Duurzaam toerisme, circulaire economie, regeneratief toerisme, degrowth, doughnut economics: de afgelopen jaren zijn talloze concepten geïntroduceerd om toerisme toekomstbestendig te maken. Maar wat betekenen deze termen eigenlijk? Hoe verschillen ze van elkaar? En hoe kunnen ze in de praktijk bijdragen aan een echte transitie?

Hier heeft het project ‘Transitional Tourism: Rethinking Tourism in an Age of Systemic Change’, geleid door Ko Koens, lector New Urban Tourism, het afgelopen jaar samen met partners Paradise Found en Ginder naar gekeken. Het eindrapport biedt voor het eerst een helder overzicht van de verschillende perspectieven op de transitie van toerisme. Niet om nog een buzzword toe te voegen, maar om de onderliggende processen en keuzes zichtbaar te maken die nodig zijn voor een structurele verandering in toerisme.
 

Traditionele duurzaamheid

Om te begrijpen waar al die nieuwe concepten vandaan komen, is het nuttig kort stil te staan bij het verleden. Het triple-bottom-line denken – people, planet, profit – was ooit bedoeld als aanzet tot systeemverandering. Maar het werd snel gereduceerd tot een balanceer-act waarbij economische groei vrijwel altijd aan het langste eind trok. Winst mocht de kosten voor mens en natuur compenseren, zolang er maar enige ‘balans’ was. Zo werd een radicale denkwijze een rapportageformat.”

“Dat heeft geleid tot een groeiende behoefte aan concepten die verder gaan dan traditionele duurzaamheid, zoals regeneratief toerisme en degrowth, maar ook het versterken van brede welvaart of circulariteit via toerisme”, legt Ko uit. “Inmiddels zijn er zo veel van dergelijke concepten dat het lastig wordt om door de bomen het bos te zien.” Het onderzoeksrapport helpt duidelijkheid te scheppen door acht verschillende benaderingen met elkaar te vergelijken.
 

Transitie als systeemverandering

Het rapport beschrijft acht transitieve benaderingen: de Sustainable Development Goals (SDG’s), brede welvaart, equitable tourism, circulair toerisme, degrowth, regeneratief toerisme, destination stewardship en doughnut economics. Deze benaderingen delen een overkoepelend idee: transitional tourism. Dat gaat niet om het optimaliseren van het huidige systeem, maar om het vervangen van een dominant, onhoudbaar wereldbeeld door een nieuw. Door het systeem zelf te herzien: governance, marktstructuren, consumptiepatronen en de manier waarop we naar groei kijken.

Zes kernelementen definiëren dit transitieve denken. Ten eerste: het heroverwegen van de rol van economische groei en dit niet langer als vanzelfsprekend uitgangspunt nemen. Ten tweede: toerisme zien als onderdeel van een complex, levend systeem in wisselwerking met natuur en samenleving. Ten derde: een ecocentrische blik waarbij de natuur intrinsieke waarde heeft, los van economisch nut. Vervolgens een plaatsgebonden aanpak die vertrekt vanuit de behoeften van de lokale gemeenschap. Dan co-creatie: bewoners en stakeholders actief betrekken als fundament. En ten slotte: werken naar concrete actie met passende meetinstrumenten.

Acht stromingen, één beweging

De acht besproken benaderingen zijn niet gelijkwaardig in radicaliteit. De SDG’s en brede welvaart bewegen nog grotendeels binnen het bestaande groeiparadigma en zijn daarmee toegankelijker in de praktijk. Regeneratief toerisme, degrowth en doughnut economics stellen de grondslagen van dat paradigma fundamenteel ter discussie, maar zijn juist daardoor ook moeilijker te implementeren. Het rapport laat via het Three-Horizons-raamwerk zien hoe de verschillende benaderingen niet zozeer concurrenten zijn, maar eerder complementaire rollen vervullen in een geleidelijke transitie.

Elke aanpak heeft zijn sterke en zwakke kanten, afhankelijk van context, schaal en politieke realiteit. Daarom pleiten de onderzoekers voor ‘strategisch pluralisme’: een bewuste combinatie van benaderingen, afgestemd op het specifieke vraagstuk en het moment in de transitie. Een bestemming die net begint te twijfelen aan groeicijfers kiest een andere ingang dan een stad die bukt onder massatoerisme.

De praktijk loopt achter

De kloof tussen theorie en praktijk is opvallend. In de onderzochte Europese steden worden termen als ‘regeneratief toerisme’ of ‘degrowth’ regelmatig gebruikt, maar de onderliggende strategieën blijven conventioneel: betere spreiding van bezoekers, het aantrekken van ‘kwaliteitstoeristen’, hogere toeristenbelasting. Echte systeemvragen – wil je eigenlijk meer toeristen? past toerisme hier überhaupt? – worden zelden gesteld. “Het gevaar is dat dergelijke termen leiden tot transition-washing”, waarschuwt Ko. “Transitiebegrippen worden ingezet om bestaand beleid een nieuw jasje te geven, zonder dat de onderliggende logica verandert.”

Een tweede probleem is meten. KPI’s blijven gebaseerd op aantallen bezoekers, bestedingen en overnachtingen. Welzijn, sociale cohesie, ecologische draagkracht — het zijn zachte waarden die moeilijk te kwantificeren zijn, en dus buiten beeld blijven. De onderzoekers stellen ‘reflexief monitoren’ voor als alternatief: een cyclisch leerproces waarbij kwantitatieve data en kwalitatieve inzichten samen worden besproken door alle betrokkenen. Niet als externe controle, maar als onderdeel van het veranderingsproces zelf.
 

Nu is het moment

Het goede nieuws: er beweegt iets. Steeds meer bestemmingen erkennen dat toerisme meer is dan een economische motor. Bewoners tellen mee. Groei is niet langer heilig. De vraag verschuift van hoeveel naar voor wie en waartoe.

Maar erkenning is nog geen transitie. De onderzoekers adviseren: stop met debatteren over welke benadering de beste is. Analyseer je eigen context, kies een aanpak die past, ontwikkel concrete acties, zet een monitoringsproces op en betrek stakeholders gedurende het hele traject.

“De terminologie doet er minder toe dan de vraag of er echt iets verandert. En dat vraagt moed; van politici, beleidsmakers, DMO’s, ondernemers en onderzoekers. Want toerisme transitief maken is niet alleen een strategische keuze. Het is een maatschappelijke verantwoordelijkheid”, aldus Ko.

Voor veel mensen is een vakantie iets om naar uit te kijken. Voor mensen met een beperking begint een reis vaak met drempels en onzekerheid. Want waar begin je? Hoe vind je betrouwbare informatie? Met het zojuist verschenen boek All Aboard, de transitie naar toegankelijk toerisme, wil Veroniek Maat, Professional Doctorate-onderzoeker bij het lectoraat New Urban Tourism, dat doorbreken. Geen zware theorie, maar persoonlijke verhalen en praktische handvatten voor professionals van nu en straks.

Ongeveer twee miljoen Nederlanders hebben een hulpvraag bij reizen, fysiek, visueel, emotioneel of mentaal. “Vakantie lijkt vanzelfsprekend”, zegt Veroniek. “Maar voor een grote groep is dat het niet. Het regelen is te ingewikkeld of te spannend, waardoor ze thuisblijven. Zonde, want reizen geeft ontspanning, vrijheid en kwaliteit van leven.”

Toegankelijk toerisme gaat over meer dan een aangepaste hotelkamer. Het raakt aan informatie, vervoer, kosten, gastvrijheid en regelmatig ook zorg. Die mix maakt het complex, voor reizigers én reisorganisaties. Tegelijkertijd ligt daar een kans. “De vraag groeit, onder meer door vergrijzing en doordat meer mensen weten dat reizen met een beperking wél kan en graag via een reisorganisatie boeken. Met meer kennis en betere samenwerking kun je die drempel verlagen en de markt vergroten.”

Een boek met tools
Een klant met een beperking wil op reis. En dan? Voor veel reisorganisaties begint daar de twijfel: wat kun je bieden en waar ligt je verantwoordelijkheid? “Veel organisaties willen wel, maar weten niet hoe ze het moeten aanpakken”, zegt Veroniek. “En wie denkt dat alles in één keer goed moet, begint vaak helemaal niet.” Haar advies: maak het klein. “Begin met één klant, één aanvraag of één product.”

In het boek All Aboard komen theorie, rechten en economische inzichten samen met verhalen van reizigers. Die laten zien waar reizigers tegenaan lopen, maar ook wat wel kan. De kracht zit in de concrete tools. Zo helpt een beslisboom bij de eerste keuze: pak je een aanvraag zelf op of verwijs je door naar een specialist? Klantreismodellen en gespreksformats brengen vervolgens in kaart wat iemand nodig heeft, van zorg op locatie tot hulpmiddelen en begeleiding. Want geen beperking is hetzelfde.

 “Ook vragen als: hoe ga je om met onzekerheid of eerdere negatieve ervaringen? Door dat concreet te maken, wordt het behapbaar. De tools helpen organisaties stap voor stap keuzes te maken en toegankelijkheid te vertalen naar beleid en communicatie, bijvoorbeeld op websites.”

Branche in beweging
Die praktische insteek komt op het juiste moment. Inclusiviteit staat hoog op de beleidsagenda van de brancheorganisatie ANVR. Toch is toegankelijk toerisme nog vaak een niche. Chris Knaap (ANVR) ziet dat dagelijks. “Gespecialiseerde aanbieders hebben veel kennis, die in de reguliere sector vaak niet tot zo’n niveau ontwikkeld is. Dat heeft voor- en nadelen. De branche kent hooggespecialiseerde bedrijven, die bovendien al samenwerken met de rest van de sector, maar uiteindelijk zou het goed zijn als reizen in het algemeen toegankelijker wordt, zodat reizigers overal terechtkunnen.”

Volgens hem begint het bij bewustwording. “Toegankelijkheid moet je vanaf het begin meenemen in hoe je reizen ontwerpt en aanbiedt.” Binnen de ANVR wordt daarom ingezet op aandacht voor het onderwerp, kennisdeling en het faciliteren van vakanties met een hulpvraag, onder meer via het Platform Aangepaste Vakanties.

“Veroniek speelt daarin een actieve rol. We benutten haar kennis zo veel mogelijk en helpen die te verspreiden, zodat de kloof tussen aanbieders verkleint. Haar boek zet het onderwerp echt weer op de kaart. Dat helpt enorm.”

Opleiden voor een andere praktijk
Blijvende verandering begint in het onderwijs, zegt Roksela Miha-Manné, voorzitter van de curriculumcommissie Tourism Management bij Inholland. De professionals van morgen bepalen immers hoe de sector er straks uitziet. Bij de opleiding Tourism Management is het profiel dit studiejaar aangescherpt, met meer focus op regeneratief, smart en inclusief toerisme. “Onze hogeschool leidt zelfbewuste professionals op die creatieve, toeristische oplossingen creëren en realiseren met duurzame impact voor een mooiere wereld."

Studenten werken aan campagnes en concepten voor verschillende doelgroepen en houden daarbij expliciet rekening met toegankelijkheid. De nadruk verschuift van theorie naar praktijk: ze testen locaties en analyseren hoe toegankelijk een bestemming echt is. “Inclusie gaat niet alleen over fysieke toegankelijkheid”, benadrukt Roksela. “Het gaat ook om je welkom voelen en echt kunnen meedoen. Als studenten dat niet zelf ervaren, begrijpen ze het niet.”

De ambitie is om toegankelijkheid structureel in het curriculum te verankeren. Dat vraagt ook iets van docenten. Daarom wordt gewerkt aan ‘train-de-trainer’-programma’s en ambassadeurs binnen de opleiding. De inzichten uit All Aboard dienen daarbij als praktische leidraad en inspiratiebron.

Van niche naar norm
“Toerisme en toegankelijkheid zijn nog te vaak gescheiden werelden”, besluit Veroniek. “Terwijl ze elkaar juist nodig hebben. Met meer kennis en betere samenwerking kunnen veel meer mensen wél op reis. Dat hoeft niet ver weg, ook een weekend in Nederland kan al het verschil maken. Maar daarvoor is een andere blik nodig.” Niet de beperking van de reiziger staat centraal, maar de omgeving die meebeweegt. “Het gaat erom dat we het samen mogelijk maken. Dat iedereen eigenaarschap voelt.”

Voor het eerst sinds jaren zien Amsterdammers weer meer voordelen dan nadelen van toerisme. Waar in 2022 ruim de helft van de inwoners vond dat de stad ‘vol’ was, zegt nu 52% dat toerisme kan groeien, mits het goed wordt georganiseerd. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van amsterdam&partners, Hogeschool Inholland en MMGY TCI Research.

De onderzoekers volgden bewonerssentiment rond toerisme in Amsterdam tussen 2018 en 2025. In die periode veranderde de houding van bewoners duidelijk: waar in 2022 nog een meerderheid van de bewoners vond dat de stad ‘vol’ was, is er nu meer openheid richting toeristen en meer bereidheid om bezoekers te verwelkomen. Inwoners erkennen de economische en culturele bijdrage van toerisme meer dan voorheen, maar zijn kritischer op de manier waarop toerisme wordt georganiseerd.

Geeske Sibrijns, onderzoeker: “Vergeleken met voorheen zijn meer Amsterdammers trots om toeristen in hun stad te zien. Bewoners zien hun stad als een speciale plek die ze graag aanbevelen. Tegelijkertijd zijn er meer zorgen, bijvoorbeeld over het verdwijnen van lokale tradities. Deze tegenstrijdige gevoelens laten ons zien dat inwoners hun stad graag willen delen, maar ook emoties kunnen ervaren, omdat hun stad te snel verandert.”

