Tom Roozen is uitgeroepen tot Impact-docent van het Jaar 2026. De alumnus van de Pabo van Hogeschool Inholland Rotterdam ontving de landelijke onderscheiding tijdens Young Impact Day in AFAS Live in Amsterdam, waar ruim 6.000 jongeren bijeenkwamen om te laten zien hoe zij bijdragen aan maatschappelijke verandering.

Met de verkiezing waardeert Young Impact docenten die jongeren inspireren om in actie te komen voor een betere samenleving. Tom (derde van links op de foto) ontving de titel vanwege zijn bijzondere manier van lesgeven in het voortgezet speciaal onderwijs, waarbij de samenleving zelf een belangrijk onderdeel vormt van het leerproces.

In mei werd Tom al genomineerd als enige docent uit Rotterdam én als enige docent uit het speciaal onderwijs. Tijdens de uitreiking op 10 juni werd bekendgemaakt dat hij samen met Jaco Scheer van KSG De Breul in Zeist de titel Impact-docent van het Jaar 2026 mag dragen.

Leren in de samenleving
In zijn werk gebruikt Tom de stad als leeromgeving. Met zijn leerlingen bezoekt hij organisaties, bedrijven en maatschappelijke initiatieven. Door jongeren in contact te brengen met hun omgeving, ontdekken zij nieuwe talenten, bouwen zij zelfvertrouwen op en ervaren zij dat zij ertoe doen.

Die aanpak sluit naadloos aan bij de visie waarmee Tom enkele jaren geleden afstudeerde aan de Pabo van Inholland. Als deelnemer aan de eerste groep zij-instromers speciaal onderwijs viel hij tijdens zijn opleiding al op door zijn betrokkenheid, energie en de manier waarop hij voortdurend kansen creëerde voor zijn leerlingen.

Een bevlogen student en docent
Teamleider Dorien Uittenbogaard herinnert zich hem nog goed: “Het was eigenlijk nooit saai als je hem in de klas had.” Ook praktijkbeoordelaar Annemarie Datema zag zijn ontwikkeling van dichtbij. "Tom is zoals zijn leerlingen zeggen eigenwijs, maar met het hart op meer dan de juiste plek voor zijn leerlingen."

Zijn afstuderen werd beloond met een 9. In zijn eindbeoordeling werd onder meer benadrukt hoe hij onderwijs betekenisvol weet te maken vanuit de leefwereld van zijn leerlingen.

Verbonden met Inholland
Zelf kijkt Tom met veel waardering terug op zijn opleiding bij Inholland. "Mijn weg in het onderwijs is mede gevormd bij Inholland. De stap naar het onderwijs en de manier waarop ik nu werk met mijn leerlingen, vindt daar voor een groot deel zijn basis."

Ook na zijn afstuderen bleef Tom verbonden aan de hogeschool. Hij nodigde docenten uit op zijn school en liet zijn leerlingen kennismaken met het hoger onderwijs. Daarmee creëert hij kansen en perspectieven voor jongeren die niet altijd vanzelfsprekend toegang hebben tot dergelijke ervaringen.

Tijdens zijn nominatiecampagne benadrukte Tom dat de verkiezing voor hem vooral ging over de leerlingen voor wie hij zich iedere dag inzet. “Stem niet alleen op mij, stem op deze leerlingen, voor gelijke kansen.”

Lees ook ons interview met Tom over de overstap naar het onderwijs.

Samen maken we het verschil
Sintvoorieder1 wil dit jaar maar liefst 25.000 Sinterklaaspakketten samenstellen voor kinderen en jongeren van 0 t/m 18 jaar die opgroeien in armoede. Een prachtig initiatief waar wij als Inholland Den Haag graag aan bijdragen. Samen kunnen we ervoor zorgen dat ieder kind zich gezien en gewaardeerd voelt tijdens het Sinterklaasfeest. 

Wat kun jij doen?
Heb je thuis nog nieuw of 'zo goed als nieuw' speelgoed en kinderboeken liggen die je niet meer gebruikt? 

Breng ze mee naar Inholland Den Haag. Vanaf 17 november staat er een speciale speelgoedkist in de centrale hal. Wij zorgen dat het speelgoed en de boeken bij Sintvoorieder1 terecht komen.

Samen maken we Sinterklaas magisch voor ieder kind!

“Motoriek is een onderbelicht onderwerp, terwijl het juist de basis vormt voor leren,” legt Silvana Herben, docent bij de Ad PEP en Inholland pabo uit. Informatie over het onderwerp ontbrak en daarom besloot ze zelf een boek te schrijven over motoriek bij jonge kinderen en hoe je dit kunt verweven in je eigen onderwijs. “Van swipen alleen leer je niet schrijven, laat dat duidelijk zijn.”    

Een paar jaar geleden gaf Silvana veel schrijflessen aan pabo-studenten. Deze studenten vroegen haar geregeld naar bijpassende literatuur. Tot haar verbazing moest ze telkens antwoorden dat er geen boek bestond dat motoriek praktisch koppelde aan de manier waarop leerkrachten met thema’s werken in de klas. Er kwamen gelukkig wel steeds meer boeken over motoriek, maar niet geïntegreerd met het thematisch werken wat je in kleutergroepen vaak ziet.  In de kleutergroep werk je veelal met een herfsttafel, een thema rond de bakker of de kinderboerderij etc. “Voor taal, rekenen en spel zijn er talloze boeken, methodes en leerdoelen, maar voor motoriek was er niet een boek gericht op de thematische aanpak van fijne motoriek. Terwijl we in groep 3 van alle kinderen verwachten dat ze leren schrijven. Maar hoe doen we dat dan, als hun handen en spieren daarvoor nog nauwelijks zijn getraind?” Dat inzicht zette Silvana aan het denken. Het leidde uiteindelijk tot een combinatie van onderzoek, praktijkervaring en een flinke dosis passie. Zo ontstond dit boek. 

Motorische vaardigheden
Het boek is opgebouwd uit twee delen: deel 1 geeft een stevig theoretisch fundament. Silvana heeft literatuuronderzoek gedaan naar motoriek en de relatie met leren. Ze beschrijft waarom motoriek niet alleen gaat om bewegen, maar onlosmakelijk verbonden is met schrijven, lezen, concentratie en zelfs met welbevinden en welke fijne motorische vaardigheden belangrijk zijn voor het leren schrijven. Deel 2 is een praktisch handboek met uitgewerkte thema's met activiteiten en voorbeelden die naadloos aansluiten bij die thema’s in de klas. Van bouwen in de bouwhoek tot knippen, van buiten spelen tot spelletjes aan tafel. Wat je kan doen bij thema's zoals piraten of de bakkerij die de fijne motoriek stimuleren?  De activiteiten zijn direct toepasbaar in de kleutergroep en met wat aanpassingen in een peutergroep, ook is er een stuk geschreven voor groep 3, omdat je daar leerlingen kan hebben met schrijfproblematiek en welke activiteiten en materialen je kan aanbieden in groep 3.  “Ik wilde dat professionals er meteen mee aan de slag kunnen. Geen losse oefeningen die je ergens tussendoor doet, maar ideeën die je gewoon in je thema’s kunt verwerken. Zo wordt motoriek een vanzelfsprekend onderdeel van je lespraktijk.” 

Waarom motoriek onmisbaar is 
Silvana benadrukt steeds weer: motoriek is geen extraatje, maar de basis. “Schrijven hangt samen met lezen, spelling en begrijpend lezen. Als kinderen moeite hebben met schrijven, kan dat effect hebben op hun hele schoolloopbaan. En dat begint vaak al in de kleutertijd.” 

Ze ziet ook de maatschappelijke veranderingen: kinderen zitten vaker stil, spelen minder buiten en zijn sneller met schermen bezig. “Kinderen die veel swipen ontwikkelen een beperkte vingervaardigheid, niet de fijne motoriek die nodig is voor schrijven. Hun romp- en schouderspieren zijn vaak minder sterk, omdat ze minder buitenspelen of klimmen. Dat merk je in de klas: ze kunnen minder lang rechtop zitten of hun pen goed vasthouden.” Daarmee raakt het boek niet alleen de onderwijspraktijk, maar ook een bredere discussie: hoe zorgen we ervoor dat kinderen genoeg bewegen en hun motorische basis ontwikkelen? 

Hoewel het boek is geschreven voor leerkrachten in de onderbouw, is het veel breder toepasbaar. “Ik hoop dat pabo-studenten het boek ook in handen krijgen,” vertelt Silvana. “Als je straks als leerkracht voor de klas staat, moet je begrijpen dat motoriek onderdeel is van je dagelijkse praktijk. Ook als je in de bovenbouw werkt: kinderen die daar nog steeds worstelen met schrijven, zijn vaak degenen bij wie de basis in groep 1 en 2 onvoldoende gelegd is. Hoe eerder je dit begrijpt, hoe beter je kunt voorkomen dat kinderen vastlopen. Eigenlijk is het voor alle professionals die met jonge kinderen werken.”   

Persoonlijke drijfveer 
Wat dit boek extra bijzonder maakt, is dat Silvana haar eigen passie en ervaringen erin heeft gelegd. “Ik ben zelf opgegroeid met veel buitenspelen, klimmen, knutselen en schrijven. Dat was vanzelfsprekend. In mijn werk zag ik dat dit voor veel kinderen tegenwoordig niet meer zo is. Toen dacht ik: als ik er íets aan kan doen om het bewustzijn te vergroten, moet ik dat doen. Schrijven is voor mij altijd meer geweest dan letters op papier zetten: het is een manier om je gedachten vorm te geven, om te leren en om je plek in de wereld te vinden. Ik gun dat elk kind.”  Meer weten? Bestel het boek hier. 

De introductieweek is bedoeld om eerstejaarsstudenten alvast vertrouwd te maken met hun studie, de stad én elkaar. Elke opleiding (of combinatie) biedt een mix van studie-inhoudelijke onderdelen en leuke groepsactiviteiten. “In het begin is het nog wat aftasten, maar na drie dagen heb je al vrienden gemaakt”, weet Michael de Weerd, die voor het zesde jaar het programma voor Business Studies, Finance & Control en Ad Logistiek organiseert, samen met Onafhankelijk Heeren Dispuut Carpe Noctem (O.H.D.C.N.). “Je weet wie je klasgenoten zijn en hebt samen al van alles meegemaakt. Dat helpt je door je eerste dagen heen.”

Voor ieder wat wils
Sporttoernooien, gastcolleges, pubquizzen, bootraces, kroegentochten en citygames: alles komt voorbij. Daarnaast zijn er gezamenlijke events, zoals de woensdagavond vol entertainment van oud-studenten Kenneth & Andor, compleet met foodtrucks en karafotofiets op het binnenplein van Inholland Haarlem. Jaarlijks hoogtepunt is het grote slotfeest in poppodium Patronaat op donderdagavond.

Bij Sportkunde draaide alles om actie. “Van waterspellen tot een dansclinic of Crazy 88 door de stad - iedereen deed vanaf het begin 100% mee”, vertelt Britt van Riesen van studievereniging MoveMental. “Dat fanatieke, dat is typisch Sportkunde.” Zelf beleefde ze haar introweek zo positief dat ze al drie jaar meedraait in de organisatie. “Ik maakte toen vriendinnen voor het leven. Dat gun ik iedereen.”

