Humanoïde robots worden steeds vaker gepresenteerd als dé oplossing voor personeelstekorten in onder meer de zorg, de bouw en de industrie. Maar is een robot die op een mens lijkt ook altijd de beste keuze? In NRC deelt onze associate lector Robotica Margo van Kemenade haar visie op de snelle ontwikkelingen rond humanoïde robots. Vanuit haar expertise op het gebied van robotica, zorg en ethiek plaatst zij kanttekeningen bij de hoge verwachtingen die rondom deze technologie leven.

Aanleiding voor het gesprek in NRC is de opening van het Humanoid Application Center (HAC) in Schiedam. Daar werken bedrijven aan de ontwikkeling van humanoïde robots die in de toekomst verschillende werkzaamheden zouden kunnen uitvoeren. De verwachtingen zijn hoog: volgens de initiatiefnemers kunnen deze robots straks helpen bij het opvangen van personeelstekorten en zullen ze uiteindelijk nauwelijks meer van mensen te onderscheiden zijn.

Margo ziet die ontwikkeling genuanceerder. Volgens haar moet niet de techniek, maar de toepassing centraal staan. "Het is een iets té hallelujaverhaal. Als de vorm de functie volgt, is het niet altijd logisch om een mensvorm voor die functie te gebruiken."

Binnen de robotica geldt al langer het uitgangspunt dat de vorm van een robot moet aansluiten bij de taak die hij uitvoert. Een menselijk lichaam is daarvoor lang niet altijd de meest efficiënte oplossing. Voor sommige werkzaamheden kan een robot met een andere vorm juist veel geschikter zijn.

De menselijke maat in de zorg
Bij Hogeschool Inholland onderzoekt Margo hoe robotica op een verantwoorde manier kan worden ingezet in de zorg. Daarbij kijkt zij niet alleen naar wat technisch mogelijk is, maar juist ook naar de invloed van technologie op mensen, zorgprofessionals en de samenleving.

Een belangrijk aandachtspunt is het 'uncanny valley-effect': het ongemakkelijke gevoel dat mensen kunnen ervaren wanneer een robot bijna, maar net niet helemaal, op een mens lijkt. Volgens Margo is dat een belangrijk aspect waar ontwikkelaars rekening mee moeten houden.

Niet alles hoeft menselijk te zijn
Juist daarom ziet zij veel potentie in robots die bewust niet op mensen lijken. Een bekend voorbeeld is de robotzeehond Paro, die wordt ingezet bij mensen met dementie. Onderzoek laat zien dat deze robot sociale interactie kan stimuleren en rust kan bieden, zonder het ongemak dat een bijna menselijke robot kan oproepen.

Volgens Margo laat dit zien dat de meerwaarde van een robot niet wordt bepaald door een menselijk uiterlijk, maar door de vraag of de technologie aansluit bij de behoeften van gebruikers en de context waarin deze wordt ingezet.

Technologie vraagt ook om ethische keuzes
Hoewel Margo kritisch is op de hoge verwachtingen rond humanoïde robots, benadrukt zij dat de technologische vooruitgang indrukwekkend is en volop kansen biedt. "De aandacht hiervoor is belangrijk en het is technisch heel knap dat ze deze robots kunnen maken. Maar we moeten wel kritisch blijven kijken naar waar een mensvorm daadwerkelijk meerwaarde heeft."

Die combinatie van technologische innovatie en maatschappelijke reflectie staat centraal in haar onderzoek. Als socioloog en expert op het gebied van ethiek en technologie onderzoekt zij hoe robotica op een verantwoorde manier kan bijdragen aan de zorg en aan maatschappelijke vraagstukken. Sinds 2021 werkt zij als associate lector bij het lectoraat Robotica, onderdeel van het Research & Innovation Centre Techniek, Ontwerpen en Informatica (RIC-TOI).

Lees het volledige artikel van Ben Imthorn in NRC: Vangen deze in Schiedam getramde mensenrobots het arbeidstekort op?

Met het nieuwe onderzoeksproject Werken met Gevoel bouwt het lectoraat Robotica van Inholland voort op eerder onderzoek én geeft het een stevige impuls aan technologische innovatie in Noord-Holland Noord. In samenwerking met regionale maakbedrijven wordt onderzocht hoe robots niet alleen kunnen ‘kijken’, maar ook beter kunnen ‘voelen’. Dat is belangrijk voor sectoren waar het steeds lastiger wordt om mensen te vinden voor zwaar, vies of gevaarlijk werk. 

Volgens projectleider Cock is dit het juiste moment om deze stap te zetten. De vraag vanuit de industrie is actueel en de technologie is inmiddels ver genoeg ontwikkeld. Waar krachtregeling vroeger vooral was voorbehouden aan hooggespecialiseerd onderzoek, wordt het nu steeds beter toepasbaar in de dagelijkse praktijk van regionale MKB-bedrijven. 

Sterke regionale verankering 
Een bijzonder aspect van Werken met Gevoel is de sterke regionale betrokkenheid. Alle deelnemende bedrijven zijn gevestigd in Noord-Holland Noord. Het gaat om eindgebruikers, systeembouwers en brancheorganisaties zoals Metaalunie en FME. Samen vormen zij een netwerk waarin kennis niet alleen wordt ontwikkeld, maar ook actief wordt gedeeld met andere bedrijven in de regio. 

Daarnaast zijn kennisinstellingen aangehaakt, waaronder TU Delft voor specialistische kennis over regelalgoritmes. Ook Inholland Academy en het Talland College spelen een rol bij het ontwikkelen van lesmodules, zodat de opgedane kennis breder beschikbaar komt voor bedrijven en professionals in de regio. 

Van praktijkvraag naar digitale tweeling 
In het eerste projectjaar wordt gewerkt aan concrete regionale vraagstukken van onder andere Arie Haaghort Champignons, EKB/Aqualectra en AgrinServ. Deze praktijkcases vormen de basis voor het ontwikkelen van een zogeheten digitale tweeling: een virtueel model van het robotproces dat helpt voorspellen hoe nauwkeurig, snel en kwalitatief een taak kan worden uitgevoerd. 

Belangrijk daarbij is dat het gaat om vraagstukken waarvoor geen kant-en-klare oplossingen bestaan. Als een oplossing eenvoudig te koop zou zijn, zouden bedrijven deze niet bij Inholland neerleggen. Juist de complexiteit — zoals het ruimtelijk regelen van kracht bij wisselende vormen of materialen — maakt dit onderzoek vernieuwend en relevant. Door eerst de volledige ‘pijplijn’ van een robotproces in kaart te brengen en per stap technische keuzes te onderbouwen, wordt gewerkt aan een kennisbasis die ook voor andere toepassingen inzetbaar is.

In deze fase worden technische bouwstenen geïnventariseerd, oplossingen vergeleken en vastgelegd in een doorzoekbare kennisstructuur. Parallel daaraan ontstaat een eerste architectuur voor de digitale tweeling en worden de eerste use-cases daadwerkelijk getest. Door te doen en te experimenteren, groeit de kennis het snelst. 

Leren en innoveren tegelijk 
Het Innovatielab van Inholland speelt een centrale rol in het project. Hier bouwen studenten en onderzoekers samen aan proefopstellingen met industriële robots. Studenten werken aan actuele vraagstukken uit de regionale beroepspraktijk en zien hoe hun kennis direct wordt toegepast. Dat zorgt voor motivatie én voor onderwijs dat nauw aansluit op de arbeidsmarkt in Noord-Holland Noord. 

Wat Werken met Gevoel voor veel betrokkenen inspirerend maakt, is dat het onderzoek bijdraagt aan een doorbraak die al lang in de lucht hing: krachtregeling die niet alleen theoretisch werkt, maar ook praktisch toepasbaar is in kleinere series en variërende productieprocessen. Precies het type innovatie dat past bij de maakbedrijven in de regio en bij de rol van Inholland als kennispartner.

Tijdens ons jaarlijkse Smart Farming mini‑symposium op maandag 9 februari stond één centrale vraag centraal: hoe houden we de landbouw toekomstbestendig in een tijd waarin arbeid schaars wordt, duurzaamheid steeds urgenter wordt en technologische ontwikkelingen elkaar in hoog tempo opvolgen? Agrariërs, lectoren, onderzoekers, studenten en techniekspecialisten van projectpartners kwamen samen in museum Broekerveiling om inzichten, ontwikkelingen en praktijkvoorbeelden te delen. 

Slimmer werken met technologie 
Volgens associate lector Smart Farming Jeroen Wildenbeest staat de agrifoodsector voor grote uitdagingen. Arbeid wordt steeds duurder en schaarser, terwijl de eisen vanuit maatschappij en overheden toenemen. De oplossing ligt volgens Jeroen niet in harder werken, maar in slimmer werken: van preventief naar gericht ingrijpen, van handmatig naar datagedreven en van gevoel naar onderbouwde beslissingen. Technologie neemt daarbij werk niet altijd weg, benadrukte hij, maar verandert vooral de aard van het werk. 

Onderwijs speelt een belangrijke rol in die transitie – nieuwe werkprocessen vragen nieuwe beroepen en skills. Binnen de onderzoekslijn Smart Farming werken onderzoekers en studenten van verschillende opleidingen en leerjaren aan concrete praktijkvraagstukken, variërend van data‑analyse tot slimme toepassingen. De groeiende belangstelling vanuit het werkveld blijkt uit meerdere lopende projecten en diverse nieuwe subsidieaanvragen. 

Van perenbomen tot bloembollen: technologie in de praktijk 
Binnen het Smart Farming Peren 2.0 project wordt gewerkt aan een systeem dat perenbomen digitaal in kaart brengt via 3D‑modellen. Deze modellen vormen de basis voor algoritmen die snoeiregels toepassen, zodat het snoeien in het veld uiteindelijk volledig autonoom door een cobot op een kar kan plaatsvinden. Begin maart volgt een LIVE demonstratie van de ontwikkelingen tot nu toe bij partnerteler D&W Vriend in Hem. 

Ook in de bloembollensector wordt volop geïnnoveerd. Binnen Groene Tulp en Fieldlab Bol ontwikkelen studenten methoden om ziekten en plagen vroegtijdig op te sporen met visiontechnologie en data‑analyse, zodat telers minder hoeven te spuiten en duurzamer kunnen telen. Vergelijkbare ontwikkelingen vinden plaats in projecten als Smart Farming Broccoli, waar studententeams werken aan het voorspellen van groei en het selectief oogsten via vision en nauwkeurige sensortechnologie.

Precisielandbouw: leren van data 
Dat data het hart vormen van moderne landbouw werd opnieuw duidelijk in de presentatie van aardappelteler Jacob van den Borne. Zijn bedrijf verwerkt gegevens uit satellieten, bodemsensoren, drones, trekkers en opbrengstmetingen tot één geïntegreerd systeem, “Ground Control”. 

Daarmee worden activiteiten per perceel gepland en geoptimaliseerd. Vanaf het in kaart brengen van rijpaden tot het monitoren van biomassa: elke stap wordt ondersteund met data‑gedreven inzichten. 

De aanpak laat zien dat precisie- landbouw geen hype is, maar een manier van werken die continu leren mogelijk maakt. Het registreren van handelingen, iets wat volgens Van den Borne al generaties gebeurt, is daarbij essentieel om opbrengsten en processen te verbeteren.

Robotica in de witlofteelt 
Ook in de witlofteelt worden grote stappen gezet. Robin van der Veeken presenteerde bij AgrinServ een automatisch systeem dat witlofpennen herkent en positioneert met behulp van visioncamera’s en delta‑robots. 

De techniek wordt verder doorontwikkeld om ook het uitsnijden van witlof te automatiseren – een uitdagende taak omdat het juiste snijpunt per teler kan verschillen. De robot werkt consistent, maar het overtuigen van gebruikers blijft een belangrijk onderdeel van de implementatie. 

Uitdagingen bij adoptie en opschaling 
Ondanks de vele innovaties is de brede toepassing van Smart Farming in Nederland nog niet vanzelfsprekend. Innovatiemanager Mathijs Koper (Greenport NHN) wees op knelpunten in de sector zoals bv versnipperde systemen, gebrek aan standaarden, onduidelijkheid over eigendom en beperkte datavaardigheden. Veel boeren zien de meerwaarde van technologie wel, maar de stap van experiment naar grootschalige toepassing is vaak lastig.

Samenwerken aan de kringlooplandbouw van morgen

Binnen de kringlooplandbouw staan efficiëntie, duurzaamheid en integratie met de bestaande natuurlijke systemen centraal. Deze manier van telen vraagt juist om technologieën die de natuurlijke bronnen efficiënter benutten. De hiervoor gevraagde technische aanpassingen en scholingskosten gaan vaak gepaard met hoge investeringen. Aan de andere kant nemen de eisen vanuit overheid en samenleving toe. 

Hoe gaat de teler van morgen dit allemaal managen? 

Het symposium maakt duidelijk dat technologie niet alleen een hulpmiddel is, maar een noodzakelijke schakel in een duurzamere en efficiëntere landbouw. Door studenten, onderzoekers en partnerondernemingen samen te brengen, ontstaat een vruchtbare voedingsbodem voor innovaties die zowel economisch als ecologisch perspectief bieden. 

Het Lectoraat Robotica kondigde aan haar activiteiten op het gebied van Smart Farming verder uit te breiden, met meer projecten, nieuwe partners en een groeiend netwerk van professionals. De landbouw van de toekomst vraagt namelijk niet alleen om nieuwe technologieën, maar vooral om samenwerking, kennisdeling en durf om te vernieuwen.

Hogeschool Inholland gaat samen met bedrijven, onderwijsinstellingen en overheden bouwen aan de Mechatronica Innovatie Campus Schiedam (MICS). Deze campus wordt een plek waar innovatieve maakindustrie, kennisontwikkeling en talentontwikkeling samenkomen. Studenten, onderzoekers en professionals uit de industrie werken er samen aan technologische innovaties en nieuwe productiemethoden. 

Met de campus versterken de partners de technologische industrie in Zuid-Holland en investeren zij in het opleiden van de vakmensen die deze sector de komende jaren hard nodig heeft. De samenwerking werd op 12 maart bekrachtigd met de ondertekening van een samenwerkingsakkoord door 30 regionale partners, op initiatief van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH).  

‘Technologische innovatie begint bij mensen’ 
Namens Inholland ondertekende collegevoorzitter Jeroen van den Berg: “Technologische innovatie begint bij mensen. Op de MICS brengen we talent, kennis en praktijk samen om talent te ontwikkelen en nieuwe ideeën tot leven te brengen. Zo versterken we de technologische industrie in de regio én dragen we bij aan een duurzame en veerkrachtige samenleving.” 

Voor Inholland sluit deze samenwerking aan bij de ambitie om met onderwijs en praktijkgericht onderzoek bij te dragen aan die samenleving. Onze productie- en consumptiepatronen brengen welvaart, maar leggen ook druk op de aarde en vergroten ongelijkheid. Daarom is het belangrijk om technologische innovatie te verbinden met duurzame oplossingen. 

Voorzitter van de MRDH, Jan van Zanen (burgemeester Den Haag): “Dit akkoord laat zien waartoe we in deze regio in staat zijn wanneer we onze krachten bundelen. Samen bouwen we aan een sterke maakindustrie en een toekomstbestendige economie."  

Mechatronica als motor van innovatie
Mechatronica, de combinatie van mechanica, elektronica en slimme software, vormt het hart van moderne technologie. Toepassingen zijn zichtbaar in lucht- en ruimtevaart, halfgeleiderindustrie, agrifood en de maritieme sector. Denk aan systemen die satellieten laten functioneren, precisietechnologie voor microchips en robots die gewassen verzorgen. 

Nederland heeft internationaal een sterke positie, maar staat voor de uitdaging om innovaties op te schalen naar productie. Dat vraagt om nieuwe technologie, samenwerking en voldoende technisch talent. De campus speelt juist op dat snijvlak een rol. 

Een plek waar werken, leren en innoveren samenkomen
De campus wordt een open ecosysteem waar bedrijven, onderwijs en onderzoek samenwerken aan innovaties en praktijkvraagstukken. In campusgebouw Spectrum komt een hybride techniekcentrum met gedeelde faciliteiten. Partners werken hier aan productietechnologie, robotica en automatisering, onder meer in gezamenlijke fieldlabs. De campus verbindt met locaties als het Innovatie District Delft, RDM Campus en de Duurzaamheidsfabriek en versterkt zo het regionale ecosysteem. Tegelijk staat talentontwikkeling centraal: studenten en professionals leren in een realistische werkomgeving en kunnen zich blijven ontwikkelen. 

De rol van Hogeschool Inholland en Programma Beethoven
Hogeschool Inholland speelt een belangrijke rol in het opleiden van technologische professionals. Als kernpartner binnen Programma Beethoven werkt Inholland mee aan het versterken van de Nederlandse microchipsindustrie, die de basis vormt voor technologie zoals medische apparatuur en energiesystemen. 

Vanuit expertise in onder andere lucht- en ruimtevaarttechnologie draagt Inholland bij aan het opleiden, om- en bijscholen van praktijkgerichte professionals. Door onderwijs, onderzoek en samenwerking te verbinden, wordt gewerkt aan innovatie, vakmanschap en technologische zelfstandigheid.  

Meer informatie over het programma vind je op onze website. 

In de Nederlandse tuinbouwsector heerst een hardnekkig spanningsveld: enerzijds is er de drang naar innovatie en verduurzaming, anderzijds een terughoudendheid om kennis te delen. Vooral kleinere en middelgrote telers ervaren een drempel om hun zorgvuldig opgebouwde kennis en data openbaar te maken. Toch lijkt juist daar een belangrijke sleutel te liggen voor het versterken van de sector als geheel.

 In onder andere Groenten en Fruit Actueel en Food & Agri Business deelt lector Biomimicry Mauro Gallo deze visie in zijn opiniestuk “Kennisdeling is de sleutel voor een toekomstbestendige tuinbouw”. En benadrukt hij dat samenwerking en het delen van kennis essentieel zijn om de glastuinbouw duurzamer, innovatiever en weerbaarder te maken. Wanneer er een cultuur ontstaat waarin telers, onderzoekers en onderwijsinstellingen actief informatie uitwisselen, kunnen technologische ontwikkelingen sneller hun weg vinden naar de praktijk.

 Onderzoeksprojecten zoals Flappy, dat met bio-geïnspireerde drones gewasdata verzamelt om plagen en ziekten te detecteren en te herkennen, en de daaruit voortkomende HortiDatabase, waarin kennis over plagen en ziekten wordt gedeeld, laten zien hoe gezamenlijke data-inzet kan leiden tot beter onderbouwde teeltbeslissingen. Voor alle telers, ook voor middelgrote en kleinere telers. Met deze kennis kunnen telers sneller en effectiever reageren om hun gewassen te beschermen tegen. Zo illustreert het artikel dat toekomstbestendigheid niet alleen uit techniek komt, maar vooral uit vertrouwen, openheid en de moed om kennis te delen binnen de sector.

 Lees het hele artikel hier:  Groenten en Fruit Actueel

Als derdejaarsstudent Chemie aan Hogeschool Inholland dook Remco van Delft vol in de wereld van energietransitie en recycling. Tijdens zijn stage bij de onderzoeksgroep Toegepaste Materiaal-, en Elektrochemie (in samenwerking met het lectoraat Slimme materialen voor de energietransitie) werkte hij mee aan een baanbrekend project: het recyclen van complexe materialen uit windturbines op een milieuvriendelijke manier. “Supertof dat je als student direct bijdraagt aan duurzame oplossingen!”, zegt Remco enthousiast.

De opkomst van wind-, groene en waterstofenergie zit in een stroomversnelling. Goed nieuws, maar het heeft ook een keerzijde: afval. In Europa wordt jaarlijks zo'n 4 miljoen kilo aan turbinebladen – windmolenwieken – weggegooid. Een hoeveelheid die tegen 2030 kan oplopen tot 570 miljoen kilo! Het is een enorme uitdaging om, zodra windmolens hun levensduur hebben bereikt, dit waardevolle materiaal hoogwaardig te kunnen recyclen.

Bergen oude wieken

“Windturbinebladen bestaan uit zowel glasvezels als kunststof”, legt Remco uit. “De combinatie van deze materialen samen maakt het recyclen complex. Vaak wordt het versnipperd en als vulmiddel gebruikt of gewoon gedumpt. Google maar eens op ‘Windmill Graveyards’ en je ziet de vreselijkste beelden van bérgen oude wieken. Dat moet echt anders, zeker nu de investeringen in windenergie blijven groeien. In Denemarken moet je bijvoorbeeld al vóór de plaatsing van een windmolen een plan hebben voor het hergebruik van onderdelen. Een mooie stap richting duurzaamheid, maar om dit op grote schaal te realiseren moeten de recyclingtechnieken flink worden verbeterd.”

Binnen het lectoraat onderzoekt Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie, vernieuwende chemische recyclingmethoden voor deze complexe (windturbine)materialen. In een artikel in De Ingenieur schetst zij samen met lector Rogier Nijssen het belang hiervan en het uiteindelijke doel: het volledig circulair maken van het materiaal. Remco: “Bij chemisch recyclen scheid je kunststof en glasvezels op moleculair niveau, in plaats van alles simpelweg te vermalen. De glasvezels kunnen dan worden hergebruikt voor nieuwe wieken, terwijl je met speciale chemische processen de kunststof afbreekt tot kleine bouwstenen om weer nieuwe (andere) materialen van te maken.” Hoewel chemisch recyclen theoretisch al mogelijk is, wordt het in de praktijk nog niet op grote schaal gedaan. Hier ligt dus een mooie uitdaging voor hbo-onderzoek.