Toenemende steun voor maatregelen

Het onderzoek laat zien dat Amsterdammers niet tegen toerisme zijn. Ze willen vooral dat het op een manier wordt georganiseerd die goed is voor de stad en haar bewoners. Zij noemen onder meer:

• Beter spreiden van bezoekers over de stad (minder druk op het centrum);
• Duidelijke gedragsregels en communicatie voor bezoekers;
• Aanpassen van toeristenbelasting of tarieven;
• Routes of sturing om bezoekersstromen te leiden;
• Betere handhaving op overlast, zoals geluid, afval of drukte;
• Meer inspraak voor bewoners bij besluiten over toerismebeleid.

De steun voor dit soort maatregelen blijkt sinds 2022 te zijn toegenomen.

Zorgen blijven bestaan

Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat zorgen blijven bestaan over drukte en overlast – zoals onbeschoft gedrag, afval en geluid – maar ook over het verlies van lokale cultuur en verbondenheid met de stad. Met name bewoners die al langere tijd in Amsterdam wonen ervaren druk op hun buurt en dagelijks leven.

‘82 procent van Amsterdammers vindt toerisme nog altijd een probleem’, kopt Het Parool op basis van de onderzoekscijfers, terwijl de papieren krant schrijft: ‘Helft Amsterdam kan leven met de drukte’. De soms tegenstrijdige geluiden zijn kenmerkend voor het toerismedebat, zegt Ko Koens, lector New Urban Tourism en onderzoeker bij dit project, die geïnterviewd werd door Het Parool.

“Dat bewoners positiever worden, betekent niet dat we kunnen loslaten”, vult Maya Janssen, Managing Director Insights & Marketing bij amsterdam&partners aan. “Leefbaarheid is de basis voor een aantrekkelijke stad. Als zorgen van bewoners niet serieus worden genomen, komt het draagvlak opnieuw onder druk te staan. Daarom is het juist nu belangrijk om te sturen op kwaliteit, spreiding en gedrag. Toerisme moet bijdragen aan een stad waar bewoners zich thuis voelen en kunnen meedoen.”

Over het onderzoek

Het Resident Sentiment-onderzoek combineert drie meetmomenten (2018, 2022, 2025). Respondenten uit alle stadsdelen deelden via surveys hun kijk op drukte, leefbaarheid, cultuur, economie en toerismebeleid. Het onderzoek biedt inzicht in hoe Amsterdammers de ontwikkeling van toerisme ervaren en vormt een basis voor het gesprek over hoe toerisme kan bijdragen aan een aantrekkelijke en leefbare stad. 

Lees hier meer over het onderzoek Toerismebeleving van Amsterdammers of bekijk direct de onderzoeksresultaten.

Onzekerheden, extra kosten en onzichtbare drempels; voor mensen met een beperking is vakantie een logistieke hindernisbaan. Ondertussen blijft de reisbranche vooral ingericht op de gemiddelde, fitte reiziger. Onterecht, meent Veroniek Maat, Professional Doctorate kandidaat bij Hogeschool Inholland. Deze maand start zij een vijfjarig onderzoek naar toegankelijk toerisme. Vandaag publiceerde Trouw haar opiniestuk, in aanloop naar de Vakantiebeurs, die plaatsvindt van 8 tot en met 11 januari.

Volgens Veroniek, verbonden aan het lectoraat New Urban Tourism, moet toegankelijkheid een vanzelfsprekend, integraal onderdeel van reisontwerp worden. Het gaat namelijk om een grote doelgroep. Niet alleen de twee miljoen mensen met een aanwijsbare, bijvoorbeeld lichamelijke of verstandelijke, beperking, maar onder andere ook om mensen met chronische aandoeningen, ouderen of mensen met overgewicht. Met meer dan twee miljoen mensen betreft het een groep mensen met toegankelijkheidsbehoeften die bovengemiddeld reisbereid is.

Het is niet alleen een morele en juridische kwestie, maar ook een economische. De wereldwijde markt voor toegankelijk toerisme vertegenwoordigt een waarde van bijna 150 miljard euro en groeit jaarlijks met ruim 7 procent. Dit is een van de sterkst groeiende segmenten in de sector. Elke drempel die wordt weggenomen, opent een markt die nu grotendeels onbenut blijft.

Veroniek pleit voor beter inzicht in de klantreis van mensen met een beperking en een drastische verbetering van de informatievoorziening. Ook moeten luchtvaartmaatschappijen, hotels, vervoerders, attracties en gespecialiseerde reisorganisaties intensiever gaan samenwerken. Toegankelijkheid werkt alleen als de reisketen als geheel functioneert.

Lees het hele opiniestuk in Trouw.

Op donderdag 11 december vond in Pakhuis de Zwijger het publieke event ‘Possibilities for Regenerative Tourism’ plaats. De bijeenkomst maakte deel uit van een meerdaags programma over regeneratief toerisme binnen het Europese ConnAct-project, een samenwerking tussen Pakhuis de Zwijger, de gemeente Amsterdam en Hogeschool Inholland. Onderzoekers, studenten, beleidsmakers en professionals gingen met elkaar in gesprek over hoe toerisme kan bijdragen aan leefbaarheid, welzijn en sociale cohesie in de stad.

Click here for English

Regeneratief toerisme: een andere manier van kijken en werken

Centraal stond de vraag wat regeneratief toerisme in de praktijk betekent. Niet als vastomlijnde definitie, maar als een andere manier van kijken en werken: plaatsgebonden, op de lange termijn en in nauwe relatie met lokale gemeenschappen en ecosystemen. Regeneratie werd daarbij benaderd als een proces dat groeit vanuit hyperlokale, kleinschalige experimenten, waarin samen met bewoners wordt getest, geleerd en gebouwd aan blijvende waarde voor de plek.

Van theorie naar praktijk: pioniers en beleid

Roos Gerritsma, associate lector Urban Leisure & Tourism Lab, ging in op regeneratief denken vanuit levende systemen en liet zien hoe dit vorm krijgt in praktijkonderzoek en onderwijs. Anouschka Trauschke, programmamanager regeneratief toerisme, belichtte de rol van regeneratieve pioniers in Amsterdam en de Metropoolregio, waar kleinschalige initiatieven laten zien hoe toerisme kan bijdragen aan lokale waardecreatie.

Concrete voorbeelden, zoals buurtinitiatieven, lokale voedselprojecten en het Buurthotel, lieten zien hoe toerisme kan bijdragen aan het versterken van buurtidentiteit en sociale verbinding. Ook de rol van beleid kwam aan bod. De gemeente Amsterdam benadrukte het belang van vertrouwen en maatschappelijke waarde, boven snelle of eenvoudig meetbare opbrengsten.

Regeneratie vraagt ook om innerlijke verandering

Tijdens de avond was er ook een korte embodied interventie van onderzoeker Jimena Diamint. Via een begeleide mindfulness-oefening nodigde ze deelnemers uit om niet alleen cognitief, maar ook lichamelijk en emotioneel te reflecteren op hun relatie tot toerisme, de plek en elkaar. Daarmee wist ze regeneratief toerisme expliciet te verbinden aan innerlijke verandering en mindset-verschuivingen.

Leren en ontwerpen in de stad

Studenten van het Urban Leisure & Tourism Lab presenteerden daarnaast projecten uit Amsterdam-Noord, waaronder een succesvolle night market op het Buikslotermeerplein, waarin lokale makers, projecties en buurtgerichte interventies werden ingezet om sociale verbinding, veiligheid en trots op de wijk te versterken.

Onderdeel van een meerdaags programma

Het event in Pakhuis de Zwijger was onderdeel van een breder programma. Het volgde op een sessie bij het Urban Leisure & Tourism Lab, gepresenteerd door lab coach Zac Woolfitt, en werd voorafgegaan door de Regenerative Tourism Hack: een mini-hackathon bij Hogeschool Inholland, georganiseerd en gefaciliteerd door ENSUT-projectmanager Luca von Prittwitz en Jimena Diamint. Tijdens deze sessie verkenden studenten, onderzoekers, professionals en EU partners hoe AI kan bijdragen aan een regeneratieve en inclusieve bezoekerseconomie, of waar juist alternatieven nodig zijn die menselijk contact, creativiteit en democratische waarden centraal stellen.

Regeneratief toerisme als gezamenlijke zoektocht

De avond maakte duidelijk dat regeneratief toerisme geen buzzword is, maar een gezamenlijke zoektocht die groeit in de verbinding tussen onderzoek, onderwijs, beleid en praktijk.

Meer informatie en de terugkijklink zijn te vinden op de website van Pakhuis de Zwijger.

Nog even en de kerstvakantie breekt aan. Voor veel mensen een zorgeloze tijd om er eens op uit te trekken. Maar zo zorgeloos is zo’n trip niet voor mensen met een beperking. Want hoe toegankelijk zijn de bestemmingen, de plekken van overnachting en het vervoer er heen? Veroniek Maat had jarenlang een reisorganisatie om te werken aan toegankelijkheid en inclusie. Nu zet ze zich hiervoor in als professional doctorate (PD).

Read article in English

Veroniek volgde een studie in toerisme aan de Wageningen University en liep daarvoor stage in Nieuw-Zeeland. Ze kwam daar in contact met een hoogleraar die onderzoek deed naar toegankelijkheid van toerisme, waarop Veroniek zich afvroeg waarom het onderwerp niet aan bod kwam in haar studie. “Mensen met een beperking hebben niet alleen te maken met obstakels in het reizen, er is ook weinig of geen informatie over hoe toegankelijk een reis of bestemming is, waardoor ze niet weten waar ze aan toe zijn.” Terug in Nederland liet het vraagstuk haar niet meer los. Ze schreef er blogs over en zette een gespecialiseerde reisorganisatie op: Accessible Travel Netherlands.

Verplichting tot inclusie
Na tien jaar stopte Veroniek als ondernemer. Nu is het Veronieks missie als PD-kandidaat om reisorganisaties te bewegen meer te doen aan toegankelijkheid. “Je hebt twee soorten aanbieders”, zegt ze. “Er zijn specialisten die zich puur richten op aangepaste reizen. Daarnaast zijn er de reguliere reisorganisaties die nagenoeg niets op dit vlak bieden. Daar zit een groot gat tussen voor mensen die aanlopen tegen de relatief dure aangepaste reizen. Ik wil de reguliere reisbranche bewust maken van de morele en juridische verplichting inclusiever te zijn. Daarnaast is het economisch ook slim om reizen inclusiever te maken; veel potentiële reizigers blijven nu thuis.” 

Nationaal beleid
Doel van Veronieks PD-onderzoek is om het aanbod van algemene reisorganisaties inclusiever te maken en de gespecialiseerde aanbieders te ondersteunen bij professionalisatie. “Belangrijk is dat er meer samenwerking tussen beide soorten organisaties ontstaat zodat het ‘gat’ in het aanbod voor mensen met een beperking verdwijnt.” Veroniek heeft daarvoor verschillende interventies op het oog. “Op macroniveau gaat het om nationaal beleid waarbij ik me onder meer richt op het ministerie van Economische Zaken en brancheorganisatie ANVR.”

Reisorganisaties en reizigers
Veroniek zal ook samenwerken met enkele reisorganisaties om samen met het ANVR-Platform Aangepaste Vakanties te werken aan bewustwording en voorlichting, bijvoorbeeld door e-learning. Daarnaast zet ze zich in voor kennisontwikkeling van organisaties van aangepaste reizen. “Uiteraard richt ik me ook op reizigers zelf”, zegt ze. “In focusgroepsessies zoom ik in op hun individuele problemen met reizen en de emoties richting de reisbranche.”

Aangepaste opleiding
Studenten Tourism Management van Inholland krijgen een rol in het onderzoek. “Sinds dit studiejaar is het profiel van de opleiding aangepast met oog voor regeneratief, smart én inclusief toerisme. Studenten krijgen onder meer gastcolleges van experts en gaan op excursie om de toegankelijkheid van bijvoorbeeld een hostel of een evenementenlocatie te beoordelen. Zo raken zij bewust van het onderwerp en pakken ze het met kennis van zaken op als ze er later in de branche mee te maken krijgen of willen aankaarten.”

Systemisch co-design
In afstemming met het lectoraat New Urban Tourism werkt Veroniek nu al aan een boek met de bedoeling bij te dragen aan de bewustwording bij professionals. Het beschrijft ook tools om werk te maken van een toegankelijk reisaanbod. “Het is op zichzelf een interventie waarvan ik het effect in mijn PD-onderzoek wil onderzoeken.” In haar onderzoeksaanpak volgt ze de methode van design thinking. “Het begint bij het definiëren van het kernprobleem, daarna bedenk ik met de betrokkenen interventies, die ik vervolgens ga testen. Het is een voorbeeld ook van systemisch co-design waarin we in een learning community van beleidsmakers, reisorganisaties en mensen met een beperking de zaken die spelen op macro-, organisatie- en individueel niveau samenbrengen.”

Mens in plaats van massa
Het feit alleen al dat de verschillende mensen in de learning community samenkomen zou je een interventie kunnen noemen en een stap naar bewustwording. “Veel mensen kennen het probleem niet van mensen met een beperking. Maar als je het eenmaal wel ziet kun je het daarna niet meer niet zien. Mijn hoop is gericht op de transitie die het toerisme nu al doormaakt met meer focus op de mens in plaats van de massa. Daar hoort toegankelijk reizen bij voor iedereen.”

