “Hierbij was er een patiëntcasus die wij in gemixte groepjes stap voor stap hebben uitgewerkt. Het was leerzaam om erachter te komen hoe verschillend we werken met toch hetzelfde eindresultaat als gevolg. Zo werken de studenten in USA op de kliniek met een loepbril en gebruiken zij lasertherapie als mogelijkheid voor de behandeling van parodontitis. Dit hebben wij hier niet op de kliniek en daarom was het erg leerzaam om de ervaringen daarvan aan te horen. Daarnaast moeten wij op de kliniek altijd helemaal in het wit gekleed zijn, waarbij in USA de studenten alleen een schort over hun dagelijkse kleding dragen. De instrumenten die wij gebruiken voor de gebitsreiniging waren gelijk, alleen hadden ze een andere benaming.”

De studenten vonden het een geslaagd en leerzaam uitwisselingsprogramma. “Het zou leuk zijn als dit in het vervolg in real life zou kunnen plaatsvinden.”

Bij haar heldere presentatie tijdens het Webinar van de NVvk vertelde Jenay dat zij in haar scriptie de toegevoegde waarde heeft aangetoond van bijscholing op het onderwerp ‘mondgezondheid bij kinderen van 0 tot 4 jaar’. De professionals die deze bijscholing hadden gevolgd behaalden een statistisch significant hogere score in kennis ten opzichte van andere jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen. Daarnaast voelden zij zich zelf meer bekwaam.

Een gedeelde derde prijs werd eveneens gewonnen door twee afstudeerders van Mondzorgkunde Inholland: Mireille Bakker en Liz Boeters verdienden deze prijs met hun scriptie over de implementatie van cariëspreventiemethode ‘Gewoon Gaaf’ bij kleine en grote praktijken.

De studenten zijn begeleid door docent en klinisch epidemioloog Karen Elsenberg. Zij is coördinator kindertandheelkunde van de opleiding Mondzorgkunde en betrokken bij diverse onderzoeken met betrekking tot de kindertandheelkunde.

Op de foto overhandigen Marieke Schorer-Jensma, voorzitter van het bestuur van de NVvK (midden) en Christien Timmer, Scientific Affairs Manager van Elmex/Colgate (links), de eerste prijs aan Jenay de Clercq (rechts).

In de Keuzegids hbo 2021 zijn vijf opleidingen van Hogeschool Inholland uitgeroepen tot ‘topopleiding 2021’. Vier van de kwaliteitszegels gaan net als vorig jaar naar het Conservatorium in Haarlem en de opleidingen Business, IT & Management in Diemen en Mondzorgkunde en Verloskunde in Amsterdam. Nieuwkomer met een kwaliteitszegel is de opleiding Bouwmanagement & Vastgoed/Ruimtelijke Ontwikkeling van Inholland Haarlem.

“We zien in de Keuzegids dat onze opleidingen over de breedte de goede prestaties van vorig jaar vasthouden. Dat is mooi!” laat Inholland-collegevoorzitter Bart Combée in een reactie weten. “We zijn extra trots op de genoemde topopleidingen, en bijzonder verheugd om een vijfde topopleiding te mogen toevoegen. Een mooie erkenning voor onze inzet en een motivatie naar de toekomst! De coronamaatregelen zijn daarbij natuurlijk een grote uitdaging. Maar het is ook een kans om met behulp van technologie nu al het onderwijs van de toekomst vorm te geven. Je innoveert sneller, ontdekt wat wel en niet werkt online. Met een goed doordachte aanpak biedt blended learning volop mogelijkheden om de onderwijskwaliteit verder te verbeteren. We stellen alles in het werk om onze studenten zo succesvol mogelijk te laten studeren. ”

Kwaliteitszegel voor Bouwmanagement & Vastgoed/Ruimtelijke Ontwikkeling
In de ranglijst ‘Ruimtelijke ontwikkeling’ staat de Haarlemse opleiding Bouwmanagement & Vastgoed/Ruimtelijke Ontwikkeling tweede met 75 punten. Daarvoor ontvangt deze opleiding voor de eerste keer een kwaliteitszegel in de Keuzegids. Studenten zijn positief over inhoud, toetsing, docenten, voorbereiding op de loopbaan en haalbaarheid van de opleiding.

