Kijk de uitzending terug

De komst van de partij Nieuw Sociaal Contract van Pieter Omtzigt zou in dat opzicht een mooi begin kunnen zijn van de verwezenlijking van het gedachtengoed van Patrick. “Ik kijk reikhalzend uit naar zijn verkiezingsprogramma”, gaf hij maandagavond aan.  Patrick bevestigde dat, onder andere op het gebied van de voedseltransitie, inderdaad van ‘onderop’ moeten komen, maar dat er dan wel een andere overheid nodig is én een andere economie. Op dit moment worden we immers als het ware in gijzeling gehouden door een systeem dat gericht is op economische groei, individualisme, materialisme, kortetermijndenken en de vrije markt. “Duurzaamheidstransities kunnen niet slagen zonder een nieuw sociaal contract en een nieuwe economie met bijbehorende rechten en plichten van zorg voor het milieu en het welzijn van anderen.” Of zoals dagpresentator Kees Foekema al aangaf: “De ambitie om te vergroenen is groot, maar de mogelijkheden zijn beperkt.”

Patrick geeft in De Balie aan dan ook erg nieuwsgierig naar de ambities van Pieter Omtzigt. Is zijn sociaal contract inderdaad het contract waar we in Nederland naartoe willen bewegen? “Omtzigt richt zich onder andere op bestaanszekerheid en meer vertrouwen tussen burger en overheid”, antwoordt Patrick. “Daar pleit ik zelf ook voor. Alleen hoor ik hem nog niets zeggen over de klimaat- en de ecologische crisis. Terwijl dat toch zaken zijn die de bestaanszekerheid op diverse vlakken ernstig aantasten. Ik kijk dan ook erg uit naar zijn verkiezingsprogramma. Is er echt sprake van een nieuw sociaal contract of gaat het programma meer richting de achterban van de BBB, CDA en is het oude wijn in nieuwe vaten?”

Nieuwsgierig naar de overheid waar Patrick Huntjens op doelt, en de andere economie die nodig is? Kijk de bijeenkomst in De Balie terug via bovenstaande video of via deze link. Kijk hier als je meer wilt weten over de visie van Patrick over een natuurlijk sociaal contract. 

Met zijn boek over sociale en ecologische transities won Patrick Huntjens, lector Sociale Innovaties in het Groene Domein, onlangs een prestigieuze literatuurprijs. Een mooie aanleiding voor het radio 1-programma Vroege Vogels om met hem in gesprek te gaan over zijn boek, de huidige stikstofcrisis én het Hollandse watermanagement. “Deze stikstofcrisis komt door onze eigen tunnelvisie. We moeten juist breder kijken naar onder meer waterkwaliteit, landschapsbeleid en biodiversiteitsherstel. Die blik op het totale systeem mis ik in het huidige debat.”

Samen met de verslaggever loopt Patrick langs de - historisch laagstaande – Waal bij Nijmegen. Uitkijkend over het water legt Patrick de link tussen de stikstofcrisis en het ‘Ruimte voor de rivier’-beleid dat 20 jaar geleden met succes is ingevoerd. “Toen kwam het inzicht dat we het water uit de rivier niet alleen recht naar zee moesten leiden. Dat we juist moesten kijken naar hoe de natuur dat zelf zou hebben geregeld. Van de bron naar de monding. Dus door te kijken naar het totale sociaal-ecologische systeem vormde zich goed waterbeheer op basis van natuurlijke ontwerpprincipes. Die lessen uit het watermanagement kunnen we ook toepassen op de stikstofcrisis.

Het debat hierover blijft teveel hangen in een tunnelvisie van het bestaande systeem. Kijk naar het totale systeem dus ook naar waterkwaliteit, landschapsbeheer, biodiversiteitsherstel, en de ruimtelijke ordening van verschillende functies. Zoek naar de gemeenschappelijke basis en mogelijkheden voor meervoudige waardecreatie; om zo toe te werken naar een Natuurlijk Sociaal Contract, een haalbaar en wenkend toekomstperspectief.”

Beluister de uitzending
Wil je meer horen over Patricks visie ? Luister het interview in de Vroege Vogels-uitzending van 11 september.