Meer weten? Lees hier meer over het onderzoek van Veroniek.

In 2025 vieren de Urban Leisure & Tourism Labs (ULTL) van Inholland hun jubileum: het lab in Amsterdam bestaat tien jaar, en de Rotterdamse variant blaast vijf kaarsjes uit. Wat begon als een gedurfd experiment buiten de muren van de hogeschool is inmiddels uitgegroeid tot een krachtig systeem waarin studenten, onderzoekers, bewoners en partners samenwerken en onderzoeken hoe toerisme en vrijetijdsbesteding kunnen bijdragen aan stedelijke vraagstukken en een leefbare plek voor bewoners en bezoekers.

Leren in de leefwereld

Sinds de start zijn de labs gevestigd in de wijken Amsterdam-Noord en Rotterdam-Zuid. Dit zijn gebieden die de afgelopen jaren zelf ook sterk in beweging zijn geweest. “Toen wij in Amsterdam-Noord begonnen, was het nog helemaal niet hip of toeristisch”, blikt Roos Gerritsma, lab lead van ULTL A’dam, terug. “We zijn echt met de buurt meegegroeid.”

De labs zijn niet zomaar onderwijsplekken, maar zogeheten ‘living labs’: plekken waar studenten uit verschillende landen en vanuit verschillende opleidingen samen aan de slag gaan met actuele, complexe vraagstukken van bewoners en organisaties uit de buurt. “Het is onderwijs in de echte wereld”, zegt learning director Zac Woolfitt. “Midden in de samenleving, verbonden met de community.”

Een bijzondere leeromgeving

In de afgelopen vijf jaar werkten in totaal 195 studenten in het lab in Rotterdam, en 236 in Amsterdam. In Amsterdam doen studenten vaak hun minor in het lab, terwijl Rotterdam zich sinds 2024 vooral richt op afstudeerders die zelfstandig onderzoek doen naar praktijkvragen.

De living labs zijn daarmee uitgegroeid tot meer dan opleidingsplekken: het zijn hubs voor sociale innovatie en transitiegericht leren. En hoewel het werken in het lab soms even slikken is voor studenten, ze worden ‘in het diepe gegooid’, zijn ze achteraf vaak razend enthousiast. “Studenten zijn onze beste ambassadeurs”, vertelt Maaike de Jong, community manager ULTL Rotterdam.

Successen

De labs kunnen trots zijn op hun resultaten. In Amsterdam maakten studenten onder meer het Verhalenbankje en de Wensmuur, initiatieven die bewoners en partners letterlijk en figuurlijk met elkaar verbinden, vertelt Jeroen Jager, community manager ULTL Amsterdam. In Rotterdam ontstonden projecten als Mi Lobi Zuid, een symbool van vertrouwen in de buurt, en Koningsdag op Zuid, waarin studenten samen met bewoners en partners een viering op poten zetten. Ko Koens, lector New Urban Tourism en lab lead ULTL R’dam: “Door deze succesvolle projecten ervaart iedereen dat kleine interventies grote impact kunnen hebben.”

Dankzij de labs hebben de onderzoekers van Inholland ook een aantal subsidies toegekend gekregen. Bijvoorbeeld voor het driejarige Europese onderzoeksproject SMARTDEST dat gericht was op toerisme en social rechtvaardigheid in steden, en het Coe CI-project Van gebiedsrouw naar Wow. Daarnaast zijn de labs, die deel uitmaken van het European Network of Living Labs (ENoLL), de enige living labs rond het thema stedelijke toerisme en vrijetijdsbesteding in Europa.

Leerervaringen

Ook gaat er soms iets anders dan verwacht. Dat is leerzaam voor zowel de studenten als het lab-team. Zo leidde het uitreiken van budgetten aan studentenprojecten onverwacht tot extra druk, in plaats van motivatie. En niet alle interacties met buurtbewoners zijn positief. “Soms krijg je keiharde reacties terug”, vertelt Zac. “Maar ook daar leren we van.” Roos benadrukt het belang van duidelijke communicatie met partners over wat studenten wel én niet kunnen leveren: “Verwachtingen managen en ruimte voor leren creëren is cruciaal.”

Vooruitkijken: nieuwe vormen, hetzelfde doel

Beide labs staan aan de vooravond van verandering. De vorm en fysieke locatie zijn niet in beton gegoten, maar buiten kijf staat dat het netwerk blijft. In Amsterdam wordt gekeken naar een andere plek dichtbij de huidige in de Modestraat. Rotterdam beweegt richting een ‘citylab’ waarin ook lectoren uit andere domeinen participeren, een kans voor meer interdisciplinaire samenwerking. Onderzoeker Donagh Horgan kijkt vooruit: “We willen nog meer teruggeven aan de community en onze bijdrage verder verspreiden, van Zuid naar andere wijken.”

Wat blijft, is de kern van het lab-onderwijs: leren door te doen, samen met de stad.

Twee hinkelbanen, een snelheidsmeter en plantenbakken met foto’s en verhalen van bewoners uit de wijk: Carnisse Poort in beweging is officieel geopend. Dit geeft het gebied extra kleur en maakt het een fijnere plek voor bewoners en bezoekers. Dat is de ambitie waar het Urban Leisure & Tourism Lab van Hogeschool Inholland al vijf jaar aan werkt in Rotterdam Zuid.

“Toen ik de hinkelbanen voor het eerst zag, durfde ik er niet eens op te gaan staan. Terwijl dat natuurlijk juist de bedoeling is!” lacht grafisch ontwerper Laura Aranda Morales. Ze is supertrots op haar ontwerp. “Als ik dit zie, denk ik yes! Over alle woorden is nagedacht, ze weerspiegelen de wijk. Het ontwerpproces was een puzzel vanwege alle elementen die erin mochten: welke woorden, welke kleuren en hoe maak ik het speels? Het 3D-effect is mijn signature.”

Kracht van de buurt zichtbaar maken
Laura was natuurlijk aanwezig tijdens de opening, net als Houcem Bellakoud en Jeanthalou Haynes (midden op de foto) van Unity in Diversity. Dat is een Rotterdams platform dat kunst, cultuur en participatie inzet om mensen te verbinden en de kracht van de buurt zichtbaar te maken. Zij hebben het volledige creatieve concept van Carnisse Poort in Beweging ontwikkeld in samenwerking met Laura.

‘Art’ in de wijk
Ook Karin Herweijer was er (links op de foto); zij deed haar afstudeeronderzoek naar ‘art’ in de wijk bij het Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam. Ze onderzocht hoe kunst verbinding brengt in een wijk. Daarvoor sprak ze zo’n dertig buurtbewoners tijdens het schilderen van de gevel van het oude ABN Amro-pand naast Zuidplein waar het lab van Hogeschool Inholland gevestigd is.

Voor alle leeftijden
“Zij gaven aan dat herkenning en kleur belangrijk zijn, plus dat het écht over Zuid moet gaan. Op basis hiervan bedacht ik de plantenbakken met foto én verhaal als verbinder in de wijk. Het zijn inwoners die de wijk maken, want iedereen in Rotterdam Zuid heeft een rol. Samen met de hinkelbaan, de snelheidsmeter en de veldbloemen maakt het een vrolijk pleintje waar het leeft én het is voor alle leeftijden.”

Gezonde wijk in brede zin
Karins idee van de plantenbakken heeft dus ‘het zaadje geplant’ voor de latere hinkelbaan en snelheidsmeter. Na Mi Lobi Zuid (de gevelschildering van het voormalige ABN Amro-kantoor) is De Carnisse Poort voor Inholland de  tweede interventie in healthy placemaking: een gezonde wijk maken in de breedste zin van het woord. De Carnisse Poort is onderdeel van een bredere aanpak om de aantrekkelijkheid, leefbaarheid en veiligheid in en rondom Hart van Zuid te verbeteren. Een mooi voorbeeld van hoe het lab werkt: grote impact maken met kleine interventies door studenten en onderzoekers in en met het lokale netwerk.

Dit gebeurt in samenwerking met bewoners, gemeente Rotterdam, Stichting Zie Hart van Zuid, Urban Leisure en Tourism Lab Rotterdam en lokale partners. Specifiek voor het Healthy Placemaking project is dit het consortium: Hotelschool The Hague, HZ University of Applied Sciences, Winkelcentrum Zuidplein, Sportbedrijf Rotterdam, Theater Zuidplein, Rotterdam Ahoy en Hogeschool Inholland.

Vorige week heeft Roos Gerritsma, associate lector bij ARC Research Center, de eerste fase van haar Professional Doctorate (PD) gepresenteerd. Deze presentatie vormt de basis voor haar verdere PD-traject naar stedelijk regeneratief toerisme.

Tijdens een positief en constructief gesprek besprak Roos haar portfolio met lector dr. Ko Koens (Inholland), lector dr. Karoline Wiegerink (Hotelschool The Hague), senior projectmanager Anne Ruiter (Dienst Grond&Ontwikkeling bij Gemeente Amsterdam) en managing director Insights & Marketing Strategy Maya Janssen RDM (amsterdam&partners).

In haar portfolio kwamen alle stappen aan bod die zij heeft gezet op het gebied van datamanagement, verdiepende studies, lab-innovaties, zelfreflecties en haar paper: Activating an urban regenerative tourism approach: practices and interventions via a living lab setting in Amsterdam North. Deze paper, die zowel theoretisch als praktijkgericht is, vormt de basis voor haar verdere case study.

Roos Gerritsma: “Ik ben nu ongeveer op een kwart van mijn PD-traject. Afgelopen 15 maanden heb ik de kernelementen van mijn studie uiteen kunnen zetten, die je terugziet in de titel van de paper. Tijdens het assessment gaf dit een mooi uitgangspunt om hier, vanuit ieders perspectief over van gedachten te wisselen. Het gaf tevens een bevestiging van waar ik me komende jaren in zal gaan verdiepen, namelijk: de relatie tussen interventies te co-creëren – in dit geval Amsterdam Noord – en hoe dat van invloed kan zijn op een algemener, systemisch niveau. Ik zal mijn Loops for Labs model gaan testen en meten welke impact/doorwerking we hiermee als Urban Leisure & Tourism Lab Amsterdam bereiken.”

Press here for English

Toerisme levert niet alleen geld op. Als we het goed weten te organiseren, draagt toerisme – en breder nog: de vrijetijdssector – ook bij aan een duurzame en veerkrachtige samenleving. “Daarvoor is wel een systemische verandering nodig”, zegt Ko Koens, lector New Urban Tourism. Hij is dan ook blij om die verandering in gang te zetten binnen de nieuwe SPRONG-groep Gastvrije Transities. Met steun van Regieorgaan SIA door toekenning van een subsidie van 2 miljoen euro, werkt Inholland de komende acht jaar samen met drie andere hogescholen.

Nationaal en internationaal blijft de vrijetijdssector groeien. Daar is niet iedereen blij mee. Op plekken waar sprake is van overtoerisme levert het spanningen op met de omgeving. Bovendien kan toerisme een flinke wissel trekken op milieu en klimaat. “Het is zaak om de weeffouten in toerisme aan te pakken en toe te werken naar een systemische transitie om de potentiële maatschappelijke waarde van toerisme te benutten”, stelt Ko.

Transitie in gang zetten
Ko noemt verschillende voorbeelden waarin de vrijetijdssector zijn maatschappelijke waarde bewijst. Zoals een Amsterdams hotel dat zijn deuren openstelt voor tijdelijke thuislozen. Of rondvaarttochten waarbij afval uit de gracht wordt gevist. “Met de nieuwe SPRONG-groep Gastvrije Transities kunnen we zulke initiatieven opschalen en de transitie in het vrijetijdsdomein in gang zetten.”

SPRONG-groep Gastvrije Transities
De SPRONG-groep Gastvrije Transities is een samenwerking tussen NHL Stenden Hogeschool, Breda University of Applied Sciences, HZ University of Applied Sciences en Inholland. “Het is heel goed dat we ons onderzoek samenbrengen en met een gezamenlijke bril kijken naar de vraag hoe toerisme werkt en hoe we transities kunnen initiëren, faciliteren en versnellen”, zegt Ko. “Het sluit aan op eerdere vormen van samenwerking waartoe we met Inholland het initiatief hebben genomen: het Expertise Network Sustainable Urban Tourism en het Lectorenplatform Duurzaam Stedelijk Toerisme, waarin we onderzoeken hoe toerisme waarde kan toevoegen aan een stedelijk gebied.”

Vier thematische arena’s
Binnen de groep Gastvrije Transities voert elke hogeschool haar eigen praktijkgericht onderzoek uit binnen de eigen regio gericht op een eigen overkoepelend transitiethema. Zo concentreert Inholland zich binnen de Metropoolregio Amsterdam op regeneratieve gebiedsontwikkeling. De hogescholen stellen elk een transitiemanager aan om kennis van deze vier zogeheten arena’s met elkaar en met het werkveld te delen en te helpen toepassen.

Penvoerder NHL Stenden Hogeschool
NHL Stenden Hogeschool voert de leiding over de samenwerking. Stefan Hartman is er hoofd van het European Tourism Futures Institute (ETFI). “In de vrijetijdssector zijn vooral kleinere organisaties actief. Voor hen is het lastig om grote maatschappelijke vraagstukken aan te pakken of hun initiatieven breed te delen. Door de samenwerking in de SPRONG-groep hebben wij de organisatiegraad om te helpen hun impact te vergroten. De SPRONG-subsidie biedt ons rust en ruimte om onze samenwerking vorm te geven en de tijd die nodig is voor de transitie: na vier jaar volgt opnieuw een periode van vier jaar waarin we elkaar als hogescholen én het werkveld beter kunnen vinden en spin-offprojecten realiseren.”