Genieten
Voor ouderejaars is het aanpoten, maar vooral ook genieten. Volgens Rosa Hegeman, Creative Business-student en organisator van ‘Creatro’, zie je in een paar dagen een groep ontstaan. “In korte tijd leer je niet alleen je medestudenten kennen, maar ook ouderejaars op wie je later kunt terugvallen. Je voelt je meteen ergens bij horen en dat doet veel voor je zelfvertrouwen. Daar heb je je hele opleiding profijt van.”

Ook Caitlin van het Onafhankelijk Damesdispuut Carpe Noctem ziet de impact. “We helpen elk jaar bij de activiteiten, begeleiden groepjes én werven natuurlijk nieuwe leden”, zegt ze lachend. “Deze week wil je niet missen. Dít zijn herinneringen die je je hele studie bijblijven.”

Druk, maar gezellig
Is het intensief? Absoluut. Maar juist dat volle programma zorgt voor verbinding, vinden eerstejaarsstudenten Joeri (Business Studies) en Ramon (Bouwkunde). Ze zitten gebroederlijk samen aan een picknicktafel te eten. “Je bouwt hier een band op die je in collegebanken niet snel krijgt. Niemand zit alleen - iedereen is hartstikke aardig en helpt elkaar.”

Even verderop staan Pabo-studenten Isabella en Indra luidkeels mee te zingen met de karaoke. “Het leukste tot nu toe? De kroegentocht! Supergezellig, en je ontdekt meteen alle leuke plekken in Haarlem. En dan moet het slotfeest nog komen hè… Deze week is gewoon één groot feest!”

Een stapje voor
Ook Tim, eerstejaarsstudent Creative Business, voelt zich meteen welkom. “De sfeer is fantastisch. Je bent constant met elkaar bezig – zingen, dansen, opdrachten doen – en daardoor raak je vanzelf met anderen in gesprek. Je hoort verhalen, ziet onverwachte kanten van elkaar, en zo ontstaat er al snel een klik.”

Hij merkt dat hij veel losser en vrolijker is dan hij had verwacht. “Ik dacht dat ik afwachtend zou zijn, maar ik ga er juist helemaal in op. Het doet echt iets met me. Het mooiste? Ik kan gewoon mezelf zijn. Ik voel me geaccepteerd en dat geeft vertrouwen.”

Dankzij de nieuwe vriendschappen en dat ‘thuisgevoel’ kijkt hij met een goed gevoel uit naar zijn studie. “Eigenlijk lopen we straks allemaal al een stapje voor.”

Mooiste tijd van je leven
Ocean van Deelen, student Bouwkunde en organisator van de Introweek Haarlem met 5 studieverenigingen waaronder studievereniging Virplaça (Bouwkunde/Bouwmanagement), staat te glunderen. “Dit is precies waar we het voor doen: zien hoe studenten opbloeien, vol plezier, zelfvertrouwen en energie. Iedereen hoort erbij, iedereen doet mee. Zo'n week verbindt, verrast en geeft je een vliegende start. Het is niet zomaar een introductie – het is het startschot van misschien wel de mooiste tijd van je leven.”

Organisatie
De Introductieweek werd georganiseerd door de studenten van de studie- en studentenverenigingen van Inholland Haarlem:

- Creatro voor de opleiding Creative Business.
- Onafhankelijk Heeren Dispuut Carpe Noctem en studievereniging Negotium Novum voor de opleidingen Business Studies, Finance & Control en Ad Logistiek. In samenwerking met het Onafhankelijk Dames Dispuut Carpe Noctem.
- MoveMental voor de opleiding Sportkunde.

- De gezamenlijke studieverenigingen als Introweek Haarlem:
- Personalia (Pabo en Social Work)
- Röntgenius (Medisch Beeldvormende en Radiotherapeutische Technieken)
- Lepidoptera (Informatica en IT)
- Virplaca (Bouwkunde en Bouwmanagement & Vastgoed/Ruimtelijke ontwikkeling)
- Voluptuaria (Tourism Management)
- In samenwerking met ’t Haerlems Studenten Gildt

Artificiële intelligentie (AI) verandert niet alleen hoe we werken en studeren, maar ook hoe we lesgeven. Of je nu bezig bent met je opleiding of stage loopt: AI kan je helpen om efficiënter te werken, creatiever les te geven en je leerlingen beter te begeleiden. Maar hoe zet je AI slim in als toekomstig leraar? Het lectoraat Teaching, Learning & Technology (TLT) heeft een online omgeving ontwikkeld waarin je alles vindt over de toepassing van AI in het onderwijs.

Wil jij ontdekken hoe AI jouw werk als leraar makkelijker en leuker kan maken? Duik dan in de AI-omgeving en ga aan de slag met de tools en technieken. Want één ding is zeker: AI verdwijnt niet meer uit het onderwijs – en jij kunt er je voordeel mee doen!

Daarom is er nu een nieuwe AI-leeromgeving speciaal voor studenten. Hier ontdek je hoe je:

• makkelijker lessen kunt voorbereiden
• sneller kunt plannen en organiseren
• creatieve werkvormen kunt bedenken
• efficiënter kunt studeren

Een krachtig hulpmiddel in je studie én in je werk
Volgens AI-expert Klaas-Jan Lammers is het belangrijk dat je AI niet ziet als een kant-en-klare oplossing: “AI kan je helpen om sneller en efficiënter te werken, maar alleen als je weet hoe je het gebruikt. Met de juiste aanpak wordt het een krachtig hulpmiddel in je studie én later in je werk."

Ook Joan Besseling benadrukt waarom het zo belangrijk is om AI op de juiste manier te leren gebruiken: “In het onderwijs gebruiken sommige leraren AI om snel lesmateriaal te maken, terwijl anderen het inzetten om complexe onderwijskundige vraagstukken te analyseren,” legt Joan uit.

Probeer het zelf!
Op de sharepoint kun je waardevolle informatie vinden over hoe je kunstmatige intelligentie (AI) kunt inzetten in je studie en als leerkracht. Daarnaast biedt het uitleg over AI en de ethische overwegingen die hierbij komen kijken. 

Benieuwd? Klik hier om direct te starten!
Word geen student die AI gebruikt, maar een student die AI geletterd is!
 

De kwaliteit van de lessen die leraren geven is van groot belang voor het leren van leerlingen. Maar ook voor onze studenten, want wat is precies een goede les? Het is daarom belangrijk dat er zicht en visie is op de leskwaliteit. Daardoor weet je wat leraren goed doen en waar nog ruimte is voor verbetering. Zo kan er gericht worden gewerkt aan verbetering van lessen, bij individuele leraren of in het schoolteam. Hoe verzamel je 'data'? Wat zeggen ‘data’ over leskwaliteit en wat zeggen die vooral niét? En hoe kun je hiermee het handelen verbeteren? 

In dit gastcollege vertelt leraar en onderzoeker Hannah Bijlsma aan de hand van haar boek “Zicht op de les” (Pica, 2024) meer over hoe je leskwaliteit kunt meten en verbeteren, vanuit een stevige wetenschappelijke basis én met praktische tips voor in de onderwijspraktijk. 

Ben jij er ook bij? 
Datum: 22 mei 2025 
Tijd: 19.00 - 20.45 uur 
Locatie: Hogeschool Inholland, Posthumalaan 90, 3072 AG Rotterdam 

Meld je hier aan!
 

Wat maakt dat je met sommige leerlingen een klik hebt en met anderen niet? Waarom is de relatie tussen leerkracht en leerling soms vanzelfsprekend goed en soms ingewikkeld? En wat kun je doen als die band moeizaam tot stand komt? Deze vragen staan centraal in het onderzoek dat Maaike Zeguers, onderzoeker bij het lectoraat De Pedagogische Opdracht, samen met studenten van de Inholland pabo op basisscholen uitvoert.

"Elke leerkracht voelt aan hoe belangrijk de relatie met leerlingen is," vertelt Maaike. "Als je het hierover hebt, is er meteen herkenning. Toch praten we er vaak niet expliciet over, en ontbreekt het nog regelmatig aan taal en visie op scholen om dit thema bespreekbaar te maken." Ze vervolgt: "Op groepsniveau is er wel aandacht voor het pedagogisch klimaat en een veilige sfeer, maar de individuele leerkracht-leerlingrelatie blijft vaak onderbelicht. Leerkrachten zeggen bijvoorbeeld: 'Met die leerling is het moeilijk om een goede band op te bouwen.’ Maar als je vraagt waarom dat zo is, wijzen ze vaak naar kenmerken van het kind. Het blijft bij ‘die leerling is makkelijk’ of ‘met die leerling is het lastig’. Terwijl er zoveel meer achter zit."

Waarom die band zo belangrijk is
Onderzoek laat zien dat een goede relatie tussen leerkracht en leerling een grote impact heeft. Kinderen met een sterke band met hun leerkracht presteren beter, zijn meer betrokken en voelen zich veiliger. "Het is dus niet alleen een kwestie van prettig samenwerken," benadrukt Maaike, "maar het heeft ook invloed op de ontwikkeling van het kind. Toch blijft het in de praktijk lastig om concreet te maken wat een goede band precies inhoudt."

Maaike werkt in dit onderzoek samen met dr. Debora Roorda (Universiteit van Amsterdam) en met acht pabostudenten. Zij richten zich op duo-leerkrachten, waardoor zij onderzoek kunnen doen naar zowel de relaties van verschillende leerkrachten met eenzelfde leerling, en de relaties van verschillende leerlingen met eenzelfde leerkracht. "Dit biedt een unieke kans om te onderzoeken hoe een leerling de relatie met verschillende leerkrachten ervaart. Waarom heeft een leerling met de ene leerkracht een sterkere band dan met de ander? Heeft dat te maken met kenmerken van de leerling, van de leerkracht of misschien aan de interactie tussen kenmerken van beiden? Door deze dynamiek te onderzoeken, krijgen we waardevolle nieuwe inzichten."

Dimensies van de relatie
Een belangrijk onderdeel van het onderzoek is het definiëren van de kwaliteit van de relatie. "We kijken bijvoorbeeld naar dimensies zoals warmte en nabijheid, maar ook naar conflict," legt Maaike uit. "Neem een leerling waarmee je nooit conflicten hebt. Je zou denken: dan heb je een goede band. Maar wat als er ook nauwelijks warmte is? Is er dan echt een goede band, of is er sprake van onverschilligheid? Door dit soort vragen te onderzoeken, hopen we leerkrachten een rijkere taal en handvatten te geven om naar hun relaties met leerlingen te kijken."

Studenten aan de slag
Voor dit onderzoek werken Maaike, Debora en de studenten nauw samen. "De studenten verzamelen data door vragenlijsten, maar ook door interviews af te nemen bij leerkrachten en leerlingen. In die interviews gaan ze met collega's op hun school in gesprek over de leerkracht-leerlingrelatie. Hierdoor levert het onderzoek niet alleen algemene/ wetenschappelijke kennis op, maar ook direct toepasbare kennis voor de specifieke schoolcontext waar de studenten werken," vertelt Maaike enthousiast. "Dit onderzoek biedt niet alleen inzicht in wat een goede of slechte band is, maar leert hen ook hoe ze hier zelf als toekomstige leerkrachten mee om kunnen gaan."