Testmodel
Remco’s stage maakte deel uit van dit onderzoek. Zijn opdracht? Een testmodel ontwikkelen waarmee diverse recycletechnieken ‘in het klein’ kunnen worden getoetst. “Je kunt tenslotte niet zomaar experimenteren met een gigantisch windmolenblad”, zegt hij lachend. Hij richtte zich in zijn opdracht op polymeren – de lange ketens die de bouwstenen van kunststof vormen. “Ik heb een klein fragment van zo’n polymeer nagemaakt en daarop een recyclingmethode losgelaten, zodat we precies kunnen zien wat er gebeurt bij chemisch recyclen. Deze kennis helpt ons om uiteindelijk de grootschalige recycletechnieken te verbeteren.”

Zijn testmodel leverde veelbelovende resultaten op: hij slaagde erin een klein stukje polymeer samen te stellen. “Hoewel de huidige methode nog te arbeidsintensief en kostbaar is, bewijst deze dat het kán en dat het werkt. Met verdere automatisering kan deze techniek in de toekomst uitgroeien tot een praktische oplossing voor het recyclen van complexe polymeren – en zo een waardevolle bijdrage leveren aan een duurzame energietransitie”, aldus Remco.

Groene relevantie
Wat hem het meest aansprak aan zijn stage was de ‘groene’ en maatschappelijke relevantie van zijn werk. Remco: “Ik heb bewust gekozen voor duurzame chemie in plaats van een goedbetaalde stage bij Shell of Tata Steel, omdat ik wil werken aan projecten met een positieve impact.” Deze keuze helpt ook het negatieve imago van chemie – vaak geassocieerd met vervuiling en schadelijke praktijken – te doorbreken.

Voor zijn afstudeerstage heeft Remco een vergelijkbare uitdaging gevonden. “Bij Avantium, een toonaangevend bedrijf dat duurzame plastics ontwikkelt op basis van suikers in plaats van olie, mag ik onderzoeken wat er met de reststroom – het overgebleven materiaal – kan gebeuren. Zo werk ik mee aan een wereld waarin chemie een groenere rol speelt.”

Hoe maak je zwerfafval zichtbaar voordat het een probleem wordt? Dat is de centrale vraag in een innovatief onderzoeksproject waarin Hogeschool Inholland en Avans Hogeschool samen optrekken. Artificial Intelligence (AI) tegen zwerfafval maakt gebruik van slimme technologie om patronen van afval in kaart te brengen. Vanuit het Inholland-lectoraat Data Driven Smart Society wordt gewerkt aan een app waarmee mensen zwerfafval kunnen vastleggen. De app registreert automatisch locatie, tijdstip en type afval. AI-modellen analyseren deze data en zetten ze om in kaarten die voorspellen waar afval zich ophoopt — van windgevoelige pleinen tot hotspots bij fastfoodrestaurants. 

Een taai probleem in het straatbeeld 
Nederland produceert jaarlijks naar schatting 50 miljoen kilo zwerfafval. Het is een hardnekkig probleem waar vooral grote steden mee worstelen. Overvolle containers, rondwaaiende vuilniszakken en troep rondom studentencomplexen: het straatbeeld laat zien dat traditionele oplossingen vaak tekortschieten. Gemeenten missen bovendien zicht op waar, wanneer en welk type afval zich ophoopt. 

Van data naar gerichte actie 
Met de inzichten uit het project kunnen gemeenten hun afvalaanpak optimaliseren. Denk aan het efficiënter inzetten van vuilniswagens, het plaatsen van extra bakken of het aanspreken van bedrijven op hun verantwoordelijkheid. 
“Als je deze data koppelt aan gemeentelijke kalenders en weerdata, kun je voorspellen waar en wanneer er meer afval zal zijn. Daarmee kun je als gemeente slimmer plannen”, vertelt Ander de Keijzer, lector Applied Responsible Artificial Intelligence aan Avans Hogeschool. 

Oorzaken zichtbaar maken 
“AI helpt niet alleen om beter op te ruimen, maar ook om de oorzaken van zwerfafval zichtbaar te maken,” aldus Danielle Leentjens, onderzoeker bij het lectoraat Data Driven Smart Society van Inholland. 

Klaar om op te schalen 
De app is technisch klaar. Inholland werkt momenteel aan de laatste optimalisaties om de toepassing breed beschikbaar te maken. Als commerciële en publieke partners instappen, kan de oplossing op grotere schaal uitgerold worden. Zo levert Inholland, samen met Avans, een concrete bijdrage aan een schonere leefomgeving en een circulaire toekomst. 

Zwerfafval raakt aan de grotere afvalvraag 
Dit onderzoek staat niet op zichzelf. Het sluit aan bij de bredere visie van Inholland op duurzaamheid en circulaire economie. Wil je dieper duiken in dit thema? Lees dan ook het artikel Plastic afval vraagt om stevige keuzes: vijf stappen naar een circulaire toekomst, waarin Inholland-onderzoekers Jasmijn Ruijgrok en Rogier Nijssen pleiten voor stevig beleid en structurele keuzes om de plasticberg echt aan te pakken. Slimme technologieën zoals AI kunnen daarin het verschil maken – mits goed ingebed in maatschappelijke én politieke keuzes. 

Meer weten?
Meer weten over dit gezamenlijke onderzoeksproject? Check: Artificial Intelligence (AI) tegen zwerfafval. Of lees het artikel op NEMO Kennislink waarin Danielle en Ander een toelichting geven: Schonere steden met AI - NEMO Kennislink. 

Tijdens een feestelijk en betekenisvol moment in het World Horti Centre in Naaldwijk heeft associate-lector Gerry Kouwenhoven van Hogeschool Inholland twee onderzoekspublicaties overhandigd aan minister Femke Wiersma van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Dit gebeurde bij de officiële lancering van het programma ‘Voor de volgende generatie’ en het online platform Bedrijfsovernamewijzer.nl. De publicaties van Gerry gaan over de sociaal-emotionele, juridische en economische uitdagingen rond bedrijfsovername in de agrarische sector. 

Het platform biedt voor het eerst één centrale plek waar jonge agrariërs, zij-instromers én bedrijfsoverdragers, maar ook niet-overnemende familieleden, adviseurs en docenten,  terechtkunnen voor advies, begeleiding en inspiratie. Van praktische informatie tot familiegesprekken: de drempel om het stokje over te nemen wordt verlaagd. Gerry’s nieuwste publicatie, met praktijkverhalen van ondernemers, is speciaal voor deze gelegenheid aangeboden aan de minister. 

Generatiewissel onder druk  
In 2025 staat naar verwachting slechts 10 procent van alle landbouwbedrijven in Nederland onder leiding van iemand jonger dan 40 jaar. Tegelijkertijd heeft een meerderheid van de oudere ondernemers (55+) geen opvolger klaarstaan. De drempels voor jonge ondernemers zijn hoog, variërend van financiering tot familiegesprekken. De Bedrijfsovernamewijzer helpt die drempels te verlagen. 

Minister Wiersma noemde het programma “essentieel voor het behoud van waardevolle kennis en ondernemerschap binnen de sector.” Ze benadrukte dat bedrijfsovername veel meer is dan een zakelijke transactie: “Het gaat ook over families, toekomstkeuzes en liefde voor het vak.” 

Onderzoek als basis voor praktijkgerichte oplossingen 
Hogeschool Inholland draagt actief bij aan deze ontwikkeling. Associate-lector Gerry Kouwenhoven doet binnen het lectoraat Investeren in circulaire land- en tuinbouw onderzoek naar toekomstbestendige verdienmodellen, duurzame bedrijfsvoering en de rol van ondernemerschap in de noodzakelijke transitie van het voedselsysteem. 

Uit haar onderzoek blijkt dat bedrijfsovername in de praktijk vaak vastloopt op de sociaal-emotionele aspecten. Zelfs wanneer de cijfers kloppen, blijven gesprekken binnen families soms jarenlang muurvast zitten. Vertrouwen, tijd en begeleiding zijn daarin cruciaal. Onafhankelijke begeleiders spelen een sleutelrol. Ze helpen verwachtingen en zorgen bespreekbaar te maken en kunnen overnames vlottrekken die anders zouden vastlopen. Volgens Gerry verdient hun rol een structurele plek in beleid, naast het juridische en financiële advies. 

Daarnaast pleit ze voor meer ruimte voor zij-instromers: mensen zonder agrarische achtergrond die bewust kiezen voor een boerenbedrijf. Deze groep krijgt vaak te maken met scepsis van banken en overdragers, terwijl zij juist vernieuwingskracht meebrengen. Ook jonge opvolgers die wel willen overnemen maar een andere koers kiezen dan hun ouders — denk aan korte ketens, nieuwe teelten of circulaire verdienmodellen — verdienen ondersteuning. Juist die keuzes sluiten aan bij maatschappelijke opgaven, maar vragen om ruimte en vertrouwen. 

Van onderzoek naar impact  
Voor Inholland is de bijdrage aan het programma meer dan een eenmalig moment: het laat zien hoe praktijkgericht onderzoek en onderwijs samen optrekken om maatschappelijke impact te maken. “De uitdagingen in de land- en tuinbouw raken aan de kern van wat wij belangrijk vinden als hogeschool,” vertelt Gerry. “Het gaat om de balans tussen economie, ecologie en sociaal welzijn. En het vraagt om een nieuwe mindset waarin ondernemers, studenten en kennisinstellingen samen optrekken.” 

Gerry benadrukt dat studenten hierin een sleutelrol kunnen spelen. “Zij zien zelf ook hoe urgent de veranderingen zijn. Wat mij hoopvol stemt, is hun intrinsieke motivatie om bij te dragen aan een betere wereld. Door hen te betrekken bij praktijkgericht onderzoek, geven we die betrokkenheid richting én impact.” 

Mooi voorbeeld van een jonge agrariër is Jarno Rip. Hij is 22 jaar oud en komt uit Pijnacker. “Ik ben vierdejaarsstudent Tuinbouw en Agribusiness student aan Inholland Delft. Ik werk momenteel in het sierteeltbedrijf van mijn vader. In de toekomst wil ik ons familiebedrijf overnemen en voortzetten.”
 

Afval en vervuilde straten zijn een groeiend probleem in grote steden. Opruimacties, extra handhaving of meer recycling wordt daarin vaak als oplossing aangedragen, maar de echte oplossing ligt dieper. De kern van het probleem is de overvloed aan goedkoop, nieuw plastic en het ontbreken van bindende maatregelen om recycling rendabel te maken. Stevigere keuzes zijn noodzakelijk. 

Dit inzicht deelden Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie, en Rogier Nijssen, lector Slimme materialen voor de energietransitie, dit weekend in het Financieel Dagblad (FD) en eerder in tijdschrift Milieu. 

Op dit moment is minder dan 0,5 procent van al het plastic duurzaam afbreekbaar en wordt slechts 7 procent van de Nederlandse plastic verpakkingen daadwerkelijk hergebruikt als nieuw materiaal. Recyclingbedrijven verliezen daardoor terrein, terwijl spotgoedkoop ‘virgin plastic’ de markt blijft domineren. Zonder duidelijke politieke keuzes dreigen cruciale schakels in de circulaire economie te verdwijnen. 

In het FD-artikel pleiten Jasmijn en Rogier dan ook voor een vijfstappenplan dat Europese, nationale en lokale politici helpt richting te geven: 

• Verplicht gebruik van gerecycled materiaal in alle sectoren.
• Een grondstoffenbelasting op virgin plastic.
• Strikte ontwerpregels die recycling mogelijk maken.
• Het uitfaseren van plasticsoorten die niet circulair zijn.
• Heldere wetgeving rondom bioplastics. 

Alleen met deze stevige beleidskeuzes kan volgens de onderzoekers een eerlijk speelveld ontstaan voor recyclers en innovatieve bedrijven. Dat is niet alleen cruciaal voor een schone leefomgeving, maar ook voor het vertrouwen van burgers en investeerders. 

“Plastic is onmisbaar in de energietransitie en in ons dagelijks leven”, aldus de onderzoekers. “Toch heeft het een slechte naam, terwijl het probleem niet in het materiaal zelf zit maar in onze omgang ermee. Dáár zou de discussie tijdens de komende verkiezingen over moeten gaan. Politici moeten daarom verstandig én gefundeerd kiezen hoe we dit veelzijdige materiaal duurzaam en herbruikbaar kunnen inzetten.” 

Lees de volledige publicatie (betaalmuur) of het eerder gepubliceerde stuk ‘Zes suggesties om de plastic crisis te stoppen’ in Tijdschrift van Milieu (inlog nodig).

Hoe geef je als land invulling aan de eis van de NAVO om vijf procent van je BBP te investeren in veiligheid? Volgens Rogier Nijssen, lector Slimme Materialen voor de Energietransitie bij Hogeschool Inholland, zouden windparken op zee en energiezekerheid daar nadrukkelijk onder moeten vallen. “Drones, communicatie, radar en voertuigen kunnen niet zonder een goed werkend energiesysteem.”

 In zijn opiniestuk in Trouw laat Rogier zien dat veiligheid vandaag de dag veel verder gaat dan het aanschaffen van extra wapens of voertuigen. De transitie naar de duurzame en veerkrachtige leefomgeving raakt direct aan onze nationale en internationale veiligheid. Zonder betrouwbare, goed beschermde stroomvoorziening zijn zelfs de modernste defensiemiddelen kwetsbaar en onbruikbaar. “Wie de wind op zee alleen ziet als een investering in het klimaat, mist het bredere plaatje.”

Nijssen benadrukt dat sabotage van energie-infrastructuur – zoals onderzeese kabels – relatief eenvoudig is en grote gevolgen kan hebben. Daarom pleit hij voor structurele investeringen in slimme, sabotagebestendige materialen, batterij-eilanden, drijvende energiehubs én het behoud van technologische kennis in Nederland. Alleen zo bouwen we aan een toekomstbestendig, onafhankelijk én veerkrachtig energiesysteem.

Lees het volledige opiniestuk van Rogier Nijssen in Trouw.

Bas van der Vliet, organisator vanuit Inholland Alkmaar, windt er geen doekjes om: “Binnen vijf jaar dreigt een tekort van bijna 200.000 zorgprofessionals. Door vergrijzing en arbeidsmarktkrapte moeten we slimmer gaan werken, zonder de menselijke maat te verliezen.” Medeorganisator en dagvoorzitter Bart Zwagemaker (Omring) vult aan: “Het symposium laat zien wat er mogelijk is als onderwijs, praktijk en onderzoek de handen ineenslaan. Die kruisbestuiving is precies wat we nodig hebben om de zorg vooruit te helpen.”

Ruimte voor technologie én menselijkheid
In break-outsessies, op de informatiemarkt en zelfs via een VR-bril die het perspectief van een patiënt weergaf, werden deelnemers uitgedaagd om anders naar zorg en technologie te kijken. De rode draad? Technologie moet naadloos aansluiten bij en vanzelfsprekend onderdeel worden van de dagelijkse praktijk.

Volgens associate lector Zorgrobotica Margo van Kemenade verandert de rol van de zorgprofessional namelijk ingrijpend. “Minder handen aan het bed, méér ruimte voor menselijk contact. Laat technologie het zware, vieze en repetitieve werk overnemen, zodat er weer tijd is voor een arm om iemand heen. Dat lukt alleen als zorgverleners zélf aangeven wat wel en niet werkt."

Durven doen
Twee keynote-sprekers hielden het publiek een spiegel voor. Nico van Meeteren, directeur van Topsector Life Sciences & Health en hoogleraar aan het Erasmus MC, pleitte voor een omslag van toekomstbestendig naar toekomstbehendig: wendbaar omgaan met verandering. “Stop met eindeloos vergaderen en ga dóen. Richt de zorg in rondom gezondheid in plaats van ziekte, en verbind die met formele netwerken en met de informele initiatieven in buurten en wijken.”

Innovator Sjoerd Emonts schetste een toekomstbeeld voor 2040 vol virtuele ziekenhuizen, gezondheidsapps en robotassistenten – technologieën die vandaag al bestaan. “Over zestien jaar zijn veel innovaties van nu gemeengoed. De vraag is: durven we onze comfortzone te verlaten en deze ook echt te omarmen?”

Co-creatie als sleutel
“Inzet van technologie vraagt om een evidence based aanpak. Je kunt het niet zomaar ‘erbij plakken’”, waarschuwde Marije Holstege van lectoraat Geriatrische Revalidatie (Inholland/Omring) tijdens het levendige panelgesprek. Daarin werd met zorg- en welzijnsprofessionals, onderzoekers en opleiders besproken hoe technologie écht kan bijdragen aan betere zorg. Hun belangrijkste conclusie: technologische innovaties hebben pas impact als je ze sámen ontwikkelt én evalueert - met zorgverleners, cliënten en naasten. Alleen dan sluiten oplossingen aan bij wat er in de praktijk nodig is.

Marije: “Het vraagt om een herontwerp van zorgpaden, bijvoorbeeld via blended zorg, een slimme mix van digitaal en persoonlijk contact. Zo kijken we naar herstel thuis: wat werkt, voor wie en waarom? Dat moet leidend zijn, niet de techniek op zich.”

Ybranda Koster, opleider bij de Master Advanced Health Informatics Practice (AHIP) – vanaf 1 september Master Digitale Transformatie in Zorg en Welzijn - van Inholland, ziet hoe studenten daarin het verschil kunnen maken. “Technologie moet zo vanzelfsprekend worden dat we het nauwelijks nog benoemen. Daarom leren onze studenten niet alleen hoe iets werkt, maar vooral ook hoe ze anderen meenemen in verandering.”

Studenten als verbinders
Ook studenten van Inholland waren van de partij. Lorne, eerstejaars AHIP-student en werkzaam bij Erasmus MC, merkt hoe AI steeds meer technische taken overneemt in de radiotherapie. “Daardoor ontstaat ruimte voor meer aandacht voor het menselijke aspect. Maar ik zie ook weerstand: veel collega’s houden vast aan oude routines. Mijn taak is om die brug te slaan, door te luisteren, uitleg te geven hoe technologie ons werk beter maakt, en kleine stappen te zetten.”

Vierdejaarsstudent Verpleegkunde Shirley herkent de veranderende praktijk. “De zorgprofessional van de toekomst is flexibel en ontwikkelingsgericht. Dankzij praktijkgerichte lessen en de nauwe koppeling met het werkveld, voel ik me echt voorbereid vanuit mijn studie. Vandaag gaf me zóveel motivatie om die toekomst ook echt vorm te gaan geven.”

"Dit is eigenlijk pas het begin", zegt Michelle Buijs, die samen met Inholland-collega's Kristan de Geus en Anneke Vaas de dag organiseerde. “We willen duurzaamheid echt op de kaart zetten in Alkmaar – niet alleen binnen de hogeschool, maar juist ook met de regio eromheen.”

Van kleding tot bewustzijn
Wat vorig jaar begon als een eenmalige vintagemarkt, groeide uit tot een compleet duurzaamheidsevent. “We wilden meer dan alleen kleren verkópen”, vertelt medeorganisator Kristan. “Het doel? Bewustwording creëren over de impact van fast fashion – en tegelijkertijd te laten zien wat je zélf kunt doen.”

De dag was meteen een kick-off voor het Green Office van Inholland Alkmaar: een virtueel duurzaamheidshart waar studenten en docenten hun ideeën kunnen indienen en samen projecten kunnen starten. “We hopen dat dit uitgroeit tot een community die echt verschil maakt”, aldus Michelle. “Dus heb je een duurzaam idee? Meld je dan hier!”

De harde waarheid achter je kledinglabel
Gastspreker en duurzaamheidsambassadeur Jennifer Hoffman schudde studenten wakker en hamerde op het kopen van kwaliteit, want dat verbetert de héle keten. Tijdens de opnames van haar programma ‘Genaaid’ voor de EO naar Myanmar zag ze de verschrikkelijke gevolgen van de kledingindustrie van dichtbij. “Fast fashion leidt niet alleen tot kinderarbeid en uitbuiting, maar tot het compleet kapot maken van een land!”, zei ze.

Volgens Jennifer is bewust kiezen belangrijker dan ooit: “Geef je je geld aan de rijke, sigaar-rokende directeuren van de Zara of H&M? Of liever aan eerlijker initiatieven zoals Terre des Hommes?” Ze benadrukte dat fast fashion is ontworpen als wegwerpproduct – gemiddeld dragen we een kledingstuk slechts zes keer. Haar tip: ”Volg op social media mensen die duurzaam denken en inspireren. En geef voor een feest eens de dresscode: ‘dat wat al in je kast hangt’.”

Laten zien dat het anders kan
Op het marktplein in de zonnige binnentuin van Inholland lieten studenten van de Sustainable Fashion-minor zien dat het anders kan. Met DIY-workshops leerden ze bezoekers kleding simpel in te nemen of te verlengen. “Zo voorkom je dat iets de kast uit vliegt omdat het net niet lekker zit”, zegt student Nikita van der Voort. “Met een paar simpele trucs maak je het weer draagbaar.”

Ook het team van Verpleegkunde had een kraam. “De zorgsector is verantwoordelijk voor meer dan 7 procent van de totale CO₂-uitstoot”, legt Doenja Rosenmöller, docent Verpleegkunde, uit. “Tegelijkertijd merken we dat klimaatverandering vooral mensen met een kwetsbare gezondheid of een lager inkomen treft. Dat vergroot de ongelijkheid in gezondheid. Dat besef willen we onze studenten meegeven – en deze markt is een mooie kans om daarover het gesprek aan te gaan. Mooi dat hier Inholland-breed aandacht voor is.”

Meer dan gezellig
De sfeer zat er goed in: livemuziek door studenten, goede koffie, duurzame koekjes en kramen vol kleding en snuffelkoopjes. Ook het Inholland Innovatielab was van de partij, met een surfplank en originele giveaway van mycelium – een biologisch afbreekbaar schimmelmateriaal. Student Juup Leis, die het interview met Jennifer Hoffman leidde, is enthousiast: “De speelse sfeer, de inhoud, het buiten-zijn – dit geeft mooie energie. En ik neem zelf ook wat handige tips mee. Zoals: voeg de zoekterm ‘duurzaam’ toe als je online shopt.”