Leren van elkaar
Stefan ziet Inholland als een logische partner. “Voor de transitie in de vrijetijdssector gaat het om voorlopers, mensen die het verschil maken. Dan kun je niet heen om iemand als Ko. Bovendien is het van toegevoegde waarde dat Inholland zich met praktijkgericht onderzoek richt op de grootstedelijke omgeving met vraagstukken rond bijvoorbeeld placemaking. Daar kunnen de hogescholen in de andere regio’s veel van leren, zoals Inholland kan leren van bijvoorbeeld het thema duurzaamheid dat sterk speelt in onze Friese regio. Door de thematische en regionale verdeling vullen we elkaar mooi aan.”

Actief betrokken studenten
“Voor de positionering van Inholland in het vrijetijdsdomein is de samenwerking heel goed”, zegt Ko. “De nieuwste inzichten vanuit de SPRONG-groep kunnen we meteen benutten voor ons onderwijs en voor onze partners in het werkveld. Studenten zijn in onze Urban Leisure & Tourism Labs actief betrokken bij onderzoeksprojecten rond cases die echt en daardoor heel aantrekkelijk zijn. In de Metropoolregio Amsterdam willen we onze labactiviteiten verder opschalen.”

Metropoolregio Amsterdam
De Metropoolregio Amsterdam is al langere tijd partner van Inholland. “We hebben al eens samen met Inholland studentenopdrachten uitgezet”, zegt programmamanager Toerisme Tim Putting. “Met Inholland willen we aan de slag om toerisme duurzamer te maken. Toerisme kan een positieve rol spelen bij de ontwikkeling van ons gebied. We hebben in samenspraak met partners een strategische agenda opgesteld, onder meer om de brede welvaart van inwoners te bevorderen en ervoor te zorgen dat draagvlak voor toerisme blijft bestaan. Bijvoorbeeld door toeristenstromen te sturen of door te onderzoeken op welke manier toeristenbelasting ingezet kan worden om duurzamer bezoekersgedrag te stimuleren. Hopelijk kunnen we via de SPRONG-groep leren van andere regio’s in Nederland en kan de nieuw aan te stellen transitiemanager nieuwe initiatieven in onze regio onder de aandacht brengen en uitbreiden.”

Naast de vier hogescholen, zijn de volgende partners betrokken:
CELTH, NBTC, Metropoolregio Amsterdam, Provincie Noord Holland, Provincie Friesland, Ontwikkelingsgroep Friesland, BéBouw Midreth Brabant, Provincie Noord Brabant, Provincie Zeeland en Ontwikkelingsregio Zeeland.

Roos Gerritsma en Donagh Horgan, lableads van het Urban Leisure & Tourism Lab in Amsterdam en Rotterdam, hebben bijgedragen aan het nieuw uitgekomen boek Tourism Interventions: Making or Breaking Places. Dit boek gaat over manieren om toerisme positief te beïnvloeden. Het geeft studenten, onderzoekers en academici nieuwe ideeën over hoe ze toerisme duurzaam kunnen ontwikkelen en organiseren, zodat bestemmingen beter bestand zijn tegen toekomstige problemen.

Roos en Donagh hebben hoofdstuk 9 geschreven met de titel: ‘The Urban Leisure and Tourism Labs as Incubators for Sustainable Tourism Interventions: Sharing Insights from Educational Research Perspectives on Regenerative Placemaking in Amsterdam and Rotterdam.’ 

Dit hoofdstuk beschrijft een Nederlandse case study over de eerste toeristische living labs, opgericht in Amsterdam en Rotterdam. Deze labs bieden een unieke omgeving voor het bedenken van positieve toeristische interventies en betrekken een brede groep belanghebbenden. Ze stimuleren samenwerking tussen publieke, private en maatschappelijke sectoren, en zien studenten als belangrijke partners. Het hoofdstuk bespreekt de uitdagingen en kansen van de labs in hun beginjaren en toont enkele van de meest impactvolle ideeën, zoals de BMX-routes Zuidplein en het Inclusieve Welkom Pad. Het benadrukt het belang van samenwerking, experimenteren en continue feedback voor succesvolle interventies in stedelijk toerisme.

Associate lector New Urban Tourism Roos Gerritsma was 22 juni te zien in de uitzending van EenVandaag. In het item over een verhuurverbod voor toeristische appartementen in Barcelona, sprak zij zich uit over de maatregel en de mogelijke oplossing van de krapte op de woningmarkt in de Spaanse hoofdstad.

Verhuurverbod tegen problemen op woningmarkt
De gemiddelde huurprijs is nergens in Spanje zo hoog als in Barcelona, waardoor het voor inwoners onbetaalbaar geworden is. De burgemeester van de stad heeft een verhuurverbod aangekondigd dat ingaat in 2028. 
 

Waterbedeffect
Roos Gerritsma vertelde in de uitzending over deze maatregel. Zij denkt niet dat dit alle problemen oplost, omdat toerisme één van de factoren is die van invloed is. Ze waarschuwt ook voor het ‘waterbedeffect’, waarbij het probleem zich verplaatst naar andere plekken, en wijst ons op onze eigen verantwoordelijkheid wanneer we zelf de toerist zijn.
 

Sociale huurwoningen
Roos heeft collega Paolo Russo geraadpleegd over de situatie in Barcelona. Paolo is hoogleraar aan de Universiteit van Tarragona (Spanje) en was projectleider van het SMARTDEST-project (2020-2024), waar Roos ook aan meewerkte. Volgens beiden zou de stad de focus moeten leggen op het bouwen van betaalbare sociale huurwoningen.

Benieuwd naar de uitzending? Je kunt hier het item terugkijken en het artikel lezen n.a.v. het interview met Roos.

For English press here

Het Leisure & Tourism Lab (ULTL), met locaties in Amsterdam en Rotterdam, is geaccrediteerd als lid van het Europese Netwerk van Living Labs (ENoLL). Daarmee zijn zij het eerste lab gericht op toerisme en leisure dat is toegelaten tot dit netwerk, een bijzondere prestatie! ENoLL is de internationale, onafhankelijke non-profit organisatie van erkende Living Labs. Hun doel is het bevorderen van de wereldwijde ontwikkeling van Living Labs als open innovatie-ecosystemen op basis van co-creatie en grens- en sectoroverschrijdende samenwerking. In hun beoordeling van het ULTL zegt het ENoLL: “ULTL heeft een sterk en inclusief governancemodel en weet op doeltreffende wijze veel verschillende stakeholders te betrekken. Hun uitgebreide ervaring met het opzetten en leiden van een living lab wordt onderbouwd met overtuigende bewijzen.”

Peggy van Schijndel, manager van het Kenniscentrum Creative Business: “Deze accreditatie door ENoLL is een mooie erkenning en waardering door externe partners en experts voor de manier van werken die we in de loop van de jaren hebben ontwikkeld: niet even snel onderzoek komen doen, maar langdurig bijdragen aan een gebied en een vraagstuk. Niet denken in quick fixes voor complexe problemen, maar interventies ontwikkelen die de betrokkenheid van alle stakeholders én hun inzicht in de complexiteit vergroten. Zo leren we ook over methoden van co-creatie en participatie. Afgelopen week startten opnieuw twee groepen van young professionals in deze labs, en die brengen vanaf het begin kennis in vanuit hun discipline, vanuit ervaringen in het werkveld, vanuit hun persoonlijke ervaring als bezoeker of toerist - én heel waardevol: regelmatig ook lokale kennis als bewoner. 

For English press here.

Volgens Frank Radstake van ANVR is het ontwikkelen van een nieuwe duurzaamheidsambitie voor de reissector belangrijk en urgent: “Er is een politieke en maatschappelijke werkelijkheid waar we als reisbedrijven mee te maken hebben zoals het Klimaatakkoord van Parijs, de bijmengverplichtingen voor airlines in 2030 en de UNWTO Glasgow Declaration. Daarnaast zijn er ook morele en ethische redenen waarom we hiermee aan de slag zullen moeten. Bovenal is er ook een economische noodzaak; als we ook in de toekomst een ‘licence to operate’ willen hebben, zullen we een transformatie moeten ondergaan naar een sector waar intrinsiek duurzaamheid, gelijkheid en inclusiviteit de norm zijn.”

Lees hier het hele nieuwsbericht

Uitdagingen en kansen in ‘Placemaking After Dark’
Nadat de samenwerking werd beklonken, volgde er een brainstorm voor het te kiezen project voor studiejaar 2023-2024. Die resulteerde in de uitdagende challenge Circular Placemaking After Dark in het Hart van Zuid. Iris Kerst, Programma Manager Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam vertelt daarover: ‘Placemaking gaat over het her- of opwaarderen van een plek. Over het transformeren van space naar place, als een betekenisvolle plek. Leefbaarheid, duurzaamheid,  circulariteit én inclusiviteit  lopen tezamen als een rode draad door de aanpak. In de doelstelling om tot verbetering van de veiligheid te komen, hebben de studenten en onderzoekers van dit Living Lab en Rabobank elkaar gevonden. Gezamenlijk zoeken we naar de angel van het vraagstuk en hoe die eruit te halen. Hoofddoel is de veiligheid rondom metrostation Zuidplein ‘after dark’ te verbeteren. De plek moet mooi zijn, maar ook functioneel en betekenisvol voor de samenleving.’

Studenten pitchen duurzame oplossingen
Onze betrokken studenten pitchen hun bevindingen aan afgevaardigden van Rabobank, al dan niet met visuele prototypes. ‘Als stakeholder zijn we zeer betrokken en bieden niet alleen kennis, maar ook budget om concepten van de studenten uit te laten voeren. Uit alle ideeën selecteren we samen de beste’,  licht Wesley toe. ‘Tijdens de juryronde zagen we concrete pitches met goed doordachte, werkbare oplossingen. Creatief en eigentijds. Als Rabobank hebben wij er alle vertrouwen in dat deze challenge zal leiden tot duurzame oplossingen. Niet alleen de plek zelf, maar Rotterdam als geheel zal er beter van worden.’

(Nog) duurdere vliegtickets zijn lang niet voldoende om ons reisgedrag te veranderen. Sterker nog, er is slechts een klein deel dat daardoor switcht en voortaan de trein of bus pakt naar een vakantiebestemming binnen Europa. Dit zei Inholland-lector Ko Koens (New Urban Tourism) eind vorige week in een reactie tegen RTL Z Nieuws (vanaf 9.48 minuten).

Ko Koens baseert zijn reactie op resultaten van recent onderzoek dat hij namens het Expertise Netwerk Sustainable Urban Tourism (ENSUT) van Hogeschool Inholland deed in samenwerking met Erasmus universiteit onder ruim 4000 Europese inwoners vanuit vijf verschillende steden. De uitkomsten laten zien dat een algemene prijsverhoging van vliegtickets er hoogstwaarschijnlijk niet voor zorgt dat mensen massaal het vliegtuig laten staan. Tenminste niet voor vluchten binnen Europa. Bij een prijsstijging van 33% zegt slechts 10% van de respondenten over te stappen op de trein.

Dat een algemene verhoging van vliegprijzen weinig impact heeft, komt volgens Koens door het feit dat veel bestemmingen binnen Europa simpelweg beter en sneller te bereiken zijn met het vliegtuig in plaats van met de trein. Of in ieder geval, dat voelt zo voor de reiziger. Terwijl je op de luchthaven relatief gezien ook al veel reistijd kwijt bent. “Ook onervarenheid speelt een rol. Veel mensen hebben geen ervaring met het boeken van treinreizen binnen Europa.”

 Wat echter nog meer zou helpen is als alternatief vervoer daadwerkelijk aantrekkelijker wordt, met treinen en bussen die vaker, sneller en directer gaan dan nu het geval is.

Gehoord en gezien worden, de burger betrekken, participatie: het zijn van die begrippen die regelmatig vallen als oplossingen voor de groeiende kloof tussen overheid en burgers. Ondanks goede intenties blijkt dat in de praktijk een broos en nogal moeizaam proces te zijn, waarbij betrokkenen snel het gevoel krijgen dat ze slechts een symbolische functie hebben. Mensen raken vermoeid met de trage voortgang, haken af omdat hun ideeën verpletterd worden tussen de vele andere, of roepen op tot activistisme. Kan dat niet anders? Aan die vraag werken Roos Gerritsma, Donagh Horgan, Ellen Bulthuis, Swen Waterreus en Guido Stompff al geruime tijd samen binnen het kenniscentrum Creative Business. 
 

Nieuwe partner Stadsharttop
Eén van de belangrijkste partners die is aangehaakt is de Stadsharttop, een actief en invloedrijk bottom-up initiatief van allerlei mensen die zich verbonden voelen met het oude stadshart van Amsterdam (Nieuwmarktbuurt & Wallen). Samen geven ze mede vorm aan de toekomst van de buurt, op een ontwerpende manier: door initiatieven te bedenken waarin verschillende belangen samenkomen en die vervolgens ook uitgevoerd worden. Bijzonder dat in het overleg bewoners, ondernemers, beleidsmakers handhavers en andere ambtenaren samenwerken. Er is geen wij/zij taal, en slechts zelden hoor je iemand een oproep doen om iets te blokkeren. Het initiatief wil daadwerkelijk verandering, waarbij de betrokkenen zelf meedenken over en actief meehelpen aan de uitvoering. Geen burgerraad, maar een ‘burgerontwerpraad’.
 