De stikstofcrisis, de klimaatcrisis, de grondstoffencrisis. Ze staan volgens Patrick Huntjens, lector Sociale Innovaties in het Groene Domein bij Hogeschool Inholland, niet op zichzelf. “Veel van onze huidige crisissen hangen samen, het zijn symptomen van een dieperliggende systeemcrisis. We leven in een marktsamenleving die gebaseerd is op eigenbelang en materialisme. We worden als samenleving als het ware gekidnapt door dit systeem dat gericht is op economische groei. We moeten toe naar een samenleving die humaner en eerlijker is, die regeneratief in plaats van destructief is voor mens en natuur. Om duurzaamheidstransities te laten slagen is daarom een nieuw Natuurlijk Sociaal Contract en een nieuwe economie nodig. ”

Visie op de toekomst
Het is een stevig verhaal dat Patrick Huntjens neerzet in de podcastserie Onderzoekers over de Toekomst. In gesprek met podcastmaker Rudy Nicola deelt Patrick Huntjens zijn visie op hoe de wereld moet veranderen. En hij biedt oplossingen. Hij zet in op een nieuw, verbindend sociaal contract voor mens en natuur, waarop we een eerlijker en meer duurzame samenleving kunnen bouwen. Ook bespreekt hij hoe de boerenprotesten en de stikstofcrisis in dit verhaal passen, welke rol het onderwijs kan spelen, en welke stappen je zelf kunt nemen om de systeemverandering te versnellen.

Radicale omslag; of niet?
Over die versnelling is hij positief. “Voor de mens is het een minder radicale omslag dan we denken, want we zijn al een homo ecologicus. We houden rekening met onze sociale en natuurlijke omgeving, met onze familie, met onze vrienden, met onze buren. Alleen in het huidige systeem komt dat onvoldoende tot zijn recht. Het makkelijkste is te bedenken wat je zelf ziet als een wenkend toekomstperspectief en hoe je daaraan kan bijdragen. Die bijdrage ziet voor iedereen anders uit, het hangt ook van je sociaal-economische context af. Maar ik zie ook mensen met kleine beurs die meedoen: aan stadstuinbouw, of door voedsel te kopen in de korte keten. En dat hoeft niet perse duurder te zijn; het kan zelfs besparing opleveren.”

Hoe kun je zelf bijdragen? 
Er zijn tig manieren om bij te dragen aan verandering, vervolgt hij. “Kijk naar welke bijdragen mogelijk zijn in je eigen huis en omgeving. We zitten midden in een historisch omslagpunt waarin bijvoorbeeld duurzame energie goedkoper wordt dan fossiele energie, of waarbij een dieet gebaseerd op plantaardige eiwitten (bijvoorbeeld met vleesvervangers) niet alleen duurzamer is, maar sinds kort ook nog eens goedkoper dan op basis van dierlijke eiwitten (dus met vlees en zuivel)."

Patrick zegt ook: "De grootste verandering moet van het collectief komen. En daarvoor hoeven we niet op de politiek te wachten. Als samenleving kunnen we systeemverandering realiseren door collectieve actie, publieke druk, rechtszaken, door samenwerking in lokale projecten, burgerinitiatieven, door lidmaatschap van een vereniging gericht op een duurzame leefomgeving. We zijn samen geen druppel op een gloeiende plaat, maar een regenbui.” 

Beluister de podcast nu via jouw favoriete podcastapp zoals Spotify, Google Podcast of Apple Podcast. En vergeet je niet te abonneren om als eerste op de hoogte te zijn van nieuwe afleveringen van deze podcastserie. Aan het eind van iedere maand gaan we in elke aflevering met een van onze inspirerende lectoren de diepte in over een gebied waarop de wereld in hoog tempo verandert.

Of lees het uitgewerkte interview met Patrick over de transitie naar een duurzame samenleving.

Patrick Huntjens, lector Sociale innovaties in het groene domein bij Hogeschool Inholland, en transitie-hoogleraar bij Maastricht Universiteit, heeft met zijn boek ‘Towards a Natural Social Contract’ (2021) de Nautilus Book Award 2022 (Gold Award) gewonnen: een prestigieuze internationale literatuurprijs. Het boek is verkozen tot het beste boek van het jaar 2022 in de categorie 'World Cultures' Transformational Growth & Development'. Voor zover bekend is Patrick, die in 2021 nog werd uitgeroepen tot lector van het jaar, de eerste Nederlander ooit die de Gold Award wint, sinds het 23-jarige bestaan van deze prijs. 