Ook de bezoekende studenten waren positief verrast. “Goed verzorgd, leuk aangekleed, en vooral: het zet je aan het denken,” aldus een van hen. Student Noa is het daarmee eens én liep ook nog tegen een mooie vondst aan: een sportbroekje van superkwaliteit voor slechts vijf euro, terwijl het normaal het tienvoudige kost. “Tweedehands en perfect voor mij als sporter”, zegt ze blij. “Er is genoeg kleding op de wereld om zes generaties te kleden. Toch blijven we kopen. Dus van mij mag dit veel vaker worden georganiseerd."

Ruimte voor ideeën
Docent Nicole van Dinteren, betrokken bij het Green Office, ziet de dag als een startpunt. “We willen studenten en medewerkers laten zien dat zij invloed hebben. Het hoeft niet altijd groots of perfect - elk initiatief, hoe klein ook, telt mee. Daarom is het zo belangrijk dat we die ruimte bieden. Duurzaam denken begint klein; doen maakt het verschil.”

“Voor de transitie naar een systeem van hernieuwbare energie moet je verschillende rollen en belangen goed zien te coördineren. Technologie is meestal niet de beperkende factor.” Dat zegt Zinzi Wits. Als industrieel ecoloog krijgt ze met een professional doctorate (PD) de kans om te onderzoeken hoe energie-ecosystemen vorm kunnen krijgen. “Ik richt me allereerst op Texel, omdat daar alle uitdagingen samenkomen.”

“Tot voor kort was ons energiesysteem centraal georganiseerd”, zegt Zinzi. “Je had enkele energieproducenten aan de ene kant en aan de andere kant grootverbruikers en consumenten zoals jij en ik. Nieuwe energiebronnen als zon en wind zorgen voor een omwenteling van deze ‘orde’. En daarnaast kunnen consumenten nu ook producenten zijn, dankzij lokale opwek van bijvoorbeeld zonne-energie. Die ontwikkelingen vragen om een herontwerp van ons energiesysteem. Om effectief gebruik te maken van de beschikbare energie en deze op te slaan en uit te wisselen, zodat we bijvoorbeeld ook in de winter onze gebouwen kunnen verwarmen.”

Energie-ecosystemen
In deze nieuwe orde kunnen zogeheten energie-ecosystemen, onderling verbonden lokale netwerken, een rol spelen. Zinzi spreekt bewust van ‘ecosystemen’, refererend aan de natuur. “Heel inspirerend vind ik bijvoorbeeld hoe mycelium werkt. Het is een ondergronds netwerk van schimmeldraden in de bodem die de uitwisseling van energie en voedingsstoffen mogelijk maakt. Via dit netwerk zijn bomen onderling met elkaar verbonden. Het geheel wordt decentraal gestuurd. Het is een interessant voorbeeld van hoe we lokale energie-ecosystemen kunnen opzetten. Dit zou ik nader willen onderzoeken.”

Onderzoek op Texel
In de zes jaar deeltijd die ze heeft voor haar PD-traject hoopt Zinzi te kunnen illustreren hoe een energie-ecosysteem eruit kan zien en integraal kan worden ontworpen. Hiervoor werktze nauw samen met de Inholland lectoraten Slimme materialen voor de energietransitie en Gebouwde omgeving en sluit ze aan op de onderzoeksagenda’s van lectorenplatform Energievoorziening in evenwicht (LEVE) en Urban Energy. Voor haar PD-traject begint ze op Texel. “Hier komen veel aspecten van de energietransitie samen. Er is bijvoorbeeld sprake van netcongestie dus meer aanbod of vraag naar stroom dan het elektriciteitsnet aankan en het eiland heeft ambitieuze duurzaamheidsdoelstellingen. Bewoners, bedrijven en politici realiseren zich dat ze elkaar nodig hebben om tot oplossingen te komen, onder meer voor grootschalige opwek. Of om vraag en aanbod van energie slim te koppelen en reststromen te delen. Hoe geef je dit met elkaar vorm? Welke tools kunnen daarbij helpen? Met mijn PD-onderzoek wil ik dit soort kennis ontwikkelen. Het kan ook voor heel veel andere gebieden waardevol zijn.”

Kansen benutten
Samen met werkveldpartners identificeert Zinzi de kansen voor energie-ecosystemen waarvan belanghebbenden kunnen profiteren. Ze kijkt daarbij naar milieu en techniek: hoe kun je optimaal en gebruikmaken van duurzaam opgewekte energie? Maar ook naar sociaal-maatschappelijke factoren, zoals: hoe kunnen burgers participeren? En economische, bijvoorbeeld: welke (maatschappelijke) waarde leveren organisaties in een energie-ecosysteem? Om deze kansen te benutten zal Zinzi samen met stakeholders, onderzoekers en studenten van Inholland kennis verzamelen en oplossingen ontwerpen. “Bijvoorbeeld een waterstofinstallatie die een overschot aan zonnestroom omzet in waterstof, waarbij we het restproduct zuurstof gebruiken voor waterzuivering.” Zinzi bouwt daarnaast voort op eerdere projecten van Inholland, zoals het verduurzamen van vakantieparken. “Vakantieparken bieden een prachtige omgeving om duurzame innovaties aan een breder publiek te tonen en om interventies te testen.”

Integrale aanpak
“Door een integrale aanpak wil ik het dieperliggende probleem bestrijden dat we bezig zijn met (over)exploitatie van de aarde”, zegt Zinzi. “We moeten bij ontwerp rekening houden met de mogelijkheid om grondstoffen te hergebruiken of af te breken. Laten we ook bewust zijn van de arbeidsomstandigheden en milieueffecten die de winning van schaarse materialen meebrengt. Dat vraagt om kritische reflectie op ons gebruik van energie en wat voor soort groei die ten dienste staat: regeneratie of uitputting.”

Duurzame energie eco-systemen vergroten veerkracht samenleving
Het radicaal anders vormgeven van onze energiehuishouding is nodig voor een transitie naar een duurzame en veerkrachtige samenleving, stelt Zinzi. “Met milieu- en omgevingsbewuste ontwerp van energie-ecosystemen moeten we voorkomen dat we snel ondoordachte innovaties gaan toepassen waarmee we grondstoffen uitputten, extra afval veroorzaken en die we produceren onder slechte arbeidsomstandigheden. Om de veerkracht van de samenleving te vergroten is het belangrijk dat burgers deelnemen aan de transitie en daar betekenis aan ontlenen voor zichzelf. Om de toekomst vorm te geven moeten zij het heft in handen durven te nemen.”

Praktijkgericht toegepast onderzoek
In haar opleiding tot industrieel ecoloog heeft Zinzi geleerd om samen te werken met verschillende disciplines. Daar plukt zij nu de vruchten van. “In mijn PD kan ik veel van wat ik geleerd heb in uiteenlopende vakgebieden in praktijk brengen. En ik krijg ruimte me te ontwikkelen als expert. Ik geniet zowel van het pionieren op het gebied van praktijkgericht toegepast onderzoek, als van de rol van verbinder, natuur-geïnspireerd theoreticus en pragmatisch idealist.” Er is actie nodig, stelt ze. “Daarom ben ik blij dat ik bij Inholland met een PD kan starten, want daarin is ruimte om vanuit theoretische onderbouwing in de praktijk interventies te doen.”

De Nederlandse regering is voorstander van robotisering van de land- en tuinbouw. De inzet van robots wordt al lang gezien als een manier om arbeidsmigratie te verminderen. In het regeerakkoord is hieraan een vervolg gegeven met het innovatieprogramma ‘Robots naar de boerenpraktijk’. Cock Heemskerk, lector Robotica, en Jeroen Wildenbeest, associate lector Smart Farming, zijn positief over de intenties van het kabinet voor de sector. Maar ze plaatsen er in verschillende media ook kanttekeningen bij.

Een kritiekpunt van zowel Cock als Jeroen is dat het kabinet puur gedreven is vanuit de smalle wens om arbeidsmigratie tegen te gaan, zo stellen zij in vakbladen als Binnenlands Bestuur en Nieuwe Oogst. Als je daarnaast uitgaat van de snelle implementatie van robots, dan zullen de intenties een wensdroom blijven, betogen zij. Investeren in het volledige ecosysteem, waarbij het creëren van de juiste randvoorwaarden voorop staat, is volgens beiden het belangrijkst om meer robots in de land- en tuinbouw in te kunnen gaan zetten.

Geloof in de potentie van robots vanuit de sector
De landbouwsector gelooft in de potentie van robots. AI in het boerenbedrijf is bovendien niet nieuw, constateert Jeroen in een interview met het vakmedium Melkvee. “Maar het is geen plug & play-systeem waarmee je direct aan de slag kunt. Veel boeren gaan ervan uit dat als ze een robot kopen, die direct doet wat zij verwachten. Dat is in veel gevallen niet zo.” De kloof tussen proof of concepts en daadwerkelijk werkende robots is groot. “Er is nog altijd slechts een handvol oogstrobots actief op Nederlandse akkers”, merkt ook Cock op. Volgens beiden zal het innovatieprogramma ‘Robots naar de boerenpraktijk’ de kloof niet dichten.

Nederlandse koppositie als drijfveer
Cock en Jeroen zien liever een brede focus op het volledige ecosysteem rond robots in de land- en tuinbouw. “Zonder de juiste investeringen in zowel technologie als kennis, blijft robotisering een wensdroom”, stellen zij. Het behoud van de koppositie van onze landbouwsector zou de juiste drijfveer moeten zijn. “Dat zorgt voor een langetermijnborging van dit thema, die verder reikt dan alleen deze regeerperiode. Robotisering is niet ingevoerd binnen vier jaar tijd. Er is meer toewijding nodig om de robots echt in de boerenpraktijk terug te zien.”

Juiste randvoorwaarden creëren
Volgens hun visie zoals verwoord in Binnenlands Bestuur en Nieuwe Oogst moet het creëren van de juiste randvoorwaarden voorop staan. Ze wijzen bijvoorbeeld op een goede technologische infrastructuur om gebruik te maken van robots, aanpassing van akkers, trainen van algoritmen, passende regelgeving en standaardisatie om de doorontwikkeling van robots mogelijk te maken. Minstens zo belangrijk is de kennisdeling tussen publieke en private sector en het onderwijs. Immers, voor een hightech land- en tuinbouw zul je moeten investeren in bijscholing van professionals. “Gelukkig beschikt Nederland over een uitstekend ecosysteem van privaat-publieke samenwerkingen waarbinnen de bestaande kennis kan worden vergroot.”

Boeren opleiden
Jeroen en Cock werken in verschillende samenwerkingsverbanden van fabrikanten, boeren, onderzoekers en computerdeskundigen en ziet steeds meer boeren die geïnteresseerd zijn in het gebruik van AI. “We hebben nog veel werk te verzetten om systemen gebruikersvriendelijker te maken, boeren op te leiden en de juiste verwachtingen te wekken”, zegt Jeroen in Melkvee. Veel boeren zijn terughoudend in het delen van data terwijl dit wel nodig is om nieuwe AI-modellen te trainen. “Wil je grip hebben op toekomstige ontwikkelingen, stap dan over je angst voor data delen heen. Maak gebruik van wat er is, doe ervaring op en doe het samen.”

Potentie realiseren
Het innovatieplan voor robotisering kan slagen, concluderen Cock en Jeroen. “Met de juiste investeringen kan de potentie van robotisering binnen enkele jaren worden gerealiseerd en kan Nederland een rol als koploper nemen.”

Een liefhebber, zo kun je nieuwbakken associate lector Bart van den Bosch wel noemen. Onderzoek doen vindt hij het mooiste wat er is. “Ik wil studenten graag meenemen in hoe geweldig het kan zijn om nieuwe dingen te ontdekken.” Die nieuwe vondsten moeten wel leiden tot duurzamere technologieën, vindt Bart. “Met mijn onderzoek wil ik bijdragen aan de elektrificatie van de industrie. Samen met studenten en bedrijven ga ik chemische technologieën onderzoeken waarmee duurzame elektriciteit optimaal benut kan worden.”

Het lectoraat bij Inholland is voor Bart een parttime baan. De andere helft van de week blijft hij werken bij chemiebedrijf Avantium. “Daar maken we van CO₂, dat nu een afvalproduct is, grondstoffen voor de chemische industrie”, vertelt hij bevlogen. “Denk aan bouwstenen voor plastic, of koolstofmonoxide, waar je weer nieuwe chemicaliën van kunt maken.” Het lectoraat Toegepaste Materiaal- en Elektrochemie sluit daar naadloos op aan, vindt hij. “Ik richt mijn onderzoek op hoe de chemische industrie optimaal gebruik kan maken van duurzaam gewonnen elektriciteit. Zowel mijn werk bij Avantium als mijn onderzoek bij Inholland draagt daarmee bij aan de energietransitie.”

Hoe benut je duurzame elektriciteit optimaal?
Bart licht zijn onderzoek nader toe: “De chemische industrie gebruikt voor de energievoorziening enorme hoeveelheden fossiele grondstoffen. In een duurzaam scenario schakelt de industrie over op duurzame elektriciteit als primaire energiebron. Dit is een belangrijke component van het onderzoek: hoe kun je elektriciteit gebruiken om chemische reacties uit te voeren? Het probleem bij de elektrificatie van de industrie is echter dat de productie van zonne- en windenergie fluctueert: soms is het heel zonnig en waait het nauwelijks, soms juist andersom, soms allebei. Het is vaak niet rendabel om een fabriek alleen te laten draaien als er veel elektriciteit opgewekt wordt. Een van de grootste uitdagingen in de elektrificatie van de industrie is om vraag en aanbod van duurzame elektriciteit op elkaar af te stemmen. Om dat te bereiken gaan we bij Inholland werken aan de ontwikkeling van grootschalige batterijen om overtollige energie op te slaan. Die energie wordt weer vrijgegeven op momenten dat er een tekort is. Dergelijke batterijen kunnen in woonwijken gebruikt worden, maar ook in fabrieken.”

Er zitten grote voordelen aan de opslag van duurzaam opgewekte elektriciteit, legt Bart uit. “Je bent daardoor minder afhankelijk van fossiele grondstoffen. Bovendien kun je je makkelijker richten op één bron van duurzame elektriciteit. Nu streven we overal naar een mix van zonne- en windenergie, vanwege die eerder genoemde fluctuatie. Maar wanneer je energie kunt opslaan, kun je veel gerichter kiezen: is een bepaalde locatie vooral geschikt voor windwinning? Dan wek je daar alleen windenergie op. Het maakt een mix minder noodzakelijk. Een dergelijke energievoorziening leidt tot een duurzame en veerkrachtige samenleving – precies de twee kernthema’s van Inholland.”

Onderzoek doen leer je in de praktijk
Het enthousiasme spat ervan af wanneer Bart over zijn onderzoek praat. “Ik vind het superleuk om onderzoek te doen. Dat doe ik bij Avantium, en ik ben verheugd om dit ook bij InHolland te gaan doen.” Bart kwam met Inholland in aanraking toen hij samen met de hogeschool een symposium organiseerde. “Daar leerde ik mijn huidige leidinggevende kennen en door de wederzijdse klik is het balletje gaan rollen.” Gezien het parttime karakter van zijn lectoraat geeft Bart weinig onderwijs. Wel betrekt hij studenten nadrukkelijk bij zijn onderzoek. “Ik vind het belangrijk dat het ‘ambacht’ van onderzoek doen terugkomt in het curriculum. Onderzoek doen is moeilijk te leren uit boeken, je moet echt ervaring opdoen in de praktijk. Ik kijk ernaar uit om met hen en met collega’s aan de slag te gaan, om samen ‘Inholland-technologie’ te gaan maken.”

Bij mkb-bedrijf kun je impact maken
Bart legt uit dat onderzoek doen andere vaardigheden vergt dan practica. “Bij practica leer je welke handelingen je moet doen, en hoe je die zo goed mogelijk uitvoert. Om goed onderzoek te kunnen doen en ingewikkelde vraagstukken te kunnen oplossen moet je die praktische vaardigheden combineren met theoretische vaardigheden – zoals analyseren – en met kennis. Onderzoek is waar praktijk en theorie samen komen, het is analytisch én resultaatgericht.” Bart is dan ook druk bezig om onderzoekteams op te zetten met daarin studenten van verschillende onderwijsinstellingen en ook bedrijven. “Met name mkb-bedrijven. Als hbo-instelling kun je veel betekenen voor een mkb-bedrijf, door gezamenlijk onderzoek uit te voeren. Wanneer je samen relevante en innovatieve projecten ontwikkelt, kun je beide enorm profiteren van die samenwerking.”

Rol hbo in technologieontwikkeling onderbelicht
Naast het betrekken van bedrijven vindt Bart het essentieel om met studenten van verschillende onderwijstypen in één team samen te werken. “Mijn droom is om studententeams op te zetten met mbo’ers, hbo’ers en academici, die samen technologie ontwikkelen. Die vullen elkaar namelijk aan. Universiteiten doen vrij abstract early stage-onderzoek, dus nieuwe technologieën van de grond af opbouwen. Dat gebeurt op kleine schaal; zo’n technologie heeft moet meestal nog gedemonstreerd worden op zogenoemde ‘hogere volwassenheid’.” Daar komt het hbo in beeld. “Het hbo speelt een cruciale rol in technologieontwikkeling. Wij vertalen de nieuwe technologie naar een concrete toepassing en we ontwerpen prototypes. Deze fase is wat mij betreft onderbelicht.” Ook het mbo is volgens hem een onmisbare schakel. “Zij maken de prototypes daadwerkelijk en zijn belangrijk bij het bouwen van pilots.”

Bart kan niet wachten tot de eerste onderzoeksprojecten lopen. Maar zover is het nog niet. “We zijn nu nog bezig om onderzoeksteams op te zetten en bedrijven te betrekken. Aangezien ik parttime werk bij Inholland, gaat het minder snel dan ik zou willen. Maar ik heb geduld. Als ik mijn uiteindelijke doel maar kan verwezenlijken: iets ontwikkelen wat tot een volwassen technologie kan uitgroeien, die bijdraagt aan een duurzame samenleving.”

Tijdens het Jaarcongres Greenport NHN op 16 oktober stond het thema ‘Agrifood en de arbeidsmarkt van (over)morgen’ centraal. In een boeiend gesprek met Jeroen Wildenbeest, associate lector Smart Farming bij Inholland, Sabine van den Berg van het teelbedrijf Verdonk Broccoli, en vier studenten spraken zij over de uitdagingen en kansen binnen Smart Farming, innovatie in de agrarische sector en de rol van studenten hierin. De samenwerking tussen onderwijs, onderzoek en praktijk speelt een cruciale rol in het vormgeven van de toekomst van de agrarische sector.

Innovatie vanuit de praktijk
Sabine van den Berg van het teelbedrijf Verdonk Broccoli weet als geen ander hoe belangrijk innovatie is binnen de agrarische sector. Verdonk Broccoli is een van de grootste broccoli-telers in Nederland en heeft technologie omarmd om arbeidsintensieve processen efficiënter te maken.

Sabine legt uit dat de nieuwe technologieën niet alleen de bedrijfsprocessen veranderen, maar ook vragen om andere vaardigheden van medewerkers. Opleiding en scholing blijven daarom cruciaal. Ze geeft aan dat deze ontwikkelingen niet altijd van binnen het bedrijf komen, maar juist door samen te werken met partijen zoals Inholland ontstaan.

Onderwijs en praktijk verbinden
Sinds oktober 2023 is Jeroen Wildenbeest verbonden aan het lectoraat Robotica bij Inholland. Vanuit die rol zorgt hij voor het verbinden van de beroepspraktijk en het onderwijs. Zijn missie is duidelijk: samen met de industrie nieuwe oplossingen ontwikkelen én studenten klaarstomen voor de veranderende arbeidsmarkt.

Binnen het onderzoeksthema Smart Farming werken we aan innovatieve projecten die inspelen op actuele vragen vanuit de sector. Zo werken we onder andere samen met Verdonk Broccoli, waar de samenwerking met studenten van Inholland centraal staat. Studenten kunnen hier terecht met specifieke teeltvragen en veldbezoeken. Jeroen benadrukt dat continue scholing en een leven lang ontwikkelen steeds belangrijker worden in een snel veranderende wereld: “We ontwikkelen onderwijsprogramma's die studenten niet alleen nu, maar ook later in hun carrière blijven ondersteunen.”

Studenten in actie: van broccoli met blad tot slimme voorspellingen
Studenten van Inholland werken actief mee aan innovatieprojecten binnen Smart Farming. Studenten Manischa en Christodea van de opleiding Finance uit Amsterdam doen onderzoek naar de mogelijkheid om broccoli met blad te verkopen. Dit lijkt misschien een kleine verandering, maar het heeft grote gevolgen voor de duurzaamheid en houdbaarheid van het product.

Tegelijkertijd zijn studenten Ziad en Canberk van de opleiding Business IT & Management in Alkmaar bezig met een project om ziektes in de land- en tuinbouw, zoals tulpenvuur in de bollenteelt, vroegtijdig te detecteren. Met behulp van data en sensoren ontwikkelen ze een model dat voorspellingen kan doen voordat de ziekte zichtbaar wordt.

Samen werken aan innovatie
Samenwerking tussen onderwijs, onderzoek en praktijk is dé manier om innovatieve oplossingen te ontwikkelen. Bij Inholland betrekken we onze studenten bij projecten uit de praktijk en zorgen we dat ze waardevolle praktijkervaring opdoen. Dat die praktijkervaring ook belangrijke input levert voor de sector zelf benadrukt Sabine van den Berg.  

Jeroen Wildenbeest voegt daaraan toe dat deze samenwerking niet alleen studenten voorbereidt op de arbeidsmarkt, maar ook de innovatie binnen de sector stimuleert: “We leren veel van de projecten waar onze studenten aan werken door onderzoek te doen, en die kennis nemen we weer mee terug in het onderwijs.”