“We zijn erg blij dat onze nieuw ingeslagen weg zo goed aanslaat bij de behoefte van onze studenten”, reageert opleidingsteamleider Robert Chamski verheugd. “Kwaliteit van ons onderwijs door enthousiaste docenten staat voorop. Krachtig bij ons is ook het werken in leergemeenschappen met studenten van verschillende jaarlagen en via cross-overs met de andere opleidingen uit ons bouwcluster. We betrekken onze studenten actief bij de ontwikkeling van het onderwijs. Persoonlijk en dichtbij; met aandacht voor het individu.”

Op zijn beurt laat medestudent Stefan Appelman weten dat hij zijn opleiding een veelzijdige studie vindt. Bijvoorbeeld omdat hij multidisciplinair leert samenwerken met studenten van andere opleidingen in gezamenlijke projecten. De veelzijdigheid kenmerkt zich ook in zijn mentorschap. Als ouderejaars begeleidt hij eerstejaarsstudenten en jaargenoten geven ook bijles. “Je wordt heel breed opgeleid en kunt zo ontdekken welk onderdeel van de bouw goed bij je past. Hierdoor leer je jezelf kennen en kun je je eigen toekomst bepalen.”

‘Veel persoonlijke aandacht en goede aansluiting op de arbeidsmarkt’
Derdejaarsstudent Boudewijn Broersen herkent zich goed in het beeld dat Robert schetst van zijn opleiding. “De docenten van de opleiding Bouwmanagement & Vastgoed hebben veel aandacht voor je, je bent geen nummer. Het werken in projectgroepen wordt zodanig gestimuleerd dat het samenwerkingsaspect zich sterk ontwikkelt. De opdrachten die de enthousiaste docenten meegeven zijn altijd verrassend en uitdagend.” Verder biedt de opleiding Boudewijn een gunstig perspectief omdat deze erg goed aansluit op de arbeidsmarkt. "Door veel in de praktijk te werken neemt de opleiding je mee in de wereld van de bouw. Ook het theoretisch aspect neemt een belangrijke plaats in. Alle onderdelen van de bouw komen aan de orde: van financiën tot management, van plannen bedenken tot uitvoering.”

Tweede zegel op rij voor Mondzorgkunde en Verloskunde Amsterdam
Mondzorgkunde is voor het tweede jaar op rij uitverkoren tot topopleiding en krijgt net als vorig jaar 78 punten in de totaalscore. Het feit dat de meeste studenten goed het eerste jaar doorkomen valt het meeste op. Ook positief zijn studenten onder andere over inhoud, toetsing, haalbaarheid en faciliteiten.

Ook Verloskunde in Amsterdam krijgt net als vorig jaar, met een score van 76 punten een kwaliteitszegel. De opleiding verdient de tweede kwaliteitszegel op rij, voornamelijk vanwege het feit dat studenten op tijd hun diploma halen en er weinig studenten na het eerste jaar uitvallen. Tevredenheid is er verder onder andere over faciliteiten, inhoud en docenten.

Muziek nog steeds in de lift
Bij het Conservatorium staat de richting ‘creative artist’ expliciet benoemd. Tijdens de opleiding Muziek in Haarlem combineer je het maken van muziek met muziekcommerce en ondernemerschap. De topopleiding krijgt met 80 punten veel lof van studenten en daarmee zelfs een betere beoordeling dan vorig jaar (78 punten). Vooral de faciliteiten en zeer beperkte uitval na het eerste jaar springen er in de beoordeling bovenuit. Ook alle andere beoordelingsaspecten krijgen een voldoende. Zoals inhoud, docenten en toetsing.