Boodschap Towards a Natural Social Contract 
De boodschap van Patricks boek is dat duurzaamheidstransities niet kunnen slagen zonder een andere economie en een nieuw sociaal contract, met bijbehorende rechten en plichten van zorg voor het milieu en het welzijn van anderen, inclusief toekomstige generaties. Een ander maatschappelijk contract is niet alleen wenselijk vanuit het oogpunt van duurzaamheid, rechtvaardigheid en gelijkheid, maar het is ook nodig om het vertrouwen van burgers in politiek, overheid, bedrijven en elkaar te herstellen. Het werk van Patrick laat zien dat dit niet alleen een wenselijk, maar ook een haalbaar en wenkend perspectief is.

Patricks boek Towards a Natural Social Contract heeft internationaal reeds zeer lovende kritieken ontvangen zoals te lezen op Springerlink, en in Nederland bijvoorbeeld door betekeniseconomie-expert en lector Kees Klomp (Hogeschool van Rotterdam en THRIVE Institute): “Ik lees enorm veel - en ook veel goede boeken - maar ik lees zelden iets waar ik me zó in kan herkennen als in Patrick’s schrijven. Patrick gebruikt nergens de term Betekeniseconomie, maar het hele boek ademt Betekeniseconomie.”

Werk van Patrick 
Het gedachtegoed van Patrick wordt momenteel verder ontwikkeld en toegepast in een aantal nationale onderzoeksprojecten, waaronder het NWA project ‘Transitie naar een duurzaam voedselsysteem’ en het SIA-project ‘Gebiedsgerichte kansen voor Natuurinclusieve Landbouw’. Dit krijgt bijvoorbeeld vorm in een nieuwe waardengedreven ‘whole of systems’ transitiebenadering, en de Transitiebloem die in deze projecten als een tool voor meervoudige waardecreatie wordt gebruikt. Meer hierover is te lezen in een wetenschappelijk artikel in Sustainability, in een artikel op Platform 31, of in zijn interviews voor MilieuMagazine en CIRCLE. 

Daarnaast is Patrick betrokken bij de ontwikkeling van vernieuwend onderwijs, waaronder de transdisciplinaire minor Samenwerken aan een toekomstbestendige stad. Hierbij gaan studenten sinds 2021 aan de slag met real life-projecten rond duurzame stedelijke vraagstukken. Vanuit Inholland werkt hij tevens aan de nationale Master ‘Navigeren van Duurzaamheidstransities’, die momenteel ontwikkeld wordt onder vlag van de Vereniging Hogescholen.

Patrick Huntjens is voorzitter van de Participatietafel Voedseltransitie bij DuurzaamDoor, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), en daarnaast de initiatiefnemer van het ZeeBURGERvoedselbos (‘de meest sociale vorm van kringlooplandbouw’): een praktijkvoorbeeld van het in zijn boek omschreven Natuurlijk Sociaal Contract. Het doel van dit project is dat bewoners van Zeeburgereiland in Amsterdam zelfstandig een voedselbos onderhouden en profiteren van de oogsten. Op die manier wordt de Amsterdammer met zijn sociale en natuurlijke leefomgeving verbonden. 

Meer over Patricks onderzoek   
Wil je meer weten over het onderzoek dat Patrick doet? Bekijk dan onderstaande video over een Natuurlijk Sociaal Contract voor een betere samenleving. Of kijk vanavond naar de livestream van de presentatie van het tweede nummer PIT magazine van Regieorgaan SIA, waar Patrick tafelgast is.

In On purpose #2, gaat circulair platform Circl in gesprek met Patrick Huntjens, lector Sociale Innovaties in het Groene Domein Patrick Huntjens. Het interview gaat over een natuurlijk sociaal contract voor een betere samenleving. 

In het voorjaar van 2020 in Nederland was er niet alleen een pandemie maar zag je in de media ook heel even iets anders ontstaan: ‘momentum’.  De coronacrisis zou hét moment zijn om de economie helemaal anders in te richten na de crisis. Om daarbij rekening te houden met mens en planeet. Door bijvoorbeeld lokaal te produceren en te consumeren, betere betaling in de zorg en bovenal bereed gedragen loyaliteit. Waarom is deze transitie niet geslaagd?