De toekomst van smart farming
De agrarische sector staat voor grote uitdagingen, maar met de inzet van technologie en innovatie spelen een grote rol om deze sector toekomstbestendig te maken. De samenwerking tussen bedrijven, onderwijs en onderzoek is essentieel om de uitdagingen in de agrarische sector aan te pakken. Door studenten actief te betrekken bij innovatieve projecten, worden zij voorbereid op de toekomst en dragen zij bij aan praktische oplossingen voor de sector.

Zo’n 150 onderzoekers, lectoren, studenten, programmamanagers en bestuurders ontmoetten elkaar op woensdag 16 oktober tijdens het symposium Hogeschoolonderzoek in Energie en Circulariteit op hogeschool Windesheim in Zwolle. Het doel van dit symposium was om de deelnemers te inspireren over de kansen en mogelijkheden van hogeschoolonderzoek en de impact daarvan.

De belangrijkste conclusie van het symposium was dat een integrale aanpak van praktijkgericht onderzoek een belangrijke rol speelt in de energietransitie en de transitie naar een circulaire economie. Hiermee kunnen we samen met overheden en burgers echt impact maken en verbinding leggen met zowel het werkveld als het onderwijs. De professional speelt hierin een belangrijke rol en kan zijn of haar netwerk benutten om kennis te delen en op te halen en impact zichtbaar te maken. Hoe kunnen we dit nog beter samen oppakken en praktijkgericht onderzoek beter positioneren? Er was gedurende de dag veel ruimte voor discussie over dit soort onderwerpen.

De rol van docent-onderzoekers
Naast inhoudelijke kennissessies over bijvoorbeeld verdienmodellen en samenwerkingsvormen, was er ook een sessie die inging op de rol van docent-onderzoekers. Docent-onderzoekers hebben de unieke, maar ook lastige taak om een brug te slaan tussen onderwijs en onderzoek. Ze brengen studenten onderzoekend vermogen bij ten behoeve van hun toekomstige beroepsuitoefening. Tegelijkertijd dagen ze via lectoraatsonderzoek het werkveld uit en helpen ze hen vernieuwen ten behoeve van maatschappelijke opgaven en transities. Ze spelen een belangrijke rol bij de transitie van hogescholen van onderwijs- naar kennisinstellingen. De praktische invulling van deze rol verschilt sterk. Daarom werden ervaringen gedeeld om van elkaar te leren.

Posterpresentaties van onderzoekers en Professional Doctorates
Er waren ook zo’n 35 posterpresentaties van lopende onderzoeken, waaronder die van de  Professional Doctorates. Nederlandse hogescholen zijn in 2023 gestart met een pilot voor dit eigen doctoraatstraject. In dit nieuwe programma staat praktijkgericht onderzoek centraal. De posterpresentaties lieten een veelheid aan onderzoek zien, waarbij de samenhang tussen het onderzoek en de praktijk vaak duidelijk naar voren kwam. De posters van de drie Professional Doctorates waren allemaal genomineerd voor het onderzoek met de meeste impact, samen met die van een aantal andere onderzoekers.

Onderzoek met meeste impact
Rosa Kappert, senior onderzoeker bij ENTRANCE - Centre of Expertise Energy van de Hanze, heeft de prijs voor de beste pitch en poster met meest duidelijke impact gewonnen. Met haar presentatie over haar onderzoek ‘Stappenplan industriële Energy Hubs’ heeft ze de aandacht gevestigd op de aanpak van netcongestie bij bedrijventerreinen. De posters worden gebundeld en gepubliceerd via de websites van de platforms.

Het symposium werd georganiseerd door de lectorenplatforms Urban Energy, NL-Gebouwde Omgeving en Energievoorziening in Evenwicht en de HBO Thematafel Energietransitie & Circulariteit. 

Windenergie, groene energie, waterstof. Er wordt op alle fronten gewerkt aan de vernieuwing van onze energievoorziening. Aan deze ontwikkelingen zit ook een keerzijde. Al die windmolens en zonnepanelen brengen ook nieuwe afvalbergen met zich mee. Hoe daarmee om te gaan, bespraken Rogier Nijssen, lector Slimme materialen voor de energietransitie  en Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie en PD-kandidaat binnen het lectoraat, in de uitzending van Vroege Vogels bij NPO 1 afgelopen zondag.  

In 2030: 570 miljoen kilo afval door afgeschreven turbinebladen 
In 2030 is het vermogen om groene energie op te wekken verdrievoudigd. En ligt de wereld op koers wat betreft de doelstellingen zoals afgesproken op de klimaattop in Dubai. Maar door windmolens alleen al, hebben we nu in Europa elk jaar 4 miljoen kilo afval van turbinebladen. In 2030 verwacht Europa 570 miljoen kilo turbinebladen af te schrijven. Wat gebeurt met dat materiaal als het niet meer naar behoren werkt? 

‘Downcyclen’ van windmolens na gebruik 
“Recycling in de vorm van fietsenstallingen of bushaltes of tiny houses, dat is niet waar we de voorraad aan in gebruik zijnde materialen voor duurzame energie volledig mee kunnen opgebruiken”, geeft Rogier aan.  Windturbines worden nu veelal gedowncycled via mechanische recycling of wel versnippering. Hergebruik van het materiaal gaat nu niet veel verder dan het versnipperde composiet te gebruiken als vulmiddel voor laagwaardige producten zoals wegpaaltjes en golfballetjes. "Dat is zonde want er zitten sterke materialen en moleculen in die je het liefst zo goed mogelijk wil terughalen om opnieuw in te zetten”, stelt Jasmijn. 

Hoogwaardig verantwoord recyclen  
Jasmijn legt uit hoe zij binnen Inholland werkt aan modellen waarmee het mogelijk wordt om complex samengestelde materialen beter te kunnen recyclen. "Veel materialen zijn namelijk hartstikke sterk. Maar dat is tegelijk ook een valkuil, want wat doen we er mee nadat hun levensduur erop zit? Een belangrijke vraag, zeker nu we in de energietransitie zitten waarin veel sterke materialen gebruikt worden. Wij onderzoeken manieren om het netwerk binnen de epoxies, waaruit windmolenbladen veelal gemaakt worden, stuk te maken. De basismaterialen in die epoxies kun je dan weer gebruiken in nieuwe producten." 

Rol hbo in de nieuwe vormen van recycling 
Chemisch recyclen is op theoretisch niveau al mogelijk, maar in de praktijk wordt het nog niet gedaan. Jasmijn: "Daar heeft het hbo een mooie rol te vervullen; de praktische verbinding maken van de academische kant naar de industrie zelf toe. Dat moet ook, want er is haast geboden door de versnelling van de energietransitie." 

Natuurlijke materialen gebruiken in de energietransitie 
In de ideale wereld heb je geen fossiele brandstoffen meer nodig. Is dat een realistisch perspectief?  “Op de lange termijn wel”, stelt Jasmijn. Nu wordt er nog veel gebouwd met fossiele brandstoffen in windmolenbladen. De aankomende 30 tot 50 jaar hebben we daardoor nog veel fossiel afval. Afval dat kostbaar is omdat het bestaat uit hoogwaardig materiaal. “We kunnen niet doen alsof dat er niet is en ons nu alleen maar focussen op het bio-based maken van materialen. Op de korte termijn moeten we daarom focussen op het chemisch recyclen van bestaande materialen.” Op die manier kan het weer circulair worden gemaakt en gebruikt worden in een nieuwe productieketen. 

Biobased windmolens in de Noordzee vraagt om een shift in denken 
Dus biobased windmolens in de Noordzee? Dat zou mooi zijn. Zeker in combinatie met het ‘design for life’ waarin je in het ontwerpen van producten direct kijkt naar mogelijkheden om materialen na gebruik daarna ook weer een tweede leven te geven. Rogier: "De economie is nu gebaseerd op euro’s en olie. We willen kijken of je ook waarde kan toekennen aan materialen, bijvoorbeeld door de CO2-impact te koppelen aan het materiaal, constructie of techniek. Dan moet de hele wereld anders gaan nadenken. Vanuit circulariteit en met een beetje minder hebberigheid."  

Dit artikel is een compacte samenvatting van het item bij Vroege Vogels. Het hele item is na te luisteren op de website van Vroege Vogels en duurt van 2.20.25 tot 2.29.25 uur.  

Tijdens vakanties sta je er misschien niet bij stil. Maar ook het vakantiepark waar jij zo heerlijk van je vrije tijd genoot, heeft flinke duurzaamheidsuitdagingen. Hoe kan de energievoorziening van deze parken slimmer en duurzamer worden? Hoe gaan ze om met problemen als netcongestie? Onderzoekers, docenten en studenten van Hogeschool Inholland bogen zich tijdens een multidisciplinair onderzoeksproject over de uitdagingen op Texel en leverden tools en concepten op voor technologische toepassingen en gedragsverandering. En dat smaakt volgens alle betrokkenen naar meer. 

Recreatiebedrijf De Krim Texel ontvangt al meer dan vijftig jaar vakantiegangers. “We vernieuwen deze en onze andere locaties voortdurend”, zegt KAM-coördinator Marcel Slikker. “Dat betekent ook verduurzamen en slim omgaan met energie. Het park is een dorp op zich met een capaciteit van vijfduizend bezoekers. Netcongestie speelt een steeds grotere rol: overstijgt onze energievraag het aanbod niet? Om dit vraagstuk aan te pakken, moeten we slimmer en zuiniger omgaan met energie. Dit zit in technologische oplossingen én in gedragsverandering.” 

Vakantieparken als proeftuinen 
Energiecongestie speelt in heel Nederland. Omdat vakantieparken gemeenschappen op zich zijn, kunnen ze heel goed fungeren als proeftuinen in de gezamenlijke zoektocht naar oplossingen. “De Krim heeft één aansluiting op het landelijke elektriciteitsnetwerk”, weet Bronia Jablonská, senior onderzoeker Gebouwde Omgeving bij Inholland. “Achter de meter zit een gesloten systeem waarop de vakantieverblijven en voorzieningen zoals zwembaden, winkels en horeca zijn aangesloten. De vraag is hoe je het energieverbruik slim afstemt en hoe je opgewekte energie gebruikt en opslaat voor eventueel later gebruik.” 

Onderzoek naar verduurzaming  
Het vraagstuk leidde in september 2022 tot het onderzoeksproject Verduurzaming vakantieparken. Daaraan namen behalve De Krim ook vakantiepark en camping De Nollen, camping De Lepelaar, villapark Residentie Texel en Taskforce Vitale Verblijfsrecreatie van Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord deel. De provincie Noord-Holland steunde het project binnen het Innovatieprogramma Lerend Innoveren. 

Grote groep betrokken studenten 
Het project viel onder het lectoraat Gebouwde Omgeving in samenwerking met het lectoraat Slimme materialen voor de energietransitie. Een grote groep studenten van verschillende opleidingen was betrokken bij het onderzoek naar de technische en bedrijfseconomische haalbaarheid van slimme energieoplossingen, ook om de parken zelfvoorzienend te maken. Niet alleen van technische opleidingen zoals Elektrotechniek, Werktuigbouwkunde en Bouwkunde, maar ook van Finance & Control en Business Studies (afstudeerrichting marketing).  

Leerzaam, multidisciplinair project 
“De studenten leren in zo’n multidisciplinair project heel veel van elkaar”, zegt Bronia. “Bovendien moet je voor een optimaal geïntegreerd energiesysteem niet alleen naar de technologische kant kijken. Gebruikers moeten de technologische oplossingen ook accepteren en voor vakantieparken moeten ze betaalbaar zijn.” 

Kennis toepassen in de praktijk 
Volgens Marcel zijn de vakantieparken een goede plek voor studenten om hun kennis toe te passen in de praktijk. “Het gaat om concrete vraagstukken rond verduurzaming. Ze leren hoe je kennis over techniek, gedragsverandering en marketing bijeenbrengt om in een doorlopend proces van verduurzaming stappen te zetten. Ik zag hoe de multidisciplinaire samenwerking een uitdaging voor hen was, hoe ze daarvan leerden en er met enthousiasme in gingen.” 

Onderzoek in verschillende fasen 
Groepen studenten gingen in verschillende fasen aan de slag. Ze inventariseerden eerst de installaties en het energieverbruik op de vakantieparken. Daarna spitste het onderzoek zich toe op enkele kansrijke casussen om te werken aan de vitaliteit van de vakantieparken en de kansen van innovatieve energieoplossingen voor het bedrijfsleven in deze regio. De resultaten kunnen ook nuttig zijn voor andere vakantieparken en campings in Noord-Holland Noord. 

Hackathon voor duurzaam gedrag 
In een hackathon boog een grote groep marketingstudenten zich over de vraag hoe je personeel en bezoekers tot duurzaam gedrag kunt aanzetten. Bronia: “Daar kwamen goed ideeën uit rond bewustwording, nudging, beloning en positieve bekrachtiging, zoals een puntensysteem om energie te besparen, de mascotte van een van de parken die kinderen spelenderwijs aanzet tot duurzaam gedrag en kleurveranderingen in douches om je aan te moedigen op tijd de kraan dicht te draaien.” 

Technische en bedrijfseconomische haalbaarheid 
“Studenten onderzochten ook haalbaarheid van slimme energieoplossingen”, zegt Hugo Booms, docent-onderzoeker bij het domein Business, Finance & Law van Inholland. “Belangrijk is om duurzaam opgewekte energie voor langere tijd op te slaan, en met name in de vorm van warmte later te gebruiken. Want het verwarmen van zwembaden, vakantiewoningen en douchewater kost veel energie. Zo hebben de studenten onder meer de haalbaarheid onderzocht van warmtebatterijen: een innovatieve technologie om op een compacte manier warmte voor een seizoen op te slaan.” 

Warmtebatterijen voor vakantiehuizen 
De studenten van de technische opleidingen gingen in overleg met de externe partners na welke geschikte oplossingen er zijn voor energie-opslag. “Vervolgens onderzochten de studenten Finance & Control de kosten en baten hiervan voor de vakantieparken”, zegt Hugo. “Met als conclusie dat warmtebatterijen voor vakantiehuizen interessant kunnen zijn.”  

Middelen om te verduurzamen 
Marcel haakt aan: “De studenten leverden een model op om die kosten en baten van installaties te berekenen. Maar ook tools en inzichten gericht op marketing en gedragsverandering. Het zijn allemaal middelen die we in onze rugzak kunnen stoppen om te verduurzamen. Eén sleutel tot succes bestaat niet, het is een proces in kleine stappen.” 

Hopen op een vervolg 
Om het verduurzamingsproces op de vakantieparken voort te zetten hoopt Marcel, net als de andere partners, op een vervolg van het project. “We kunnen de verschillende disciplines van Inholland goed gebruiken. Ook voor nieuwe groepen studenten is zo’n proeftuin op Texel razend interessant.” Hugo is het daarmee eens: “Later als afgestudeerde professionals zullen ze deze uitdagingen ook tegenkomen.” Volgens Bronia kunnen de vakantieparken ruimte bieden voor meerdere vraagstukken. “Ook bijvoorbeeld voor de inzet van duurzame materialen, zoals myceliumcomposieten, een netwerk van schimmeldraden en biologische materialen. Wat mij betreft zijn we nog lang niet klaar op Texel.” 

Bart en zijn collega Eline Rampen, manager zorg- en bedrijfsvoering bij Omring, traden op als dagvoorzitters. “Het is geweldig om deze bijeenkomst binnen de hogeschool te organiseren. Margo's masterclass over zorgrobotica was een echte verrijking. Haar focus op ethische aspecten inspireerde enorm en bood verrassende nieuwe inzichten.”

Digi doen, digi worden, digi zijn 
De maatschappij staat voor een grote uitdaging. We worden gelukkig steeds ouder, maar dat leidt tot een toenemende zorgvraag, terwijl de arbeidsmarkt in Noord-Holland Noord krimpt. Bart legt uit: “Technologie moet ons helpen, naast andere aanpakken. Veel oplossingen zijn al beschikbaar, zoals slimme incontinentiematerialen en de Medido medicijndispenser, een kastje dat op gezette tijden medicatie verstrekt. Maar het implementeren ervan kost tijd. Vaak blijven conventionele en nieuwe werkwijzen nog lang naast elkaar bestaan. Dit is duur en onhoudbaar, zoals gastspreker Jiska de Witt van Be Bright benadrukte, die eveneens bijdroeg aan het managementforum van Omring.”

De bijeenkomst was gericht op inzicht krijgen in de huidige positie binnen het digitaliseringsproces. “Ik wilde iedereen laten ervaren waar we staan. Digitalisering verloopt in drie fasen: digitaal doen, digitaal worden en digitaal zijn. In de eerste fase gebruik je nieuwe dingen zoals apps als hulpmiddel, in de tweede begin je vernieuwingen te integreren in je werk, en in de laatste fase is de nieuwe techniek onmisbaar en heb je oude werkwijzen achtergelaten. Maar: zelfs bij Omring hebben we nog veel te winnen, ook al zijn bijvoorbeeld onze samenwerkingspartners enthousiast over onze koploperspositie.”

Robotica in de zorg
In dat licht sprak Margo van Kemenade, associate lector Robotica bij Inholland, over robotica in de zorg. “Ik wil het woord 'robot' normaliseren. Het is geen eng mensachtig figuur dat eigen beslissingen neemt, maar techniek die ons helpt. Alles wat een robot doet, is door ons ingevoerd en gebaseerd op algoritmes.” Ze wees daarbij op ethische dilemma’s: “Vraag zorgverleners welke taak ze absoluut niet aan een machine willen toevertrouwen, dan zeggen ze vaak: wassen. Dat vinden we kille techniek, zeker wanneer iemand naakt en kwetsbaar is. Maar als je het vraagt aan een 85-jarige zelfstandig wonende man die een beetje hulp nodig heeft, kan het zijn dat hij het als vernederend ervaart om bloot tegenover jonge (vrouwelijke) zorgverleners te staan. Hier komen autonomie en eigenwaarde om de hoek kijken.”

De discussie hierover is ontzettend belangrijk, benadrukt Margo. “Als je een stap opzij zet, verandert ineens je perspectief. Ik merk een grote veranderbereidheid bij Omring en hoop dat dan ook dat ik die paradigmashift heb kunnen meegeven. Gezien het huidige zorgtekort hebben we techniek nodig, dus laten we dan innovaties inzetten die voor iedereen voordelen bieden.”

Slimmer en samen 
Naast slimmer werken is samenwerking essentieel. Een mooi voorbeeld hiervan is het bijzondere lectoraat Geriatrische revalidatie van lector Marije Holstege, die zowel bij Omring als Inholland actief is. Het lectoraat heeft als doel is kwetsbare personen na een ziekenhuisopname optimaal en duurzaam te laten revalideren. Het richt zich op het verbeteren van deze revalidatie met oplossingen op het gebied van digital health, blended care en innovatieve interventies. “Dit is dé plek voor co-creatie”, zegt Margo. “Hier gaan techniek en praktijk hand in hand. De focus ligt op ontwikkelingen zoals de robot 'Isha', die geriatrische revalidatie thuis ondersteunt. Studenten van Inholland zijn actief betrokken bij het praktijkgericht onderzoek. Dit leerproces is waardevol voor zowel onze studenten als de zorgverleners bij Omring, die profiteren van de sterke verbinding tussen onderwijs en praktijk.”

De toekomst is nu 
Medido medicijndispensers, slimme matrassen en sensorisch incontinentiemateriaal – het is er al en het wordt ook gebruikt, besluit Bart. “Dit is geen toekomstmuziek meer, dit is nu.” Margo voegt toe: “Met de samenwerking tussen Omring en Inholland verkleinen we de kloof tussen techniek en zorg. Omring loopt voorop; we lopen sámen voorop. Dan is het van belang om een open dialoog te blijven voeren. Blijf elkaar bevragen over waarom dingen zo zijn en blijf ook nieuwsgierig! Zo werken we samen aan de zorg van de toekomst.”

De Lijnbaan is een iconisch winkelgebied in het centrum van Rotterdam. Al meer dan zeventig jaar trekt het bezoekers van ver buiten de stad. De gemeente Rotterdam, ondernemersvereniging BIZ Rotterdam Centrum en onderzoekers en studenten van Hogeschool Inholland sloten de handen ineen om het gebied nog wat aangenamer te maken voor een breed publiek. Het multidisciplinaire project levert (prijswinnende) resultaten op.

“De Lijnbaan is revolutionair”, zegt Manuel López, docent-onderzoeker bij het lectoraat Gebouwde Omgeving. “Het is gebouwd volgens de principes van het modernisme en het was het eerste autovrije winkelgebied ter wereld. Inmiddels staat het symbool voor de wederopbouw van Rotterdam. Een echt rijksmonument.”

Moties gemeenteraad
Rijksmonumenten verdienen soms extra aandacht om een trekpleister te blijven. Dat vond ook de Rotterdamse gemeenteraad, die in 2023 enkele moties aannam om de Lijnbaan een aangenamer gebied te maken voor een breed publiek. “Een van de moties riep op om hiervoor studenten in te schakelen”, zegt Maurits Janmaat, accounthouder van de gemeentelijke afdeling Wijkveiligheid.

Specialisme Inholland
Maurits nam contact op met Manuel. “Wij hebben eerder projecten samen gedaan en ik weet dat Manuel en Inholland gespecialiseerd zijn in de vraag hoe de inrichting van de openbare ruimte effect heeft op de veiligheidsbeleving van mensen. Bovendien geef ik als gemeente studenten graag de gelegenheid om zich verder te ontwikkelen door een praktijkgericht onderzoeksproject.”