Jaarlijkse conferentie Grooote Stadsharttop
Eenmaal per jaar is de Grooote Stadsharttop, een soort conferentie om vooral nieuwe initiatieven op te starten of om bestaande te verbreden. Ellen Bulthuis en Guido Stompff leidden daarin twee tafels met het thema de ‘Aanval op Afval’, dat gaat over één van de grootste ergernissen. Ze werken al een jaar samen met een kleine en steeds wisselende groep, als onverwachte bijvangst van het Europese SMARTDEST project. In de groep zitten (soms boze) burgers, ondernemers, lokale politici en een opvallend actieve vertegenwoordiging van de gemeente. Afval vormt volgens de bewoners al ‘eeuwen’ een onoplosbaar probleem, maar geleidelijk zijn er ideeën ontstaan om het aan te pakken. Samen, want eigenlijk blijkt dat er een nieuw ‘sociaal contract’ nodig is: het besef is ontstaat dat je niet kunt verwachten dat de gemeente ‘alles’ oplost, als mensen in de binnenstad – bewoners , ondernemers en bezoekers – zich niet houden aan basale afspraken.

Maar het eens zijn over een idee is één ding, of het ook werkt is een andere. Daarom wil de groep pilots verrichten. Eén daarvan moet gaan plaatsvinden in de Warmoesstraat, de ander is een initiatief waarbij mensen hun deel van hun staat schoon te houden. Er is nog een lange weg te gaan en er zijn nog duizenden beren op de weg….. maar het collectieve ontwerpproces proces vormt nu net de kern van het actieonderzoek!

Bekijk hieronder de aftermovie van de bijeenkomst. 
https://vimeo.com/864727766/864727766

For English press here 

Op 15 en 16 september waren Guido Stompff, lector Design Thinking, en Roos Gerritsma, associate lector Societal Impact Design, aanwezig op de SMARTDEST-eindconferentie in Barcelona, namens het hele Inholland-team dat afgelopen 3,5 jaar heeft gewerkt aan de Amsterdam case voor dit EU H2020-project. In het team participeerden vanuit het Kenniscentrum Creative Business ook Swen Waterreus, Ko Koens, Donagh Horgan en Ellen Bulthuis.

Op vrijdag 15 september presenteerde Roos het werk dat inzoomt op opgedane inzichten rondom het onduidelijke veld van wie er allemaal (niet) betrokken zijn bij het ontwikkelen van nieuw toeristisch beleid. Op grond van bijna 30 interviews met diverse stakeholders werd duidelijk dat hier geen eenduidig beeld over bestaat en het daarmee eens te meer aangeeft hoe complex het is om een dergelijk beleid vorm te geven. Voor de hand liggend daarbij is in Nederland om dit via participatieve wijzen te doen, maar zien deelnemers aan dergelijke trajecten hier steeds minder het nut steeds van in. Ook ‘koekoeksklok-participatie’, waarbij een partij eenmalig informatie komt ophalen of brengen, is daarbij niet helpend, maar wel veel voorkomend. Congresleden uit steden als Wenen, Lissabon, Napels en Barcelona herkenden dit. Eén van de vragen waar wij vanuit ons Kenniscentrum dan ook mee doorgaan is: hoe dan wél? Kunnen onze Urban Leisure & Tourism Labs in Amsterdam en Rotterdam daar enige verandering in aanbrengen? Vanuit de gemeente Amsterdam waren tevens drie beleidsmakers meegereisd, ook met hen gaan we deze vragen komende jaren nader verkennen.

Op de zaterdag was Guido de moderator van het publieke debat dat rondom vier centrale thema's door hem werd geleid. Hierbij waren vertegenwoordigers van verschillende achtergronden uitgenodigd, variërend van activisten, wetenschappers en journalisten tot de hotelwereld, én vanuit amsterdam&partners deed managing director Maya Janssen mee. Zij gaf onder andere aan dat amsterdam&partners insteekt op het gezamenlijke belang bij het medevormgeven van de stad waarin we willen wonen, werken en recreëren. Het waren boeiende gesprekken, waarbij we ons nogmaals realiseerden dat de meer zuidelijke landen zich explicieter lijken te richten op de politieke arena en het belang van de ‘urban commons’ (gedeelde voorzieningen in een stad, zoals infrastructuur, ziekenhuizen, parken, etc.).

Europese steden veranderen snel en worden steeds meer een ‘mobility hub’ van een mix van tijdelijke gebruikers (van expat tot exchange student, van bewoner tot toerist), met alle gevolgen van dien. Ook dit fenomeen zal de komende jaren op de onderzoeksagenda blijven staan voor de collega's van het lectoraat New Urban Tourism.

Komende weken worden alle onderzoeksdata verzameld uit alle steden, via deze link vind je meer informatie: www.smartdest.eu

For English press here.

Ook in de rustige zomermaanden wisten de internationale media lector New Urban Tourism Ko Koens te vinden. Hij werd geïnterviewd door The New York Times over het voornemen van de Amsterdamse gemeenteraad om het aanmeren van cruiseschepen in de binnenstad, bij de Passenger Terminal Amsterdam vlak naast het Centraal Station, niet langer toe te staan. Dit om af te rekenen met de vervuiling en het grote aantal toeristen die de ruim honderd cruiseschepen die jaarlijks Amsterdam aandoen met zich meebrengen.

En ook non-profit online magazine Reasons to be Cheerful wilde de visie van Ko graag horen in een artikel over de strategie van Barcelona om overtoerisme te bestrijden.

The New York Times: “Party time is over”
Ko Koens zegt in het artikel : “

Reasons to be cheerful: “Barcelona’s bold strategy”

In het artikel zijn de volgende quotes van Ko opgenomen:

Associate lector Roos Gerritsma van Hogeschool Inholland (Societal Impact Design en New Urban Tourism) krijgt als Professional Doctorate-kandidaat financiering toegekend vanuit Regieorgaan SIA. Met haar Professional Doctorate (PD) richt Roos zich op de vraag hoe Amsterdam toerisme op een regeneratieve manier kan ontwikkelen. Het gaat hierbij om toerisme dat in dienst staat van de stad en deze zelfs vitaler maakt, onder andere door belanghebbenden zoals bewoners en wijken erbij te betrekken en gezamenlijk oplossingen te ontwikkelen. 

In totaal zijn zeven financieringsaanvragen voor Professional Doctorate-kandidaten gehonoreerd. De financiering is onderdeel van de pilot voor een doctoraatstraject in het hbo: de Professional Doctorate (PD). De onderzoekers, afkomstig van verschillende hogescholen, gaan aan de slag met complexe problemen in de domeinen Maritiem, Gezondheid & Welzijn, en Leisure, Tourism & Hospitality. Ga voor het overzicht van de kandidaten naar deze pagina. 

Onderzoek naar regeneratief stedelijk toerisme
Roos Gerritsma  is als associate lector verbonden aan het Urban Leisure & Tourism Lab en aan het kenniscentrum Creative Business. Samen met collega's en studenten werkt ze aan de transitie van steden, onder meer via participatief actie -en ontwerpgericht onderzoek. Haar PD-traject ‘Regenerative urban tourism principles and practices as possible pathways for community capacity-building’ helpt Amsterdam haar toeristische ambities te verwezenlijken. Aangezien er in de (internationale) praktijk nog weinig voorbeelden zijn van regeneratieve toeristische praktijken, richt Roos zich allereerst met haar PD op een beter begrip van regeneratief stedelijk toerisme. Dit doet zij samen met studenten, docenten en werkveld vanuit het Urban Leisure & Tourism Lab in Amsterdam-Noord. Verwachte resultaten zijn een conceptueel kader voor regeneratief stedelijk toerisme en praktische inzichten op het gebied van community building, co-creatie, placemaking, het meten van impact en systeemverandering.

Startconferentie PD op 2 oktober
De PD-pilot is opgestart door de Vereniging Hogescholen in samenwerking met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Regieorgaan SIA. Officieel gaat de pilot maandag 2 oktober van start tijdens de Startconferentie PD, in bijzijn van demissionair onderwijsminister Robbert Dijkgraaf.

Het gaat deze dag over de bijdrage die de PD gaat leveren aan grote maatschappelijke uitdagingen, over de impact van de PD op kandidaten, praktijkpartners, hogescholen en het onderwijs. En ook over wat de PD betekent voor de wetenschap en het hoger onderwijsstelsel.

 De conferentie vindt plaats op 2 oktober op De Haagse Hogeschool / The Hague University of Applied Sciences. Je kunt gratis deelnemen. 

In de vierde editie van magazine PIT van Regieorgaan SIA met het thema Energietransitie en Duurzaamheid, vertelt Ko Koens over zijn onderzoek naar hoe de problemen die ontstaan door overtoerisme aangepakt kunnen worden: ‘Ironisch genoeg juist door elkaar op te zoeken!’

De laatste twintig jaar zijn problemen rondom overtoerisme, versterkt door de opkomst van goedkope vluchten, nieuwe bedrijfsmodellen zoals Airbnb, steeds urgenter geworden. Ook hebben social media steeds meer invloed. Koens benadrukt dat overlast niet alleen veroorzaakt wordt door de stereotiepe lawaaierige toerist, maar ook door de cultureel bewuste reiziger die nieuwe gebieden wil verkennen en in toenemende mate de openbare ruimte en diensten deelt met de lokale bevolking.

‘Uit ons onderzoek in zes Europese steden kwam naar voren dat belanghebbenden van de toeristenstroom elkaar niet makkelijk opzoeken’, vertelt Koens. ‘Zelfs niet binnen de gemeente. Laat staan dat partijen uit de toeristische industrie, vervoermaatschappijen, milieuclubs of burgers gezamenlijk bij het gesprek over overtoerisme werden betrokken.’

Ook bleek dat als gemeenten overtoerisme willen tegengaan, ze veel sneller met beleid moeten komen. En dat wordt een stuk makkelijker als andere partijen in de stad helpen met problemen signaleren en meedenken over de oplossing.

Om ervoor te zorgen dat al die partijen elkaar blijven ontmoeten om aan duurzaam toerisme te werken, is in het Europese vervolgonderzoek SmartCulTour een toolkit ontwikkeld, waarbij ook het Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam van Inholland betrokken was. Volgende stappen in het onderzoek van het lectoraat New Urban Tourism zijn erop gericht om de co-creatie van nieuw beleid tussen alle betrokkenen bij stedelijk toerisme makkelijker te maken.

Het pas gelanceerde Expertisenetwerk en Lectorenplatform Duurzaam Stedelijk Toerisme (ENSUT) gaat daarbij enorm helpen. Binnen het netwerk delen lectoraten uit het hele land hun kennis en genereren ze nieuwe kennis met bedrijven en toeristische bestemmingen met het doel om samen te werken aan een duurzame toekomst voor stedelijk toerisme.

Ko Koens is vol vertrouwen: ‘We hebben inmiddels wel bewezen dat we met praktijkgericht onderzoek sterk bijdragen aan het vinden van antwoorden hoe toerisme kan teruggeven aan de bestemming’, aldus Koens.

Het hele artikel kan je lezen op https://regieorgaan-sia.nl/pit/

Hoe laat je toeristische ontwikkelingen binnen een stad beter aansluiten op de wensen van de bewoners? 5.000 inwoners van Amsterdam, Rotterdam en Barcelona geven antwoord op deze vraag in de eerste onderzoeksresultaten van het Expertise Network Sustainable Urban Tourism, specifiek over de beleving van toerisme in genoemde Europese steden. De resultaten werden 23 mei gepresenteerd tijdens de lancering van ENSUT, een initiatief van Ko Koens, lector New Urban Tourism bij Hogeschool Inholland.

Luister ook naar Iris Kerst, programmamanager van zowel het Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam als het Expertise Netwerk Sustainable Urban Tourism. Iris was 8 juni te gast bij BNR Zakendoen om uitleg te geven over de onderzoeksresultaten (dit gesprek begint in het fragment rond 13.43 uur).

Het is uitdagend om toerisme in steden te verduurzamen, of zelfs regeneratief te maken, dus meerwaarde creërend. Om hiertoe te komen is het noodzakelijk om inzichten te verzamelen vanuit verschillende stakeholders, van gemeente tot bewoners, ondernemers en kennisinstellingen, om tot oplossingen te komen die bijdragen aan die verduurzaming, maar ook passend zijn bij de verschillende belangen.

Toeristische druk: verlagen of benutten
De resultaten van het onderzoek onder bewoners laten in het algemeen zien dat de inwoners van Amsterdam een voorkeur hebben voor ‘degrowth’ toerisme. De focus ligt daarbij op het creëren van een betere balans door het verminderen van de toeristische druk op de stad. Mogelijk komt dit doordat het debat in Amsterdam langere tijd gericht is geweest op het verminderen van het aantal toeristen. Rotterdam en vooral Barcelona zijn daarentegen het meest positief over ‘regeneratief’ toerisme, waarbij toerisme juist wordt gebruikt om meerwaarde te creëren.

Buitenwijken versus stadscentra
Niet alleen tussen steden, maar ook binnen dezelfde stad kijken bewoners met verschillende brillen naar toerisme. Terwijl ze over het algemeen vinden dat het bestaande toerisme niet goed aansluit bij hun wijken, staan bewoners in de stadscentra van Amsterdam en Rotterdam positiever tegenover toerisme. In deze buurten met veel bezienswaardigheden, markten of restaurants wordt de toerist doorgaans vrij positief ontvangen. Bewoners vinden dat toerisme goed bij hun wijk past, mogelijk omdat toerisme langere tijd onderdeel is van het dagelijks leven. In buitenwijken ervaren bewoners toeristen eerder als een storende factor. Maar liefst 70 procent van hen vindt deze groep dan ook niet passend in hun wijk.