Als je het aan Patrick Huntjens vraagt is het antwoord duidelijk. Voordat duurzame of sociale transities succesvol kunnen worden moet er eerst iets anders gebeuren. Er is een ander verbond nodig tussen burger, samenleving, economie en overheid, met de daarbij behorende rechten en verplichtingen. Dit noemt hij een nieuw natuurlijk sociaal contract.

On purpose #2 is een initiatief van Circl: een circulair platform op de Amsterdamse Zuidas waar de benodigde krachten uit de samenleving, business en finance samen in beweging komen voor een duurzame wereld.

Bekijk hieronder het hele interview met Patrick

"Corona is als zodanig geen ‘game changer’ maar wel een crisis die, samen met de politieke crisis, benut kan worden voor een herstel van vertrouwen in politiek, overheid en bedrijven. Een ander sociaal contract is aan het ontstaan en wordt als zodanig ook benoemd en bepleit (Omtzigt, 2021, Huntjens, 2021). Transitiebeleid kan hiervan profiteren en daaraan actief bijdragen. We geven hiervoor aan het einde van het artikel een aantal ‘wenken’.

Kernstuk van het document is dat voor het verder brengen van de maatschappelijke transities die gaande zijn, of beter gezegd, die elkaar in toenemende mate voor de voeten lopen, een nieuw maatschappelijk verbond is vereist. Dat noemen we, in het verlengde van mijn boek, een Natuurlijk Sociaal Contract. Want met enkel een sociaal óf duurzaam contract komen we er niet. De maatschappelijke transities moeten met elkaar worden gesynchroniseerd zodat ze elkaar op een constructieve wijze gaan versterken en versnellen.

Ons betoog is dat net als de sociale transities (een eerlijker en meer sociale samenleving, met zinvol werk, een meeregerend parlement en een overheid die burgers - letterlijk - hoort en met hen rekening houdt), ook duurzaamheidstransities niet zullen slagen zonder een andere economie en een ander sociaal contract: een ander verbond tussen burger, samenleving, economie en overheid, met de daarbij behorende rechten en plichten van zorg. Een ander sociaal contract is niet alleen wenselijk vanuit het oogpunt van duurzaamheid en sociale transitie, maar is ook nodig voor het herstellen van het vertrouwen van burgers in politiek, overheid en elkaar.

Daarnaast stellen we dat nagedacht moet worden over hoe de maatschappelijke ruimte gedefinieerd kan worden waarin de transities plaatsvinden.

Daarvoor is de dichotomie ‘staat versus markt’, zoals die nu voor transities veelal wordt gehanteerd, naar onze mening veel te beperkt en moeten tenminste de civil society (burgers) en de kennisinstellingen worden betrokken als essentiële spelers. Zo ontstaat dan een ‘hybride sfeer’ waarin zeer uiteenlopende vormen van samenwerking en organiseren geplaatst kunnen worden: niet enkel ‘business’ óf ‘overheidsorganisaties’. In onze ogen is er een alternatief voor de neoliberale economie, deze bestaat deels zelfs al, in de vorm van coöperatieven, Teal bedrijven, purpose-driven leadership, burgerinitiatieven en een grotere oriëntatie van investeerders op maatschappelijke waardecreatie."

Lees hier het complete essay >>>

Een samenleving die humaner en eerlijker is en vooral minder destructief voor mens en natuur. Dat is wat Patrick Huntjens, lector Sociale Innovaties in het Groene Domein, beoogt met zijn nieuwe boek ‘Towards a Natural Social Contract’. Hij ziet een noodzakelijke transitie: van onze huidige benadering waarin de individuele mens en economische groei centraal staan, naar een meer ecocentrisch en regeneratief model. Daarmee kunnen we onze samenleving en onze planeet gezond houden, ook voor toekomstige generaties.

De complexe uitdagingen van de 21ste eeuw vereisen een transitie richting een nieuw, natuurlijk sociaal contract dat de relatie tussen de mens en zijn sociale en natuurlijke leefomgeving herstelt. Zonder deze omwenteling zal van structurele, duurzame oplossingen weinig terechtkomen. In zijn boek – de opvolger van zijn lectorale boek uit 2019 – geeft Patrick Huntjens een theoretische onderbouwing, een praktische uitwerking én concrete handvatten voor een daadwerkelijke koersverandering richting een duurzame, gezonde en eerlijke samenleving.