Tientallen studenten
In september 2023 ging het project van start. Tientallen derde- en vierdejaarsstudenten Integrale Veiligheidskunde kregen de opdracht om in groepjes interventies te ontwikkelen om het veiligheidsgevoel en de sfeer in het Lijnbaangebied te verbeteren. Ook BIZ Rotterdam Centrum, een vereniging van winkel- en horecaondernemers en vastgoedeigenaren, is betrokken bij het project. “Studenten liepen hier rond en spraken met verschillende ondernemers”, zegt Pauline Buurma, directeur van BIZ Rotterdam Centrum. “Ze sloten ook aan bij gesprekken over veiligheid die wij met de betrokkenen in het gebied voeren.”

Zestien verbetervoorstellen
Manuel begeleidt de studenten en voedt hen met zijn kennis over nudging: hoe kun je mensen op een subtiele manier verleiden tot positief gedrag? Zo heeft hij jaren geleden een handboek geschreven over veilig ontwerp en beheer, waarbij het draait om goede zichtbaarheid, eenduidigheid van functies, toegankelijkheid en aantrekkelijkheid van ruimten. “In totaal leverden de studentengroepen zestien voorstellen voor interventies op”, zegt hij. De moeilijkheid was dat de Lijnbaan een rijksmonument is, waaraan je dus weinig mag veranderen. “De meeste stelden dan ook voor om lichtprojecties in te zetten.”

Ontwerpen voor lichtprojecties
Na de voorstellen van begin dit jaar ging meteen de tweede fase van het project in. Afstudeerders en onderzoekers van het lectoraat Gebouwde Omgeving werken sinds februari de meest veelbelovende voorstellen verder uit. Zo maakte Manuel zelf ontwerpen voor de lichtprojecties. “Het zijn vrouwengezichten in art deco-stijl met veel groen en vogels om de historische context van de Lijnbaan te verbeelden.”

Multidisciplinair project
“Interessant is het multidisciplinaire karakter van het project”, vindt Manuel. “Dat komt bijvoorbeeld naar voren in de brede betrokkenheid van ons domein Techniek, Ontwerpen en Informatica: in een digitale omgeving maken we de Lijnbaan na, zodat we het effect van interventies kunnen testen door mensen met een VR-bril er virtueel te laten rondlopen. Daarnaast doen studenten Landscape and Environment Management onderzoek naar meer groen in het winkelgebied. En vanuit het Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam doen studenten onderzoek naar placemaking: hoe kunnen we het Lijnbaangebied nog aantrekkelijker maken?”

Interventies echt uitvoeren
De lichtprojecties, de ideeën om meer groen te plaatsen op de luifels van de Lijnbaan: Pauline is blij met de voorstellen van de studenten. “Ik vind het ook hartstikke leuk om met hen samen te werken, ze te helpen en te prikkelen. Fijn is ook dat ze zelf een belangrijke doelgroep zijn in het winkelgebied en dus kunnen zien wat succesvol kan zijn. Helemaal mooi is dat de gemeente de intentie heeft ondertekend om enkele interventies ook uit te voeren.”

Student Safety Award
“Het voorstel van studenten voor de art deco-lichtprojecties gaan we echt gebruiken. Tijdelijk, als proef”, zegt Maurits. En dat is niet voor niets, want het gaat om een prijswinnend voorstel: de studenten Integrale Veiligheidskunde die dit voorstel het beste wisten uit te werken, ontvingen hiervoor op 21 mei uit handen van burgemeester Ahmed Aboutaleb de Student Safety Award. “Inholland gaat onderzoeken hoe de lichtprojecties op de Korte Lijnbaan uitpakken”, vertelt Maurits verder. “Wie weet is dat aanleiding voor ons om ook op andere plekken in de stad projecties in te gaan zetten.”

Strengere milieueisen vanuit Europa. Een chronisch tekort aan arbeidskrachten. Het is niet eenvoudig om als ondernemer in de land- en tuinbouw het hoofd boven water te houden. Jeroen Wildenbeest helpt graag een handje, een slim mechanisch handje. Want als associate lector Smart Farming bij het lectoraat Robotica ontwikkelt hij samen met werkveldpartners, collega’s en studenten van uiteenlopende opleidingen oplossingen voor smart farming. 

Robotica is bekend terrein voor Jeroen. Voordat hij in het najaar van 2023 de overstap maakte naar onze hogeschool, was hij directeur-grootaandeelhouder van een innovatief bedrijf dat robottoepassingen ontwikkelt voor de zorg en het bedrijfsleven. “Via lector Cock Heemskerk kwam ik in contact met Inholland. Ik heb een klik met het onderwijs. Ik vind het leuk om samen met jonge, enthousiaste mensen bezig te zijn en nieuwe dingen te ontdekken. Daar krijg ik bij het lectoraat volop ruimte voor.” 

Verduurzaming en bestaanszekerheid 
Met verschillende onderzoeksprojecten richt Jeroen zich op de verduurzaming van de land- en tuinbouw. “Hoe monitor je de teelt beter zodat je met minder bestrijdingsmiddelen toe kunt? Hoe oogst je selectief, met hoog rendement en weinig afval? Daarnaast gaat het mij om de continuïteit en de bestaanszekerheid van de bedrijven. Personeel is duur en vaak moeilijk te krijgen. Bij al die vraagstukken kan de inzet van robotica bijdragen aan de oplossing.” 

Regionale sleutelrol 
In het creëren van de oplossing speelt Inholland in de regio een sleutelrol. “Wij leggen ons toe op veelbelovende innovaties die we met prototypes en demonstratieprojecten stappen verder kunnen brengen richting daadwerkelijke toepassing. Door te laten zien wat er mogelijk is, nemen we de risico’s weg bij ondernemers. En als ex-ondernemer snap ik heel goed waar bedrijven tegenaanlopen en waar hun vraagstukken zitten. Dat zijn overigens lang niet altijd technologische vraagstukken. Succesvolle innovatie bestaat voor het grootste deel uit sociale innovatie: kunnen en willen mensen de nieuwe technologie toepassen? Dat gaat om gedragsverandering, kennisontwikkeling, een leven lang ontwikkelen. Hier komt de onderwijskant van Inholland dus mooi om de hoek kijken.” 

Diverse disciplines 
Jeroen is blij dat hij bij een brede hogeschool zoals Inholland diverse disciplines kan inzetten om zijn innovatiegedreven onderzoeksprojecten vorm te geven. “Door onze kennis te koppelen over plantenteelt, drones, computer vision, datascience, finance, legal en natuurlijk robotica maken we met Inholland echt een vuist.” 

Broccoli, peren, bloembollen en witlof 
Die vuist slaat inmiddels serieuze deuken in pakken boter: vanuit het lectoraat lopen meerdere projecten op het gebied van smart farming. Jeroen vertelt er enthousiast over. “We zijn bijvoorbeeld bezig met robots voor het oogsten van broccoli, het snoeien van perenbomen en het vroegtijdig detecteren van schimmels, luis en virussen in de bloembollenteelt. Binnenkort starten we een project voor de witlofteelt.” 

Netwerk van groene hogescholen 
En al die projecten kennen hun eigen uitdagingen, bijvoorbeeld op het gebied van computer vision: hoe herkent een robot de bloem- en bladknopjes van een perenboom, en hoe sturen we de robotarm met snoeischaar om goed te kunnen snoeien? “Dat is echt ons kernspecialisme”, zegt Jeroen. “Het plan is om die kennis verder te ontwikkelen in een breder verband van groene hogescholen: samen willen we een strategisch netwerk vormen waarin we op elkaars kernkwaliteiten kunnen voortbouwen.” 

Enthousiaste studenten 
En Jeroen is niet de enige die zo gedreven is. Tot zijn vreugde haken studenten en docent-onderzoekers van verschillende opleidingen aan bij de onderzoeksprojecten. “Het is heel leuk om te zien welke beweging er is. Dat bijvoorbeeld studenten Informatica of Applied Mathematics, die niet bekend zijn met de wereld van de land- en tuinbouw, toch enthousiast instappen in onze projecten rond broccoli of bloembollen.” 

Impact maken 
Samen met het onderwijs en werkveldpartners wil Jeroen verder werken aan mooie onderzoeksprojecten op het gebied van smart farming. “Ik wil innovaties en best practices ontwikkelen waar we als Inholland trots op kunnen zijn, waarmee we ons als kennisinstelling op de kaart kunnen zetten en waarmee we impact kunnen maken door boeren en telers te helpen verduurzamen. Het is fantastisch dat ik hier alle ruimte krijg om dit soort projecten uit te rollen.” 

De huidige stand van zaken in de zorg: vergrijzing, de financiering van de zorg en de tekorten in zorgpersoneel. “Één op de vier mensen moet in de zorg werken om zorgniveau dat we nu hebben te handhaven. Iedereen voelt aan dat dat niet haalbaar is”, stelt Margo van Kemenade, associate lector Robotica bij Hogeschool Inholland. Gelukkig kunnen zorgrobots bijspringen, weet Margo uit brede ervaring.

“Ongeveer tien jaar geleden startte ik mijn promotieonderzoek aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Daar ontwikkelde een technische onderzoeksgroep ‘Alice’, een prototype gezelschapsrobot voor alleenstaande ouderen. Als socioloog en ethicus stond ik in mijn onderzoek stil bij de morele bezwaren van zorgverleners rond zorgrobotica.” Alice  ging de hele wereld over toen een documentairemaker de onderzoeksgroep benaderde en voor de documentaire ‘Ik ben Alice’ de robot een week lang bij drie eenzame dames mocht wonen om te kijken op welke manier deze kon bijdragen aan het verminderen van de eenzaamheid die zij ervoeren. En op die manier dus een bijdrage kon leveren aan de zorg voor deze ouderen. “Tien jaar geleden zagen we al positieve resultaten. Laat staan wat we met de technologie van nu kunnen bereiken.”

In deze video worden de learnings vanuit het onderzoek van Margo met Alice destijds bekeken door de bril van tegenwoordig. Voor welke uitdagingen in de zorg staan we nu? En op welke manier kan zorgrobotica daar een bijdrage aan leveren. 

Of de inzet van robots in ouderenzorg een vlucht zal nemen, vindt Margo moeilijk te voorspellen. “Enerzijds neemt de druk op de zorg alleen maar toe en kunnen technologische ontwikkelingen heel snel gaan. Anderzijds hebben we te maken met maatschappelijke acceptatie van nieuwe technologie, wetgeving en ethische richtlijnen die innovaties tegenhouden. Het is goed dat er strenge regelgeving is, maar laten we als onderzoekers wel blijven verkennen wat er mogelijk is in zorgtechnologie. En de mogelijkheden nemen alleen maar toe. We kunnen techniek een bijdrage laten leveren aan het oplossen van een maatschappelijk probleem. Waardoor we eenzame ouderen veerkrachtiger maken en de kwaliteit van hun leven verhogen.”

Zorgrobot Alice is ontwikkeld om in de toekomst te kunnen voldoen aan de vraag naar zorg voor eenzame en dementerende ouderen. Kan een robot een menselijke band met iemand opbouwen en dus een mens van vlees en bloed vervangen? “Over tien jaar”, stelt Margo zich als doel, “wil ik zorgrobots gewoon bij de mensen thuis hebben staan, waarmee je kunt praten, die jouw voorkeuren kennen, die weten wie je bent, en waar je een praatje mee kan maken en die ook dingen voor je kunnen doen.” Samenvattend kan je wel zeggen dat een mens een mens gezelschap houdt. Maar als dat door omstandigheden niet mogelijk is, dan is een robot een heel goed alternatief.

Lees ook het eerder verschenen artikel ‘Technologie kan mensen minder eenzaam maken’.

Om het stadsverwarmingsnet in Den Haag verder te verduurzamen hebben meerdere grote (semi-)publieke en private vastgoedeigenaren dinsdag een ‘warmteconvenant’ ondertekend met Eneco. Ook is de ‘Stadsbatterij’ in werking gesteld, waarbij accu’s worden gebruikt om het overvolle elektriciteitsnet in stedelijk gebied te ontlasten. Het zijn belangrijke mijlpalen in het programma EnergieRijk Den Haag (ERDH), waarin ook Hogeschool Inholland betrokken is vanuit het lectoraat Gebouwde Omgeving. 

Foto's ondertekening: @Rijksvastgoedbedrijf, Bas Kijzers

Lector Perica Savanovic van het Inholland-lectoraat Gebouwde Omgeving van Hogeschool Inholland is ook voorzitter van het Nationaal Lectorenplatform Gebouwde Omgeving en nauw betrokken bij het programma. Drie wetenschappelijke publicaties staan op zijn naam die verbonden zijn aan ERDH om de voortgang methodologisch vast te leggen. De eerste twee zijn al gepubliceerd. De publicaties dragen bij aan het delen en verrijken van kennis en ervaringen vanuit EnergieRijk Den Haag. Het programma ERDH sluit mooi aan op het thema Duurzame leefomgeving van Inholland. In samenwerking met het werkveld, praktijkgericht onderwijs en onderzoek werken we aan duurzame oplossingen die bijdragen aan een goede kwaliteit van leven, voor nu en later.   

Samenwerking nodig voor complexe innovatieve programma's
"Met het tekenen van de warmteconvenant laat ERDH zien hoe vanuit een ontwikkelprogramma de benodigde samenwerking voor energietransitie actief gezocht en vormgegeven wordt”, laat Perica in een reactie weten. “Eneco is namelijk als een externe partij niet direct betrokken in het programma(team). Het plaatsen van de Stadsbatterij is een voorbeeld van het actief én experimenteel inzetten van (technische) innovaties voor gebiedsgerichte oplossingen, als onderdeel van de gekozen Trias Territoria aanpak. Daarmee wordt een concrete bijdrage geleverd op meerdere niveaus van complexe energietransitie doorontwikkeling.” Zie ook de eerste en tweede wetenschappelijke publicatie van Energierijk Den Haag.  

Warmteconvenant
Het warmteconvenant is ondertekend door het Rijksvastgoedbedrijf, provincie Zuid-Holland, BAM, Unie van Waterschappen, Nationale Politie, Haaglanden Medisch Centrum en Eneco. Wat betreft het stadsverwarmingsnet gaan de partijen kennis en initiatieven uitwisselen. Ook volgen concrete maatregelen, zoals het testen van de impact van temperatuurverlaging bij alle gebouwen van de partners. Eerste onderzoeksresultaten geven aan dat ook met een lagere aanvoertemperatuur van het stadsverwarmingsnet de gebruikers een comfortabele werkplek blijven ervaren, met minder energiegebruik en minder CO2-uitstoot tot gevolg.  

“Met het tekenen van dit warmteconvenant bereiken we een nieuwe mijlpaal”, zei demissionair minister voor Klimaat en Energie, Rob Jetten, in een videoboodschap bij de ondertekening. “Hierdoor kunnen we samen een volgende stap zetten naar een verdere verduurzaming van het stadsverwarmingsnet in Den Haag.”  

Stadsbatterij
In aanwezigheid van staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat Vivianne Heijen, gedeputeerde Rijkaart van de provincie Zuid-Holland en wethouder Kapteijns van de gemeente Den Haag is ook de Stadsbatterij in werking gesteld. Met de Stadsbatterij kan duurzame energie worden gebruikt op andere momenten dan deze worden opgewekt, kan elektriciteit worden geladen wanneer deze ruim - dus goedkoop - voorhanden is, bijvoorbeeld bij veel wind of overvloedige zonneschijn. Daarnaast worden pieken en dalen in het lokale elektriciteitsnet met de Stadsbatterij opgevangen en wordt het net daarmee ontlast. En op de wat langere termijn zouden batterijen zoals de Stadsbatterij ingezet kunnen worden in zogenaamde smartgrids, oftewel elektriciteitssystemen die de vraag naar elektriciteit beïnvloeden aan de hand van het aanbod op dat moment. 

Over EnergieRijk Den Haag
Het warmteconvenant en de Stadsbatterij zijn initiatieven vanuit het programma EnergieRijk Den Haag (ERDH), een samenwerkingsverband tussen het Rijk, Provincie Zuid-Holland, de Gemeente Den Haag en diverse (semi-) publieke en private partners.  ERDH streeft naar de volledige verduurzaming van de belangrijkste overheidsgebouwen in het centrumgebied van Den Haag. Opgedane kennis en ervaring worden gedeeld met andere vastgoedeigenaren- en beheerders om er zo samen voor te zorgen dat overheidsgebouwen in 2040 energieneutraal zijn. 

Lees ook het artikel op de website van EnergieRijk Den Haag: Warmteconvenant getekend en Stadsbatterij in gebruik genomen 

Sociale contacten zijn zeer belangrijk om veerkrachtig in het leven te staan. Helaas moeten veel zelfstandig wonende ouderen zulk gezelschap missen. Ze staan eenzaam op en gaan eenzaam naar bed. Kan een robot misschien een gezellig praatje maken op de bank? Margo van Kemenade, associate lector Robotica, denkt van wel. “Tien jaar geleden zagen we al positieve resultaten. Laat staan wat we met de technologie van nu kunnen bereiken.”

Nederland vergrijst en daarmee neemt ook de druk op de zorg toe. Zorgtechnologie kan een uitkomst bieden, zoals de inzet van zorgrobots. Maar veel zorgverleners zien weinig heil in gezelschapsrobots. Hoe kan een bewegend apparaatje menselijk contact vervangen? Ook Margo was aanvankelijk sceptisch. “Ongeveer tien jaar geleden startte ik mijn promotieonderzoek aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Daar ontwikkelde een technische onderzoeksgroep ‘Alice’, een prototype gezelschapsrobot voor alleenstaande ouderen. Als socioloog en ethicus stond ik in mijn onderzoek stil bij de morele bezwaren van zorgverleners rond zorgrobotica.”

Meer dan een bewegende pop?
Alice ging de hele wereld over toen een documentairemaker de onderzoeksgroep benaderde. In ‘Ik ben Alice’ filmde hij het verblijf van de robot bij drie alleenstaande ouderen. “Het zorgde aanvankelijk voor ongemak”, zegt Margo. “Alice ziet er namelijk uit als een plastic pop. Ze kan alleen emoties in haar gezicht uitdrukken, luisteren en terugpraten, verder niets. Wat is de toegevoegde waarde van zo’n robot voor een eenzame oude dame?”

Gênant moment
Margo herinnerde zich nog het gênante moment waarop de robot de vraag stelde: “Voelt u zich wel eens eenzaam?” “De vrouw zei dat zij zich inderdaad elke dag eenzaam voelde, waarop de robot met het weinig empathische antwoord kwam: ‘O, dat is jammer.’ En dat met zo’n zombie-achtige uitdrukking en blikkerige stem.”

Hechten aan de robot
Maar tot Margo’s verrassing ervoeren de drie vrouwen toch veel meer warmte dan aanvankelijk gedacht. “Ze namen Alice mee uit wandelen in hun rollator of op de koffie in het buurthuis. En na een week namen ze met moeite afscheid van de robot. Ze bleken zich aan haar te hechten. De dames legden me nadien uit dat hun eenzaamheid zo verstikkend is, dat het al een verlichting was als er iets op de bank zat dat ’s morgens groette en de weersverwachting voorlas.”

Wmo Raad Alkmaar
“Sinds mijn promotieonderzoek ben ik ervan overtuigd dat technologie mensen minder eenzaam kan maken”, zegt Margo. “Tien jaar geleden zagen we al positieve resultaten. Laat staan wat we met de technologie van nu kunnen bereiken.” Ze wil dan ook haast maken met de ontwikkeling van zorgrobotica. En ze is niet de enige. De WmoRaad, een adviesraad over het beleid en de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning, van een middelgrote gemeente benaderde haar dit jaar met de vraag hoe technologie een oplossing kan bieden voor eenzaamheid onder ouderen.

Brainstorm vol ideeën
Deze vraag leidde tot een brainstorm vol kansrijke ideeën. “Wat als we pakweg tweehonderd kleine zorgrobots maken. Ze zien er schattig uit, je kunt ermee praten en er zit een knop op waarmee de robot anderen kan bellen. Vanuit een centraal punt geeft de gemeente de robots in bruikleen en initieert via de robots allerlei activiteiten. Zo kan de robot een bewoner vragen of die morgen zin heeft in een bingomiddag. De bewoner drukt ter bevestiging op de knop en alles wordt voor haar of hem geregeld. Zo verlaag je voor ouderen de drempel om sociaal actief te zijn.”

Van idee naar concreet project
Wanneer de ideeën tot een concreet onderzoeksproject leiden? “Ik zou heel graag binnen een jaar willen starten”, zegt Margo. Het is een project waarin studenten van diverse domeinen een rol zouden kunnen spelen. “Bijvoorbeeld door studenten Social Work de wijk in te laten trekken om de behoefte aan een gezelschapsrobot bij ouderen preciezer in kaart te brengen.”

Maatschappelijke acceptatie en wetgeving
Of de inzet van robots in ouderenzorg een vlucht zal nemen, vindt Margo moeilijk te voorspellen. “Enerzijds neemt de druk op de zorg alleen maar toe en kunnen technologische ontwikkelingen heel snel gaan. Anderzijds hebben we te maken met maatschappelijke acceptatie van nieuwe technologie, wetgeving en ethische richtlijnen die innovaties tegenhouden. Het is goed dat er strenge regelgeving is, maar laten we als onderzoekers wel blijven verkennen wat er mogelijk is in zorgtechnologie. En die mogelijkheden nemen alleen maar toe. Op die manier kunnen we techniek een bijdrage laten leveren aan het oplossen van een maatschappelijk probleem. Waardoor we eenzame ouderen veerkrachtiger maken en de kwaliteit van hun leven verhogen.”

Merijn Tinga, alias de Plastic Soup Surfer, is deze maand begonnen aan een gewaagde expeditie. In ruim een maand surft hij van Oslo naar Londen. Het is een missie met een boodschap: a message in a bottle. Want bij aankomst zal hij de Britse minister van Milieu een petitie aanbieden om met statiegeld het probleem van plastic zwerfafval aan te pakken. Letterlijk door aangespoelde flesjes verwerkt in zijn board terug te surfen naar de afzender. In het Innovatielab van Hogeschool Inholland Alkmaar bouwden studenten, onderzoekers en partners uit het werkveld een duurzame surfplank geheel in shape voor deze duurzame missie. Zo dragen we concreet bij aan een duurzame leefomgeving.