BIM blijft een topper in Diemen
Business IT & Management blijft onveranderd een topper. Met 80 punten in totaal krijgt de Diemense opleiding veel lof voor bijna alle onderdelen. Dubbele plussen zijn er onder andere voor faciliteiten, toetsen en inhoud. Ook over de docenten zijn studenten dik tevreden.

Voor de tweede keer zijn ook de associate degrees meegenomen in de Keuzegids. Inholland biedt acht ad’s aan. De Associate degree Finance & Control (Bedrijfseconomie) van Inholland Rotterdam is in haar categorie net als vorig jaar de beste. Studenten zijn vooral positief over de haalbaarheid en faciliteiten. Dit leidt tot een voldoende van 70 punten.

De Associate degree Crossmediale Communicatie in Diemen krijgt met 74 punten vier punten erbij in vergelijking met vorig jaar. Met deze goede voldoende is dit wederom de beste Ad van Nederland in deze categorie.

Over Keuzegids hbo 2021
De jaarlijks verschijnende Keuzegids hbo is een uitgave van het Centrum Hoger Onderwijs Informatie (CHOI) en bedoeld om studiekiezers te helpen bij hun studiekeuze. De redactie biedt een overzicht van Nederlandse hogescholen en hun opleidingen op basis van diverse cijfers en onderzoeksresultaten. Zo is gekeken naar het aantal studenten die doorstromen naar het tweede jaar en hoeveel studenten hun diploma na vijf jaar halen.

Wat betreft de studentoordelen is gebruik gemaakt van de Nationale Studenten Enquête 2018, nog steeds het meest recente tevredenheidsonderzoek onder hbo-studenten. Er is gekeken naar inhoud, toetsing, docenten, vaardigheden, voorbereiding op loopbaan, haalbaarheid en faciliteiten. Ook de expertoordelen van de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie zijn meegewogen. Ook is er gekeken naar de meest recente studiesuccescijfers: hoeveel studenten schrijven zich in voor het tweede jaar en hoe vaak halen studenten binnen vijf jaar hun diploma.

Bron: Keuzegids hbo voltijd 2021, uitgegeven door het Centrum Hoger Onderwijs Informatie (C.H.O.I.).

Wil je de Keuzegids inzien? Dit kun je doen via collega's van het WIR-team op je locatie. Afgelopen zaterdag verscheen ook de jaarlijkse special Beste Studies van Elsevier. Via ewmagazine.nl/bestestudies kun je zien wat er over de opleidingen van Inholland is geschreven.

Een zestal docenten uit mbo en hbo volgde dit najaar de Experttraining e-health van Inholland Academy. Een verdieping op de eerder gevolgde basistraining. Met als kers op de taart een zelfontwikkeld en praktisch toepasbaar onderwijsproduct of e-health-toepassing voor de eigen opleiding. Janneke Scheerman, docent bij de Inholland-opleiding Mondzorgkunde en Linda Leuven, docent Verpleegkunde bij Nova College volgden de training. Wat voor onderwijstoepassing hebben zij ontwikkeld?

De samenleving verandert. Het aantal zorgverleners neemt af, terwijl het aantal patiënten toeneemt. E-health biedt de kans om de zorg doelmatiger te organiseren. Dat maakt de inzet van nieuwe technologieën steeds belangrijker. Maar hoe zorg je ervoor dat ze ook daadwerkelijk worden gebruikt? “De opleidingsmanager van de opleiding Mondzorgkunde heeft mij de opdracht gegeven om een onderwijsmodule te ontwikkelen om studenten op de hoogte te brengen van nieuwe mobiele technieken en inzicht te geven hoe ze deze technieken in kunnen zetten bij het verbeteren van de mondzorg”, vertelt Janneke.

