Een nieuwe lector die haar rede uitspreekt op onze nieuwe Amsterdamse locatie en een nieuw aandenken krijgt ter ere van haar inauguratie. Hoe mooi kun je het jaar starten? De aanwezigen in de goedgevulde Bijlmerzaal op de hoogste verdieping hadden er dan ook zin in. Ze namen energiek deel aan de paneldiscussie en luisterden met volle aandacht naar de persoon om wie het allemaal draaide: Harmieke van Os-Medendorp, lector Innovatie in de oncologische (netwerk)zorg. Harmieke zet uiteen dat er op het vlak van innovatie, samenwerking en leefstijl veel te winnen valt in deze zorg.

Het lectoraat van Harmieke is vanaf het begin diep geworteld in de zorgpraktijk. Zij werkt namelijk zowel voor Inholland als het Spaarne Gasthuis. “Wij vinden dit daarom een ontzettend mooi lectoraat”, zegt Gonneke Willemsen, directeur domein Gezondheid, Sport en Welzijn van Inholland. “Door onderzoek kunnen we de kennis van het werkveld verdiepen en naar het onderwijs brengen voor onze toekomstige professionals.” Margreet de Geus, manager HR en Academie van het Spaarne Gasthuis merkt nu al het grote belang van het lectoraat. “Het helpt om onze professionals toekomstproof te maken en onze zorg verder te verbeteren.”

Paneldiscussie over leefstijl
Voor verbetering van de zorg kun je niet om de inbreng van patiënten heen. Dit komt mooi naar voren in de paneldiscussie met oncologieverpleegkundige Lisette Bruijnis (OLVG en bestuurslid van V&VN Oncologie), lector Jasmijn Holla (Kracht van Sport en Bewegen) én Linda Medendorp als lid van de Patiëntenraad van KWF. Het panel en de zaal reageren op stellingen van dagvoorzitter Christiaan Ponsen (hoofd Strategie, Programma's en Projecten bij het Spaarne Gasthuis), zoals: “een gezonde leefstijl is de individuele verantwoordelijkheid van de patiënt”. Jasmijn is het daarmee oneens en wijst op de leefomgeving die ons verleidt tot ongezond gedrag. Vanuit een duidelijke visie, met een sterk multidisciplinair netwerk en door goed advies kunnen zorgprofessionals patiënten wel helpen. “Maar je moet erg oppassen dat je thuis niet terugvalt in oude gewoonten”, waarschuwt Linda.

Gezamenlijke verantwoordelijkheid
Een andere stelling werpt de vraag op of je in het ziekenhuis niet te laat bent voor leefstijladvies en de focus dan niet behandelen moet liggen. “Omdat het gesprek in de spreekkamer gaat over de behandeling is het goed dat verpleegkundigen het juist wel over leefstijl hebben”, vindt Lisette. Linda is nog stelliger: “Leefstijl is onderdeel van de behandeling. Onderzoek bewijst dat.” Maar hoort leefstijlzorg eigenlijk niet thuis in de eerste lijn en het sociale domein? De zaal is verdeeld over deze laatste stelling. “Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het ziekenhuis en iedereen die zich rond de patiënt begeeft”, zegt Lisette. Linda ziet het ook zo. “Mijn droom is dat er ketenzorg komt in de oncologie.” Jasmijn verwijst naar LOFIT: een veelbelovend onderzoeksproject naar een leefstijlloket om leefstijl te integreren in geneeskundige behandelingen. “Langdurige leefstijlcoaching hoort uiteindelijk terecht te komen in de eerstelijnszorg.”

Preventie door leefstijlverpleegkunde
Leefstijl is een belangrijk onderdeel van Harmiekes lectoraat. “Oncologische zorg is complex,” zo zet ze in haar rede uiteen, “doordat kanker veel voorkomt en dus veel zorg vraagt, door de impact van de behandeling op het leven en door gezondheidsverschillen van/tussen patiënten. Ik wil met praktijkgericht onderzoek persoonsgerichte zorg verbeteren en daarmee de kwaliteit van leven van patiënten verhogen.” Een ongezonde leefstijl wordt niet alleen geassocieerd met verschillende vormen van kanker, door een gezonde leefstijl kun je behandelingen ook beter volhouden. Logisch dat preventie door leefstijlverpleegkunde een onderzoekslijn in het lectoraat. Maar wat is de rol van de verpleegkundige hierin en hoe geef je gepersonaliseerd leefstijladvies?