Door vragen te stellen zoals “Hoe merk je dat je een goede band hebt met een leerling?” of “Kun je een voorbeeld geven van een situatie waarin dat duidelijk werd?” brengen de studenten persoonlijke verhalen en ervaringen in kaart. Deze verhalen geven het onderzoek diepgang en maken het resultaat waardevol voor de onderwijspraktijk.

Een thema dat raakt
"Als je terugdenkt aan je eigen schooltijd, weet je het meteen: die ene leerkracht die écht impact had," zegt Maaike. "Die band blijft je bij. Het mooie is dat leerkrachten dit ook zo voelen, maar dat er in de praktijk nog weinig wordt gesproken over de factoren die ten grondslag liggen aan die band. Dit onderzoek is een kans om dat te veranderen en een stap te zetten naar meer bewustwording bij leerkrachten ten aanzien van hun handelen richting waardevolle leerkracht-leerlingrelaties."

Benieuwd naar de resultaten? Houd de website van het lectoraat De Pedagogische Opdracht in de gaten!

Spanning en gejuich vulden de aula van Inholland Alkmaar begin februari. De high fives vlogen in het rond. Tijdens de regionale finale van de FIRST LEGO League streden kinderen hier om een plek in de landelijke finale. Een dag vol uitdaging, teamwork en technische hoogstandjes.

De FIRST LEGO League is een jaarlijks programma waarin kinderen kennismaken met robotica. Ze bouwen en programmeren een legorobot die zelfstandig missies uitvoert op een parcours. Ook bedenken ze innovatieve oplossingen voor een maatschappelijk probleem. Dit jaar draaide alles om het thema Submerged: de onderwaterwereld. De competitie, bedoeld voor groep 7 en 8 en de eerste twee klassen van het voortgezet onderwijs, trekt jaarlijks zo’n 800 Nederlandse scholen verdeeld, over 32 regiofinales.

Techniek toegankelijk maken
Miriam Lof, coördinator van de LEGO League vanuit Inholland Alkmaar, ziet elk jaar weer de impact van de competitie: “Die blije gezichten als iets lukt – vooral als ze dachten dat het niet kon – zijn goud waard. Bij de prijsuitreiking staan ze soms totaal perplex. Voor basisscholen is de LEGO League een laagdrempelige manier om techniek in de klas te brengen. Superbelangrijk met de huidige tekorten in de sector. Toch zijn veel leerkrachten nog terughoudend, want onbekend maakt onbemind. Dit 12-weekse lesprogramma laat je als docent sámen met de leerlingen leren.”

Ook Inholland profiteert, benadrukt Miriam: “Onze Pabo-studenten - de leerkrachten van morgen – ervaren hier zelf hoe leuk techniek eigenlijk is. Eerst zelf ‘stoeien’ met de robots, nu helpen ze jureren of zorgen voor entertainment.” Voorheen hielpen Inholland-studenten de basisscholen ook met programmeren. Dat wil ik graag terugbrengen. Scholen hebben er behoefte aan, en voor onze Technische Informatica-studenten is het een geweldige uitdaging: leg maar eens een complex programmeervraagstuk uit in kindertaal.”

Onderdeel van iets groters
Maar de LEGO League draait om méér alleen techniek. Het gaat ook om samenwerken, creatief zijn en probleemoplossend denken, aldus leraar Wouter van Xplore Agora Amsterdam. “Kinderen ontdekken niet alleen de basis van informatica en computer science, maar leren ook rollen verdelen en samen tot oplossingen komen. Dat procesgericht denken is enorm waardevol.” Daarnaast is het een eerste kennismaking met een hogeschool – en wat voor een! “Even deel uitmaken van een wereldwijde challenge met 600.000 deelnemers in 110 landen. Dat vinden ze geweldig!”

Uitdagingen op het speelveld én daarbuiten
Bij de wedstrijdtafels was de spanning om te snijden. Met uiterste concentratie plaatsten teams hun robots op het parcours, klaar voor hun missies in de onderwaterwereld. “Een LEGO-haai verplaatsen, krabbenkooien legen - daar bedenken ze zelf allerlei slimme grijpers en sensoren voor”, legt Mike de Vogel, hoofdscheidsrechter en docent Engineering bij Inholland, uit. En gaat het mis? “Dan zie je even teleurstelling … tot een teamgenoot hen er weer erdoorheen helpt. Die energie, blijdschap én frustratie – prachtig om te zien.”

Naast de robotmissies doken teams op een innovatieproject rond een maatschappelijk of milieuprobleem binnen het thema, zoals microplastics of achtergelaten visnetten. Jurylid Lenda Bruijn, oud-Inholland-student en KIVI-bestuurslid, is elk jaar weer onder de indruk: “Een duikboot met camera’s voor onderzoek in de Marianentrog of een achtwielige onderwaterrobot om koraalriffen te monitoren. Ze gaan zóveel verder dan je verwacht.”

Medejurylid en oud-Inholland-docent Onno Lotgering legt uit dat het niet zozeer om technische perfectie gaat. “Hoe ben je tot een oplossing gekomen? Heb je samen overlegd? Wie heb je om hulp gevraagd? Die kernwaarden zijn minstens zo belangrijk als het eindresultaat.”

Grote winnaars
Na een dag vol creatieve oplossingen werden de prijzen uitgereikt. Team Poseidon (St. Janschool Amsterdam) won de Champions Award en mag op 8 maart naar de landelijke finale. Team Xplore kreeg de prijs voor robotdesign, en Groene Golf werd beloond voor het beste innovatieproject.

De deelnemers waren trots en voldaan. “De robotmissie is superspannend, je weet nooit of het goed gaat. Maar als het lukt ben je zó blij!” aldus een stralende leerling uit groep 8. Zijn teamgenoot vult aan: “Het allerleukste? Iets bedenken dat nog niemand heeft bedacht.”

Technici van de toekomst
Tweedejaars Pabo-studenten Milou en Marit keken hun ogen uit. “Bizar wat die kids al kunnen! Even tikken, programmeren - en hup het werkt. Je weet niet wat je ziet!” Voor hen is het overduidelijk: techniek moet eerder en vaker op basisscholen worden gepromoot. “Het is helemaal niet eng. De LEGO League laat juist zien hoe leuk en toegankelijk het is. Hier wordt de liefde voor techniek echt aangewakkerd.”

Hoe kun je als onderwijsprofessional technologie effectief inzetten om sociaal-emotioneel leren (SEL) te versterken in het speciaal onderwijs? Deze vraag staat centraal in het onderzoek van Diana van Veen, onderzoeker bij het lectoraat Teaching, Learning & Technology van Hogeschool Inholland. De eerste resultaten liggen inmiddels op tafel en bieden een eerste inkijk op de huidige toepassing van technologie binnen het speciaal onderwijs. De volgende stap is het onderzoeken van verdere innovatiemogelijkheden.  

Diana, die zowel ervaring heeft in het speciaal onderwijs als in de zorg voor verstandelijk gehandicapten, werkt in het kader van dit project nauw samen met Heliomare Onderwijs. Ze benadrukt het belang van deze samenwerking: "Het is prachtig om praktijkgericht onderzoek te combineren met de ondersteuning van leerlingen met een beperking, zo kunnen we de onderzoeksresultaten direct inzetten. Wat weer ten goede komt van deze leerlingen, die een speciaal plekje in mijn hart hebben. Het is geweldig om op deze manier bij te dragen aan hun ontwikkeling." 

Leerlingen in het speciaal onderwijs hebben vaak te maken met beperkingen op fysiek, cognitief of sensorisch gebied, wat hun sociale vaardigheden kan beïnvloeden. Het toepassen van technologie heeft de potentie om in een ondersteunende rol het sociaal-emotioneel leren van deze leerlingen te versterken, zodat ze meer kansen krijgen om mee te doen in de samenleving. Diana bekijkt met welk soort technologie onderwijsprofessionals deze leerlingen nog beter kunnen ondersteunen. “We letten niet alleen op de effectiviteit van reeds ingezette technologieën, maar willen ook innoveren en gebruikte technologieën opschalen. Bijzonder is dat we tegelijkertijd ontdekken dat de middelen die Heliomare voor revalidatie inzet, ook geschikt zijn voor het speciaal onderwijs, zo ontstaat er een kruisbestuiving,” legt Diana uit.  

Effectiever inzetten 
Uit de eerste resultaten, verkregen uit vier focusgroepen en gesprekken met revalidatieprofessionals, blijkt dat technologie al breder wordt ingezet dan aanvankelijk gedacht. Diana ontdekte echter dat er ook onbenut potentieel is. "Tijdens de gesprekken beseften veel mensen hoeveel ze al doen op het gebied van sociaal-emotioneel leren, maar ze zien ook dat ze de bestaande technologieën nog effectiever kunnen inzetten.” Voorbeeld van succesvolle technologieën zijn 'de sprekende muur’ en ‘pictoschrijven’, die leerlingen ondersteunen bij het uiten van hun gevoelens en het nadenken over hoe je samen speelt. Ook wordt er gekeken naar de integratie van virtual reality (VR) en e-learnings, die al in de revalidatie worden gebruikt, in het onderwijs. 

De Inholland pabo 
Het onderzoek biedt niet alleen inzichten voor het speciaal onderwijs, maar heeft ook als doel pabo-studenten te enthousiasmeren voor een carrière in deze sector. De uitbreiding van keuzemodule Orthopedagogiek met speciaal onderwijs binnen de Inholland pabo is een belangrijke stap. Zo vergroten we de betrokkenheid van toekomstige leraren bij deze vorm van onderwijs. In een later stadium wil het lectoraat graag een werkveld-werkplaats bij Heliomare starten. Hier kunnen studenten met medewerkers van Heliomare werken aan uiteenlopende vraagstukken rondom de benutting van technologie binnen het onderwijs. Zo zorgt de samenwerking tussen Heliomare en Hogeschool Inholland niet alleen voor waardevolle onderzoeksresultaten, maar ook voor een sterke brug tussen theorie, praktijk en opleidingen binnen Inholland.  

Toekomstige stappen  
De volgende fase van het project richt zich op het verder onderzoeken en opschalen van technologieën binnen Heliomare Onderwijs. Onderzoekers van Heliomare voeren experimenten uit om de effectiviteit van verschillende technologieën te testen. Diana ondersteunt hen hierbij. Ondertussen werkt ze aan een literatuurstudie om te bepalen welke technologieën wereldwijd al succesvol zijn gebleken in vergelijkbare contexten. Diana sluit af: “Dit is een geweldig project, en ik ben trots op wat we samen met Heliomare tot nu toe hebben bereikt. Maar dit is pas het begin; er ligt nog zoveel potentieel om te ontdekken en te benutten voor het welzijn voor deze leerlingen.” 

De Bibliotheek op School is een leesbevorderingsprogramma tussen bibliotheken en basisscholen, waarin aandacht voor leesplezier centraal staat. Uit het meest recente Pisa-onderzoek is gebleken dat de leesvaardigheid van Nederlandse jongeren opnieuw drastisch is gedaald in vergelijking met andere Europese landen. Bijna de helft van de jongeren vindt lezen tijdverspilling (Pisa, 2019). Het onderwijs speelt een cruciale rol in het verbeteren van deze situatie. Een leerkracht die zelf graag leest en het belang van lezen inziet, is voor leerlingen de beste leesbevorderaar. De Inholland pabo Haarlem begint bij de basis en laat pabostudenten zelf meer leesplezier ervaren, waardoor zij later hun leerlingen kunnen enthousiasmeren om meer te lezen.