Wijkgerichte aanpak 
Opvallend genoeg blijkt uit de respons van bewoners de behoefte aan een meer wijkgerichte benadering van toerisme om de voordelen te maximaliseren en negatieve effecten te beperken. “Het is belangrijk om de stem van bewoners meer te laten horen en samenwerking tussen stakeholders te bevorderen. Want hoewel het begrijpelijk is dat steden zich met hun beleid concentreren op drukbezochte gebieden, zijn de maatregelen die hiervoor worden ontworpen minder geschikt voor andere delen van de stad, waar de meeste bewoners wonen en het grootste deel van hun tijd doorbrengen. Het omarmen van gelokaliseerde perspectieven op toerisme, kan daarom effectiever zijn," stelt Ko Koens, lector New Urban Tourism bij Hogeschool Inholland en initiatiefnemer van ENSUT en het lectorenplatform Duurzaam Stedelijk Toerisme.

Teleurstelling niet gehoorde bewoners
Het inspraak geven van bewoners is dus een voorwaarde om tot een succesvolle wijkgerichte aanpak te komen. Maar hoeveel inspraak hebben bewoners nu zelf al op het toerismebeleid van hun stad? In het onderzoek geven bewoners aan zich onvoldoende gehoord voelen. Minder dan een derde is tevreden over de mate waarin beleidsmakers momenteel rekening houden met hun behoeften. “De ontevredenheid is opvallend aangezien de drie steden aanzienlijke inspanningen hebben geleverd om bewoners erbij te betrekken. Het lijkt erop dat deze inspanningen niet altijd worden gezien door bewoners”, aldus Koens.

Resultaten als handvat voor nieuwe toerismestrategie
Overall wordt enthousiast gereageerd op de meerwaarde die ENSUT in het algemeen biedt voor ontwikkelingen op het gebied van toerisme: “Ik geloof dat ENSUT een positieve bijdrage kan leveren aan duurzaam toerisme. Door de krachten te bundelen zorgen we ervoor dat informatie eerder op relevante plekken belandt waardoor we sneller door kunnen bouwen”, stelt Tim Putting, programmamanager Toerisme & Recreatie bij Metropoolregio Amsterdam en partner van ENSUT. En specifiek deze onderzoekresultaten? Die kunnen direct worden meegenomen in de praktijk! “De onderzoeksresultaten zijn interessante input voor onze nieuwe strategie, waar we op het moment aan werken.”

Toerisme-educatie in veranderend werkveld
Wat deze resultaten betekenen voor het opleiden van de toerismeprofessionals van de toekomst? Antje Winter, clustermanager Tourism Management bij Inholland: “Vanuit het onderwijs zien we het werkveld van onze Leisure en Toerisme professionals in rap tempo veranderen door alle grote uitdagingen waar wij als samenleving voor staan. De inzichten uit dergelijke onderzoeken van ENSUT helpen ons het onderwijs actueel en toekomstgericht in te richten. Op die manier kunnen onze studenten als professionals echt waarde toevoegen aan een duurzame en veerkrachtige samenleving. Onze Urban Leisure & Tourism Labs (ULT) in Amsterdam en Rotterdam zijn succesvolle voorbeelden waar we dit lokaal al doen.”

Meer weten over het onderzoek van ENSUT?
Download de presentatie hier.

Press here for English

Het lectorenplatform Duurzaam Stedelijk Toerisme heeft een subsidie van 100.000 euro toegekend gekregen door Regieorgaan SIA. Het platform brengt onderzoekers samen van 12 Nederlandse kennisinstellingen, waaronder Hogeschool Inholland, die zich bezighouden met de vraag hoe toerisme te ontwikkelen dat bijdraagt aan een duurzame stedelijke leefomgeving. Dit willen zij doen samen met lokale en (inter)nationale partners op basis van een gezamenlijke onderzoeks- en innovatieagenda.

Unieke transdisciplinaire samenwerking
Het lectorenplatform Duurzaam Stedelijk Toerisme bestaat op dit moment uit 16 lectoren en onderzoekers van 12 kennisinstellingen*. De deelnemers aan het platform hebben verschillende academische achtergronden, variërend van toerisme, geografie, business innovation, design, psychologie, architectuur, marketing en de creatieve industrie. Deze diversiteit is essentieel om stedelijk toerisme te doorgronden, zeker ook omdat toerisme steeds meer een integraal onderdeel van de moderne stad is geworden.

Ko Koens, lector New Urban Tourism bij Hogeschool Inholland is initiatiefnemer van het lectoratenplatform: “Het lectorenplatform stimuleert een betere samenwerking tussen onderzoekers van Nederlandse hogescholen en universiteiten. Een dergelijke samenwerking is uniek in de wereld en dit kan helpen om te komen tot nieuwe oplossingen voor de stedelijke toerismeproblematiek, zowel in Nederland als in andere landen binnen en buiten Europa.”

Transities van toerisme ecosystemen
Transdisciplinaire samenwerking tussen verschillende lectoraten maakt het mogelijk om toerisme als maatschappelijk fenomeen te analyseren, in plaats van als economische sector. Een dergelijk perspectief is innovatief en essentieel voor de het beantwoorden van de vraag hoe ambitieuze visies voor de toekomst van toerisme vertaald kunnen worden naar transities in de praktijk. Het thema duurzaam stedelijk toerisme, en zeker ook regeneratief toerisme, sluit aan bij de bredere maatschappelijke ontwikkeling rond stedelijk toerisme.

Huidige visies van steden, nationale toerisme- organisaties en de Europese Commissie schetsen een toekomst waarin het toeristisch ecosysteem een transitie ondergaat, zodat het meer bijdraagt aan bredere inclusieve groei en welvaart. Het lectorenplatform wil aan deze transitie bijdragen door met gezamenlijk onderzoek en design de nadruk te leggen op de hoe-vraag. “Het toeristische ecosysteem wordt steeds complexer en vraagt om zichtbare waardecreatie voor een breed veld belanghebbenden, niet alleen toeristen maar vooral ook bewoners en ondernemers”, aldus Karoline Wiegerink, lector City Hospitality  bij Hotelschool The Hague.

Gezamenlijke onderzoeks- en innovatieagenda
Het doel van het platform is om met lokale en landelijke partners waaronder gemeenten, provincies, destinatiemanagement-organisaties (DMO’s), musea, hotels, het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen (NBTC) en internationale partners, vanuit een gezamenlijke onderzoeks- en innovatieagenda te leren hoe toerisme als middel te gebruiken voor verbetering van plaats en leven. Om maatschappelijke impact te bereiken worden de krachten gebundeld via het Centre of Expertise Leisure, Tourism & Hospitality (CELTH), dat zich richt op kennisvermeerdering en verduurzaming van de bredere vrijetijdseconomie.

Menno Stokman, directeur CELTH: “De kennis en inzichten die binnen het platform worden ontwikkeld zijn noodzakelijk om het gastvrijheidsdomein te helpen om een positievere impact te hebben in steden. Dit helpt de doelen van de bredere Agenda Bewuste Bestemmingen en Perspectief 2030 Bestemming Nederland te bereiken.”

Expertise Netwerk Duurzaam Stedelijk Toerisme
Om de slagkracht te vergroten en duurzame inbedding van het platform te verzekeren, is het lectoratenplatform verbonden aan het Expertise Network Sustainable Urban Tourism (ENSUT). Dit netwerk in oprichting is een initiatief van Hogeschool Inholland en heeft als ambitie om, samen met werkveldpartners, verschillende domeinen en onderzoeksgebieden zoals veiligheid, grootstedelijke en digitale ontwikkelingen, systemisch co-design en geografie, in te zetten ter verduurzaming van het stedelijk toerisme. De netwerkcomponent is voor het lectorenplatform van essentieel belang.

Partners uit het werkveld en de bredere maatschappij – overheid en de niet-gouvernementele sector – zijn noodzakelijk om de doelen van het lectorenplatform te bereiken. Het lectorenplatform zal mensen en middelen uitwisselen met ENSUT en ENSUT neemt het voortouw bij de communicatie met en het betrekken van externe partners.

 * Deelnemende kennisinstellingen: Hogeschool Inholland (penvoerder), Breda University of Applied Sciences, Hotelschool The Hague, NHL Stenden, Hogeschool Rotterdam, Haagse Hogeschool, Hogeschool van Amsterdam, Saxion Hogeschool, Universiteit Utrecht, Wageningen Universiteit, Erasmus Universiteit, Technische Universiteit Eindhoven.

Van 7 tot 9 maart vindt in Berlijn de ITB plaats, Europa’s grootste toerismebeurs. Ko Koens, lector New Urban Tourism, is er samen met collega’s van het gloednieuwe Expertise Netwerk Sustainable Urban Tourism (ENSUT) en studenten van het Domein Creative Business van Hogeschool Inholland. Op uitnodiging van NBTC (Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen) geeft hij een presentatie over duurzaam toerisme en recent internationaal onderzoek hiernaar. “Toerisme moet van steden betere plekken maken voor inwoners, lokale bedrijven en natuur.”

Nog vóór de officiële start in mei staat ENSUT in Berlijn op het internationale podium. Bezoekers van de ITB gaan onder meer met elkaar in gesprek over duurzaam toerisme in stedelijke gebieden. Maar wat is ‘duurzaam toerisme’ eigenlijk? “Het is een term om aan te geven dat toerisme om meer moet draaien dan een economisch model van zo veel mogelijk overnachtingen”, zegt Ko. “Het is de balans zoeken tussen planet, people en profit. Ook om ervoor te zorgen dat toerisme in de toekomst mogelijk blijft.”

Term duurzaamheid
“Voor het verduurzamen van het toerisme is de term duurzaam toerisme niet altijd even handig”, merkt Ko. “Want mensen denken dat duurzaam betekent dat ze niet meer mogen vliegen of minder op vakantie mogen. Dit roept verzet op en dat helpt niet om een gedragsverandering te bewerkstelligen. Er is een ander narratief nodig met het accent op de kansen. Het gaat om bewuster reizen en bewuster genieten: stilstaan bij de bijzondere ervaring van het reizen.”

Beter dankzij toerisme
Bovendien gaat, volgens Ko, duurzaam toerisme nog niet ver genoeg. “Toerisme zou in de toekomst ‘regeneratief’ moeten zijn: van steden betere plekken maken voor inwoners, lokale bedrijven en natuur. Dan kun je de leefbaarheid van wijken een impuls geven, openbaar vervoer rendabel maken, erfgoed onderhouden en daardoor behouden, en bijdragen aan de energietransitie dánkzij toerisme. Hoe bereik je dat punt? De eerste stap is om alle betrokkenen per locatie bijeen te brengen en hun perspectieven laten delen. Vervolgens is het een kwestie van eigenaarschap: wie neemt het voortouw om tot regeneratief toerisme te komen? Dit zijn belangrijke thema’s van ENSUT.”

Meerderheid voor regeneratief toerisme
Onlangs voerde ENSUT een enquête uit onder inwoners van Amsterdam, Rotterdam, Kopenhagen, Berlijn en Barcelona. “Daaruit blijkt dat 62% voorstander is van regeneratief toerisme en 23% er neutraal tegenover te staat. Naast het lokale bestuur en bedrijfsleven vinden inwoners dat ze ook zelf een rol hierin hebben ook al merken ze tot nu toe onvoldoende van de initiatieven om hen daadwerkelijk te betrekken."

Naar 10 miljoen Duitse toeristen
Martin Pohl is Market & Insight Manager van NBTC in Duitsland. “Duurzaamheid is een van de pijlers in het toekomstperspectief dat we samen met honderden partijen uit de toeristische sector hebben geschreven”, vertelt hij. “In 2030 verwachten we 10 miljoen Duitse bezoekers in Nederland. Dat is een economische kans én een ecologische bedreiging. Hoe kunnen we dit met spreidingsbeleid en duurzame keuzes in goede banen leiden? Daar hoort ook een gedragsverandering bij. Een verschuiving van veel korte vakanties naar minder maar langere vakanties met meer tijd en kwaliteit op de plek van bestemming.”

Nieuwe kennis voor onderwijs
Martin is het met Ko eens dat het streven naar duurzaamheid onvoldoende is. “Regeneratief toerisme zou de algemene doelstelling voor de toekomst moeten zijn. Onderzoek naar hoe je dit in de praktijk brengt is heel belangrijk. Zo is er een groot duurzaamheidslab op het Griekse eiland Rodos en ook een netwerk zoals ENSUT is heel interessant. Daardoor kan nieuwe kennis via onderwijs doorgegeven worden aan de professionals van morgen: de koplopers in regeneratief toerisme.” Ko vult aan: “Onderwijsinstellingen kunnen bijvoorbeeld vanuit positieve framing en aan de hand van haalbare businesscases aan de slag gaan met regeneratief toerisme, zodat dit óf de norm óf een specifieke afstudeerrichting van toerismeopleidingen wordt.”

