Als bijzonder lector koos Jelle Tichelaar een bijzondere plek voor zijn officiële installatie op donderdag 3 oktober. Of beter gespeld: Pllek, met hoofdletter en dubbel l. Want waar anders dan in het grootste groene restaurant van Amsterdam kon hij beter een lans breken voor de doelen waar hij met zijn lectoraat naar streeft: interprofessionele samenwerking, medicatieveiligheid én duurzaamheid. “In het voorschrijven van geneesmiddelen moeten we de impact op het milieu meenemen.”

Het lectoraat Interprofessionele Samenwerking & Medicatieveiligheid van Jelle beslaat een breed spectrum van actuele thema’s. Dat blijkt meteen al in de paneldiscussie waarmee het evenement begint in het uit een loods en zeecontainers opgebouwde restaurant op het oude NDSM-terrein in Amsterdam-Noord. Hiervoor haalt docent-arts Henk Jan Punt (Amsterdam UMC) als dagvoorzitter vier experts op het podium: Ton de Boer (voorzitter van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen), Charlotte Bekker (als onderzoeker betrokken bij Green Deal 3.0 duurzame zorg van de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra), Anke Lambooij (apotheker bij het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik) en Jan Jaap Reinders (arbeids- en organisatiepsycholoog en expert interprofessioneel onderwijs bij Hanze en het Universitair Medisch Centrum Groningen).

Stellingen van promovendi
De lectorale rede krijgt even een electoraal tintje als de experts en de zaal mogen reageren op prikkelende stellingen van de promovendi die Jelle begeleidt. Zo doet Joost Piët onderzoek naar hoe zorgprofessionals de milieu-impact kunnen meenemen als zij geneesmiddelen voorschrijven. Maar met zijn stelling dat het niet erg is om een geneesmiddel te krijgen dat minder goed werkt maar wel beter is voor het milieu, is een groot deel van het publiek het oneens. Ook de experts zetten vraagtekens. “Er is bijvoorbeeld nog maar weinig data over de milieu-impact”, zegt Ton. “Maar onderzoek van het RIVM nemen we zeker mee.”  

Medicijnen hergebruiken
Promovendus Erik Donker richt zich op het tegengaan van vermijdbare verspilling van geneesmiddelen. Zou het een probleem zijn om heruitgegeven medicijnen te gebruiken? Slechts één persoon in de zaal zegt hier ronduit problemen mee te hebben, en ook hier brengen de experts de nuance in. “Het is niet gevaarlijk mits je de kwaliteit goed kunt borgen”, zegt Charlotte. “Het verzegelen van medicijnen en het loggen van de temperatuur kunnen uitkomst bieden.” De zorg voor patiënten wordt steeds complexer.

Interprofessioneel samenwerken
Rowan Sultan doet promotieonderoek naar interprofessioneel samenwerken als oplossing voor de steeds complexere patiëntenzorg. “Maar dat betekent niet dat al het onderwijs interprofessioneel vormgegeven moet zijn”, reageert Jan Jaap op haar stelling, zoals de meeste mensen in de zaal. “Schenk ook aandacht aan kennis, kunde van en binding met je eigen vak. En zorg daarna voor goed getimede flexibele vormen van interprofessioneel onderwijs.”

Bijwerkingen melden
Michael Reumerman is inmiddels gepromoveerd op onderzoek naar medicatieveiligheid. Of alle geneesmiddelen van de markt moeten worden gehaald bij een kans op een ernstige bijwerking? Het publiek en de experts zien het antwoord daarop niet zo zwart-wit. Anke: “Belangrijk is wel de gedeelde verantwoordelijkheid van patiënten, voorschrijvers, apothekers en verpleegkundigen om bijwerkingen te melden. Dat vraagt dus om interprofessioneel samenwerken.”

Interdisciplinaire studentenpoli’s
Na de pauze benadrukt ook Gonneke Willemsen, directeur domein Gezondheid, Sport en Welzijn van Hogeschool Inholland, het belang van samenwerking tussen verschillende disciplines. Hoe het lectoraat dit thema oppakt, zet Jelle uit in zijn rede. Interprofessioneel samenwerken is een van de drie onderzoekslijnen, waarop studenten van onder andere Amsterdam UMC en Inholland zich kunnen voorbereiden in studentenpoli’s, zegt hij. “Nu voor het eerst ook met studenten Verpleegkunde.”