Ze gebruikte de bijeenkomsten van de experttraining om de module te ontwikkelen. “De module bestaat uit diverse colleges over e-health en digitale gedragsveranderingstechnieken. Daarnaast gaan de studenten zelf aan de slag in werkgroepen. Ze krijgen de opdracht om in de appstore een mondzorg-app uit te zoeken en deze vervolgens aan elkaar te presenteren. In deze presentaties geven studenten onder andere aan welke digitale gedragsveranderingstechnieken in de app zijn verwerkt. Je kunt als docent wel vertellen welke apps er allemaal zijn maar beter is het om studenten de vaardigheden aan te leren om een app goed te beoordelen op functionaliteit en toepasbaarheid.”

De module is nog geen vast onderdeel van het curriculum van de opleiding Mondzorgkunde. “Het voordeel van deze opzet is dat het onderwijs niet elk jaar veranderd hoeft te worden. Binnenkort bespreek ik met de curriculumcommissie hoe de module toegepast kan worden. Tot die tijd kan ik de opzet alvast testen, door de module als keuzeonderwijs aan te bieden.” Janneke was de enige deelnemer vanuit haar opleiding. “Achteraf vond ik dat jammer. Je mist dat je inhoudelijk met elkaar kunt sparren om zo het onderwijsproduct naar een hoger niveau te tillen. Gelukkig hebben de trainers, Laurence Alpay en Ybranda Koster, veel ervaring in het opzetten van onderwijs. Zij hebben me dan ook goed kunnen helpen waardoor ik uiteindelijk toch een mooie module heb kunnen ontwikkelen.”

Altijd actueel en up-to-date
Linda was niet de enige deelnemer vanuit het Nova College. “We namen het leeuwendeel van de plekken in beslag”, lacht ze. Een afvaardiging van maar liefst vijf Nova-docenten Verpleegkunde volgde de training als groep. “Er is van alles te bedenken op het gebied van e-health. Een app, robot of de inzet van Facetime om maar wat mogelijkheden te noemen. Al pratende kwamen we erachter dat de meerwaarde voor het Nova College niet was om een nieuwe toepassing te bedenken, maar om te zorgen dat e-health in het onderwijs geïntegreerd wordt.”

De trainingsbijeenkomsten hebben de vijf collega’s vervolgens gebruikt om e-health in de opleiding te integreren. Zoals in het verpleegplan. “Hierin staat welke zorg iemand nodig heeft en waar je op moet letten bij de verzorging. We hebben een vaste vraag toegevoegd: hoe pas je e-health toe? Het voordeel is dat studenten actief op zoek gaan naar de toepassingen die op dat moment beschikbaar zijn. Met verrassende uitkomsten, studenten zijn echt heel goed en creatief in het zoeken naar mogelijkheden. Daarbij zorg je er op deze manier ook voor dat wat je toepast up-to-date is en dat je niet afhankelijk bent van bepaalde toepassingen, die wellicht over een poosje weer verouderd zijn.” Hoe de studenten het toevoegen van de vraag vinden? “Het is ze volgens mij niet eens opgevallen! Voor hen is het een gegeven. Vanaf het moment dat ze de vraag lezen, vinden ze het niet meer dan normaal om na te denken over e-health-toepassingen.”

Toepassen in de praktijk
Laurence Alpay, associate lector E-health bij Inholland en een van de trainers: “Met de experttraining hebben we gekeken hoe we e-health kunnen toepassen in de praktijk van het onderwijs. Tijdens de training werkte iedereen aan een eigen product of onderwijseenheid. De deelnemers voelden zich echt eigenaar van hun onderwijsproduct.” Dat kan Linda beamen, ze was erg onder de indruk van de trainers. “Het is hun kracht om de juiste, open vragen te stellen. Hierdoor ga je nadenken over waar je echt behoefte aan hebt en krijg je de vrijheid om breder te denken dan het ontwikkelen van een e-health-toepassing. Zonder hen waren we nooit tot deze oplossing gekomen.”