Wilbert Zwanenburg (regiomanager Hogeschool Inholland): “Door toekomstige leerkrachten op te leiden tot enthousiaste leesbevorderaars verwachten wij het tij te kunnen keren. Als team zien wij het belang van leesmotivatie in, en met deze samenwerking hopen we de komende jaren mooie stappen te zetten en vooral leesplezier over te brengen op onze studenten.”

Het gezamenlijke programma van de Bibliotheek op School (dBoS) stimuleert aan de ene kant de leesmotivatie en taalontwikkeling van de pabostudenten en aan de andere kant leren zij direct werken met de aanpak van dBoS, waarmee zij later in de klas les zullen geven.

Middels diverse activiteiten, waaronder auteursbezoeken en bezoeken aan literatuurmusea, krijgen pabostudenten voldoende kennis, inspiratie en handvatten om hun toekomstige lessen vorm te geven en hun voorbeeldfunctie als leesbevorderaar te kunnen vervullen. De Bibliotheek op School past hiermee uitstekend binnen het nieuwe curriculum van de Inholland pabo, waarin de opleiding continu meebeweegt met de ontwikkelingen in de maatschappij.

Kijk voor meer informatie op de site van Bibliotheek op School en op de site van de Inholland pabo.

Werken in groepjes is een belangrijke en effectieve manier om te leren samenwerken en elkaar beter te leren kennen. Dat gaat niet vanzelf goed maar vergt zorgvuldige organisatie, vooral in een divers samengestelde klas. Machteld de Jong, lector Diversiteitsvraagstukken en Huub Nelis, Directievoorzitter MBO College Zuid bij ROC van Amsterdam delen praktische aanbevelingen uit hun boek ‘Help. Onze school is gekleurd’ waarmee onderwijsprofessionals zelf aan de slag kunnen.  

Het onderwijs is dé plek waar alle kinderen en jongeren naartoe gaan en waar verschillen samenkomen. Een van de belangrijkste doelen van gemengde scholen is dat kinderen en jongeren met verschillende achtergronden samen leren, samen werken en leren samen te leven. Dat gaat niet vanzelf, maar dat moet worden georganiseerd en het werken in groepjes is daarbij een van de belangrijkste methoden om dat te leren.

Samenwerken
Het samenwerken in groepjes door kinderen en jongeren wordt steeds meer gebruikelijk in het onderwijs. Dat kan op basis van een heel concrete vraag zijn vanuit de praktijk, maar het kan ook gericht zijn op het organiseren van activiteiten in de school of in de klas zelf. Met elkaar samenwerken is een belangrijk onderdeel van de opleiding, want door te leren goed met elkaar samen te werken krijg je immers inzicht in individuele verschillen tussen jongeren, maar ook in je eigen leer- en samenwerkingsstijl.

In de praktijk blijkt echter dat veel docenten het lastig vinden met de dynamiek die bij het samenwerken in groepjes plaatsvindt om te gaan. Dat begint al bij de start: laat je jongeren zelf groepjes maken of maak je als docent zelf een groepsindeling?

Op het moment dat jongeren zelf groepjes mogen maken, blijkt dat veel van deze groepjes zich gaan vormen via ‘etnische’ of ‘culturele’ lijnen. Je ziet veelal dat jongeren met een migratieachtergrond bij elkaar gaan zitten en dat geldt ook voor jongeren zonder migratieachtergrond. Onbekend blijkt nog altijd onbemind… Omdat het onderwijs een plek is voor ontmoeting en ontwikkeling, ervaren veel docenten dit als een dilemma. Laat ik jongeren zelf groepjes maken, met als gevolg dat niet iedereen elkaar leert kennen, er geen uitwisseling onderling plaatsvindt en bestaande, hardnekkige beelden van en over elkaar in stand blijven? Of deel ik zelf de groepjes in met als gevolg dat ik weerstand kan gaan krijgen vanuit jongeren? Daarnaast blijkt ook dat veel docenten de groepsdynamiek binnen een diverse groep lastig vinden omdat ze zich handelingsverlegen voelen om met mogelijke conflicten in de samenwerking tussen jongeren om te gaan.

Diverse school
Binnen een diverse school is samenwerking dé manier om jongeren met elkaar in contact te brengen. Ze hebben dan immers een gemeenschappelijk doel dat moet worden gehaald en dat ook met een cijfer wordt beoordeeld. Het is dan ook zeer aan te bevelen om als docent zelf heel diverse groepjes te maken, zodat jongeren met elkaar leren samenwerken en in contact komen met leeftijdsgenoten met een heel andere achtergrond. Tegelijkertijd weten we uit onderzoek dat er bij samenwerking in groepjes een grote druk kan komen te staan op de groepsleden, die onderlinge spanningen juist kan aanwakkeren. Het is dus belangrijk dat docenten zich dit vooraf realiseren en daarop inspelen.

Ontmoeting en uitwisseling
Uit onze onderzoeken is naar voren gekomen dat docenten, veel meer dan nu het geval is in het onderwijs, groepsvorming langs ‘etnische’ of ‘culturele’ lijnen zouden moeten doorbreken door zélf groepen te maken en die zo frequent van samenstelling te wijzigen dat alle jongeren elkaar binnen een half jaar in een projectgroep hebben ontmoet. Hierdoor leren jongeren elkaar écht kennen en is het onderwijs ook daadwerkelijk dé plek waar ontmoeting en uitwisseling plaatsvindt, uiteraard onder begeleiding van een docent.

Hoe zorg je ervoor dat samenwerking in groepen goed werkt in de onderwijspraktijk?

• Start met kleine en praktische opdrachten die aansluiten bij de belevingswereld van jongeren. Hierdoor kan samenwerking in groepjes die jongeren niet zelf hebben gekozen eenvoudiger plaatsvinden;
• Maak de groepsindeling niet onderhandelbaar. De docent maakt de groepjes, de groepsindeling is een gegeven;
• Zorg voor een goed uitgewerkte opdracht, met een heldere structuur, aandacht voor taakverdeling, regelmatige afstemmingsmomenten en ruimte voor tussentijdse evaluatie. Met de groep en met de groep en de docent;
• Wees als docent bereikbaar voor vragen of problemen die door de groepsdynamiek kunnen ontstaan en neem hierin de regie;
• Niet alleen het uitwerken van de projectopdracht is een doel, maar ook de onderlinge samenwerking tussen de jongeren. En het leren hoe je dat op een constructieve manier doet. Dat betekent ook dat je als docent jongeren helpt inzicht te krijgen in wat je aanspreekt in de samenwerking met de andere groepsleden en waardoor ergernissen worden veroorzaakt en kunnen worden weggenomen;
• Realiseer je als docent dat niet elke jongere groepssamenwerking prettig vindt. Het is dan ook belangrijk groepswerk af te wisselen met individuele opdrachten. In een onderwijscontext zijn niet alle jongeren even sociaal gericht, ze zijn in eerste instantie gericht op hun individuele cijfer en hun individuele diploma. Samenwerking met anderen kan soms als hinderlijk worden ervaren. Ook hierin is het belangrijk als docent te wijzen op het belang van leren samenwerken met mensen omdat dit in toekomstige beroepen ook het geval is.

Overeenkomsten
Het onderwijs is de plek waar jongeren elkaar ontmoeten en waar overeenkomsten en verschillen zichtbaar worden. Dat is inspirerend en verrijkend, maar kan er in de samenwerking tussen jongeren ook toe leiden dat verschillen zorgen voor frustraties en bevestiging van stereotype beelden van elkaar. Door samen te werken in een diverse groep, onder begeleiding van een ervaren docent die met groepsdynamiek weet om te gaan en verschillen tussen jongeren niet beschouwt als iets ingewikkelds, maar als onderdeel van het groepsproces zelf, leren jongeren niet alleen een gemeenschappelijk einddoel te behalen (de opdracht), maar krijgen ze ook de mogelijkheid elkaar te leren kennen en vriendschappen te sluiten met leeftijdsgenoten met wie ze anders niet in contact waren gekomen. En in de huidige, gepolariseerde, samenleving is dat een belangrijke taak van het onderwijs.

In deze video legt Mascha uit dat haar lectoraat in verschillende contexten onderzoekt wat de praktijk van het onderwijs inhoudt voor leerkrachten zelf. Die contexten zijn heel uiteenlopend, denk bijvoorbeeld aan kinderen die opgroeien in armoede of kinderen die opgroeien in sterk religieuze contexten. De basisvoorwaarden voor floreren zijn niet altijd aanwezig.

Als lector bij Hogeschool Inholland doet Mascha samen met haar team van De Pedagogische Opdracht veel onderzoek bij basisscholen. “Ik zie daar kinderen waar de basisvoorwaarden om te kunnen floreren al niet aanwezig zijn: gezinnen met armoede waardoor kinderen honger lijden, of waar veel stress is vanwege conflicten of verslaving.” Scholen hebben de complexe opdracht om kinderen in dit soort omstandigheden tot ontwikkeling te brengen, in een context waarin ook de overheid op allerlei manieren probeert om via scholen goed te doen. 

Pedagogische opdracht
Het lectoraat neemt de opdracht die het onderwijs heeft onder de loep. “Een opdracht voor het onderwijs is bijvoorbeeld: willen dat het onderwijs bijdraagt aan het floreren van alle kinderen in de samenleving. Dat houdt onder meer in dat je in staat bent om zinvol werk te doen en betekenisvolle relaties aan te gaan. Wil je dit als school? Dan moet je ook erkennen dat wanneer de basisvoorwaarden voor floreren er niet zijn, kinderen bepaalde vaardigheden moeten ontwikkelen om hiermee om te gaan.” Het gaat hier om veerkracht. Kinderen moeten bijvoorbeeld niet alleen leren waar je naar toe kunt als je bepaalde problemen ervaart, maar moeten ook het vertrouwen krijgen in relaties met volwassenen of leeftijdsgenoten.

Compenseren van ontbrekende basisvoorwaarden
Scholen krijgen echter taken die niet gaan over floreren of bouwen aan een toekomst, maar die zich richten op het compenseren van de ontbrekende basisvoorwaarden. Mascha noemt de ’broodbar‘ als voorbeeld: een plek op school waar kinderen een ontbijt krijgen aangeboden georganiseerd door ouders, waardoor grenzen tussen school en thuis verwateren. “Het is belangrijk om vanuit een professioneel pedagogisch perspectief na te denken of je dit als school kunt en wilt en om hier stelling in te nemen. Moeten partijen buiten de school deze taak niet vervullen?”

Rekenen en begrijpend lezen
Een ander voorbeeld gaat over de norm die de overheid stelt ten aanzien van rekenen en lezen. “Rekenen en begrijpend lezen zijn belangrijk. Dit zijn de enige twee normen die nog meetellen voor advisering naar de middelbare school. Het is niet erg om een bepaalde maat te nemen, maar waar je je bewust van moet zijn, is dat dit uiteindelijk richtinggevend gaat zijn voor wat scholen gaan doen.”