Interprofessionele samenwerking en innovatie
Uit de paneldiscussie kwam naar voren dat leefstijlcoaching een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. Hiermee komt een andere onderzoekslijn om de hoek kijken: interprofessionele samenwerking in de netwerkzorg. “Het gaat om passende zorg dichtbij de patiënt die start in het ziekenhuis en zich steeds sneller naar de thuisomgeving verplaatst. Verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten hebben hierin een belangrijke rol. Maar wat is die rol, welke kennis en vaardigheden heb je nodig voor deze netwerkzorg?” Passende en toekomstbestendige zorg kan volgens Harmieke niet zonder innovaties. Hier stipt ze de derde en laatste onderzoekslijn aan. “We doen onderzoek naar wat digitale innovaties kunnen bijdragen, zoals monitoring op afstand en robotzorg. Hoe kijken verpleegkundigen hier tegenaan, wat vraagt dit van hen?”

Opening Leer- en Innovatienetwerk
Het lectoraat vliegt de vraagstukken aan door mensen uit de zorg en andere professionals, onderzoekers, patiënten, docenten en studenten bijeen te brengen voor participatief actieonderzoek en ontwerpgericht onderzoek. Bijvoorbeeld in het Leer- en Innovatienetwerk (LIN) dat het lectoraat op 24 september opent in het Spaarne Gasthuis. Volgens Daphne Thijssen-Timmer, lid van de Raad van Bestuur van het Spaarne Gasthuis, leeft het lectoraat enorm in haar organisatie. “Door jou wordt onze ambitie als topklinisch ziekenhuis, waarin innovatie en onderwijs centraal staan, tastbaar in de praktijk.”

Kennispartner in de regio
Marije Deutekom, lid van het college van bestuur van Inholland, zegt tot slot: “Ik ben blij dat Inholland met het lectoraat haar rol pakt als kennispartner in de regio. Als hogeschool zetten we ons in voor de transitie naar een veerkrachtige, gezonde samenleving met nadruk op het adaptieve vermogen van mensen. Dat laat je met dit lectoraat zien en daar zijn we trots op.” Ze gaf Harmieke iets nieuws: een teken als bewijs van haar inauguratie als lector dat ze op haar kleding kan dragen.

Heb je de lectorale rede gemist of wil je er meer over lezen? Download het redeboekje.

Hoe bieden we ook morgen nog goede oncologische zorg, nu de vraag groeit door de toenemende vergrijzing en de druk toeneemt door het tekort aan verpleegkundigen? Harmieke van Os-Medendorp, lector Innovatie in de oncologische (netwerk)zorg bij Hogeschool Inholland, deelt haar visie op woensdag 17 september tijdens haar lectorale rede. Met een scherpe focus op leefstijl, netwerkzorg en digitale innovatie wil zij verpleegkundigen en studenten toerusten om verschil te maken in de oncologische praktijk.

Vorig jaar april startte Harmieke als lector. Het was niet alleen een kennismaking met onze hogeschool, maar ook met het Spaarne Gasthuis. Ze verdeelt haar tijd gelijk over beide organisaties, waardoor onderwijs, onderzoek en praktijk in haar werk vanzelfsprekend samenkomen. “In de eerste maanden heb ik me verdiept in de vragen waar professionals in de oncologische zorg tegenaan lopen”, zegt ze. “De praktijk is het vertrekpunt. Daar ligt de sleutel om de kwaliteit van de zorg en het onderwijs onderbouwd en doelgericht te verbeteren.”

Positieve ontwikkelingen
Aandacht voor de kwaliteit is nodig omdat de druk op de oncologische zorg toeneemt. Kanker komt vaak voor, ook omdat mensen ouder worden, en dankzij de medische vooruitgang wordt kanker in steeds meer gevallen een chronische ziekte. Tegelijkertijd neemt het personeelstekort in de zorg toe. Gelukkig signaleert Harmieke ontwikkelingen die een uitkomst kunnen bieden. “Denk aan passende zorg dichtbij de patiënt, de toenemende interdisciplinaire samenwerking en de beweging waarin patiënten een meer actieve rol krijgen, zoals het toedienen van medicatie en thuismonitoring.” Deze ontwikkelingen vragen om een herziening van hoe we zorg organiseren én beleven – met de patiënt als actieve partner en de professional als verbindende schakel in een steeds complexer netwerk.