De groep bestond uit vijf docenten van het Nova College, locatie Hoofddorp (opleiding Verpleegkunde) en een docent Mondzorgkunde van Hogeschool Inholland. Onder begeleiding van Ybranda Koster, Rob Doms en Laurence Alpay gingen zij aan de slag met de producten e-health in de methodiek van het verpleegplan, omgang met domotica, monitoring tiltechnieken en e-health in de mondzorg. Na drie bijeenkomsten waren de deelnemers in staat om hun product te implementeren in het onderwijs.

Toepassen in de praktijk
Laurence Alpay, associate lector E-health bij Inholland en practor Zorg en Welzijn Technologie bij Nova College: “Tijdens de basistraining hebben de deelnemers inzicht gekregen in de wereld van e-health en in de mogelijkheden binnen het onderwijs. Met de experttraining zijn we een stap verder gegaan en hebben we gekeken hoe we e-health kunnen toepassen in de praktijk van het onderwijs. Tijdens de training werkte iedereen aan een eigen product of onderwijseenheid. De deelnemers voelden zich echt eigenaar van hun onderwijsproduct. Ja, de experttraining was een mooie verdieping op wat ze eerder geleerd hebben.”

Pitchen
Ook de deelnemers waardeerden de training als zeer positief, bleek uit de evaluatie. Een van de deelnemers gaf aan: “Deze training is een waardevol middel voor de professionalisering van de docenten op het thema e-health, op maat en gepersonaliseerd.” De persoonlijke aandacht en feedback maar ook het leren van elkaar en het delen van ervaringen waren volgens de deelnemers van meerwaarde. De laatste trainingsdag stond geheel in het teken van het pitchen van de verschillende eigen producten. “Het is stimulerend om met interprofessionele perspectieven te kijken naar de rol van e-health in het onderwijs”, aldus een van de deelnemers.

Vernieuwing en doorontwikkeling
De trainingen op gebied van e-health worden al een aantal jaren aangeboden. In het kader van de Vitale Delta – een consortium bestaande uit Hogeschool Rotterdam, Hogeschool Leiden, De Haagse Hogeschool en Hogeschool Inholland dat zich inzet voor vitaliteit en gezondheid van jong tot oud in de Deltaregio Leiden, Den Haag en Rotterdam – zal Inholland zowel de basis- als de experttraining voor docenten vanuit het werkpakket Ondersteund Vitaal vernieuwen en doorontwikkelen. Vervolgens zal de training via de Inholland Academy ook bij de andere drie hogescholen aangeboden worden.

Trainingsprogramma voor (ex)prostituees
Cindy, die vorig jaar nog met het BIM-team de Wij Inholland award Team van het jaar in de wacht sleepte, ontwikkelt naast haar werk voor Inholland een trainingsprogramma voor (ex)prostituees. Door middel van training en coaching wil ze hen helpen bij het vinden van ander werk. “Cindy gelooft dat je je moet inzetten voor de kwetsbare- en zwakkere in deze samenleving”, aldus de VIVA400-website. “Met haar coachingsbedrijf wil ze hen helpen zichzelf te herontdekken en laten zien wat hun talenten zijn en hoe ze deze kunnen inzetten.”

Meer info vind je op cindycommuniceert.nl. 

Healthy Teeth Foundation
Alice is cultureel en medisch-antropoloog en mondhygiënist. Twee jaar geleden won ze al de alumnusprijs van de Amsterdamse Universiteits-Vereniging voor haar project Healthy Teeth Challenge om de mondhygiëne van kinderen uit een sloppenwijk in Kaapstad te verbeteren. Inmiddels is ze flink op stoom met haar Healthy Teeth Foundation, een stichting die onderzoek uitvoert naar oorzaak en gevolg van tandbederf bij arme kinderen. “Met een actieplan en tandenpoetsprogramma hoopt Alice gedragsverandering te bewerkstelligen en ze zo een betere mondgezondheid èn toekomst te geven.“

Meer info vind je op healthyteethfoundation.com. 