Foto's: Marjolein Vinkenoog Fotografie 

Merijn is bioloog, kunstenaar, activist en enthousiast surfer. Als surfer ergert hij zich aan de plastic troep die hij in en langs het water aantreft, als bioloog kent hij de gevolgen daarvan en als kunstenaar en als activist wil hij dit probleem op een originele en effectieve manier aankaarten: door als Plastic Soup Surfer op missie te gaan. Op het water en bij bedrijven en beleidsmakers. “Want zij kunnen het verschil maken”, zegt hij.

Statiegeldwet aankaarten in Westminster
Merijn maakt zich hard voor de invoering van statiegeld. “In het Verenigd-Koninkrijk is dit systeem helaas nog niet ingevoerd. Het gevolg is tot in Noorwegen te merken. Want daar spoelen de afgedankt flesjes aan. Vandaar mijn reis vanuit Oslo om met lessen over statiegeld van andere Europese landen en een petitie op bezoek te gaan bij de Britse minister in Westminster.”

Innovatielab als proeftuin biologische materialen
Uiteraard wilde Merijn te water met een verantwoord surfboard, bijvoorbeeld van gerecycled plastic of biologische materialen. Mark Wokke, docent-onderzoeker bij het lectoraat Slimme materialen voor de energietransitie: “We hadden eerder een surfplank ontwikkeld op basis van mycelium, een netwerk van schimmeldraden. Het is één van de projecten in het Inholland Innovatielab in Alkmaar: een proeftuin waarin we samen met studenten en partners uit het netwerk onderzoek doen naar en experimenteren met nieuwe biocomposieten.”

Gerecycled piepschuim als basis
“Aanvankelijk was het idee om opnieuw een board te maken van mycelium”, zegt Twan Defesche, docent-onderzoeker en directe collega van Mark. “Maar zo’n biobased surfboard werd te zwaar en bovendien te kwetsbaar. Je wilt niet dat er onderweg scheurtjes ontstaan en het board water gaat maken. Daarom besloten we over te stappen op 100 procent gerecycled piepschuim als basis. In een uitsparing aan de punt voegden we een deel toe met aangespoelde plastic flessen bijeengehouden met mycelium. Het board lamineerden we vervolgens met een biobased epoxy van vlas.” 

Surfplank inscannen
Meerdere partijen sprongen aan boord in een gezamenlijke missie om Merijn te voorzien van het best mogelijke materiaal. Zo maakte het bedrijf Synprodo de eerste grove vorm van piepschuim op basis van een surfboard van oud-olympisch kampioen Stephan van den Berg. Sam Borst, vierdejaars Werktuigbouwkunde, speelde hierin een sleutelrol. “Ik mocht dit legendarische board inscannen. Tekendocent en onderzoeker Frank Iliopoulos had eerder als beheerder van het Innovatielab ervoor gezorgd dat we een scanner kregen. En voor een vorige stage had ik al veel ervaring opgedaan om allerlei onderdelen met ingewikkelde vormen in te scannen voor een solarboat. Nu ging het voor het eerst om een heel groot object, waarbij ik reflecterende plakkers zorgvuldig op de surfplank moest bevestigen zodat er een web van punten en lijnen ontstaat bij het scannen.”

Meer recepturen en toepassingsmogelijkheden voor biocomposieten
“Op basis van de scan heeft de beroemde surfplank shaper Ron van den Berg, de broer van oud-olympisch kampioen Stephan, een echt superboard gemaakt”, zegt Mark. “We laten met elkaar zien dat we nieuwe hoogwaardige bio-composieten kunnen maken die bestand zijn tegen de meest extreme omstandigheden, zoals zo’n surftocht van een maand over zee.” Twan knikt enthousiast: “Onze projecten laten zien wat er allemaal mogelijk is met biocomposieten. Zo gaan we bijvoorbeeld in een volgend project aan de slag met isolatiematerialen op basis van lokale reststromen uit de tuinbouw en mycelium. Dan zijn weer andere eigenschappen van belang. Zo stellen we stap voor stap een bestand samen van biocomposieten met verschillende recepturen voor verschillende toepassingen.”

Onderzoek en onderwijs ook verbindend voor biocomposiet
Hoe een biocomposiet ook is samengesteld, vast ingrediënt in het Innovatielab is de nauwe betrokkenheid van studenten. “Het is belangrijk dat ze als hbo-professionals leren hoe je onderzoek doet en dat het voor hen zelfsprekend wordt om met biomaterialen te werken”, zegt Mark. “Voor de energietransitie zijn deze materialen hard nodig, net zoals voldoende mensen die hiermee kunnen werken en innoveren. Vandaar dat we bij elk onderzoeksproject nagaan hoe we studenten mee laten onderzoeken en experimenteren. In ons lab zijn onderzoek en onderwijs onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het is een kenniswerkplaats waarmee projecten als dit mycelium windsurfboard voor Merijn mogelijk worden.”

Met enthousiaste groep op naar een betere toekomst
“Het is geweldig hoe de mensen van Inholland hebben geholpen”, zegt Merijn. “En het is fijn om je activiteiten voor een betere toekomst te ondernemen met een enthousiaste groep gelijkgestemden. Met elkaar hebben we momentum gecreëerd om zoiets concreets als dit surfboard af te leveren.” Nu dit ‘stokje’ is overgedragen aan Merijn is het aan hem om de zware overtocht heelhuids te volbrengen. Twan kijkt alvast stiekem naar een volgende expeditie van de Plastic Soup Surfer. “Als hij weer wil gaan windsurfen; we hebben in het lab nu ook een prachtige, nieuwe wikkelbank waarmee we graag een mast van nieuw biocomposiet maken.”

Benieuwd naar de expeditie van Merijn? Surf naar: www.plasticsoupsurfer.org.
Bekijk ook het interview met Merijn Tinga op de Amsterdamse zender AT5.

TikTok die jouw persoonlijke gegevens opslaat in China. Websites die cookies op je computer plaatsen om je surfgedrag bij te houden. Ben jij je er bewust van wat producten, diensten en organisaties met jouw gegevens doen? Is het mogelijk een ‘label’ te ontwerpen dat toont hoe er met jouw digitale rechten wordt omgegaan? Onderzoekers van het Digital Rights Research Team, studenten van diverse opleidingen van Hogeschool Inholland en van het MBO Media College verkenden in een co-designsessie zo’n label voor digitale rechten. Een van de studenten: “Wat ik me nu realiseer: als een online dienst gratis is, dan ben ik het product.” 

Meer weten? Lees hier verder over de co-designsessie en digitale rechten.

Tafels vol met gekleurde post-its, Lego-poppetjes, piepschuimballen en geel crime scene afzetlint. Daaromheen zitten studenten vanuit een creatieve of een technische opleiding gemixt met lectoren, onderzoekers en werkveldpartners zoals ontwerpcollectief Idiotes. Vanuit hun eigen achtergrond, kennis en ervaringen discussiëren én visualiseren zij hoe overheden, organisaties en burgers zich verhouden ten opzichte van digitale rechten. En wat er moet gebeuren om die rechten meer herkenbaar en tastbaar te maken.

Foto's gemaakt door Iuliia Naumenko en Wina Smeenk

Kleurrijke labels 
Denk eens aan de kleurrijke labels waarmee duidelijk wordt hoe energiezuinig een gebouw is of hoe gezond bepaalde etenswaren zijn. Hoe jouw digitale rechten worden gerespecteerd, is (nog) niet op een dergelijke manier inzichtelijk. Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, oprichter van het Inholland Digital Rights Research Team (DRRT) én bestuurslid van het Digital Rights House Amsterdam, wil met deze sessie een eerste verkenning doen. “Hoe staan studenten en dus jongeren hierin, hoe ver zijn zij in hun digitale bewustwordingsproces? Dat willen we ontdekken, waarna we vanuit het onderzoeksteam Digital Rights Research Team en het Digital Rights House verder onderzoeken wat de mogelijkheden voor een label zijn.” 

Met meerdere disciplines samenwerken 
Didi Baas, derdejaars Creative Business, bouwt samen met een student van het Media College en een student Informatietechnologie aan een ‘planetenstelsel’ van digitale rechten. “Een student van een ICT-opleiding denkt vanuit zijn expertise heel anders dan een student van een creatieve opleiding. Het botst en het schuurt soms, maar je leert veel van elkaar. Je gaat samen op onderzoek uit; ‘wat gebeurt er als we dit doen?’ Dat levert mooie resultaten op. Het verbaast me dat er zo weinig wet- en regelgeving is rondom digitale rechten, het is een soort wilde westen. Terwijl het toch om mensenrechten gaat. Daarom is het goed om te werken aan richtlijnen.”

Bewustwording als eerste stap 
Ander de Keijzer, lector Data Driven Smart Society en mede-oprichter van het DRRT, discussieert er levendig op los en schrijft gekleurde post-its vol met zijn gedachten over digital rights. Hij ziet bewustwording bij studenten als een van de eerste stappen richting bescherming van digitale rechten. “Aan je telefoon, Google home, aan al jouw digitale apparaten geef je informatie over jezelf weg. Je moet op zijn minst bewust zijn van het digitale spoor dat je maakt en wat de consequenties daarvan zijn.”

Kennis delen met elkaar 
Gezien de drukke gesprekken, schetsen en bouwwerken is er bij de aanwezige studenten al een zaadje geplant over hun digitale rechten en de bescherming ervan. Jim Bezuijen, derdejaars Mediavormgever aan het Mediacollege Amsterdam bootst met Lego een situatie rondom cookiewetgeving na: “Ik weet best veel over het digitale spoor dat ik achterlaat en ben me aardig bewust van wat mijn rechten zijn. Maar het is fijn om daar met anderen over te kunnen praten. Dan kun je kennis met elkaar delen, en sta je er nog beter bij stil.”

Presentatie concepten 
De studenten presenteren aan het einde van de ochtend hun concepten. Zoals een AI-bot die alle voorwaarden van apps en websites doorneemt en via een stoplichtsysteem aangeeft of de app veel of weinig gegevens van je toe-eigent. Een ander team kent een grote rol aan de overheid toe om richtlijnen te maken rondom digitale rechten. Ben Wagner, eveneens mede-oprichter van het DRRT en lector Media, Technology & Society, wijst erop dat we de macht van de overheid niet moeten overschatten. En vraagt zich daarbij af: "Gezien het feit dat zelfs regeringen moeite hebben om grote technologiebedrijven te reguleren, hoe kunnen we dan zorgen voor een sterke bescherming van digitale rechten die de meest kwetsbaren in de samenleving beschermen?” 

Digitale rechten in het Sustainable Media Lab 
Dat is een vraag die meegenomen kan worden in het Inholland Sustainable Media Lab. Daar gaat namelijk in februari een groep studenten aan de slag met het thema digital rights. Projectleider en onderzoeker Susannah Montgomery doet deze dag veel inspiratie op voor het aankomende semester. “De uitkomsten van vandaag zijn een mooi startpunt voor de nieuwe studenten. We borduren voort op deze discussies en zullen ook gebruikmaken van het co-designproces. We hebben geleerd dat je door creatief te werken en veel verschillende inzichten te combineren sneller tot veel rijkere idee-richtingen komt.”

Ben je student en lijkt het jou wel wat om met studenten van andere opleidingen samen te werken? Kijk dan eens op het Platform hogeschoolbreed keuzeonderwijs!

Het lectoraat Data Driven Smart Society gaat de komende twee jaar onderzoek doen naar de inzet van sensoren, data en data-analyse in de glastuinbouw. Dat gebeurt in het project ‘Gewasgroei Goed Gemeten’, samen met De Haagse Hogeschool, Lentiz MBO en mkb-bedrijven. De lectoraten willen een grote stap zetten in het contactloos meten met sensoren en lichttechnologie, zodat planten niet beschadigd raken en de groei niet verstoord. Dit wordt mogelijk via de RAAK-MKB subsidie die het projectteam onlangs heeft ontvangen.  

Amora Amir is onderzoeker bij het kenniscentrum RIC TOI, waar het lectoraat Data Driven Smart Society deel van uitmaakt. Ze vertelt wat er zo uniek is aan dit project: “In dit project zijn niet alleen de cross-over domeinen van RIC TOI en RIC AFL van Hogeschool Inholland betrokken, maar werken we samen met de lectoraten Smart Sensor Systems en Centre of Expertise Digital Operations van De Haagse Hogeschool, het practoraat Circulaire Kas en Tuinbouw Innovatie van Lentiz MBO én het onderwijs van alle instellingen. Bovendien participeren ook toeleveranciers, veredelaars en telers in de regio Westland, met connecties over de hele wereld.”  

De tomaat als pilot 
Het project Gewasgroei Goed Gemeten richt zich op het onderzoeken van alternatieve meettechnieken en op het ontwikkelen van meetsensoren waarbij het niet nodig is het gewas aan te raken. De tomatenplant is het pilotgewas in dit onderzoek. Daarnaast gaan de onderzoekers ook aan de slag met het verbeteren van gewasgroeimodellen. Amora: “We gaan nieuwe technologie creëren om de contactloze kopdikte van de plant te meten, evenals een sensor voor het meten van de bladoppervlakte-index van de plant. Ook maken we een analysemodel om de belangrijke kenmerken die van invloed zijn op de groei van de kopdikte samen te brengen met sapstroom- en klimaatgegevens.” 

Passend bij Inholland 
Het project zal daarnaast verschillende curriculumcursussen gaan ontwikkelen. Ook kunnen studenten van diverse Inholland-opleidingen hun minor- of afstudeerwerk bij het project volbrengen en zo kennis gaan toepassen in de praktijk. “Daarnaast ondersteunen we de visie uit het strategisch plan van Inholland op duurzame leefomgeving en veerkrachtige samenleving,” geeft Amora aan. “De sensoren en datamodellen zullen telers helpen bij het vooraf monitoren van de plantengroei en het voorspellen van de gezondheid van de plant om vraagopbrengst te realiseren. Deze sensoren voldoen aan de eisen van een autonome kas, verlengen de duurzaamheid en minimaliseren de CO2-verspilling.” 

Partners uit het werkveld 
De lectoraten en onderwijsinstellingen werken samen met de volgende praktijkpartners: 2Grow, 2Harvest, AVAG Greenhouse Technology Center, Axia Seeds, Duijvestijn Tomaten, Greenport West-Holland, GRN Consultancy, Hortitech, Komkommerkwekerij Reijm & Zn., LetsGrow.com, Stichting Tomatoworld en Vertify. 

Onlangs heeft Hogeschool Inholland een  proef-database over vertical farming gelanceerd. “Informatie over vertical farming is zelden op één plek te vinden,  waardoor het voor onderzoekers moeilijk is om alle benodigde informatie bijeen te brengen”, zegt Amora Amir, onderzoeker bij Hogeschool Inholland.

Nu heeft Inholland een oplossing voor zowel studenten als professionals.  De hogeschool heeft voorgesteld om een ​​database over vertical farming op te bouwen voor educatieve doeleinden.  Dit project is onderdeel van Fieldlab Vertical Farming Zuid-Holland, gefinancierd door EFRO Kansen voor West 2.

Vertical farming
Vertical farming ofwel Verticale landbouw, is een vorm van landbouw waarbij kweeklagen op elkaar gestapeld worden.  Vaak is een stedelijke omgeving de basis. Zo kan er gestapeld worden in een loods, op het dak van een gebouw, in een winkel of worden er soms hele landbouwtorens ontworpen: de zogenaamde boerderijtorens. 

Visie en onderzoek 
Het doel van dit project is het bouwen van een breed toegankelijke database waar men de meest uiteenlopende informatie kan verkrijgen over vertical farming. Op die manier kunnen wetenschappers het beste profiteren van de bestaande kennis. Hogeschool Inholland heeft afgelopen jaar de eerste stappen gezet om een database te realiseren. In Microsoft Teams en SharePoint is een  database gebouwd met daarin de open access documenten over vertical farming en interne data van Inholland. De database is toegankelijk voor iedereen die wordt uitgenodigd in de Teams-omgeving. 

Uitdagingen 
Het huidige resultaat is een goed begin. Om tot de ideale verticale landbouwdatabase te komen, moeten er nog enkele uitdagingen worden overwonnen. Ten eerste kan de automatisering van het sorteren en invoeren van gegevens een uitdaging zijn. Daarnaast kan de database alleen gebruik maken van open access data en interne data van Inholland vanwege regelgeving en data/auteursbeschermingswetten. Ten slotte is het een uitdaging om verbinding te maken met externe bibliotheken om toegankelijker materiaal te krijgen. Dit vanwege het beleid voor het delen van gegevens.

Samen 
Dit project maakt deel uit van het EFRO vertical farming project. Er zijn tal van partners die dit project ondersteunen. We hopen op de juiste regelgeving zodat niet alleen de index tussen bibliotheken gedeeld kan worden maar ook de inhoud.  Uiteindelijk zijn alle partijen daarbij gebaad. 

Dit project een samenwerking tussen Amora Amir, Roël Chin-Kon-Sung enJan Willem Donkers.  Lees hier het artikel  op Verticalfarmdaily.com. Voor meer informatie over de database kun je contact opnemen met Amora via amora.amir@inholland.nl.

SAMAX Rail uit Wieringerwerf is gespecialiseerd in levering, montage en onderhoud van industriële railsystemen (kraanbanen). Het bedrijf wil een eenvoudig op afstand te bedienen en direct inzetbaar meetinstrument voor hun railprojecten. Directeur Martin Sanou klopte met deze vraag aan bij Inholland in Alkmaar. Derdejaars studenten Werktuigbouwkunde gingen met dit echte, actuele bedrijfsvraagstuk aan de slag. “Petje af hoe de studenten dit hebben gedaan. Dit was van A tot Z hun werk.”

De vraag van SAMAX Rail is een primeur. Voor het eerst werd een actuele opdracht van een TechnoSpitsen-bedrijf als projectopdracht bij de opleiding uitgevoerd. TechnoSpitsen is een netwerk van Noord-Hollandse bedrijven, dat de verbinding zoekt met elkaar en het onderwijs voor een toekomstbestendige maakindustrie. Voor het domein Techniek, Ontwerpen & Informatica (TOI) past de opdracht van SAMAX Rail bij het doel om onderzoeks- en projectopdrachten in het curriculum van de verschillende opleidingen te integreren. Studenten komen daarmee eerder en vaker in aanraking met actuele bedrijfsvraagstukken. Dat is niet alleen nuttig voor hun ontwikkeling als professional. Het is ook zeer motiverend om zo echt iets voor het werkveld te kunnen betekenen.

Mooie kans
Cock Heemskerk, lector Robotica bij Inholland, was nauw betrokken bij het project. Om te beginnen hielp hij inschatten welk type opdracht dit zou kunnen worden voor de studenten. “In dit geval ging het primair om een industriële toepassing en hadden de sleuteleisen vooral betrekking op werktuigbouwkundige ontwerpaspecten. Vanuit de opleiding Werktuigbouwkunde konden we zeker tot een oplossing komen. Door van de opdracht een 'wedstrijd' te maken tussen drie groepen studenten, ontstond een gezonde competitie voor het 'beste' ontwerp.” 

Van idee tot werkende machine
“Elke projectgroep maakte een volledig ontwerp, Vanwege de kosten is een van de drie uitgekozen om als prototype te realiseren en dat is ons ontwerp geworden”, vertelt student Jeroen Jong. “Het resultaat is een op afstand bestuurbare trolley om op kraanrails metingen te verrichten. De trolley is in breedte verstelbaar. Daarmee is onze oplossing geschikt voor verschillende kraanrailsystemen. Het opbouwen van idee tot concept en uiteindelijk tot een werkende machine is niet alleen erg leuk maar ook heel leerzaam.”

Goede leerschool
Het opbouwen van de machine kende de nodige uitdagingen. Jeroen: “We zochten zelf de leveranciers voor onderdelen uit en hielden rekening met levertijden. Niettemin waren er wat problemen met de levering van enkele onderdelen.” Teamgenoot Zip Vork vult aan: “Door met bedrijven samen te werken, leer je snel hoe het in de praktijk gaat. Als je alles alleen maar op papier doet kom je daar nooit achter.” Directeur Martin Sanou van SAMAX Rail vindt dat een wijze les: “In het bedrijfsleven lopen dingen ook anders en komen er dingen te laat binnen, of de verkeerde dingen. Dit project is een goede leerschool en alles is helemaal goed gekomen!”

Praktijkkennis
Jeroen: “Tijdens de opleiding Werktuigbouwkunde leer je hoe je een ontwerpproces doorloopt. We hebben onze theoretische kennis bijvoorbeeld kunnen toepassen bij het bepalen van het motorvermogen en de overbrengingsverhouding. De opgedane kennis uit de opleiding kwam hierbij prima van pas.” Zip: “Je hoort vaak van mensen uit de praktijk dat studenten, op bepaalde vlakken, niet alles hebben meegekregen. Dat is binnen onze opleiding beter geregeld, mede dankzij de praktijkkennis van docenten.”

Inspirerend en leerzaam
Ook Cock Heemskerk bracht een schat aan praktijkervaring in. “Halverwege het project heb ik bijgedragen in de ontwerp-review, door kritische vragen te stellen en de studenten te wijzen op diverse technische aspecten. Leren samenwerken, vaak moeten presenteren, een ontwerp analyseren, onderbouwen en verdedigen, en uiteindelijk realiseren, bouwen en testen aan de hand van een ‘echte-wereld-probleem’. Dat is voor studenten zeer inspirerend en leerzaam. Maar ook voor de begeleiders!” Als het aan Cock ligt kunnen straks meer bedrijven uit de branche profiteren van dergelijke TOI-onderzoeks- en -projectopdrachten.