Niet alleen jongeren
Lance Herweijer behoort als vierdejaarsstudent Communicatie tot de groep studenten die bezoekers aan de ENSUT-desk in Berlijn begeleidt. “Of ik bewust bezig ben met duurzaam reizen? Eerlijk gezegd vind ik het een vage term, want onder duurzaamheid valt zo veel, bijvoorbeeld ook de discussie over stikstof. Het lijkt ook te betekenen dat we zo min mogelijk moeten reizen. Daar ben ik het niet mee eens. Zelf denk ik wel meer na over de manier waarop ik reis. Misschien zit daar een deel van de oplossing: als iedereen bewuster keuzes maakt en dat we meer doen om de authenticiteit van de bestemming te bewaren. En dat is niet alleen een verantwoordelijkheid van de jonge generatie.”

De toeristenstromen in Amsterdam zijn terug van weggeweest. Bewoners eisen – misschien wel meer dan vroeger – de regie over 'hun' stad of wijk. Ook ondernemers laten van zich horen. Alle betrokkenen willen een stad waar ze zich welkom én gehoord voelen. Maar hoe bereiken we dat? Hierover zijn onderzoekers van het Urban Leisure & Tourism Lab, de Hogeschool van Amsterdam en de Hotelschool Den Haag in gesprek gegaan met beleidsmakers, ondernemers, studenten en bewoners. De setting was een creatieve onderzoekscarrousel op het Reinvent Tourism Festival. “Het beleid wordt vaak gevormd door ontwikkelaars en een kleine groep roependen. Maar je moet juist om tafel met de mensen die erdoor geraakt worden.” 

Het is een zonovergoten 16 juni. Buiten, op de statige trappen van het Clink hostel in Amsterdam Noord, buigt een horde toeristen zich over een stadsplattegrond. Binnen, in de groen ingerichte brainstormruimte, steken zo’n 20 beleidsmakers, ondernemers en studenten hun licht op over het toeristisch beleid in de hoofdstad. Onder hen zijn onder meer tourguides, sociaal ondernemers, studenten van het I AM College en citymarketeers. Tijdens deze interactieve onderzoekscarrousel bekijken zij – vanuit hun eigen inzichten en ervaringen – hoe toerisme in Amsterdam kan leiden tot een bloeiende stad voor alle betrokkenen. 

Gastvrij welkom in de stad 
De Amsterdamse hogescholen hebben via onderzoek toerisme in grote steden nader bekeken. Karoline Wiegerink, lector aan The Hague Hotelschool, bijt het spits af met haar presentatie rondom het City Hospitality Experience Model. Steden worden ervaren door hoe welkom ze overkomen. Naast een gastvrij klimaat voor bezoekers en toeristen, zijn ook meerdere stakeholders betrokken zoals bewoners, ondernemers en bedrijven. Karoline zet de aanwezigen direct aan het denken met de vraag: “Wanneer heb jij je voor het laatst oprecht welkom gevoeld in Amsterdam?” De antwoorden ‘de gezellige buurtbarbecue ‘of ‘het spontane praatje met de buurman die zijn puppy uitlaat’ geven aan dat verbinding in en mét de buurt zorgt voor het welkome gevoel. De deelnemers laten hun hersenen verder kraken door op felgekleurde post-its hun feedback te geven op het City Hospitality Experience Model. 

Toeristisch beleid: inclusie of exclusie? 
Roos Gerritsma, associate lector New Urban Tourism en lab lead van het ULT lab Amsterdam, begeleidt namens Hogeschool Inholland de sessie. Samen met Design Thinking-lector Guido Stompff en docent-onderzoeker Swen Waterreus gaat zij in op het Europese onderzoeksproject SMARTDEST waaraan Inholland deelneemt. Dit richt zich op de sociale effecten van overtoerisme in grote Europese toeristische bestemmingen, zoals Venetië, Barcelona en Amsterdam. De onderzoekers zoeken naar innovatieve en inclusieve oplossingen voor de Amsterdamse situatie. Roos: “De hoofdvraag is: leidt toerisme tot inclusie of exclusie? We kijken onder meer of daar bij het vormen van toeristisch beleid ook sprake van is. Zitten alle belanghebbenden aan tafel? Kán iedereen wel aan tafel zitten?”

Co-creatie aan de beleidstafel 
Met witte en gele vlaggetjes in de hand waaieren de deelnemers uit om de ‘toeristische beleidstafel’: een groot foambord met drie cirkels. Deze cirkels staan voor: een actieve bijdrage leveren aan het toeristisch beleid, enige invloed maar geen actieve bijdrage leveren of geen invloed maar zouden wel betrokken moeten worden. Energiek plaatsen de deelnemers de witte vlaggetjes waarop hun naam en functie staat in het bord. Opvallend is dat alle aanwezige studenten zichzelf in de buitenste cirkel hebben geplaatst. 

De tongen los maken 
In de tweede ronde zijn de gele vlaggetjes aan de beurt. Hierop mogen de deelnemers stakeholders schrijven die nu nog niet vertegenwoordigd zijn, maar die wel gehoord en gezien moeten worden. Vol enthousiasme schrijven deelnemers de vlaggetjes vol met termen als: ondernemersverenigingen, directie van Schiphol, stadsgidsen, toeristen, bewoners, sekswerkers en zelfs dealers. Waarvan de laatste vier veelal in de buitenste cirkel worden geplaatst. En dat maakt de tongen los. Dit gaat naadloos over in de derde ronde, waarin onderzoeker Swen reflectievragen stelt en de discussie verder op gang brengt. 

Spel Samen sturen in een winkelgebied 
Na deze speelse oefening mogen de aanwezigen feedback geven op het spel ‘De wandeling: leren samen sturen in een winkelgebied’, ontwikkeld door de Hogeschool van Amsterdam. Daarin komen zes vraagstukken aan de orde met één probleem en moeten spelers het besluitvormingsproces onder de loep nemen. Docent-onderzoeker Mike de Kreek: “Samen gaan de spelers het probleem verhelderen, op zoek naar de wortels en kijken hoe het probleem aan te pakken. Dit kan tijdens het spel tot confrontaties leiden! Het doel is om te zien hoe processen op elkaar aansluiten, elkaar beïnvloeden en een zinvolle reis naar samensturing maken.” Aan de deelnemers de vraag: zouden jullie dit spel inzetten? “Met de uitleg én een facilitator erbij zou dat zeker een optie zijn”, zegt Anoushka. “Maar wil je het voor bewoners inzetten, dan moet het in veel simpeler taal en kortere spelregels,” geeft Louke aan. 

Wie heeft nu echt impact op het beleid? 
De deelnemers hebben in de interactieve sessie ervaren dat wie er nu aan tafel zitten of er eigenlijk zouden moeten zitten, een hele lastige vraag is. In de presentatie die Guido aansluitend geeft over de SMARTDEST-onderzoeksresultaten blijkt dat ook stakeholders als beleidsmakers, lobbyisten en activisten hiermee worstelen. “Dit onderzoek heeft ons geleerd dat het haast niet te doen is om alle belanghebbenden te betrekken, omdat niemand weet wie er allemaal belanghebbend ís”, geeft Guido aan. “Veel zaken die grote impact hebben op het toerisme worden niet in Amsterdam besloten. Het legt de grenzen van participatie bloot!” 

Participeren volgens de Amsterdam Approach 
“We zagen het eigenlijk pas toen we in dit Europese consortium zaten; we zijn hartstikke participatief. Dat is voor de andere betrokken steden zeer ongewoon. Wij hebben dit omgedoopt tot de ‘Amsterdam Approach’. Maar er is ook zoiets als participatiemoeheid. Juist de belofte van inspraak maar dat niet kunnen waarmaken, zorgt ervoor dat mensen niet meer wíllen participeren. In de laatste fase van ons onderzoek, het Citylab, gaan we onderzoeken hoe we het anders kunnen doen. Hoe kunnen we gedeeld eigenaarschap rondom het toerisme in Amsterdam faciliteren en creëren?” Hoe het anders kan, daarover praten de deelnemers na afloop van de presentatie direct al na. Verbindingen worden gelegd! 

Hogeschool Inholland doet in opdracht van gemeente Rotterdam onderzoek naar methoden die helpen de nieuwe visie van de stad op toerisme te realiseren.  Vanuit deze visie wordt de waarde van toerisme niet voornamelijk in de economische bijdrage uitgedrukt, maar is toerisme een manier om stad te helpen verduurzamen en de leefbaarheid te vergroten, zowel voor bewoners als voor bezoekers..

Duurzaam stedelijk toerisme
“Het positieve effect van vrijetijdsbesteding en toerisme op een gebied zit hem al lang niet meer alleen in cijfers, zoals aantal bezoekers en bestedingen, wat zijn de topattracties en hoeveel zakelijke bezoeken zijn er geweest? Het sec kijken naar de economische winst van vrijetijdsbesteding en toerisme is een ouderwetse en te smalle blik”, vindt Ko Koens. Hij is lector New Urban Tourism bij Hogeschool Inholland en ziet toerisme breder als duurzame vrijetijdsontwikkeling waar gebruikers - inwoners van de stad en toeristen - iets toevoegen aan een plek.

Living lab 
Het onderzoek van Ko Koens vindt plaats in het Urban Urban Leisure and Tourism Lab Rotterdam van Hogeschool Inholland. Een ‘living lab’ waar onderzoekers, studenten en werkveldpartners samenwerken aan oplossingen voor complexe maatschappelijke vraagstukken. De samenwerking met de gemeente Rotterdam bestaat uit twee onderdelen die het lab onderzoekt: 

Monitor toerisme: zachtere factoren meten van toerisme en vrijetijdsbesteding 
Doel van de monitor toerisme is om indicatoren en meetwijzen te vinden voor het meten van impact en ‘succes’ van toerisme op een wijze die aansluit bij de visie van de gemeente Rotterdam.’ In deze monitor zullen we ons naast de economische aspecten juist ook richten op de kwalitatieve ‘zachtere’ aspecten van toerisme. Per aspect/handelingsperspectief worden er onderzoeksvragen gesteld. 

Een aantal voorbeelden: 

• Identiteit: gastvrije stad, nu en in de toekomst
• Leefbaarheid: goede balans tussen rust en reuring
• Duurzaamheid: groene innovaties in de etalage 
• Lokale economie: ruimte voor authentieke plekken 

Benchmark: hoe serieus nemen we toerisme als mogelijkheid om de stad te verbeteren? 
Binnen de benchmark staat de gedachte centraal om ervaringen te vergelijken over het omgaan met toerismedruk en manieren om toerisme te gebruiken voor verbetering van de kwaliteit van de stad.

Hierbij wordt een vergelijking gemaakt tussen Rotterdam en verschillende steden in Europa. De focus ligt op hoe met toerisme wordt omgegaan (beleid en governance; hoe wordt duurzaam toerisme gefaciliteerd en wat voor middelen worden ingezet om overlast te voorkomen) en hoe de mogelijkheid kan worden geboden aan belanghebbenden om hun verantwoordelijkheid te nemen voor ontwikkeling van toeristische systeem. Van deze (best) practices kan Rotterdam als stad leren en het kan helpen beter inzicht te krijgen in de (on)mogelijkheden van toerismebeleid. 

Zowel de monitor als de benchmark zullen bijdragen aan een nieuwe kijk op toerisme die bijdraagt aan de leefbaarheid van de stad. In april en mei gaan de onderzoekers de wijken Oude Noorden, Afrikaanderwijk, Delfshaven en Charlois in voor empirisch onderzoek met bewoners. In juli zal het lab haar onderzoeksresultaten presenteren. 

Corona heeft het toerisme in steden op zijn kop gezet. De lege straten en pleinen nodigden uit om na te denken hoe we omgaan met grote bezoekersaantallen. Gaan we in de toekomst op oude voet verder of willen we verandering? Ko Koens, lector New Urban Tourism, pleit voor het laatste. In zijn lectorale rede van 2 juni schetst hij de mogelijkheden van een radicaal andere kijk. Zie toerisme als integraal onderdeel van meerdere processen die steden beter kunnen maken. Samen met studenten onderzoeken we in de praktijk de mogelijkheden.

Ko spreekt zijn rede uit op een symbolisch moment en op een symbolische plek. Achter hem bieden de ramen van BlueCity, een hub voor pioniers in circulaire economie, uitzicht op het centrum van zonnig Rotterdam dat ontwaakt uit de lockdown. Uit binnen- en buitenland zijn de ogen op de kersverse lector gericht – online of ten minste op 1,5 meter afstand. We hebben te maken met corona, maar we kijken ook weer vooruit. Hoe kan toerisme zich weer gaan ontwikkelen? Ingeleid door moderator Samira Ben Messaoud, neemt Ko ons mee in zijn blik naar de toekomst.

Radicale verandering
“De behoefte aan verandering van het toerisme in steden is groot”, signaleert Ko. “Ik heb veel visies voorbijzien komen, maar heel weinig strategieën en plannen. Dan zal het niet verbazen dat we snel zullen terugvallen in het oude patroon.” Ko pleit voor een radicale, systemische verandering waarin toerisme een positieve impact op steden kan hebben. “Hiervoor is een holistische blik nodig waarin je toerisme beschouwt als een integraal onderdeel van de stad. Hiermee openen we een nieuwe deur naar een nieuw perspectief om steden beter te maken.”

Meer dan economie
Zo’n radicale verandering van stedelijk toerisme is niet eenvoudig van de grond te krijgen, waarschuwt Ko. “Toerisme wordt namelijk vaak gezien als een aparte sector die losstaat van de stedelijke omgeving, terwijl stakeholders juist met elkaar moeten samenwerken om samen iets goeds voor de stad te ontwikkelen. Bovendien willen veel stakeholders behouden wat er is en zijn bedrijven nu vooral bezig te overleven in deze crisis.” Toch is deze verandering de strijd waard. “Want toerisme wordt nu te zeer vanuit economische waarde bezien. Wat levert het de stad op? Terwijl niet iedereen in de stad profiteert. Bovendien dreigen steden een commodity te worden waarvoor je moet betalen.”