Innovaties in de praktijk
Bij het Spaarne Gasthuis kan Harmieke zien hoe innovaties in de dagelijkse praktijk uitpakken. “We hebben bijvoorbeeld een beweegkamer op de verpleegafdeling waar we patiënten helpen om in conditie te blijven tijdens hun behandeling. Ook apps kunnen daarin ondersteunen. Op het gebied van digital health is er al heel veel beschikbaar. Met mijn lectoraat richt ik me op de vraag hoe we die innovaties succesvol naar de praktijk kunnen brengen.”

Leefstijl en netwerkzorg
Innovaties, en met name digitale innovaties, vormen één onderzoekslijn van Harmiekes lectoraat. “Een andere gaat over leefstijl. Door goede voeding, bewegen en slaap kun je een behandeling beter volhouden, waardoor de kwaliteit van leven toeneemt.” En dan is er nog de onderzoekslijn waarin netwerkzorg centraal staat: hoe breng je verschillende disciplines, uit het zorgdomein, maar ook uit het sociale domein rond en met een patiënt samen? En wat is daarin de rol van informele zorg? “Deze interdisciplinaire benadering bevordert kwaliteit, effectiviteit en efficiëntie van zorg.”

Samenwerking Inholland en Spaarne Gasthuis
Bij alle drie de thema’s richt de focus zich op de verpleegkundige of verpleegkundig specialist: welke rol heeft die om werk te maken van innovatie, leefstijl en netwerkzorg? “Dankzij de samenwerking tussen Inholland en het Spaarne Gasthuis is het lectoraat echt gegrond in de praktijk. Ik heb nauw contact met de zorgprofessionals in het ziekenhuis en weet zo waar zij tegenaan lopen. Waarom dit bij het Spaarne Gasthuis kan? Omdat het Spaarne Gasthuis een topklinisch ziekenhuis is dat naast reguliere zorg ook gespecialiseerd is in complexe behandelingen, wetenschappelijk onderzoek en het opleiden van zorgprofessionals. Onderwijs en onderzoek zijn dus belangrijke pijlers. In dit lectoraat vloeien de werelden van praktijkgericht onderzoek, onderwijs en topklinische zorg naadloos samen”

Leer- en Innovatienetwerk
Op de verpleegafdeling Oncologie richt het lectoraat een Leer- en Innovatienetwerk (LIN) in. “Hier leren professionals, onderzoekers, docenten en studenten met en van elkaar.” Het lectoraat wil ook de kennis uit het praktijkgerichte onderzoek naar het onderwijs brengen, bijvoorbeeld met een project rond simulatieonderwijs. “Studenten bereiden zich voor op hun stages door realistische situaties te oefenen met simulatiepoppen.”

Passende zorg
Onderzoekers, docenten, studenten, professionals en ook vrijwilligers in de zorg: allemaal vormen ze een lerend netwerk. Maar Harmieke wil één groep zeker niet buiten beschouwing laten: de patiënten. “Ze denken mee over de thema’s en de invulling ervan. Als het bijvoorbeeld gaat om leefstijl is hun perspectief natuurlijk heel belangrijk. De vraag is hoe we ondanks alle uitdagingen passende zorg kunnen leveren. Passende zorg is persoonsgerichte zorg en daarin zijn patiënten geen lijdend voorwerp. We moeten deze zorg in nauwe samenwerking met hen en hun naasten organiseren.”

Aanmelden lectorale rede
Op woensdag 17 september om 13.30 uur spreekt Harmieke haar rede uit bij Hogeschool Inholland Amsterdam. Benieuwd naar haar verhaal? Meld je aan.

Hoe geef je leefstijladvies dat aansluit bij mensen met kanker? Dat is de vraag waarmee Marcelle Rittershaus Kuijpers, docent-onderzoeker bij het lectoraat Innovatie in de oncologische (netwerk)zorg, haar onderzoeksvoorstel indiende. En met succes: haar project ‘Gepersonaliseerde leefstijladviezen in de oncologische verpleegkundige zorg in het ziekenhuis’ is bekroond met een Anna Reynvaan prepromotiebeurs voor praktijkgericht verpleegkundig onderzoek. 