Effect van normering op lessen
Volgens Mascha heeft de normerende werking van toetsen rond rekenen en begrijpend lezen effect op het onderwijs. “Denk aan leraren die kinderen uit gezinnen waar Nederlands niet courant is, uitleggen wat woorden in een toets betekenen om te zorgen dat ze de toets kunnen halen. Of hoe deze norm kinderen een waardevolle leeservaring ontneemt. Bij begrijpend lezen leer je namelijk analytisch te kijken naar een tekst: wat probeert de schrijver over te brengen, welke informatie geeft dit je? Dat is heel waardevol, maar het is iets anders dan de fijne bezigheid van lezen. Dat je als kind kunt ontsnappen aan een bepaalde werkelijkheid, of dat je inleving gaat stimuleren. Door dat allemaal niet als maat te nemen voor doorstroom, lijk je te zeggen dat dit niet zo belangrijk is en bewerkstellig je dat leerkrachten zich hier niet op richten. Dat is een problematisch mechanisme.”

Verantwoordingskracht
Om dat mechanisme te doorbreken, gaat het lectoraat vooral naar scholen toe. “Met ons lectoraat maken we van een schoolteam een team van mede-onderzoekers. Samen nemen we ongeveer eens in de zes weken een lessensituatie onder de loep.” Daar wordt onderzocht waar bepaalde uitdagingen vandaan komen en worden handelingsalternatieven ontwikkeld. Kan het verkrampen van een leerling voor een rekentoets te maken hebben met veeleisende ouders? Wat doe je met de woede-uitbarsting van een kind afkomstig van een stressvolle thuissituatie? Leraren ontwikkelen zo de kennis en de gewoonte om binnen hun pedagogische opdracht situaties aan te pakken en te verantwoorden. Dit maakt scholen weerbaar, omdat het ze in staat stelt eigen keuzes te maken voor hun specifieke leerlingpopulatie in een context van externe normen die hen worden opgelegd.

Oplossing voor lerarentekort
“Het onderwijswerk maken we daarmee nog aantrekkelijker ook”, vult Mascha tot slot aan. “We zitten met een lerarentekort. Dat is deels een financiële kwestie, maar gaat ook over  het beroep. Het beroep van leraar zou moeten inhouden dat je als schoolteam een kwaliteitsnorm ontwikkelt op basis van een door dit team geformuleerde opdracht. Je monitort, verantwoordt en verbetert als team zelf systematisch deze kwaliteit. Daarmee kunnen mensen op school meerdere rollen vervullen, zonder dat ze losgetrokken worden van het primaire proces. En je hebt zelf veel meer invloed op wat je doet. Dit gevoel van professionele ruimte draagt bij aan werkplezier, status en beroepsperspectief.”

Leer kinderen kritisch omgaan met technologie, stellen Nynke Bos en Alexander van Deursen. Knoppenkennis staat aan de basis van digitale geletterdheid (dg), maar kritische vaardigheden zijn uiteindelijk belangrijker. Juist op dat vlak is de kansenongelijkheid groot.

Bij dg komen kennis en kunde kijken. Alexander van Deursen, hoogleraar digitale ongelijkheid aan de Universiteit Twente, maakt daarin onderscheid tussen operationele, informatie-, communicatie- en contentvaardigheden. Daarin kun je functioneel vaardig zijn. Dan gaat het bijvoorbeeld om ‘knoppenkennis’: je weet wat je moet doen. Maar volgens van Deursen is vooral kritische vaardigheid heel belangrijk. Begríjp je ook wat je doet? Kun je fake nieuws herkennen? Voorzie je de impact van het bericht dat je online wil plaatsen? 

Van Deursen: ‘Als je bijvoorbeeld naar informatievaardigheden kijkt, dan gaat de functionele kant over het kiezen van zoekwoorden en het selecteren van informatie in een app. De kritische kant houdt in dat je kritisch kijkt naar de informatie op internet. Dat je bijvoorbeeld begrijpt hoe algoritmen bepalen welke informatie je te zien krijgt. Die kritische kant is eigenlijk veel belangrijker in de maatschappij, maar je hebt de functionele kant nodig om tot deze kritische kant te komen.’ 

Digitaal weerbaar 
Nynke Bos, lector onderwijzen, leren en technologie aan hogeschool InHolland, beaamt dat. ‘In het onderwijs zie je die twee vormen ook terug. Aan de ene kant proberen scholen leerlingen knoppenkennis bij te brengen door ze een robotje te laten programmeren. Aan de andere kant willen we digitale vaardigheden betekenisvol voor ze maken: wat doen ze ermee in de dagelijkse praktijk? Ik hecht veel meer waarde aan deze tweede vorm. Het gaat er juist om dat je leerlingen helpt een kritisch bewuste houding te ontwikkelen, waar ze levenslang baat bij hebben.’ Van Deursen: ‘Die kritische houding helpt ze om digitaal weerbaar te worden. De juiste instellingen kunnen toepassen voor het beschermen van je privacy, minder vatbaar zijn voor complottheorieën doordat je informatie in een goed kader kunt plaatsen. Maar digitale weerbaarheid beschermt bijvoorbeeld ook tegen cyberbullying.’

Kansenongelijkheid 
Juist bij de ontwikkeling van die kritische digitale vaardigheden speelt de achtergrond van leerlingen een opvallende rol. Van Deursen: ‘In ons onderzoek zien we dat sociale ongelijkheid – zowel economisch, sociaal, persoonlijk als cultureel – groter wordt door de toenemende digitalisering. Niet iedereen kan die bijhouden, heeft de nieuwste apparaten of is in staat om te gaan met de enorme complexiteit achter data. Maakt dat apparaat wel de juiste beslissingen voor mij? Kritisch gebruik van technologie wordt steeds belangrijker om ervan te kunnen profiteren, en om jezelf te kunnen beschermen tegen allerlei potentiële gevaren. Het hangt bijvoorbeeld ook heel erg samen met opleidingsniveau of sociaal-economische status. Bij mensen met een laag opleidingsniveau zien we dat zij in hun eigen sociale context vooral trucjes leren en knoppenkennis opdoen.’

De analfabeet van nu 
Veel jongeren verlaten school zónder voldoende kritische digitale vaardigheden op zak. Zowel Bos als Van Deursen gelooft dat scholen hierin veel kunnen betekenen voor kinderen. Van Deursen: ‘Juist voor die kritische kant heb je de setting van een school nodig. Dat leren de meesten niet van hun ouders of vrienden.’ Bos: ‘Digitale geletterdheid is voor mij wel echt de gelijkmaker. Als je niet genoeg digitaal geletterd bent, ben je eigenlijk de analfabeet van de huidige generatie.’ Maar hoe kunnen scholen dg breed oppakken, wanneer er al zoveel op het bordje van de leerkracht ligt? Het antwoord ligt deels in oplossingen op de lange termijn. Van Deursen: ‘Ik denk dat het ministerie een belangrijke coördinerende rol heeft om dit gelijk te trekken. Om te zorgen dat het op alle scholen op dezelfde manier geïntegreerd wordt.’ Bos: ‘Daarnaast ligt er een taak voor de pabo’s om hier nu al mee te beginnen: wat vraagt digitaal geletterd zijn van de leraren van de toekomst?’

Maak het betekenisvol 
Toch kunnen leerkrachten in het primair en voortgezet onderwijs ook op korte termijn al veel bereiken. Bos: ‘Het voelt voor leerkrachten vaak alsof er weer iets bij komt in een al overvol programma, maar digitale vaardigheden kun je juist heel goed integreren in je bestaande lessen. Denk bijvoorbeeld aan schatzoeken met coördinaten in een aardrijkskundeles. Dan leren ze heel goed navigeren op hun telefoon en worden ze spelenderwijs knoppenvaardig. Of wanneer leerlingen het in de klas hebben over een Instagram-foto, leg ze dan uit dat Instagram echt niet neutraal is in wat je te zien krijgt.’ Bos is er geen voorstander van om dg op te nemen in een methode of leerlijn. ‘Dan wordt het een afvinklijst van wat kinderen moeten kunnen, maar technologie ontwikkelt zich zó snel. Digitale geletterdheid gaat over een manier van denken, en over digitale vaardigheden betekenisvol gebruiken in het dagelijks leven.’ Wat relevant is voor jouw klas, dat weet jij als leerkracht het beste. Bos: ‘Probeer je eigen ideeën te ontwikkelen en kijk daarbij naar wat jouw leerlingen op dit moment nodig hebben. Er zijn hele mooie lesbrieven beschikbaar, bijvoorbeeld van Wikiwijs. En ik denk dat we veel meer aan kennisuitwisseling moeten doen. Sommige scholen zijn al heel ver op dit vlak.’

Een kans voor het onderwijs 
Bos vindt het mooi dat we spreken over digitale ‘geletterdheid’, omdat de parallel met lezen zo sterk is. Kinderen hebben een technische leesvaardigheid nodig, maar moeten bovenal ontdekken dat het kúnnen lezen ze een wereld aan mogelijkheden geeft: informatieve boeken, tijdschriften, ondertitelde games en films. ‘Zo gaat het er bij dg ook om dat je aansluit bij de belevingswereld van de leerlingen in jouw klas, en ze meegeeft wat ze nodig hebben om te profiteren van de mogelijkheden.’ Van Deursen: ‘En tegelijkertijd de kritische vaardigheden meegeeft om ze weerbaar te maken tegen de risico’s van technologie.’ Bos: ‘Precies. Op die manier kan het onderwijs de ultieme gelijkmaker zijn voor de kansen van kinderen.’

Dit artikel is eerder gepubliceerd in de Didactief special Digitale geletterdheid en geschreven door: Irène Storm.
Kijk voor meer informatie over Didactief op: Didactiefonline.nl 

In onze hedendaagse maatschappij lijken economische belangen centraal te staan, ook in het onderwijs. Maar is dat echt waar het in het leven om draait? Doret de Ruyter, hoogleraar Educatie aan de Universiteit voor Humanistiek hoopt dat het onderwijs de focus naar het menselijk floreren verplaatst en gaat hierover in gesprek met Mascha Enthoven, lector van lectoraat De Pedagogische Opdracht. 

Het lectoraat De Pedagogische Opdracht stelt de professionaliteit van de leraar centraal en stimuleert het wetenschappelijke gesprek over onderwijs. Op deze manier krijgen leraren en schoolteams in toenemende mate grip op wat zij doen, waarom zij dit doen en leren zij dit handelen en deze keuzes meer wetenschappelijk te onderbouwen en verbeteren. Met dit gesprek met jou, Doret, beoog ik hen meer inzicht te verlenen in de processen op macroniveau die uiteindelijk de context bepalen waarin zij hun werk doen. Daarom als eerste vraag: jij en een aantal andere wetenschappers zijn samen met de OECD (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) in gesprek over het definiëren van floreren als doel van het onderwijs. Wat was dit doel voorheen en waarom wordt dit gewijzigd?

Doret: “Voorheen stonden de economische belangen centraal in het onderwijs. Dat komt doordat Nederland heeft besloten een kenniseconomie te zijn en we hebben opgeleide mensen nodig om die economie draaiende te houden en te verbeteren. Je merkt dat het onderwijs hierop is ingericht, maar het benadrukken van menselijk kapitaal leidt ook tot individualisme en een samenleving waarin mensen weinig voor elkaar over hebben. Daarnaast zien we dat de polarisatie toeneemt en merken we tegelijkertijd dat de bevolking steeds meer naar zingeving zoekt.” 