Over VIVA400
Op 12 december is het de twaalfde keer dat VIVA de VIVA400-awards uitreikt. VIVA400 is een platform en netwerk van en voor ambitieuze en ondernemende vrouwen. Zij zijn een grote inspiratie voor anderen door wat ze doen, door de successen die ze hebben behaald en door wat ze (nog meer) willen bereiken. Zoals elk jaar zijn er weer 400 vrouwen genomineerd. Vrouwen die het afgelopen jaar in de schijnwerpers stonden doordat ze bijvoorbeeld een prijs wonnen, een uniek idee hadden, een geslaagde eigen business zijn gestart of een bijzondere prestatie hebben neergezet. Kortom: succesvolle vrouwen die ertoe doen en het verschil maken.

Welk toptalent verdient volgens jou absoluut een VIVA400-award? Stem op één van de wereldverbeteraars of/en jouw favoriete VIVA400-vrouw in de andere categorieën. Wie weet gaat zij op 12 december wel met een award naar huis. Stemmen kan tot en met 2 december 2019.

Hogeschool Inholland blijft een van de beste hogescholen van de Randstad, zo blijkt uit de Keuzegids hbo 2020 die vandaag is verschenen. Het Conservatorium in Haarlem en de opleidingen Business, IT & Management in Diemen en Mondzorgkunde en Verloskunde in Amsterdam zijn alle vier uitgeroepen tot ‘topopleiding 2020’. Dit is een verdubbeling van het aantal kwaliteitszegels ten opzichte van vorig jaar. BIM in Diemen is binnen haar categorie zelfs de beste van Nederland.

Traditioneel is er een groot verschil tussen de scores van hogescholen binnen en buiten de Randstad. Ook dit jaar blijkt dat weer in de Keuzegids. Inholland behoort met haar kleinschalige opleidingen op zeven locaties tot de top van de Randstad.

Voor het eerst zijn dit jaar ook de associate degrees meegenomen in de Keuzegids. Inholland biedt vijf ad’s aan. De Associate degree Finance & Control (Bedrijfseconomie) van Inholland Rotterdam is in haar categorie zelfs de beste. Studenten zijn vooral positief over de haalbaarheid en faciliteiten. Dit leidt tot een dikke voldoende van 74 punten.

Ook de Associate degree Crossmediale Communicatie in Diemen krijgt met 70 punten een goede voldoende en is daarmee de beste Ad van Nederland in deze categorie. “Voor Crossmediale Communicatie kun je in Diemen goed terecht, vinden zowel de studenten én de experts”, geeft de Keuzegids dan ook aan.

“Studenten waarderen hun opleiding aan Inholland en ook experts oordelen positief, getuige de accreditatierapporten. Dat zie je terug in de Keuzegids”, reageert Inholland-collegevoorzitter Jet de Ranitz. “We zijn trots op de verdubbeling in kwaliteitszegels. Een mooie erkenning voor ons harde werken!”

Wederom een uitblinker in Diemen
“Bij Business IT & Management springt Diemen eruit als een echte topopleiding”, schrijft de Keuzegids. Deze uitblinker onder de ict-opleidingen heeft net als vorig jaar een totaalscore van 82 punten. Studenten zijn zeer positief over inhoud, toetsing, de voorbereiding op hun loopbaan en de haalbaarheid van de opleiding. Ook hun docenten krijgen een dikke pluim.

“Wij zijn trots op deze uitverkiezing”, zegt BIM-teamleider Boudewijn Boelman over het positieve resultaat van zijn opleiding. “Studenten geven aan dat ze zich bij de opleiding gekend en erkend voelen. Dat is mooi om te horen en mede een gevolg van de aandacht die wij hebben voor het individu. Wij doen dit met een enthousiast, goed en betrokken docententeam en wij doen vooral datgene wat goed is voor de student en zijn ontwikkeling tot aankomend professional.”