In het onderzoek staat de praktijk centraal. Marcelle wil samen met verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten onderzoeken hoe leefstijladviezen beter kunnen aansluiten op de behoeften van patiënten die behandeld worden met de intentie om te genezen. Wat hebben zorgverleners nodig om leefstijladvies écht op maat te kunnen geven? En hoe ervaren zij deze rol in het zorgproces? 

“Verpleegkundigen zitten dicht op de patiënt. Zij zien waar leefstijladvies kan bijdragen aan herstel en kwaliteit van leven. Maar dat vraagt wel om handvatten, ruimte en samenwerking,” vertelt Marcelle. “Met dit onderzoek hopen we bij te dragen aan meer persoonsgerichte, haalbare adviezen die ook daadwerkelijk opgevolgd worden.” 

Academische verpleegkunde in beweging 
De prepromotiebeurs is onderdeel van de Anna Reynvaan-beurzen, een samenwerking tussen Amsterdam UMC, Hogeschool van Amsterdam en – sinds dit jaar – Hogeschool Inholland. Samen willen deze instellingen praktijkgericht onderzoek in de verpleegkunde versterken en zicht geven op doorstroom naar promotietrajecten. De prijzen zijn vorige week uitgereikt door dr. Karen Kruijthof, vicevoorzitter van de Raad van Bestuur van Amsterdam UMC. 

De ronde van 2025 kent drie beurzen: een prepromotiebeurs, een promotiebeurs en een postdocbeurs. Nieuw dit jaar is dat ook het domein Gezondheid, Sport en Welzijn (GSW) met vijf lectoraten, meedoet aan deze samenwerking. Daarmee ontstaat een stevig netwerk waarin onderzoek, onderwijs en praktijk elkaar versterken.   

Verbinding van mens, praktijk en wetenschap 
De Anna Reynvaan prepromotiebeurs is bedoeld voor verpleegkundigen met een (bijna) afgeronde masteropleiding, die onderzoek willen doen in aansluiting op een lectoraat binnen het domein GSW van Inholland. De begeleiding gebeurt door een lector en een promotor van Amsterdam UMC, met het doel om door te stromen naar een promotietraject. 

Met haar onderzoek laat Marcelle zien hoe belangrijk het is om de praktijk te verbinden met wetenschap, en de mens centraal te blijven stellen – of dat nu de patiënt is, of de zorgverlener. 

Voor goede zorg komen vaak meerdere disciplines voor behandeling, begeleiding en ondersteuning om de hoek kijken. We spreken dan over netwerkzorg. Zo’n interdisciplinaire aanpak is ook belangrijk om mensen langer gezond te houden. Maar hoe organiseer je dit in een verkokerd zorglandschap? Harmieke van Os gaat zich daar als nieuwe lector Innovatie in de oncologische (netwerk)zorg op richten. Ze voert haar lectoraat deels uit bij Hogeschool Inholland en deels bij het Spaarne Gasthuis. “De vraagstukken uit de verpleegkundige praktijk worden het vertrekpunt van mijn onderzoek.”

Harmieke hoefde niet lang na te denken toen ze de kans voorbij zag komen voor het nieuwe lectoraat. “Na mijn rol als associate lector bij hogeschool Saxion wilde ik de stap zetten naar het lectorschap. En in mijn nieuwe functie komt mijn ervaring in de verpleegkunde, ziekenhuiszorg, in het onderwijs en onderzoek prachtig samen. Inhoudelijk is het lectoraat ook heel interessant omdat we kunnen werken aan uitdagingen waarvoor de zorg gesteld is: interdisciplinair samenwerken, preventie en innovatie.”

Netwerkzorg rond oncologie
“Ik richt me op de vraag hoe we de oncologische (netwerk)zorg en het verpleegkundig onderwijs met evidence based practice kunnen versterken om daarmee de kwaliteit van zorg van oncologische patiënten te verbeteren”, vertelt Harmieke verder. Bij netwerkzorg breng je verschillende zorgdisciplines samen waarlangs een cliënt probleemloos beweegt. “In de oncologie is dat een heel interessant vraagstuk omdat er sprake kan zijn van een breed netwerk van specialismen. Afhankelijk van het soort kanker heb je als cliënt bijvoorbeeld te maken met een algemeen ziekenhuis, een specialistisch ziekenhuis en deels vindt ook thuis de behandeling plaats.”