Je houdt je al twintig jaar af en aan bezig met menselijk floreren.  Wat zou dit volgens jou voor het onderwijs kunnen betekenen?
“Iedere leerling zou de mogelijkheid moeten krijgen om zichzelf zo optimaal mogelijk te ontwikkelen want dan kan deze persoon een zinvol en betekenisvol leven leiden. En tegelijkertijd bijdragen aan de betekenis van het leven van anderen. De nadruk ligt in het onderwijs nu op je zo hoog mogelijk ontwikkelen op een bepaald terrein. Je ziet dat bijvoorbeeld ook terug in de PISA (Programme for International Student Assessment) waarin  scores van leerlingen op rekenen en lezen tussen landen met elkaar worden vergeleken. In mijn ogen is het juist belangrijk om een kind zo breed mogelijk te ontwikkelen en kinderen te laten zien wat het leven zinvol maakt.”  

Dat klinkt mooi, is het haalbaar om van floreren een officieel doel van het wereldwijde onderwijs te maken?  
“Dat zal nog wel even duren, maar twintig jaar geleden kwam ik het idee nauwelijks tegen, terwijl er vandaag de dag steeds meer wetenschappers, beleidsmakers én professionals zijn die het begrip floreren omarmen. Hierbij sluiten de OECD  en UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation) aan.”

Het Jubilee Centre en de Harvard University en de OECD nodigden jou afgelopen zomer uit om met een groep internationale wetenschappers, praktijkmensen en beleidsmakers over dit onderwerp te discussiëren. Vertel eens, hoe ben je daar terecht gekomen?  
“Dat kwam door mijn eerdere betrokkenheid bij een rapport over het wereldwijde onderwijs van UNESCO. Ik  presenteerde mijn perspectief op floreren in het onderwijs en vervolgens werden verschillende interpretaties met elkaar vergeleken. Na uitgebreide discussies ondertekenden de deelnemers de Statement on Flourishing as an Educational Aim waarin de voortgang van de consultatie is samengevat.

Op de vraag hoe het onderwijs eraan bij kan dragen dat leerlingen leren een florerend leven te leiden zijn drie categorieën vastgesteld:

1.     Adaptief redeneervermogen: leerlingen leren kritisch na denken over verschillende situaties. Hierbij gaat het om algemene ontwikkeling.

2.     Ethisch beslissingsvermogen: leerlingen zijn in staat ethische beslissingen te nemen.

3.     Esthetische dimensie: leerlingen zijn in staat om te zien wat een mooi leven is en leren schoonheid in kunst en de natuur én zingeving te ervaren.”

Toch zal men de kwaliteit van het onderwijs altijd willen meten, leerkrachten willen aan kunnen tonen dat iets zinvol is.  
“De OECD vindt het inderdaad belangrijk om meetbare doelen te stellen en natuurlijk is het goed om te meten, je wilt zien of kinderen iets oppikken van je onderwijs, maar we moeten echt af van de gedachte dat je kinderen constant op een meetlat met elkaar moet vergelijken en dat je alles van waarde in het onderwijs kunt meten. De eerste categorie die ik net noemde is relatief eenvoudig, maar hoe ga je precies de tweede en derde categorie meten en wil je dat wel meten of kun je die als leerkracht ook op een andere manier te weten komen?”

En hoe gaat het nu verder, zijn er vervolgafspraken gemaakt?  
“Finland, Estland, Singapore en Australië zijn pioniers, deze landen gaan nadenken over hoe ze floreren in hun onderwijs kunnen implementeren. Op korte termijn zal er in ons onderwijs nog niet veel veranderen. De samenleving zal eerst op een andere manier over opleidingsniveau moeten gaan nadenken. Nu is het zo ingesleten dat kinderen met ‘betere’ diploma’s later een betere positie in de samenleving krijgen, meer geld verdienen, gelukkiger en gezonder zijn en langer leven.”

Je merkt nu dat uitstroomcijfers van een school steeds bepalender worden voor de beoordeling van kwaliteit. Er zijn scholen die van alles doen om de cito-scores op te krikken. 
 “Als dat verandert en als mensen ook op een rechtvaardige manier betaald worden (en inzien dat ieder mens verschillende potenties heeft), dan zal de stress rondom toetsen ook afnemen. Het is overigens niet de bedoeling om verantwoordelijkheden bij het onderwijs neer te leggen, die daar niet thuishoren. Maar het onderwijs kan er zeker aan bijdragen en kinderen leren dat er meerdere belangrijke zaken in het leven zijn en hoe zij die met hun potenties op een waardevolle en zinvolle manier kunnen invullen.”

De Pedagogische Opdracht
Het lectoraat De Pedagogische Opdracht doet onderzoek naar het veerkrachtig floreren van kinderen en jongeren om hen vooruit te helpen en het hoofd te bieden aan stressoren en risicofactoren. Onder dit thema vallen meerdere onderzoeksprojecten zoals: Persoonsvorming in het basissonderwijs. 

Foto Doret: Lilian van Rooij

Even voorstellen
Doret de Ruyter is werkzaam als hoogleraar Educatie aan de Universiteit voor Humanistiek en Directeur Onderwijs. Floreren als doel van opvoeding en onderwijs is een van haar onderzoeks-en onderwijsthema’s. 

Mascha Enthoven is lector van het lectoraat De Pedagogische Opdracht bij hogeschool Inholland. Haar lectoraat richt zich op het versterken van de professionaliteit en verantwoordingskracht van leraren en schoolteams.

Als promotor en co-promotor begeleiden zij samen Peter Elshout, docent-onderzoeker bij het lectoraat De Pedagogische Opdracht, in zijn promotie-onderzoek naar persoonsvorming in het basisonderwijs.

 

De kandidatenlijst is bekend voor de vervroegde tussentijdse verkiezingen van de deelraden AVAG (Verloskunde) en Onderwijs & Innovatie. Bij de deelraad AVAG zijn er geen verkiezingen noodzakelijk; de drie aangemelde kandidaten zijn ‘automatisch gekozen’. Bij de deelraad O&I zijn er alleen verkiezingen voor de studentgeleding. Deze worden gehouden in de week van 2 tot en met 6 oktober.

Voor deze verkiezingen hebben zich onderstaande kandidaten aangemeld.

Deelraad AVAG (Verloskunde) (acht leden)
Voor de personeelsgeleding van de deelraad AVAG is het aantal kandidaten gelijk aan het aantal vacatures, waardoor verkiezingen niet noodzakelijk zijn.  Voor de studentgeleding van de deelraad AVAG is het aantal kandidaten minder dan het aantal vacatures, waardoor ook hier verkiezingen niet noodzakelijk zijn. Genoemde kandidaten worden geacht te zijn gekozen.

Kandidaat personeelsgeleding (één vacature):
Carien Baas

Kandidaten studentgeleding (drie vacatures):
Marlies Kikkert
Irene Woortman

Tegen deze uitslag kan binnen zeven dagen na publicatie schriftelijk en gemotiveerd bezwaar worden aangetekend bij het college van bestuur (MR-reglement, artikel 18.1).

Deelraad Onderwijs & Innovatie (tien leden)
Voor de personeelsgeleding van de deelraad O&I hebben zich geen kandidaten gemeld. Voor de studentgeleding van deze deelraad hebben zich zes kandidaten gemeld. De verkiezingen voor de studentgeleding worden gehouden in de week van 2 t/m 6 oktober 2023.

Kandidaat personeelsgeleding (twee vacatures):
Geen kandidaten

Kandidaten studentgeleding (vier vacatures):
Tim Baaij
Fabiënne Dral
Asmara de Greef
Astrid van der Pluijm
Xavier Schingenga
Eva Tholen

Over de vaststelling
De kandidatenlijst voor de vervroegde tussentijdse verkiezingen van de deelraden AVAG en O&I is vastgesteld door de verkiezingscommissie, bestaande uit Lisette Munnikhuis (ambtelijk secretaris deelraden AVAG, O&I & Stafafdelingen), Laurens de Wit (ambtelijk secretaris CvB) en Petra Ivangh (ambtelijk secretaris HMR).

Na controle is gebleken dat de kandidaat voor de personeelsgeleding een vaste aanstelling van tenminste 0,3 fte heeft en derhalve volgens artikel 41.3 van het MR-reglement verkiesbaar is. Alle kandidaten voor de studentgeleding staan ingeschreven als student bij de hogeschool.

Hoe wordt een kind gevormd op de basisschool? Naar deze en andere vragen doen Peter Elshout en lector Mascha Enthoven van De Pedagogische Opdracht onderzoek. Deze maand verschijnt in het Tijdschrift voor Lerarenopleiders hun onderzoekspublicatie: ‘Vormingsmomenten.’ Ze beschrijven in dit onderzoek op welke momenten persoonsvorming zich in het basisonderwijs voordoet. Ook leggen ze uit waarom het, zeker voor Pabo-studenten, zo belangrijk is om nog meer grip op deze momenten te krijgen.

Het basisschoolonderwijs en persoonsvorming zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Binnen een school gebeurt dagelijks enorm veel op het gebied van karakter of identiteitsvorming van kinderen. “Eigenlijk is dat heel logisch, kinderen zitten uren op school en dat beïnvloedt niet alleen hun reken- en taalvaardigheid, maar ook wie ze als mens zijn,” zegt Peter. 

Hoe belangrijk het onderdeel persoonsvorming is, merk je als je Pabo-studenten vraagt waarom zij leerkracht willen worden. “Veel studenten ervaren het als hun opdracht om op een bepaalde manier invloed te hebben op de vorming van kinderen. Ze willen hen belangrijke ideeën meegeven, zodat het mensen worden die iets te brengen hebben aan de maatschappij,” legt Mascha uit. “Maar zelfs als deze drijfveer bij een leerkracht ontbreekt, dan heeft deze persoon toch invloed op de vorming van kinderen.” Peter knikt instemmend: “Eigenlijk ben je als leerkracht soms meer met vorming bezig dan het daadwerkelijke leren. Niet dat we daarmee willen zeggen dat leren onbelangrijk is, maar vorming en didactiek zijn twee verschillende kanten van onderwijs die voortdurend met elkaar verweven zijn in de praktijk.”

Het lectoraat De Pedagogische Opdracht is al langer bezig met het onderzoeken van vormingsmomenten. Het begon drie jaar geleden toen Mascha en Peter het artikel: Vorming volgens de leerkracht schreven. Gesprekken met leerkrachten, maakten toen duidelijk dat persoonsvorming verweven is met alles wat leerkrachten doen. “Het lectoraat is een voedingsbodem waar verdieping op wetenschappelijke theorie plaatsvindt. Onze volgende vraag was hoe we meer grip kunnen krijgen op dit soort momenten en hoe we studenten kunnen helpen zich hier verder in ontwikkelen. We willen dichtbij de opleiding en het onderwijs staan en studenten instrumentarium meegeven waarmee ze zelf gaan onderzoeken en zichzelf leren verbeteren,” zegt Mascha. 
 