Loftrompet
In het algemeen “blazen studenten de loftrompet over muziekopleidingen in Nederland”, aldus de Keuzegids. Net als vorig jaar mag ook het Conservatorium in Haarlem zich topopleiding noemen. Studenten geven de opleiding Muziek een score van 78. Vooral over de faciliteiten zijn ze tevreden. Verder zijn studenten onder andere positief over inhoud, toetsing, docenten en de praktijkgerichtheid van de opleiding.

“De hoge notering van onze opleiding en daarmee het Conservatorium, bewijst wederom dat we op de goede weg zitten,” reageert Richard Zijlma, artistiek leider bij het Conservatorium Haarlem. “Dit draagt bij aan onze reputatie in de muziekindustrie en onze goede contacten daarin met het werkveld. Deze lijn houden we vast! Het motiveert mij om de komende jaren het Conservatorium en daarmee de studenten naar een nog hoger niveau te kunnen tillen.”

Nieuwe topopleidingen Verloskunde en Mondzorgkunde
Nieuw in het rijtje topopleidingen is Mondzorgkunde met 78 punten. “De meeste studenten komen goed het eerste jaar door”, aldus de Keuzegids over de opleiding Mondzorgkunde. “Inholland heeft met deze opleiding een inhaalslag gemaakt– vergeleken met vorig jaar halen meer studenten binnen vijf jaar hun diploma, waardoor dat aantal nu rond het gemiddelde van het hbo ligt.”

“Dit is een prachtige en ook terechte erkenning”, reageert Jacqueline van Rennes op het goede nieuws. Als clustermanager Paramedisch is zij ook verantwoordelijk voor de opleiding Mondzorgkunde. “Dit is de uitkomst van échte samenwerking met én tussen teamleden, studenten en ondersteuners. De sterke bevlogenheid en betrokkenheid van docenten en ook een klein beetje ambitie van mij hebben dit mogelijk gemaakt.”

Ook Verloskunde in Amsterdam krijgt dit jaar, met een score van 78 punten een kwaliteitszegel. Inholland in Amsterdam laat vooral goede scores zien op het feit dat studenten op tijd hun diploma halen en er weinig studenten na het eerste jaar uit vallen. Tevredenheid is er verder onder andere over faciliteiten, inhoud en docenten.

‘Extra erkenning voor de kwaliteit van ons onderwijs’
Wim Gorissen, directeur van de Academie Verloskunde Amsterdam Groningen (AVAG): “Eerder dit jaar kreeg AVAG bij de zesjaarlijkse visitatie al het oordeel ‘goed’ voor onze beide opleidingslocaties; en werd een bijzonder kenmerk toegekend voor de academische en wetenschappelijke vorming. Dat de locatie Amsterdam nu ook nog is uitgeroepen tot Topopleiding 2020 zien we als een extra erkenning voor de kwaliteit van ons onderwijs.”

Over Keuzegids hbo 2020
De jaarlijks verschijnende Keuzegids hbo is een uitgave van het Centrum Hoger Onderwijs Informatie (CHOI) en bedoeld om studiekiezers te helpen bij hun studiekeuze. De redactie biedt een overzicht van Nederlandse hogescholen en hun opleidingen op basis van diverse cijfers en onderzoeksresultaten. Zo is gekeken naar het aantal studenten die doorstromen naar het tweede jaar en hoeveel studenten hun diploma na vijf jaar halen.

Wat betreft de studentoordelen is gebruik gemaakt van een aantal vragen uit de Nationale Studenten Enquête 2018, aangezien er geen resultaten NSE 2019 zijn. Er is gekeken naar inhoud, toetsing, docenten, vaardigheden, voorbereiding op loopbaan, haalbaarheid en faciliteiten. Ook de expertoordelen van de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie zijn meegewogen.

Bron: Keuzegids hbo voltijd 2020, uitgegeven door het Centrum Hoger Onderwijs Informatie (C.H.O.I.).

Wil je de Keuzegids inzien? Dit kun je doen via collega's van het WIR-team op je locatie.