Zorg slimmer organiseren
De uitdaging om in een netwerk goede zorg te bieden is des te groter vanwege de tekorten aan zorgprofessionals. “Het komt aan op slim organiseren van netwerkzorg. Hoe kun je professionals zo efficiënt mogelijk inzetten, onder meer met digitale mogelijkheden? Denk aan e-health-toepassingen maar ook aan datagedreven zorg, waardoor je bijvoorbeeld met data uit patiëntendossiers de zorg nog beter af kunt stemmen op de individuele patiënt.”

Drie onderzoeksthema’s
In het lectoraat zijn drie thema’s benoemd: preventief denken en handelen in de oncologische zorg, innovatie in de oncologische zorg en het verbeteren en versterken van het onderwijs. “Mooi is dat ik invulling geef aan deze thema’s bij Inholland en bij het Spaarne Gasthuis: voor 50 procent werk ik in de hogeschool en voor 50 procent in het ziekenhuis. Onderwijs, onderzoek en praktijk komen zo vanzelf samen. Studenten lopen bijvoorbeeld stage in het Spaarne Gasthuis en dragen bij aan het onderzoek dat we daar verrichten. Het is praktijkgericht onderzoek waarin we elkaar versterken en dat vertrekt vanuit het vraagstuk dat actueel is op de werkvloer.”

Participatief actieonderzoek
Over de plannen van het lectoraat kan Harmieke nu nog niet veel kwijt. “Het zijn grote thema’s waar we een antwoord op willen geven en die wil ik concreet maken op basis van vragen die op de werkvloer leven. Na deze zogeheten vraagarticulatie kunnen we onderzoeksprojecten opzetten. Zelf heb ik goede ervaring met participatief actieonderzoek, waarbij je samen met onderzoekers, studenten en zorgprofessionals nog tijdens het onderzoek de praktijk verandert. Belangrijk is verder dat we aansluiten op de onderzoekslijnen van Inholland en het Spaarne Gasthuis.”

Eerst opbouwen
Het eerste jaar van haar lectoraat staat voor Harmieke in het teken van opbouwen. “Het opbouwen van een netwerk, het verkennen van de vraagstukken, het formeren van een team met docent-onderzoekers, verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten van het Spaarne Gasthuis en promovendi.”

Veerkrachtige samenleving
Hoe de vraagstukken ook zullen luiden, met haar onderzoek naar netwerkzorg in de oncologie wil Harmieke een voorbeeld geven voor (netwerk)zorg in andere domeinen. “Het sluit aan op de nieuwe benadering in gezondheidszorg rond positieve gezondheid, waarbij de kwaliteit van leven en eigen regie centraal staan in plaats van een pure focus op de aandoening zelf. Preventie speelt hierin een grote rol. Het sluit mooi aan op waar Inholland ook naar streeft: een veerkrachtige samenleving.”

Heel veel inhoudelijke kennis
Vera van Waardenburg, manager van het cluster Nursing bij Inholland, is enthousiast over de komst van Harmieke. “Ze heeft heel veel inhoudelijke kennis. Kijk alleen al naar haar ruime ervaring als onderzoeker en als associate lector, maar ook als professional uit de praktijk en het onderwijs. Ze kent de generieke thema’s in de zorg, zoals digitalisering en interdisciplinair samenwerken. Daarmee is zij de aangewezen persoon om zowel onderzoek als onderwijs rondom oncologie binnen Inholland en het Spaarne Gasthuis verder vorm te geven.”

Ook het Spaarne Gasthuis kijkt uit naar de komst van Van Os-Medendorp. Catharina van Oostveen, verpleegkundig decaan in het Spaarne Gasthuis: “Oncologische zorg is bij ons een speerpunt en we kijken iedere dag hoe we deze zorg kunnen verbeteren. Wij verheugen ons er dan ook op samen met Harmieke onderwijs en onderzoek in de regio te verbinden en zo de praktijk vorm te geven.”