‘Petje af!’
Martin Sanou ervaart het als enorm waardevol dat studenten participeren in dergelijke projecten. “Petje af hoe de studenten dit hebben gedaan. Vaak zie je dat studenten iets bedenken en dat de mensen in de werkplaats het in elkaar moeten zetten, maar dit was echt van A tot Z hun werk. Echt leuk om te zien dat ze er werkelijk verstand van hebben. Ik heb nog meer casussen waarmee ik al een tijdje rondloop, daar zitten vast mooie werktuigbouwkundige uitdagingen bij waar studenten met een frisse blik een oplossing voor kunnen bedenken. Als het aan mij ligt: wordt vervolgd!”

In de nieuwe transdisciplinaire minor Samen werken aan de toekomstbestendige stad gaan studenten van verschillende Inholland-opleidingen vanaf 1 september 2021 aan de slag met real life-projecten rond duurzame stedelijke vraagstukken. Wat maakt deze minor zo uniek, wat kunnen studenten eruit halen en wat is de motivatie vanuit het onderwijs? Vanuit onze verschillende onderwijsdomeinen geven docenten en lectoren hun visie.

Steden zijn vaak negatief in het nieuws als ongezonde leefomgevingen waar armoede, afval, en eenzaamheid hoogtij vieren. Tegelijkertijd zijn steden juist broedplaatsen voor nieuwe ontwikkelingen, waar veel initiatieven worden ontwikkeld om sociale cohesie en klimaatbestendigheid te bevorderen. Dit leidt tot vraagstukken over zaken als energietransitie energietransitie, sociale cohesie, klimaatverandering en duurzame verdienmodellen voor de circulaire economie.

MAATSCHAPPELIJKE RELEVANTIE

Transdisciplinaire en duurzame vraagstukken
Genoemde vraagstukken raken aan opleidingen van de Inholland-domeinen Business, Finance & Law, Gezondheid, Sport en Welzijn, Agri, Food & Life Sciences en Techniek, Ontwerpen & Informatica. Die complexe vraagstukken houden zich niet aan de grenzen tussen een financiële, een technische en een sociale opleiding. Door aan concrete maatschappelijke vraagstukken te werken met onderzoekers van verschillende opleidingen, met overheden en burgers, zijn studenten in staat om iets te doen dat hen niet zou lukken wanneer ze alleen samenwerken binnen de eigen opleiding. Of het nu gaat om studenten Verpleegkunde, Bouwkunde, Business Studies of Landscape & Environment Management.

Vandaar dan ook dat de onderwijsdomeinen gemotiveerd zijn om mee te doen met deze minor. Bovendien biedt de minor nog meer kansen om de banden tussen onderwijs en onderzoek te versterken.

Collectieve leertrajecten zijn nodig voor een duurzame ontwikkeling
De duurzaamheidstransitie, een van de grootste uitdagingen van de 21^e eeuw, vraagt om nieuwe vormen van samenwerken, organiseren en besturen. Die vraag is ook relevant voor het onderwijs. “Hoe kunnen we op grotere schaal en sneller collectieve leertrajecten vormgeven voor duurzame ontwikkeling, waarin wordt deelgenomen door bedrijven, overheden en NGO's?” vat associate lector Han van Kleef (Innovatie & Ondernemen) de vraag samen die voor hem ten grondslag ligt aan de minor.

“Voor nieuwe vormen van samenwerken, organiseren en besturen zijn de inzet en creativiteit nodig van de mensen die in de wijk, stad en regio wonen en werken en van mensen die met stedelijke en regionale ontwikkeling bezig zijn”, zegt Patrick Huntjens, lector Sociale Innovaties in het Groene Domein bij het Domein Agri, Food & Life Sciences. “Daarbij is nieuwe samenwerking nodig tussen uiteenlopende partijen als waterschappen, gemeenten, bedrijven, coöperaties en burgers, maar ook samenwerking met wetenschappers vanuit verschillende disciplines.”

Gelijke kansen en inclusie
Transdisciplinaire samenwerking is ook noodzakelijk om uitdagingen rond gelijke kansen en inclusie aan te pakken. “We hebben verandering vanuit verschillende domeinen nodig om ervoor te zorgen dat de grote stad van de toekomst inclusief is en dat alle jongeren gelijke kansen krijgen op een goede ontwikkeling,” zegt lector Jeugd & Samenleving Femke Kaulingfreks van Domein Gezondheid, Sport & Welzijn. “Dan gaat het om goed onderwijs, brede opvoedondersteuning, armoedebestrijding en een gelijke toegang tot sociale en culturele voorzieningen. Ook is een toegankelijke infrastructuur nodig en een duurzame werkgelegenheid zonder flexcontracten. Samen met een veiligheidsgevoel voor iedereen en een gezonde en duurzame leefomgeving moet dit allemaal met elkaar samenhangen. Dit alles voor de jeugd om in een kansrijke stad te kunnen opgroeien.”

De financiële kant van het verhaal
Toekomstbestendig houdt óók in dat geldstromen op orde zijn, dat de regels toekomstbestendig zijn en dat organisaties en activiteiten van organisaties (profit en non-profit) toekomstbestendig zijn, zegt Marleen Bartelts-Schilt, docent van het opleidingscluster Finance en onderzoeker bij de Inholland-onderzoekslijn Finance & Accountancy. Han van Kleef, associate lector Innovatie & Ondernemen, voegt daaraan toe. “Het gaat om vraagstukken als hoe we erin slagen om de oriëntatie binnen productieketens te verbreden, zodat ook sociaal-maatschappelijke en ecologische vraagstukken een plaats vinden in strategieën en uitvoering.”

MINOR BRENGT ONDERWIJS EN ONDERZOEK DICHTER BIJ ELKAAR

Samenwerking leidt tot creatieve, krachtige oplossingen
Het geluid uit de domeinen is eenduidig: samenwerking tussen verschillende opleidingen leidt tot creatieve, krachtige oplossingen. Hetzelfde geldt voor nauwe samenwerking tussen onderzoek en onderwijs. De minor biedt hier een unieke kans, mede met het oog op de profilerende Inholland-thema’s duurzaam, gezond en creatief. Door kennis, onderzoeksmethoden en onderwijs vanuit elkaars disciplines te bekijken, kunnen domeinen van elkaar leren en elkaar versterken en samen nieuwe oplossingen bedenken voor vraagstukken die horen bij de toekomstbestendige stad. Dit geldt voor studenten, docenten, onderzoekers én lectoren.‘

'Dit zorgt voor een stroomversnelling in de kennisvalorisatie'
“Op dit moment is er nog een scheiding tussen de twee werelden van onderwijs en onderzoek,” zegt Nick Pruijn, docent natuur en landschap bij de opleiding Landscape & Environment Management. “Door deze minor hebben de lectoren toegang tot onderzoekscapaciteit in de vorm van multidisciplinaire studentgroepen, en hebben studenten en docenten toegang tot de kennis van deze onderzoekslijnen. Dit gaat voor een stroomversnelling zorgen in de kennisontsluiting en -valorisatie binnen de organisatie.”

Vanuit hun eigen perspectief zijn veel domeinen al bezig met de transitie naar een circulaire economie. De minor brengt de perspectieven samen en zorgen voor nieuwe. “Complexe vraagstukken vragen om een multidisciplinaire of zelfs transdisciplinaire benadering,” zegt Guido Walraven, lector Dynamiek van de Stad van het Domein GSW. “Daarbij leer ik van de invalshoeken en ideeën van mensen uit andere domeinen, en daarbij komen we samen verder dan ieder alleen. Uitwisselingen kunnen ertoe leiden dat je beter weet wat andere onderzoekslijnen doen en misschien ook sneller gaat samenwerken en elkaar kan versterken.”

WAT BETEKENT DIT VOOR STUDENTEN?

Dat klinkt allemaal heel mooi, maar wat betekent dat concreet voor studenten? Waarom zouden zij als aankomende Inholland-professional voor deze brede minor kiezen, in plaats van voor verdieping op hun eigen vakgebied? 

Onmisbare skills voor een transdisciplinair werkveld
Studenten gaan na hun studie, ongeacht of ze Communicatie, Accountancy, of Social Work gestudeerd hebben, als Inholland-professional samenwerken met mensen met een andere achtergrond. Die denken anders, werken anders en vinden andere dingen belangrijk. “Door intensief samen te werken kunnen complexe en weerbarstige problemen worden opgelost,” licht Guido Stompff, lector Design Thinking toe. “In deze minor werken studenten aan uitdagende stedelijke opgaven en leren ze hoe ze samen met studenten van hele andere opleidingen tot wereldverbeterende ideeën kunnen komen die ze nooit alleen hadden kunnen bedenken.” De minor leert studenten dus skills die onmisbaar zijn voor een carrière in een werkveld waarin transdisciplinaire samenwerking de norm is.

“De uitdagingen van de toekomstbestendige stad zijn domeinoverstijgend, dus moeten toekomstige professionals ook domeinoverstijgend over oplossingen leren nadenken,” zegt lector Femke Kaulingfreks (Jeugd en Samenleving). “Je krijgt een bredere kijk op vraagstukken en leert andere methodieken te gebruiken, uit je comfortzone te stappen en uitdagingen aan te gaan,” voegt Carin de Boer, docent bij de opleiding Verpleegkunde, toe. “Die uitdaging kan bijvoorbeeld zijn dat je op zoek gaat naar manieren om iedereen zich thuis te laten voelen in een achterstandswijk. Hoe zorg je voor leefbaarheid door verbinding te zoeken, veiligheid te bieden en gezamenlijke activiteiten te initiëren?” 

Tot slot leert het je ook iets over jezelf en welke rol je kan vervullen in een team. “Dat is ook weer goed te gebruiken als je straks de arbeidsmarkt op gaat,” legt Docent Bouwkunde Miriam Uitterhoeve uit. “En zorgt het voor een nieuw netwerk, leer je andere studenten, docenten en onderzoekers kennen!” 

Wat vraagt deze minor van jou? 
De minor Samen werken aan de toekomstbestendige stad vraagt een open mind en een goede dosis nieuwsgierigheid van je. Je leert nieuwe samenwerkingsmethodieken waar het toekomstige werkveld, met het oog op de grote maatschappelijke transities, om zit te springen.

Enthousiast geworden?
Studenten die volgend jaar het vierde of derde jaar volgen en met flexibele ruimte in hun curriculum hebben kunnen zich inschrijven via de Sway.

"Alles van waarde is weerloos", zo luidt een beroemde regel van dichter Lucebert. En dit geldt zeker voor de Waddenzee. Het gebied staat op de werelderfgoedlijst van de UNESCO, maar is kwetsbaar voor vervuiling en klimaatverandering. Om de ecologische en economische waarde te beschermen werken het Waddenfonds, natuurbeschermingsorganisaties, provincies en het bedrijfsleven samen in het programma Green Shipping Waddenzee. Doel is een fossielvrije en CO₂-neutrale Waddenvloot. Daar horen ook faciliteiten aan de wal bij, zoals groene waterstof om op te varen.

Groene waterstof in Den Helder
"In de haven van Den Helder willen we de productie van groene waterstof demonstreren”, zegt Rogier Nijssen, die vanuit Inholland waarneemt voor collega-lector Carol Olson (Sustainable Energy). “De productie gebeurt lokaal. Zonnepanelen wekken duurzaam stroom op voor een elektrolyser, die water scheidt in waterstof en zuurstof. Elektrolyse is op zich een oude techniek. Waar we in Den Helder meer ervaring mee opdoen, is de koppeling met hernieuwbare energiebronnen. Hoe gaan we om met de fluctuerende stroomlevering van zonnepanelen? De zon schijnt immers niet constant. Uiteindelijke willen we met dit demonstratieproject nagaan of deze productie van groene waterstof technisch en economisch haalbaar is.”

Data-analyse van elektrolyser
“Inholland werkt samen met een keten van partners”, zegt Thara Mohan, docent-onderzoeker Elektrotechniek. Het gaat om energieleverancier ENGIE Services West, scheepsbouwer Damen Shipyards, Port of Den Helder, kennisorganisatie New Energy Coalition, certificeringsbedrijf Bureau Veritas en FME, de ondernemersvereniging voor de technologische industrie. “Onze bijdrage is om samen met studenten het functioneren van de elektrolyser te monitoren. Hoe presteert die na verloop van tijd? We willen toekomstige congestieproblemen vanwege pieken in vraag en aanbod van energie onderzoeken in combinatie met de elektrolyser. Welke impact heeft dat op de prestaties en levensduur van de elektrolyser? Hoe en wanneer kunnen onderhoud en reparaties zo efficiënt mogelijk worden gedaan? We verzamelen heel veel data, wat helpt om de productie van groene waterstof goedkoper te maken.”

Living lab
Het project is net van start gegaan, ENGIE moet de elektrolyser nog plaatsen. “Het is een prachtige kans om er een living lab van te maken. Zo kunnen studenten aanhaken op de razendsnelle ontwikkelingen in duurzame energie. En dankzij de breedte van Inholland kunnen we nu al meerdere onderzoekslijnen betrekken, zoals die van collega-lector Ander de Keijzer van Data Driven Smart Society”, zegt Rogier.

Opnemen in curriculum
Ook Thara betrekt graag studenten van verschillende opleidingen. “Niet alleen van Elektrotechniek maar ook bijvoorbeeld van Chemie, omdat elektrolyse een chemisch proces is en nieuwe ontwikkelingen daarin heel leerzaam zijn. Of denk aan Bouwkunde en Business Studies om te onderzoeken of groene waterstof bijvoorbeeld ook technisch en economisch haalbaar is om de gebouwde omgeving duurzaam te verwarmen.” Als docent-onderzoeker is Thara zeker van plan het project in Den Helder op te nemen in het curriculum van de Alkmaarse studenten Elektrotechniek. “Hopelijk al vanaf september 2021.”

Op 10 december 2020 vond de 21^ste International Conference on Research and Education in Mechatronics (REM 2020) plaats in Krakau, Polen. Dit evenement is een forum waar elk jaar de nieuwste wetenschappelijke Mechatronica resultaten van diverse Europese Hogescholen en universiteiten worden gepresenteerd en professionele ervaringen kunnen worden uitgewisseld.

Wegens de geldende coronamaatregelen is dit jaar gekozen de bijeenkomst online te laten plaatsvinden. In blokken van 2 uur werden er telkens twee parallelle sessies gehouden over de onderwerpen Robotics, Transprotation and automotive, Artificial Intelligence, Mechatronics systems, Measurement systems and sensors en Smart Industry.

Ton Boode en Mark Ramaker, onderzoekers bij de onderzoekslijn Robotica van Inholland, hebben met trots de eerste twee papers van het lectoraat gepresenteerd, beiden voortgekomen uit het HiPerGreen-project. 

Drone in de kas
In de eerste paper (HiPerGreen: Greenhouse crop scouting by a UAS) worden de lessons learned van het HiPerGreen-project beschreven. De nadruk hierbij ligt op de samenwerking tussen de verschillende domeinen TOI, AFL en BFL, toegepast op het autonoom vliegen van een drone in een kas. De drone moet hierbij opnamen maken van de planten die in de kas groeien, zodat de groei, maar ook mogelijke ziektes, in kaart kunnen worden gebracht. Het is daarna voor de tuinder eenvoudig om het oogst moment vast te stellen en zieke planten te verwijderen voordat die andere planten aansteken. Hierdoor kan de tuinder zijn winst maximaliseren.

Autonome navigatie
De tweede paper (HiPerGreen: Accurate UAS Flight inside a Greenhouse) introduceert een nieuwe en innovatieve aanpak voor de locatiebepaling van een autonome drone. Deze aanpak maakt gebruik van videobeelden en Ultra Wide Band – een soort lokaal GPS – die samengevoegd worden door middel van een Kalman-filter. De wijze van samenvoegen zorgt ervoor dat de drone continu zijn locatie precies en stabiel kan bepalen. Een belangrijk aspect bij autonome navigatie in de kas.

Lector Robotica Cock Heemskerk is terecht trots. “Met het HiPerGreen-project wonnen we in 2019 de derde prijs bij de RAAK-SIA awards en nu kunnen we een deel van de onderzoeksresultaten door twee fraaie papers op een Internationale Mechatronica-conferentie presenteren. Hoe mooi is dat!”

Studenten Luchtvaarttechnologie zijn minstens zo wendbaar als het elektrische vliegtuig dat ze bouwen. Dat bewezen ze de afgelopen maanden wel. In oktober startte project DragonFly bij Inholland Composites in Delft. De ontwikkeling ging daarna onverminderd door, corona of geen corona!

Mark Ommert is oud-student Luchtvaarttechnologie en geeft nu leiding aan project DragonFly. Hij vertelt enthousiast over het project, waar gemiddeld vijftien studenten aan werken. “Vanuit de opleiding bouwden de afgelopen maanden een breed netwerk op. Op het gebied van elektrische aandrijving gaat er de komende tijd wereldwijd veel gebeuren, de ontwikkelingen gaan snel. Projecten zoals het onze zijn hard nodig om verder te komen.”

In mei ging de website van project DragonFly live. Ook waren er een haalbaarheidsstudie en een technisch onderzoek naar de constructie, vertelt Arnold Koetje, programmamanager bij Inholland Composites. “De overheid wil dat we in 2070 klimaatneutraal vliegen, dus het is belangrijk dat we ons snel de technologieën eigen maken die hiervoor nodig zijn. Elektromotoren zijn een deel van de oplossing.”

Creatieve uitdagingen
Luca Baak is een van de studenten die aan project DragonFly bouwt. Voor zijn afstudeeronderzoek richt hij zich op het ontwerp van de ‘engine mount’ voorin het toestel. In de elektrisch aangedreven Dragonfly houdt deze mount de elektromotor, motorcontroller én de batterijen op hun plek. Dat betekende flink wat uitdagingen voor Luca. “Ik moest er creatief ‘omheen’ ontwerpen. Er is niet veel literatuur over, omdat het niet vaak is gedaan – elektrische vliegtuigen zijn zeldzaam. Dus baseerde ik me onder meer op foto’s.”

Volgens Luca hebben sommige mede-afstudeerders thuis een halve werkplaats ingericht, omdat ze vliegtuigonderdelen fysiek moeten testen. Zelf heeft hij genoeg aan een geavanceerd designprogramma op zijn laptop. Wel zo handig in coronatijd. “Met die software kan ik alles doen. Ik doe sterkteberekeningen, bepaal het beste ontwerp en zorg dat die voldoet aan alle regelgeving.”

Luca zegt dat hij de afgelopen tijd veel ervaring opdeed met projectmanagement. “Thuis heb ik minder informeel contact met mijn begeleider en docenten. Ik kan in het voorbijgaan niet even iets vragen, zoals ik normaal gesproken bij Inholland doe. Dus ik ga zelf op zoek naar antwoorden. Ook zijn heldere afspraken over meetings en volgende stappen nu extra belangrijk. Net als zelfdiscipline, om ook thuis productief te zijn.”

Grote bekendheid
Project DragonFly is nu bekend in binnen- en buitenland, zegt projectmanager Arnold. “Zo kwam het dat Saluqi Motors, een Eindhovense onderneming die elektromotoren voor onder andere de luchtvaartsector ontwikkelt, contact met ons opnam. Ze zien dit type vliegtuig als een hele geschikte ‘airframe’ om één van hun eerste elektromotoren te testen. Wereldwijd is er maar een handjevol fabrikanten, dus het is heel bijzonder dat we samenwerken met een nieuwe, Nederlandse speler.”

Ontwerpen, bouwen, testen
De coronacrisis raakt de luchtvaartindustrie hard. Maar dat wil niet zeggen dat ook project DragonFly eronder lijdt, zegt Arnold Koetje. Integendeel. “Omdat grote bedrijven in zwaar weer verkeren en hun onderzoek op een lager pitje zetten, speelt dat ons in de kaart. Bovendien is er in deze tijd minder aandacht voor vliegtuigonderhoud, maar juist meer voor ontwerpen, bouwen en testen – zaken waar we als opleiding Luchtvaarttechnologie op focussen.”

Dysfagie
Dysfagie is de medische benaming voor problemen met kauwen en/of slikken. Dysfagie is geen op zichzelf staande ziekte, maar een symptoom van een onderliggende aandoening, denk bijvoorbeeld aan verlamming na een hersenbloeding. Mensen die kauw- of slikproblemen hebben kunnen vaak lastig uit eten. Momenteel is er geen geschikt hulpmiddel op de markt om het eten voor te bereiden. Het hulpmiddel dat ontwikkeld is door de studenten zou een welkome oplossing kunnen zijn voor dit probleem. Je bestelt bijvoorbeeld in een restaurant hetzelfde als de andere gasten aan je tafel, stopt het in de machine. Deze maalt je eten fijn zodat je verder ongestoord kunt eten.

Hulpmiddel
Op deze manier kan het hulpmiddel  mensen met dysfagie helpen minder geïsoleerd te raken, zelfstandig actief te blijven en minder buiten de boot te vallen bij groepsinitiatieven zoals restaurantbezoek. Het bevordert op die manier inclusiviteit en dat is van grote waarde en zeer 'Inhollands'. Met inspiratie uit de natuur, hoe eten mensen en wat gebeurt er eigenlijk bij kauwen en slikken?, zijn er nieuwe oplossingen bedacht waarbij onder andere de viscositeit, dikstroperigheid, van het eten goed gemeten kan worden.

Ontwerpen en presenteren
De eerste ontwerpronde is afgerond en het ziet er veelbelovend uit. Op donderdag 4 juni hebben de studenten hun ontwerpvoorstel gepresenteerd via MS Teams aan onderzoeker Feike van der Leij en associate lector Biomimicry Mauro Gallo. De onderzoekers brachten het onderwerp in op een gezamenlijke bijeenkomst van de domeinen Techniek, Ontwerpen en Informatica en Agri, Food en Life Sciences. 