Voorbeelden
Dat vormingsmomenten in alle hoeken en gaten van de dag verstopt kunnen zitten, blijkt bijvoorbeeld tijdens een rekenles. Kinderen leren hierin op hun beurt wachten, de leerkracht troost ze als ze iets moeilijk vinden enzovoorts. Als het gaat om didactiek, is vrij helder hoe je grip op een rekenles kunt krijgen. Op de Pabo leren studenten een les met heldere doelen te ontwerpen, met een instructie en een verwerking en een toetsmoment om te zien of het doel bereikt is. Het artikel ‘Vormingsmomenten’ gaat over het onderzoek naar de momenten van persoonsvorming die zich voordoen tijdens een lesdag en beschrijft de werkwijze die het lectoraat heeft toegepast om deze momenten te ‘vangen’. “Met deze werkwijze willen we grip krijgen op dit veel moeilijker grijpbare onderwerp dan didactiek. Denk bijvoorbeeld aan het uitpraten van een ruzie, dat zou je als leraar altijd doen, maar door zelf met vormingsmomenten bezig te zijn doe je dat bewuster,” aldus Peter.  

Verantwoordingskracht
Bewust omgaan met vormingsmomenten zorgt ook dat leerkrachten hun eigen handelen kunnen onderbouwen. “Als leerkracht wil je in staat zijn om te vertellen wat je doet en waarom je dat doet. Het is belangrijk om te leren hoe je samen met je team je eigen handelen onder de loep kunt nemen. Vanwege die verantwoordingskracht willen we dat studenten vormingsmomenten leren duiden. Het is de kern van hun professionaliteit en iets waar je als leerkracht je hele carrière mee bezig bent. Dat maakt het zo belangrijk om dit onderdeel in de opleiding te verwerken,” legt Mascha uit.

Studenten als partners 
Bijzonder is dat het onderzoek gebeurde in samenwerking met studenten. “Zij waren echt partners en betrokken bij het verzamelen van data,” zegt Mascha enthousiast. “We hebben samen onderzocht wat persoonsvorming is en op welke momenten studenten hier tijdens hun stage mee bezig zijn.”  De studenten legden een blad op hun bureau waarop momenten genoteerd werden die volgens hen met vorming te maken hadden. De volgende stap was iedere dag één van deze momenten uitwerken. “Zo konden wij zien wat er gebeurde en wat er door het hoofd van de student heen ging, dat werd onze onderzoeksinput,” vult Peter aan. Studenten leerden op deze manier zelf reflecteren, onderzoeken en hierover in gesprek gaan met medestudenten, wat helpt bij het ontwikkelen van een onderzoekende houding. “Zo hebben we het beste van twee werelden bij elkaar gebracht.” Uit dit onderzoek is ook het boek: De Pedagogische Opdracht: Het basisonderwijs in spiegels en vensters voortgekomen.

De inzichten die  studenten opdeden verschillen per persoon. “Dat vind ik het mooie aan dit onderzoek, die ruwe ervaring van die student in de klas. Verschillen ontstaan doordat studenten op verschillende plekken stage lopen en hun karakters zijn natuurlijk ook anders. De één is snel boos, de ander doet alles af met een grapje, je moet als leerkracht ook een eigen stijl ontwikkelen om met deze momenten om te gaan,” legt Peter uit. “Wat we veel terug horen is dat studenten door dit onderzoek met een andere blik naar hun klas en die momenten kijken. Ze durven los te komen van het dagelijkse programma en herkennen en benutten zo’n moment omdat ze dit nu kunnen verantwoorden. Je ziet een student tijdens de aardrijkskundeles de boeken bijvoorbeeld aan de kant te leggen als er een mooi gesprek over het klimaat ontstaat,” zegt Peter.  

Grip ontwikkelen 
Het keuzeonderwijs en het onderzoek hebben elkaar versterkt. Voltijd-pabostudenten kunnen uit het keuzeonderwijs voor de minor ‘Meesterlijk met mensen’ kiezen en de verkorte deeltijd studenten leren dit soort momenten herkennen en benutten tijdens de profilering. “Nu de Pabo een nieuw onderwijsprogramma krijgt, zien we dat persoonsvorming nog duidelijker wordt neergezet, persoonsvorming is een beroepstaak en wordt benoemd. Zo werken we eraan dat studenten echt in hun professionaliteit meekrijgen dat ze persoonsvormend bezig zijn en daar kritisch op zijn,” zegt Mascha.  

Toekomst 
Peter is dit jaar begonnen aan een promotietraject in een samenwerking tussen het lectoraat DPO en  de Universiteit voor Humanistiek. Hoogleraar Doret de Ruyter en lector Mascha Enthoven treden hierbij op als promotor en co-promotor. Je kunt vanuit verschillende invalshoeken naar persoonsvorming kijken, zoals levensbeschouwing, mindfullness en veerkracht. Peter en Mascha gaan voor een deel dezelfde onderzoeksinstrumenten gebruiken, maar nu met ervaren leerkrachten. “Zo’n ervaren docent heeft misschien veel meer ruimte in zijn hoofd omdat zaken zoals orde houden automatisch gaan,” vertelt Peter. “Zo kunnen we nog duidelijker maken waar je als leerkracht op kunt letten in de klas. Op welke momenten zie je persoonsvorming terug en hoe bepaal je dan wat goed handelen is?” Een mooi onderzoek voor bestaande en aankomende leerkrachten.

Wil je meer weten? Lees dan het onderzoeksartikel: Vormingsmomenten, Een onderzoek naar de momenten waarop persoonsvorming zich voordoet in het onderwijs

Even voorstellen
Mascha Enthoven is lector van De Pedagogische Opdracht. Haar lectoraat richt zich op het versterken van de professionaliteit en verantwoordingskracht van leraren en schoolteams.

Peter Elshout is docent onderzoeker voor het lectoraat de De Pedagogische Opdracht en docent levensbeschouwing bij de Pabo in Dordrecht.  

Mitchell Zwart was een van de twaalf Pabo-studenten in het eerste ‘pilot-jaar’ van Opleidingsschool IJmond. Destijds was hij tweedejaars, inmiddels is hij bezig aan zijn vierde en laatste jaar. Het is voor een groot deel aan de Opleidingsschool te danken dat hij zo ver is gekomen, zegt Mitchell. Zo had hij als tweedejaars moeite om in ‘zijn’ groep 3 orde te houden. Hij vertelde dat op een praktijkdag, waarna de studenten met elkaar deelden hoe zij dat zelf in hun klas ervaren en tips uitwisselden. Mitchell ruilde een dagje met de stagiair van groep 5, waar het wél lukte om de orde te bewaren. Zo ontdekte hij welke tools hij in huis had en werd hij geholpen door zijn praktijkbegeleiders om die ook in groep 3 in te zetten. Mitchell: “Zo ben ik er echt doorheen gesleept, anders was ik waarschijnlijk al gestopt met de opleiding.”

Visie uitwisselen
Momenteel loopt Mitchell stage bij groep 8 van de Bethelschool in Beverwijk. Hij zit in de afrondende fase van zijn opleiding en is blij dat hij de kans heeft gehad meerdere jaren aan de Opleidingsschool mee te doen. “Het grootste voordeel is het collectief leren. Dan denk ik aan lesgeven, lesontwerp en orde houden, maar zeker ook aan het uitwisselen van je visie, het zien van verschillen en overeenkomsten door bij elkaar in de groep te kijken en samen sparren over zaken waar je tegen aanloopt. Hoe je omgaat met iets als ‘consequent handelen’ of met ontvangen feedback vanuit je klas, bijvoorbeeld als het onrustig is.”

Ook voor tweedejaars Pabo-student Ilse van Lieshout is die onderlinge uitwisseling van grote meerwaarde. Ze loopt nu stage op De Zeester in Beverwijk, terwijl ze in haar eerste jaar stage liep op een school die niet was aangesloten bij de Opleidingsschool. “Ik heb daar echt wel een heel leuk jaar gehad, maar je staat er toch wat meer alleen voor. Omdat je nu met elkaar bent, kun je makkelijk dingen uitwisselen. Dat doe je ook met je praktijkbegeleider, maar met mensen van je eigen leeftijd en in dezelfde rol praat je toch wat makkelijker. De begeleiding vanuit Inholland vindt hier ook op de stageschool plaats, onze schoolopleider en slb-docent is er elke week op vrijdag. Er is daarbij ruimte voor één-op-één-begeleiding en aandacht voor wat jij nodig hebt om je te ontwikkelen.”

‘Met elkaar’ pakken de studenten ook grotere taken op school op. Daar leren praktijkbegeleiders en andere leerkrachten op hun beurt ook weer van. Zo vertelt Mitchell dat de studenten aan de slag gingen met ‘bewegend leren’, wat voor veel docenten een leuke nieuwe ervaring was. Ilse geeft aan dat ze regelmatig docenten helpt om meer uit het digibord te halen, voor de huidige generatie studenten vaak gesneden koek.

Motiveren in plaats van corrigeren
De studenten gaan ook regelmatig in andere groepen dan hun eigen kijken, zowel bij medestudenten als bij (ervaren) docenten. Vervolgens bespreken ze de verschillende lesstijlen en/of vindt er onderlinge intervisie plaats. Ilse: “In mijn groep was een meisje dat niet zo lekker in haar vel zat en waar thuis van alles aan de hand was. Ze deed daardoor ook niet altijd mee en ik vroeg me af hoe ik haar kon motiveren om toch aan het werk te gaan, zonder haar de hele tijd te corrigeren of negatief aan te spreken. Dan helpt het om te horen hoe anderen zo’n situatie aanpakken. Verder helpen we elkaar in praktisch opzicht. Bijvoorbeeld door een gymles te filmen, zodat je terug kunt kijken hoe je dingen aanpakt en wat je beter kunt doen.”

Naast de leerteams van de voltijdstudenten, worden voor de variantstudenten themapraktijkdagen aangeboden waarbij ook deze studenten collectief leren. Zo stond onlangs 'de dynamische schooldag' centraal. Na een theoretisch deel, in dit geval door vakdocenten gym van de Pabo, werd er in workshops nog meer specifiek op een thema ingezoomd. Ook hier staat vooral de aansluiting met de dagelijkse (onderwijs)praktijk van de studenten centraal. Gekoppeld aan deze themapraktijkdagen vindt collegiale consultatie plaats.

Kwaliteit boven kwantiteit
Met dit alles bij elkaar worden de studenten veel breder opgeleid, zowel op de stageschool als vanuit Inholland zelf. Dit leidt tot betere docenten en (dus) tot beter onderwijs, zo merken ook de scholen zelf. Begon het project nog als ‘Opleidingsschool IJmond’, vanuit een samenwerking met de schoolbesturen van de stichtingen Atlant en Fedra, momenteel zijn er vele besturen in de regio aangesloten. Al blijft de focus liggen op kwaliteit, niet op kwantiteit. Na de start in 2020 als aspirant opleidingsschool verwacht de Opleidingsschool in 2024 te worden geaccrediteerd. Dat zal een volgende stap én een erkenning zijn voor het werk van Opleidingsschool IJmond om zoveel mogelijk goede en gemotiveerde leerkrachten op te leiden die al stevig met hun voeten in de praktijk staan en een vliegende start kunnen maken in het basisonderwijs.

www.opleidingsschoolijmond.nl

 Het rekenonderwijs staat op veel basisscholen centraal. De onderzoekers van het Lectoraat De Pedagogische Opdracht (DPO) zien een kans om didactiek en pedagogiek met elkaar te verweven en zo het perspectief van leerkrachten te verbreden. Sanne en Theo delen de ervaringen die ze tot nu toe opdeden tijdens het onderzoek Vormende kwaliteit van de kernvakken: rekenen-wiskunde.