Therapeutisch redeneren
Met de tweede onderzoekslijn wil Jelle iets doen aan vermijdbare medicatiegerelateerde aandoeningen. “Er worden vooral fouten gemaakt in het voorschrijven en monitoren. Vandaar dat we meer onderzoek doen naar therapeutisch redeneren door verschillende beroepsgroepen”, zegt Jelle.

Duurzaam voorschrijven
“Voorschrijven is een complexe vaardigheid en we maken het nog complexer door er ook duurzaamheid aan toe te voegen”, zegt Jelle. Maar het belang ervan is volgens hem evident als je kijkt naar het milieu-impact van geneesmiddelen. Het gaat niet alleen om de significante uitstoot van broeikasgassen, maar ook om de schrikbarende vervuiling van de leefomgeving van mens en dier. “In het voorschrijven van geneesmiddelen moeten we de impact op het milieu meenemen. Met het lectoraat sluit ik aan op de strategie van Inholland om met praktijkgericht onderzoek bij te dragen aan de beweging naar een duurzame en veerkrachtige samenleving.

Inholland en Amsterdam UMC
Karen Kruijthof, lid van de Raad van Bestuur van Amsterdam UMC, onderschrijft het belang van interprofessioneel samenwerken. “Samen leren is een van de belangrijkste vormen van samen veranderen en van leiderschap. Jelle is daar een goed voorbeeld van.” Marije Deutekom, lid van het College van Bestuur van Inholland, is het daarmee eens en ziet de studentenpoli’s als een prototype voor interprofessioneel onderwijs. “We leiden samen op en organiseren het onderwijs vanuit vraagstukken uit de praktijk”, zegt Marije, waarna Jelle officieel wordt geïnstalleerd als lector en na het verstommen van het applaus er pl(l)ek ontstaat voor duurzaam genieten van een borrel, eten en muziek.

Heb je de lectorale rede gemist of wil je er meer over lezen? De video en de publicatie van Jelles rede volgen later.

Als student geneeskunde had hij moeite met de theoretische benadering van zijn studie. Die ervaring gebruikt hij nu om de praktijk juist wel te integreren in zijn onderwijs en onderzoek. Bijvoorbeeld in de door hem opgezette studentenpoli’s. Op donderdag 3 oktober spreekt Jelle Tichelaar, bijzonder lector Interprofessionele Samenwerking & Medicatieveiligheid, zijn lectorale rede uit tijdens een festival dat in het teken staat van duurzaamheid. Want duurzaamheid en medicatieveiligheid vormen de focus van zijn praktijkgericht onderzoekswerk bij Inholland.

“Vier jaar lang begrippen en feiten stampen zonder te weten waarom ik die theorie moest leren”, zo vat Jelle zijn frustratie samen toen hij ruim twintig jaar geleden Geneeskunde studeerde. “De link met patiënten of patiëntenzorg werd in die tijd niet gelegd. Pas daarna, tijdens de coschappen, kon de theorie eindelijk toegepast worden. In 2013, als docent farmacotherapie, besloot ik het onderwijs anders aan te pakken. Samen met twee studenten zetten wij als sectie Farmacotherapie een studentenpoli op om medicatiereviews te doen voor echte patiënten.”

Unieke studentenpoli’s
Helemaal nieuw waren studentenpoli’s niet. “Je had ze al in de Verenigde Staten voor arme, onverzekerde patiënten. Maar onze studentenpoli’s zijn voor mensen met een zorgverzekering, omdat het probleem van onverzekerde patiënten in Nederland veel minder groot is dan in de VS. Onder verantwoordelijkheid van de betrokken afdeling van het Amsterdam UMC en onder supervisie van docenten als ik, moeten studenten dus minimaal dezelfde kwaliteit leveren als volwaardige specialistische praktijken. En uit onderzoek onder patiënten blijkt dat de poli’s zeer goed worden gewaardeerd. Studenten nemen de tijd om zich op medicatieveiligheid te concentreren.”