Hyperlokale blik
Zie je toerisme als een integraal deel van de stad dat meer dan alleen economische waarde genereert, dan kunnen er mooie initiatieven ontstaan, zoals een publieke ruimte Superkilen in Kopenhagen waar vluchtelingen, bewoners en toeristen elkaar ontmoeten. “In wezen zijn toeristen en bewoners niet verschillend. Ook als bewoner ben je soms een toerist in eigen stad. Kijk hoe je die stromen van bezoekers en bewoners kunt samenbrengen, wat de impact is. Doe dat hyperlokaal, want dat maakt het vraagstuk, dat door politiek en botsende belangen complex genoeg is, behapbaarder.”

Urban living labs
Een pasklaar stappenplan om tot een nieuw soort stedelijk toerisme te komen heeft Ko niet. “Snelle oplossingen zijn er niet. Wat ik wel weet, is dat je met de vraagstukken in de praktijk aan de slag moet samen met alle betrokkenen. ‘Geen woorden maar daden’, zoals we in Rotterdam zeggen. Met de Urban Leisure & Tourism Labs van Hogeschool Inholland in Amsterdam en Rotterdam zijn we daar al mee bezig. Samen met lokale stakeholders én studenten. Zo leren we allemaal van elkaar en maken we met elkaar de stad. Hopelijk vinden we daarmee ook opnieuw nieuw, stedelijk toerisme uit.”

Social return on tourism
Claudio Milano is visiting research fellow betrokken bij Inholland en bij de onderzoekslijn van Ko. Via een liveverbinding met Barcelona benadrukt hij het belang om te kijken naar hoe toerisme een positieve en negatieve impact op steden kan hebben. “Neem daarin de social return on tourism mee. Wat geef je met toerisme terug aan bewoners?”

Rotterdams voorbeeld
Hoe reframe je stedelijk toerisme zodat het kan bijdragen aan de stedelijke ontwikkeling van bijvoorbeeld Rotterdam? Ewout Versloot van het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen (NBTC) en Siobhan Burger van het bureau Arttenders praten daarover door met Ko. “Een belangrijke stap is om niet alleen uit te gaan van economische KPI’s”, zegt Ewout. “Wat levert de investering van de gemeente op? Experimenteer ook met KPI’s op basis van andere waarden.” Zo ontwikkelde Arttenders in samenwerking met de gemeente en het Eurovisie Songfestival The Splash in Rotterdam-Zuid, een multifunctionele ontmoetingsplaats voor bewoners en bezoekers die de identiteit van de buurt versterkt. “Om zo’n initiatief er in de discussie doorheen te krijgen helpt het onderzoek van Ko enorm.”

Ontwikkelen tot professional
“Het openen van een nieuwe deur, zoals je in de presentatie liet zien, is een prachtige metafoor om opeens een nieuw perspectief te ontdekken”, zegt Huug den Deugd, lid van het College van Bestuur. “Dat is precies wat je vooral ook als student bij Inholland kunt doen. Hen daarin coachen om zich tot professional te ontwikkelen is ons belangrijkste doel.” Voor Ko’s officiële inauguratie overhandigt Huug een beeldje. “Alle geluk, plezier en succes. Ik ben blij dat je onder ons bent.”

Heb je de lectorale rede gemist of wil je er meer over lezen? Bekijk hieronder de presentatie of download de rede in boekvorm.

Steden houden zich al een tijd bezig met de vraag: hoe kan stedelijk toerisme op een duurzame manier worden ontwikkeld en vormgegeven, zodat het leidt tot bruisende stadsbestemmingen? In zijn Engelstalige lectorale rede op 2 juni bekijkt Ko Koens stedelijk toerisme vanuit een systemisch perspectief en de mogelijkheden die dit biedt om op nieuwe manieren naar stedelijke toeristische ontwikkelingen te kijken.

Je bent van harte uitgenodigd om dit online event van 15.30 tot 16.30 uur te volgen, vanaf een unieke locatie in Rotterdam. Reserveer alvast je plek. 

With the substantial rise in popularity of city tourism in recent times, the urgent question facing cities today is how to design and develop urban tourism in a sustainable way that leads to flourishing city destinations? This question has become only more relevant in the light of COVID-19: the Corona pandemic forced the tourism system to stop in its tracks, which may be a once-in-a-lifetime opportunity for tourism to re-invent itself and 'build back better’. But doing so will require new ways of thinking about tourism and its role in contemporary cities.

The inaugural speech elaborates on this topic by reframing tourism as an integral part of city development. It forms the start of Ko’s research line New Urban Tourism, which focuses on the sustainable design and development of urban tourism and aims to re-vitalise urban areas, bringing benefits to the broad spectrum of city stakeholders. The research line is closely aligned with Inholland’s Living Labs in Rotterdam and Amsterdam.

Sign up now

In 2019 ontving Amsterdam meer dan 9 miljoen toeristen. Dat is 9 procent meer dan in 2018. Vóór de coronapandemie was de verwachting dat die groei door zou zetten, ook in andere delen van de Randstad. “Wat er nu gaat gebeuren is natuurlijk moeilijk te voorspellen”, zegt lector Ko Koens. “Maar het is niet irreëel dat de groei weer snel toeneemt als de crisis ten einde is. Reizen wordt toch steeds vaker gezien als een primaire levensbehoefte. Veel mensen zullen de neiging hebben om de thuisomgeving te verlaten. Als dat zo is, kunnen we beter nu nadenken over hoe steden leefbaar te houden als de bezoekerseconomie weer toeneemt.”

Opleving wijken
“Traditioneel staat bij toerisme altijd de behoefte van de toerist centraal”, gaat Koens verder. “Wat wil hij en hoe kunnen we voor hem een ideaal product maken? Airbnb is daar een voorbeeld van: top voor toeristen, maar voor de omgeving van de verhuurde woningen lang niet altijd ideaal. De vraag is dus hoe je een toeristisch product kunt ontwikkelen waarvan de omgeving ook beter wordt. Als je dat goed doet, kan het zelfs voor een opleving van bepaalde wijken zorgen en een grotere sociale cohesie. Bijvoorbeeld in Rotterdam, de stad in Nederland met de grootste kloof tussen arm en rijk. Hoe kun je toeristen wijken laten bezoeken waardoor er daar fysiek en sociaal iets gebeurt? Denk aan een opgeknapt park of het verbeteren van het gemeenschapsgevoel en de eigenwaarde van bewoners.”

Living labs
Er zijn nog niet veel voorbeelden van integrale plannen die goed zijn voor bezoekers én bewoners. Het is Koens’ missie om te experimenteren en te onderzoeken en op basis hiervan best practices te verzamelen en te delen. “Juist bij Inholland kan dit heel goed. We zitten precies in de steden waar dit vraagstuk speelt. Bovendien hebben we in Amsterdam, Rotterdam en Haarlem prachtige living labs waarin we oplossingen kunnen ontwerpen, onderzoeken en ermee kunnen experimenteren. Hier werken onderzoekers, docenten, studenten, bewoners, bedrijven en gemeenten voor langere tijd samen aan bepaalde vraagstukken. Met de verschillende onderzoekslijnen van de onderzoeksgroep Creative Business werken we bovendien interdisciplinair, methodisch en procesgericht: precies wat dit onderwerp nodig heeft.”

Studenten aan de slag
In de living labs spelen studenten een sleutelrol. “Het mooie is dat veel van hen al in de steden wonen en het stedelijk toerisme persoonlijk ervaren. In de labs kunnen ze dit fenomeen zelf onderzoeken. Vervolgens kunnen zij of een volgende groep studenten aan de slag met designopdrachten om oplossingen uit te werken. Dit zijn real life cases, wat het voor studenten extra interessant en aantrekkelijk maakt. Misschien dat een stad als Haarlem of Rotterdam hun oplossing niet één op één overneemt, maar wel elementen ervan. Hoe leuk is het dan om later in de stad iets terug te vinden wat jij hebt bedacht?”

Nieuw kenniscentrum
Koens is van plan zowel lokaal als internationaal te werken. “Samenwerking is essentieel, ook met mensen die niet direct in het toerisme werken. Ik wil daarom actief de samenwerking zoeken met onderzoekers in bijvoorbeeld Barcelona en Berlijn. En vanuit de labs gaan we echt samenwerken met lokale stakeholders. De huidige situatie biedt hopelijk kansen voor nieuwe initiatieven die we over tijd kunnen monitoren. Mijn doel is dat we over vijf jaar bij Inholland een internationaal erkend kenniscentrum hebben opgebouwd voor stedelijk toerisme.”

Bewustzijn en skills
“De groei van toerisme heeft een grotere impact dan alleen op de toeristische sector”, stelt Koens tot slot. “We moeten inzien dat je het in een breder, maatschappelijk perspectief moet beschouwen. Bij Inholland leiden we nu professionals op die dat perspectief mee krijgen. Of ze nou later voor een toeristische organisatie werken, bij een Destination Management Organisation, een gemeente of bij een adviesbureau: bij ons ontwikkelen ze een bewustzijn dat je voor toeristische activiteiten altijd rekening moet houden met de lokale context. Hospitality, mobiliteit, interculturele sensitiviteit: we geven ze dat allemaal mee en laten hen de skills eigen maken om daar als goed getrainde, flexibele professionals ook iets mee te doen.”

Creative Future
Ko Koens is een van de lectoren van de onderzoeksgroep Creative Business. Met zijn werk draagt hij bij aan de Creative Future, een profilerend thema van Hogeschool Inholland. Maatschappelijke vraagstukken in stedelijke gebieden vragen steeds weer om nieuwe creatieve oplossingen. Daarom leiden we studenten en professionals op door ze te laten dóen. In living labs, field labs en leerwerkplaatsen werken ze aan real life vraagstukken. Maken, weten en mens zijn staan hierin centraal. Met kennis, vaardigheden en hun ‘human touch’ leren zij door te onderzoeken en aan de slag te gaan voor een creatieve toekomst.

Met praktijkgericht onderzoek een bijdrage leveren aan duurzaam stedelijk toerisme dat leunt op duurzaamheid en participatie. Dat is de opdracht van Ko Koens, de nieuwe lector New Urban Tourism bij de onderzoeksgroep Creative Business van Hogeschool Inholland. 

Hedendaags toerisme verspreidt zich steeds vaker naar nieuwe gebieden binnen een stad of bestemming. Stromen toeristische bezoekers vermengen zich met forenzen, bewoners en ondernemers in een stad. Dat vraagt op verschillende vlakken om duurzame afstemming.

Voor zijn onderzoek gaat Ko onder andere aan de slag in het Inholland Urban Tourism Living Lab in Rotterdam, waar hij samen met docenten, studenten, onderzoekers en werkveld samenwerkt aan maatschappelijke opgaven.

Fair Tourism Event op 10 februari
Begin maart vertelt Ko via Inholland Nieuws meer over zijn nieuwe onderzoekslijn. Nu alvast meer weten? Kom naar het Fair Tourism Event op 10 februari in Pakhuis De Zwijger Amsterdam. Ko Koens is een van de sprekers.

Feiten en fabels rond het toerisme in Amsterdam staan maandag 10 februari centraal tijdens het Fair Tourism programma in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam, mede geïnitieerd door Hogeschool Inholland. Een mooie gelegenheid ook om kennis te maken met Ko Koens, de kersverse lector New Urban Tourism van Hogeschool Inholland.

Amsterdam is één van de belangrijkste toeristische trekpleisters van Europa. De miljoenen bezoekers die de stad jaarlijks aandoen, laten de stad bruisen en brengen geld in het laatje, maar zetten de stad ook onder druk. Hoe kan Amsterdam een gastvrije en open stad blijven en tegelijkertijd zijn identiteit behouden? Dat is de vraag waar deze nieuwe programmareeks om draait.

Maak kennis met lector Ko Koens
Ko Koens is één van de sprekers die zich buigt over deze vraag. Als lector New Urban Tourism (onderzoeksgroep Creative Business) draagt hij met praktijkgericht onderzoek bij aan stedelijk toerisme dat leunt op duurzaamheid en participatie. Het gaat hierbij met name om toerisme in nieuwe gebieden binnen stedelijke bestemmingen waarbij bewoners, zzp’ers en werknemers zich mengen met stromen bezoekers en dagjesmensen. Voor zijn onderzoek gaat hij onder andere aan de slag in het Inholland Urban Tourism Living Lab in Rotterdam.

Ko Koens

Overige sprekers
Andere sprekers zijn onder meer Carola Hoekstra (CEO Stromma Nederland), Michael Huijser (algemeen directeur Scheepvaartmuseum), Martijn Duineveld (Expert Massatoerisme en universitair hoofddocent Wageningen Universiteit), Geerte Udo (directeur van Amsterdam & Partners), Elena Simons (medeauteur The Untourist Guide To Amsterdam) en Tanja Fedorova (onderzoeker OIS, Amsterdam).

De organisatie is mede in handen van Kim Hagenaar met ondersteuning van Wina Smeenk, sinds kort werkzaam bij Inholland als associate lector Co-design en empathie, ook bij de onderzoeksgroep Creative Business. Zo begeleidt ze bijvoorbeeld het Urban Leisure & Tourism Lab van Inholland in Amsterdam Noord.

Het Fair Tourism event vindt maandagavond 10 februari plaats om 20.00 uur in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. 

Meer informatie en (gratis) aanmelden.