Van antropocentrisch naar ecocentrisch
Huntjens licht toe: “We leven nu in een samenleving die gericht is op individualisme en eigen belang, op materialisme en kortetermijndenken, op privatisering en een blind geloof in marktwerking. Het leidde tot een tunnelvisie gericht op financiële winst en economische groei, met nauwelijks aandacht voor sociale en ecologische waarden. Een nieuw natuurlijk sociaal contract voor de 21ste eeuw vergt dan ook een transitie van een antropocentrisch naar een ecocentrisch wereldbeeld. Een wereldbeeld waarin mens en samenleving onderdeel zijn van een groter ecosysteem, dat van de planeet aarde.”

Relatie tussen mens en natuur
“Daarbij hoort een veranderend mensbeeld van de ‘homo economicus’ naar ‘homo ecologicus’. Mensen zijn namelijk verweven in een web van afhankelijkheden, net zoals alles in de natuur. De mens is een groepsdier en voor zijn overleving afhankelijk van menselijke kwaliteiten als solidariteit, wederkerigheid, co-creatie en samenwerking. Sociaal en ecologisch rentmeesterschap spelen daarom een centrale rol in een natuurlijk sociaal contract. Een mooi voorbeeld hiervan zijn initiatieven waarbij burgers zelf mede-eigenaar worden van hun eigen voedselsysteem, in samenwerking met boer en natuur. Ook mensenrechten en rechten voor de natuur spelen een belangrijke rol in de transitie naar een duurzame, gezonde en eerlijke samenleving.”

Circulaire, regeneratieve economie
“Op economisch vlak zal de grote omwenteling vooral gericht moeten zijn op de transitie van een lineaire naar een circulaire, regeneratieve economie gericht op brede welvaart en welzijn van mens en planeet. Dat is enerzijds een kwestie van ethiek (vermijden van negatieve kosten voor anderen, de natuur en volgende generaties) en anderzijds een kwestie van True Cost Pricing, waarbij verborgen sociale en ecologische kosten worden meegenomen in de prijs van producten en diensten. Wellicht is de grootste winst te behalen bij een drastische hervorming van ons belastingstelsel, waarbij ongelijkheid wordt aangepakt door te belasten op kapitaal in plaats van op arbeid, maar ook door meer belasting op onduurzame en ongezonde producten en diensten, waardoor een duurzame en gezonde economie en leefstijl een eerlijke kans krijgen.”

Kennisontwikkeling in praktijk en onderwijs
Vanuit zijn onderzoekslijn Sociale Innovaties in het Groene Domein heeft Huntjens een breed netwerk waarmee hij in co-creatie kennisontwikkeling tot stand brengt.“Mede op basis van de ‘Research & Innovation Agenda’ in dit boek en door praktijkgericht en transdisciplinair onderzoek in de juiste consortia – waaronder de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) – leiden de verschillende onderzoeksactiviteiten tot belangrijke inzichten in vraagstukken rond circulaire economie, duurzame landbouw en duurzame stedelijke ontwikkeling.” Deze innovatie van de beroepspraktijk wil hij ook via het onderwijs bewerkstelligen door het opleiden van de volgende generatie professionals. “Professionals die weten hoe je innoveert op het snijvlak van de sociale en natuurlijke omgeving. Dat is een unieke invalshoek: transformatieve sociaal-ecologische innovatie gebruiken als onderdeel van een natuurlijk sociaal contract met meer zorg voor elkaar en de natuur, zoals beschreven in mijn boek.”

Transdisciplinaire Minor Stad van de Toekomst
Huntjens is ook betrokken bij de nieuwe Transdisciplinaire Minor Stad van de Toekomst. “Voor de aanpak van complexe maatschappelijke uitdagingen, waaronder de voedsel- en energietransitie en het klimaatbeleid, is een nieuwe manier van denken en werken noodzakelijk. Complexiteits- en systeemdenken. Bij systeemdenken bijvoorbeeld wordt ook de rol en positie van de mensheid in een groter geheel geplaatst. Het biedt daarmee concrete handvatten voor een verandering van de mens als heerser van natuur naar de mens als ónderdeel van natuur. Dit biedt een verfrissend en waardevol nieuw perspectief op huidige problemen en oplossingen. Zo kunnen we ontwerpprincipes en voorbeelden uit de natuur gebruiken voor economische en institutionele verandering.”

Het e-book ‘Towards a Natural Social Contract’ is onder meer te koop via Springer.com.