Interprofessioneel samenwerken
Onder de studentenpoli’s zijn er ook die interprofessioneel samenwerken. Zo is er een poli waarin studenten geneeskunde, farmacie en studenten van de Inholland-masters Advanced Nursing Practice en Physician Assistant hun expertises delen en samen leren. “Ik was altijd sceptisch over interprofessioneel onderwijs, omdat het geen meerwaarde heeft als het gebaseerd is op eenvoudige, theoretische casussen. Het wordt daardoor ook geen leuk en goed onderwijs.”

Maar bij de studentenpoli’s is dat anders, benadrukt Jelle. “Daar is geregeld sprake van patiënten met een multiproblematiek waarbij verschillende perspectieven en expertises nodig zijn. Zo zijn verpleegkundig specialisten en PA’s bij het voorschrijven van geneesmiddelen gewend te redeneren vanuit het welzijn van de patiënt, terwijl geneeskundigen meer gericht zijn op bijvoorbeeld de effectiviteit van medicatie.”

Duurzame medicatieveiligheid
Daarmee kan interprofessioneel samenwerken leiden tot een grotere medicatieveiligheid: wat is de effectiviteit van een bepaald geneesmiddel, wat zijn de kosten, welke bijwerkingen heeft het en wat doet dit alles met de gezondheid en kwaliteit van leven van een patiënt? Maar daar blijft het wat Jelle betreft niet bij. “Het gaat in mijn lectoraat om duurzame medicatieveiligheid. Dit betekent onder meer groen voorschrijven: hoe kun je bij de keuze uit geneesmiddelen rekening houden met het effect op het milieu?”

Studentenpoli’s als duurzame oplossing
“Duurzaamheid heeft ook te maken met de vraag hoe we zorgprofessionals opleiden die klaar zijn voor de uitdagingen van vandaag en morgen, zoals de vergrijzing en personeelstekorten”, zegt Jelle. “Studentenpoli’s bieden nu al een oplossing: het is praktijkgericht onderwijs waarmee we én professionals beter opleiden én minder docenten hoeven in te zetten én minder zorgprofessionals, omdat de poli’s zelf een deel van de zorg uit handen nemen.”

Onderzoeksprojecten
Jelle geeft nu al invulling aan duurzame medicatieveiligheid. Zo leidt hij samen met arts-docent en -onderzoeker Joost Piët van Amsterdam UMC het driejarig Europese project Planetary Health Education in Prescribing (PlanED Prescribing). Daarnaast wil hij aan de hand van medicatiereviews van studentenpoli’s onderzoeken wat interprofessioneel leren in de farmacotherapie extra oplevert ten opzichte van monoprofessioneel leren. En omdat Jelle met meerdere beroepsgroepen werkt, wil hij nagaan of en hoe therapeutisch redeneren verschilt per beroepsgroep. Ook richt hij zich op professionalisering van hbo-docenten farmacotherapie in heel Nederland.

Feestelijke lectorale rede
Wat Jelles plannen precies zijn? Op donderdag 3 oktober doet hij zijn verhaal in Pllek. “Behalve dat ik hier graag kom, past het duurzame karakter van dit Amsterdamse restaurant bij de inhoud van mijn lectoraat. Er is ruimte om uit te pakken met een festival. Want naast mijn rede wordt er een debat gevoerd met het publiek en met een panel kopstukken uit de wereld van medicatieveiligheid. Na afloop is er een borrel en een feestje. Want mijn inauguratie als bijzonder lector is een feest waard. Hoewel ik als gastdocent al 15 jaar verbonden ben bij Inholland, ben ik nu meer dan ooit onderdeel van de organisatie. Ik merk een enorm enthousiasme bij Inholland over de onderzoeksprojecten die ik doe. Ik voel me als bijzonder lector ook echt bijzonder.”

Meld je aan voor het festival rond de inauguratie van Jelle
Het evenement vindt plaats op donderdag 3 oktober vanaf 13.30 uur in Pllek, het ‘grootste groene restaurant van Amsterdam’. Meld je aan.