De eerste stap van dit onderzoek was zoeken naar basisscholen die mee willen werken aan ervaringsreconstructies, een methode om je perspectief te verbreden. Met deze scholen zijn de eerste gesprekken al gevoerd. “Ons onderzoek is gericht op de praktijk en gaat om situaties uit de rekenles. We willen teams helpen om een bepaalde ervaringen die een leerkracht met een leerling heeft vanuit verschillende standpunten te bekijken. We doen dit met een groep leerkrachten zodat er zoveel mogelijk verschillende perspectieven naar voren komen,” legt Theo uit. “Vanwege de perspectiefverbreding helpt zo’n ervaringsreconstructie leerkrachten om verder te kijken dan wat de methode biedt. Ze maken samen een analyse en verbreden hun blik. Het gaat niet alleen om hoe het lesboek kan helpen, maar wat de specifieke behoeften van een kind zijn. Denk hierbij aan leefomstandigheden, de thuissituatie etc. En daar speel je dan tijdens de rekenles op in.”

Waardevol
Door het toepassen van ervaringsreconstructies worden didactiek en pedagogiek met elkaar verweven terwijl zowel leraren als onderzoekers deze onderwerpen vaak in aparte hokjes plaatsen. “Wij vinden het spannend om te zien hoe deze onderwerpen elkaar raken en doen zo nieuwe inzichten op,” legt Theo uit. De keuze voor het kernvak rekenen-wiskunde was daarbij snel gemaakt. Sanne en Theo hebben allebei namelijk affiniteit met deze vakken. Rekenonderwijs staat bij veel scholen centraal en dat maakt het makkelijker om scholen enthousiast te maken,” geeft Sanne aan. Er werken nu zeven scholen aan het onderzoek mee en de eerste reacties zijn heel positief. “Leerkrachten geven aan dat het heel waardevol is om met elkaar het gesprek over rekenen aan te gaan. Wij helpen scholen met een duurzame oplossing die ze zelf op lange termijn kunnen inzetten. We zouden deze methode bijvoorbeeld ook uit kunnen breiden naar het taalonderwijs.” 

In de praktijk
Voor de komende periode staan er reconstructies ingepland. Het gaat erom dat leraren situaties inbrengen die uitdagend zijn op het gebied van rekenen en wiskunde: momenten waarop ze zelf niet wisten hoe ze moesten handelen of waarbij ze achteraf over hun aanpak twijfelden. “Deze situaties worden in een team van vier tot zes personen besproken. Als de situatie is verhelderd, start de tweede ronde waarin de deelnemers hun analyses delen om zo het perspectief te verbreden. Tijdens de laatste ronde worden allerlei interventies aangedragen. De persoon die de situatie heeft ingebracht, kiest uiteindelijk welke en hoe een interventie in praktijk wordt toegepast,” vertelt Theo. 

Veerkracht
In het onderzoek worden veerkracht en kansengelijkheid zeker niet vergeten. “Deze onderwerpen staan centraal binnen ons lectoraat en we zien ze tijdens de eerste ervaringsreconstructies eigenlijk al vanzelf voorbijkomen. Op een school was er in de onderbouw bijvoorbeeld een leerling die maar niet verder kwam met het getalbegrip. De leerkracht was wanhopig, maar het lukte gewoon niet om elementaire optellen van getallen goed bij te brengen. De discussie ging toen in de richting van kansengelijkheid, wat doe je met zo’n leerling? Zeg je 'dan maar niet', met de grote gevolgen van dien?” licht Theo toe.  

Kruisbestuiving
Door de aanwezigheid van de onderzoekers van DPO vindt er ook kruisbestuiving plaats tussen scholen. “Wij schuiven niet aan als betweter, maar doen gelijkwaardig mee en brengen zo inzichten van buitenaf in. Tegelijkertijd verzamelt ons lectoraat thema’s die op verschillende scholen aan bod komen om deze vervolgens te analyseren. Het kan zijn dat hier raakvlakken uit naar voren komen. Dat kan per school verschillen en moet verder onderzoek uitwijzen,” aldus Sanne. DPO bekijkt ondertussen ook hoe dit onderzoek een rol kan spelen binnen de Pabo.  “Uiteindelijk willen we onderwerpen die we in de praktijk tegen gaan komen binnen de opleiding gebruiken. Ook willen we studenten betrekken, maar hoe dit vorm gaat krijgen, moeten we nog verder uitwerken,” sluit Sanne af.

Even voorstellen
Theo van den Bogaart is opleidingsdocent wiskunde en werkt daarnaast als onderzoeker bij het lectoraat De Pedagogische Opdracht.

Sanne Deckwitz is opleidingsdocent rekenen en wiskunde bij Hogeschool Inholland, Pabo Alkmaar en is onderzoeker bij het Lectoraat De Pedagogische Opdracht.  

Op woensdag 22 maart jl.  hebben Haagse mbo- en hbo-studenten bij 
Hogeschool Inholland het nieuwe ‘Handboek Gelijke stagekansen’ overhandigd aan wethouder Hilbert Bredemeijer van Onderwijs en Yvette Nass, Jeugdombudsman van de Gemeente Den Haag. Dit handboek is onderdeel van de Haagse aanpak Gelijke stagekansen, een initiatief van het lectoraat Diversiteitsvraagstukken en Inholland Den Haag, waarbinnen docenten, studenten, werkgevers, maatschappelijke organisaties en beleidsmakers binnen verschillende pilots samenwerken om stagediscriminatie in Den Haag tegen te gaan. Voor meer informatie over het onderzoek en het nieuwe handboek.  

Kansrijke concepten doorontwikkeld 
In dit handboek is beschreven hoe in 2022 de meest kansrijke concepten uit het eerste handboek verder zijn verdiept, uitgeprobeerd en geëvalueerd. De drie verschillende pilots waarbinnen in 2022 aan gewerkt is: 

1. Haagse Stagestandaard - gelijke kansen tools voor de stageprofessional, in onderwijs en op de stageplek
2. Datalab Gelijke stagekansen – gericht op gezamenlijke monitoring
3. Storytelling Gelijke stagekansen – richt zich op het vertellen en verbeelden van verhalen en interventies.

Hierbinnen zijn concrete interventies om stagediscriminatie tegen te gaan ontworpen en getest, zoals een campagne, een nulmeting om ervaringen met mogelijke stagediscriminatie in kaart te brengen, een nieuwe standaard voor onderwijs en werkgevers, een good practices poster, een beslisboom en het Gelijke kansenspel.

De Haagse aanpak als voorbeeld voor overige regio’s  
De Haagse aanpak wordt landelijk gezien als één van de ‘best practices’ en dient ter inspiratie voor andere regio’s die stagediscriminatie willen aanpakken. Vooral de methode van co-design en ontwerpend onderzoek, de samenwerking tussen de diverse partijen en de focus op niet alleen het ‘wat’, maar vooral ook het ‘hoe’ worden genoemd als grootste pluspunten.

"Als wethouder Onderwijs werk ik dagelijks aan kansengelijkheid, één van de basisprincipes voor alle jongeren in onze stad. Dan is het geweldig om te zien dat dit soort initiatieven als beschreven in het handboek succesvol zijn. En het heeft succes omdat het door zoveel partners en betrokkenen, en ook mbo- en hbo-studenten zelf, wordt uitgedragen. Beter kan niet en het stemt mij trots dat andere steden ons voorbeeld volgen. Wij gaan samen door in de strijd tegen kansenongelijkheid”, aldus Hilbert Bredemeijer, wethouder Onderwijs, Jeugd en Sport. 

Student als partner
Om stagediscriminatie aan te pakken en daadwerkelijk een transitie op gang te brengen naar gelijke stagekansen, is het gehele speelveld nodig. Docenten, stagebegeleiders, bedrijven en organisaties, beleidsmakers, onderzoekers, inclusion officers en studenten: met elkaar vormen zij de Haagse aanpak. De verantwoordelijkheid voor stagediscriminatie ligt echter niet bij de student, vandaar dat de verschillende pilots zich voornamelijk richten op de actoren daar omheen. De student geldt als belangrijke partner in de aanpak en zijn op verschillende manieren betrokken en actief, onder andere via stages en praktijkopdrachten. Zo hebben studenten Communicatie van Hogeschool Inholland een fotostrip-campagne ontwikkeld om via LinkedIn meer werkgevers te bereiken en te betrekken bij de Haagse aanpak en ondersteunen studenten van de Haagse hogeschool studenten die moeite hebben met het vinden van een stageplek via hun werk bij het Stagepunt.

Charlot Martina, student Communicatie van Inholland over haar rol in de Haagse aanpak: “Ik heb met veel plezier meegewerkt aan het creatieve proces van de campagne om zoveel mogelijk werkgevers te enthousiasmeren om zich aan te sluiten bij de Haagse Aanpak en een bijdrage te leveren aan het tegengaan van stagediscriminatie.”

Over Haagse aanpak Gelijke Stagekansen
Al geruime tijd blijkt uit verschillende onderzoeken dat er sprake is van ongelijke kansen op de Nederlandse stage- en arbeidsmarkt en dat studenten in het middelbaar en hoger beroepsonderwijs te maken kunnen krijgen met stagediscriminatie. Dit heeft niet alleen negatieve gevolgen voor de studenten in kwestie, maar ook blijft hierdoor veel arbeidspotentieel en talent onbenut. Het heeft impact op het zelfvertrouwen en welbevinden van studenten, maar draagt ook bij aan mogelijke studievertraging en/of het vroegtijdig afbreken van de studie en moeilijke start op de arbeidsmarkt. Daar moet met alle betrokken partijen, van studenten en onderwijs tot de arbeidsmarkt en gemeente door middel van een gezamenlijke aanpak op geacteerd worden. 

Tjitske Lovert en Emre Sahin vertellen bij Regio TV aan Tafel over het handboek Gelijke stagekansen.

Wil je graag betaalbaar in het centrum of op de campus wonen? Dan krijg je al snel te maken met wachttijden en kleine woonruimten. De studentenhuisvesters in Nederland willen daar gezamenlijk wat aan doen. Zij gaan betaalbare studentenwoningen bouwen in jouw stad en houden daarbij rekening met jouw woonwensen. Daarvoor hebben ze wel jouw input nodig. 

Onderzoek 
We doen onderzoek om erachter te komen hoeveel studenten er de komende jaren in jouw stad komen wonen en vooral ook hóe zij willen wonen. Deze kennis wordt gebruikt om voldoende studentenwoningen te bouwen die aan de wensen van studenten voldoen. Dit onderzoek wordt gehouden door de studentenhuisvesters in samenwerking met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, hogescholen en universiteiten. Als je echt iets wilt betekenen voor de huisvesting voor studenten, doe dan mee aan dit onderzoek. 

Meedoen 
Om mee te doen kun je op de volgende link klikken: www.wonenalsstudent.nl. 

De vragenlijst bestaat uit zo’n 40 vragen en het invullen duurt circa 10 minuten. Je kunt de vragenlijst tot 
22 april invullen via je smartphone, tablet of computer. Jouw antwoorden worden vervolgens anoniem 
verwerkt. 

Hoe blijf ik op de hoogte van de resultaten? 
Na de zomer zullen de resultaten beschikbaar komen op de website.