Teamprestatie
Onderzoeker Feike van der Leij is enthousiast: “Deze studenten zijn ver gekomen met het uitdenken van dit bijzondere hulpmiddel. Het moet wel nog verder uitgewerkt worden voordat het klaar is voor het defintieve ontwerp en om het in productie te brengen”. Docent Koen de Cock, die het team begeleidt, voegt toe: “Dit team is boven zichzelf uitgestegen. Het is een geloofwaardig ontwerp geworden, waarbij kritische onderdelen zoals de pomp nog wel verder uitgewerkt moeten worden. Dat is misschien iets voor een volgende groep studenten Werktuigbouwkunde.”

Advies
Docent Koen de Cock, onderzoeker Feike van der Leij en associate lector Mauro Gallo adviseren om het ontwerp van het hulpmiddel ook uit te werken in een mockup. Studenten van de opleiding Verpleegkunde zouden met deze mockup kunnen onderzoeken wat mensen met dysfagie er zelf van vinden. Studenten van de opleiding Werktuigbouwkunde kunnen aan de hand van het testen van een prototype voor de pomp onderzoeken of het concept haalbaar is. 

Meerjarenplan
Het ontwerp van een discreet hulpmiddel voor mensen met kauw- en slikproblemen gaat over meerdere jaren lopen, deze groep studenten heeft een uitstekend begin gemaakt. Er is een detailontwerp gemaakt van het hulpmiddel in Computer Aided Design (CAD) pakket SolidWorks uitgewerkt, zodat de principewerking en realiseerbaarheid duidelijk gemaakt kan worden. In de komende jaren komen vervolgstappen. De eerstvolgende stap in de realisatie van het hulpmiddel is het testen van de kritische componenten, dat zal een volgende groep studenten doen. Vervolgens komt er een prototype dat getest kan worden door mensen met kauw- en slikproblemen. Op basis van de uitkomst van die test kan het ontwerp verder verfijnd worden. De gedachte is ook hogescholen uit het buitenland erbij te betrekken, bijvoorbeeld in programma’s zoals AAL Europe.

Samen met het werkveld doet Inholland praktijkgericht onderzoek om nieuwe ideeën en technologieën te ontwikkelen en te implementeren. De opdrachten zijn met name geschikt voor studenten van technische opleidingen (uit ons domein Techniek, Ontwerpen & Informatica). Ook zijn er opdrachten die interessant zijn voor studenten van economische, groene opleidingen en zorgopleidingen (domeinen Business, Finance & Law, Agri, Food & Life Sciences, Gezondheid, Sport en Welzijn).

De actuele opdrachten komen voort uit twee actuele grote platforms waarin we onderzoek doen: TechValley en TerraTechnica. Voor veel studenten ook wel bekend van het stage-evenement Mix & Match Digital, waar zij via Instagram Live vragen konden stellen aan de mensen achter TechValley en TerraTechnica. 

TechValley
Ruim 35 Noord-Hollandse machinebouwers hebben zich verenigd in het netwerk TechValley. Zij hebben diverse uitdagingen voor je op het gebied van robotica, big data, smart industry en predictive maintenance. Werk mee aan oplossingen voor deze uitdagingen en help de machinebouwindustrie aan een blijvend leidende marktpositie in Nederland! Lees meer over TechValley. 

Ga naar de opdrachten!

TerraTechnica
Ondernemers, studenten, onderzoekers, provincie en gemeenten maken zich in het netwerk TerraTechnica sterk voor een duurzame wereld. TerraTechnica is hét expertise- en innovatieplatform van Nederland voor lokale energiesystemen. Werk mee aan de energietransitie en help ondernemers en overheden aan nog betere oplossingen voor hun uitdagingen. Hier krijg je de kans om ervaring en kennis op te doen in een breed netwerk door te werken aan interessante duurzame energieprojecten.

Ga naar de opdrachten!

In alle drie de projecten van TechValley gaat het over het helpen van gebruikers in de omgang met complexe machinerie door het ontsluiten van informatie, het geven van overzicht en inzicht en het verlagen van de leercurve. Gebruikers moeten primair met hun taak bezig zijn, niet met hun ‘gereedschap’. Na een aantal kleine opdrachten is het tijd voor het grote werk. “De studenten werken aan opdrachten van echte opdrachtgevers”, vertelt Nymphaea Notschaele, een van de docenten die de minor heeft begeleid. In eerste instantie vanuit het Citylab Haarlem, gevestigd in de Haarlemse Waarderpolder. “Toen dat niet meer mocht, zijn de studenten vanuit hun eigen locaties met elkaar aan de slag gegaan. Ik ben er trots op dat ze zich snel hebben weten aan te passen en de projecten professioneel hebben afgerond.”

Veilige bediening
De studenten volgen een vaste werkwijze. Van dataverzameling en het benoemen van de hoofd- en deelvragen tot een experience map en het definiëren van persona’s. Vervolgens worden de verschillende ideeën uitgewerkt in de ideation-fase en verwerkt in een prototype. “We hebben veel contact gehad met onze opdrachtgever. De dag na de kick-off zijn we op bezoek geweest in Wieringerwerf”, vertelt student Lennart die samen met Rohan, Bob en Mats de snijmachine van HGG onder de loep nam. “Onze opdracht was het om de user interface van de RPC1200 aan te passen zodat de operators meer ondersteuning ondervonden bij het nemen van beslissingen en het uitvoeren van acties en zo de machine veilig en foutloos kunnen bedienen.”

Meer contrast
Joey Beukema van HGG is tevreden met het eindresultaat. “Het is zeer professioneel en van hoge kwaliteit. Tussendoor hebben ze duidelijke voorstellen gepresenteerd. Onze feedback daarop hebben ze goed verwerkt. Sterker nog, waar mogelijk kwamen ze met alternatieven. Ja, deze mannen waren heel communicatief en proactief.” Zijn collega Mike Jongejan kan dat alleen maar beamen. “De hele user interface is simpeler geworden. De stappen die de operators moeten volgen zijn heel duidelijk. Wat mij ook aanspreekt, is dat ze met het gebruik van kleur het contrast hebben vergroot. En door het gebruik van onze huisstijl lijkt dit ontwerp op onze andere producten.”

Boerenverstand
De prioriteit van de directeur van JOZ, producent van mestrobots, lag sinds de corona-uitbraak bij de bedrijfsvoering. “Daarom hebben we, met zijn toestemming, direct contact gelegd met de dealer en een van de boeren die de mestrobot gebruikt.” Een slimme zet van studenten Djordi, Marco, Thijs en Thomas. Net zo slim als het prototype dat ze online presenteren, want dat ziet er volgens docent Eef Stavenuiter goed uit: "Een belangrijke doelstelling was het om de brei aan data die de mestrobots produceren te vertalen in een user interface waarbij veehouders en dealers duidelijker inzicht hebben in de status van hun door hen gebruikte of geleverde robots. Met jullie voorstel kan de veehouder nu zelf  besluiten om bepaalde kleine reparaties te doen aan zijn robot. Zo is de robot snel weer productief. Onder het kopje predictive maintanance kan ook de dealer nu vooraf bij de klant aangeven dat bepaalde onderdelen van de robot aan vervanging toe zijn. De vormgeving van jullie app ondersteunt daarnaast ook nog eens de logica van de gebruikersinterface. Prima gedaan zo." De presentatie is overigens opgenomen zodat de directeur deze op een later tijdstip kan terugkijken.

Gelijk gebruiken
Van snijmachines via mestrobots naar verpakkingsmachines. De derde groep, bestaande uit René, Job, Wilmar en Silvan, heeft te maken met meerdere gebruikers: operator, chef en technicus. “De operators zijn vaak onervaren, minder geschoold of seizoensarbeider. Zij moeten in korte tijd een complexe machine adequaat leren bedienen." Joost Breed van JASA, de producent van de verpakkingsmachine, is dan ook blij verrast dat het de studenten - met kleuren, symbolen en waarschuwingen - gelukt is iedereen de machine te laten bedienen. “Veel van onze operators spreken de taal niet. Door te kiezen voor icoontjes hoeven we geen teksten te vertalen. Wat ik ook fijn vind, is dat als er ergens een probleem is, bijvoorbeeld verpakkingsmateriaal dat bijgevuld moet worden, dit bovenaan je scherm komt te staan. Zo weet je gelijk waar je prioriteit ligt.” Zijn collega Marleen Bakker-Snoek vindt het daarnaast handig dat deze error-meldingen in een afwijkende kleur zijn weergegeven. “Ook hoe je het probleem vervolgens oplost staat stap voor stap vermeld. Ondanks dat het gaat om veel parameters is het helder, overzichtelijk.” Als het aan Joost en Marleen ligt, wordt deze user interface gelijk in gebruik genomen. Een groter compliment dan dat kan je als student niet krijgen.

Wie denkt dat klimaatverandering een probleem is van de laatste paar jaren, zou eens in gesprek moeten gaan met lector Olson. Al sinds de jaren ’90 houdt zij zich bezig met dit onderwerp. En dan vooral met de oplossingen hiervoor. “In New York studeerde ik werktuigbouwkunde. Als afstudeerproject richtte ik me op de ontwikkeling van een systeem van zonnepanelen met een elektrolyser, waterstofopslag en een brandstofcel. Daarmee kun je waterstof maken dat als energieopslag kan dienen.” Daarmee had Olson meteen de twee onderwerpen te pakken waarin zij zich tot nu in Nederland verder zou specialiseren: zonne-energie en waterstof.

Grootste issue van deze tijd
Olson is zich al heel lang bewust van het belang van duurzame energie. “Het is het grootste issue van deze tijd. Al in 1896 kwam de eerste berekening van hoe CO₂ door menselijke activiteiten zal zorgen voor de opwarming van de aarde. Na bijna honderd jaar was de wetenschap daar heel duidelijk over. Het Intergovernmental Panel on Climate Change werd eind jaren ’80 opgericht en publiceerde in 1990 het eerste rapport dat de opwarming echt documenteerde. Tegelijkertijd kwam er een pr-campagne vanuit de Amerikaanse industrie om de wetenschap achter klimaatverandering en de ernst ervan in twijfel te trekken en zelfs te ontkennen. Helaas zijn de maatregelen om met fossiele brandstoffen te stoppen vertraagd, waardoor de effecten van klimaatverandering overal op de wereld merkbaar zijn. Van de recente overstromingen in Venetië en Groot-Brittannië tot de orkanen en tyfonen in de Caraïben en Azië en de droogte- en hitterecords in Nederland. Zee-ijs en permafrost verdwijnen sneller dan we dachten. Het is nu echt noodzakelijk om een systeem te bouwen waarmee we CO₂-uitstoot stoppen.”

Technisch en sociaaleconomisch onderzoek
Olson wil als lector het huidige energiesysteem kritisch analyseren en duurzame oplossingen onderzoeken. “Hoe kunnen we de toepassing van waterstof optimaliseren als middel om energie op te slaan? Hoe maken we onze energievoorziening stabieler en beter weerbaar tegen weersextremen? Tijdens hete zomers zijn traditionele energiecentrales kwetsbaar omdat er dan een tekort dreigt aan koelwater. Hoe gaan we hiermee om?” Volgens Olson vormen hybride energiesystemen met wind- en zonne-energie en kleinschalige energienetten potentieel een solide basis. “Over de hele wereld bedenken mensen interessante manieren om duurzame energiesystemen te ontwikkelen en met elkaar te verbinden. Technisch kan er al veel, maar wat zijn de sociaaleconomische mogelijkheden? De kosten van wind en zonne-energie zijn de laatste decennia flink omlaag gegaan. Hetzelfde geldt voor energieopslag in batterijen. We kunnen nu serieus werk maken van hernieuwbare energie op de schaal van terawatts. De studenten van vandaag kunnen aan de slag met de enorme transitie van onze energie-infrastructuur. Het is een heel interessante tijd om engineer te worden.”

Beginner’s mind
Olson ziet ernaar uit om met de studenten van Inholland samen te werken. “De energietransitie vereist sectoroverstijgende oplossingen. We staan midden in een maatschappelijke verandering en daarvoor is creativiteit nodig vanuit alle domeinen. Ik moedig studenten en ervaren experts aan om met een beginner’s mind, een frisse blik, naar de vraagstukken van nu te kijken. Wees open, laat je inspireren en probeer nieuwe dingen uit. Zo komen we tot interessante oplossingen om Nederland te verduurzamen.”

Lector Ander de Keijzer zet meteen één ding recht: hij is geen lector in ‘big data’. “Met dat containerbegrip heb ik niet zo veel. Het gaat mij niet om het feit dat er veel data is. Interessanter is om na te gaan wat je ermee kunt. Ik praat daarom liever over datascience. Hoe kun je uit data snel de goede informatie halen die voor ons persoonlijk bestaan en voor de maatschappij nuttig is?” Met ouderwetse technieken om gegevens te verwerken gaan we het volgens De Keijzer niet redden. “In wezen gebruiken we nog steeds het principe van de relationele database, bedacht in 1970 door de Britse informaticus Edgar Codd. De kern ervan bestaat uit tabellen met rijen en kolommen. Maar daarmee is de exponentiële groei van data niet behapbaar.”

Per definitie multidisciplinair
De Keijzer gaat de stortvloed aan data in twee stappen te lijf. “Eén is het beheren van data. Hoe sla je dat op een slimme manier op zodat je er ook snel bij kunt komen en er iets mee kunt? Punt twee gaat om het verwerken van data. Hoe maak je er binnen afzienbare tijd bruikbare informatie van? Fijn van mijn rol als lector is dat dit vraagstuk niet puur theoretisch is. Bij een hogeschool als Inholland mag ik me ook richten op de toepasbaarheid. Dit hoort ook bij mijn werk als datascientist. Aan data op zich heb je niet zo veel. Het krijgt pas betekenis in een bepaalde context, in een ander vakgebied. Mijn werk is daarmee per definitie multidisciplinair.”

Voor agrifood en gezondheidszorg
Bij Inholland zoekt De Keijzer de meerwaarde van data op het gebied van agrifood en gezondheidszorg. “In beide sectoren liggen veel kansen. Met data kun je in de landbouw bijvoorbeeld veel efficiënter omgaan met grond en daarop beter de gewaskeuze afstemmen. In de zorg kun je patiënten met behulp van sensoren heel goed monitoren zonder dat daar altijd een arts bij aanwezig moet zijn. Het zijn zomaar twee voorbeelden waar we meteen mee aan de slag kunnen. Kijk naar de landelijke staking op 20 november van het ziekenhuispersoneel. Zij klagen terecht over de werkdruk. Door op basis van data meer informatie over patiënten op te halen, nemen we personeel werk uit handen. Let op: ik heb het niet over het overnemen van werk. IT moet altijd dienend zijn, ons helpen. En digitalisering kan de zorg ook verbeteren. Sommige ziekteverschijnselen zijn bijvoorbeeld zo subtiel dat technologie ze beter kan detecteren dan een arts. Als daarmee progressieve ziekten kunnen worden opgespoord, kunnen we eerder interveniëren wat de kwaliteit van ons leven verbetert.”

Vooral leuk
De Keijzer kan eenvoudig betogen wat het maatschappelijk belang is van zijn werk als datascientist. “Maar studenten wil ik vooral meegeven hoe leuk mijn vakgebied is. Natuurlijk, datascience kan best lastig zijn. Het grenst aan wiskunde en daar schrikken sommige mensen bij voorbaat al van. Maar ik weet van mijn tijd als student dat de moeilijkste vakken uiteindelijk vaak ook de interessantste waren. En laten we eerlijk zijn: data beïnvloedt ons dagelijks leven. Je zoek- en klikgedrag op websites en social media: je laat continu digitale sporen na. Het is goed om je daar bewust van te zijn en hier iets meer van te weten.”

Het eerste jaarevent van TechValley Noord-Holland, het netwerk van 35 mkb-maakbedrijven, kende een mooie vuurdoop bij Hogeschool Inholland Alkmaar. De conclusie na afloop was algemeen: hier wordt gewerkt aan ambitieuze innovatieprojecten!

Richard Oerlemans, directeur Hogeschool Inholland Alkmaar en verantwoordelijk voor het Domein Techniek, Ontwerp en Informatica (TOI), trapte af. “Technologische en maatschappelijke ontwikkelingen gaan zo snel, dat wij enorm uitgedaagd worden om de aansluiting te behouden. Dat kunnen we niet alleen. Samen met partijen uit het werkveld willen wij onze studenten, de professionals van morgen, meegeven om zich zowel vakinhoudelijk te ontwikkelen als op de manier waarop je werkt en samenwerkt.”

Managen van het toeval
Ontwikkelingsbedrijf NHN is penvoerder van dit project dat mede is gefinancierd door de Europese Unie en het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling en Provincie Noord-Holland. Thijs Pennink, directeur NHN, noemde zijn rol ‘managen van het toeval’. “Mensen bij elkaar brengen en kijken wat daaruit voortkomt; dat kan helemaal niks opleveren, maar het kan ook leiden tot heel mooie innovaties en samenwerkingsverbanden. Ondernemers die iets willen, een onderwijsinstelling die zich goed wil positioneren in de regio, en brancheorganisaties die ambities uitspreken: zij zijn voor ons een mooie basis om in beweging te komen.”

Thijs en JASA
Thijs Bouwes, derdejaarsstudent Technische Informatica, loopt stage op de R&D-afdeling van JASA Packaging Solutions. “Bij JASA werk ik aan een vision oplossing, waarbij een camera controles uitvoert op de producten die verwerkt worden in de machine. In dit geval een folierol waarvan de positie weleens verschuift. Ook kan de folie slippen over de aandrijving. Met de camera willen we detecteren of we moeten bijsturen voor een vlotter proces met minder storingen.” Thijs vindt het heel leerzaam dat hij dit werk naast zijn studie kan doen. “Op school leer je veel, maar in het bedrijfsleven krijg je van 9 tot 5 te zien wat er gebeurt. Het levert behalve studiepunten vooral kennis op, voor mijzelf en het bedrijf. De lessen die ik de afgelopen twee jaar bij Inholland heb gehad, kan ik gebruiken om mijn onderzoek goed af te ronden. Ik moet onderzoeksplannen inleveren en een plan van aanpak. Tussendoor zijn er toetsingsmomenten en is er overleg met mijn stagebegeleider. Ik wissel ook ervaringen uit met andere stagiaires. We doen allemaal onderzoek naar iets anders, het is interessant om te horen hoe anderen dat aanpakken.”

Baanbrekend innoveren
Ook JASA is enthousiast. “Wij willen baanbrekend innoveren”, zegt mede-eigenaar Eduard de Haan. “Daarbij is het handig om ook kennisgebieden die we niet hebben uit te wisselen of binnen te halen. Dat kan bijvoorbeeld met studenten. Zonder iemand als Thijs zouden we eigenlijk niet kunnen doen wat we zouden willen. Hij levert een serieuze bijdrage.” Rob Wilbers, software engineer: “Het is hartstikke leuk om te zien dat de studenten van nu met een andere blik, vanuit de moderne technologie, de zaken bekijken. Dat houdt ons scherp. Wij hebben de ervaring, studenten zoals Thijs zorgen voor nieuwe impulsen.” De Haan: “De afgelopen drie jaar groeiden we met 72% en hebben we bijna veertig mensen aangenomen. We investeren vijfmaal zoveel in opleidingen als drie jaar geleden, er zijn volop doorgroeimogelijkheden.” De boodschap aan Inholland is duidelijk: blijf zorgen voor voldoende enthousiaste studenten, want al deze innovatieve bedrijven zitten boordevol ambitie!

Futureproof
In totaal presenteerden bedrijven en studenten tien innovatieprojecten. De Smart Industry thema’s Data, Robotica & Vision, Predictive Maintenance en Smart Verdienmodellen vormen in de projecten de rode draad. Door slim verbinden van onderzoek en onderwijs aan concrete innovatievraagstukken van regionale maakbedrijven, ontstaat voor Hogeschool Inholland Alkmaar een unieke mogelijkheid om praktijkonderwijs verder vorm te geven, met name binnen het Domein TOI. Door de krachten te bundelen en te innoveren in TechValley, kunnen deze bedrijven hun producten, processen en diensten futureproof maken. Er lopen dertig studenten stage, vanaf februari 2020 staan alweer twintig nieuwe studenten klaar.

De winnaars zijn donderdag 14 november bekendgemaakt in Nieuwegein tijdens het congres van regieorgaan SIA, de hbo-tak van wetenschapsfinancier NWO. Het project HiPerGreen (High Performance Greenhouse Farming) buigt zich over de vraag hoe siertelers met autonoom vliegende drones hun gewasopbrengst kunnen verbeteren. Onder leiding van Cock Heemskerk, lector Robotica bij Hogeschool Inholland, heeft de afgelopen twee jaar een team van onderzoekers en bedrijven samengewerkt om de verschillende deskundigheidsgebieden te dekken, van glastuinders tot partners die gespecialiseerd zijn in drone-technologieën en multispectrale beeldvorming.

‘Relevantie voor de praktijk is evident’​
“Wij zijn erg enthousiast over de betrokkenheid van zoveel verschillende disciplines in dit onderzoek”, aldus het juryrapport van de RAAK Award. “Vanaf de start zijn onderzoekers, studenten en docenten vanuit de groene, technische en businessopleidingen betrokken. Dit vraagt flexibiliteit van de deelnemers, maar zorgt ook dat direct is nagedacht over een afzetmarkt en een businesscase. Bij de betrokken bedrijven zijn de eerste prototypes zo snel mogelijk getest. Na twee jaar was er een minimal viable product en inmiddels is er een start-up die de techniek op de markt brengt. De relevantie voor de praktijk is evident, en ook het onderwijs profiteert.”

Nieuwe batterij
Vol trots neemt Cock Heemskerk de derde prijs in ontvangst. “Ik ben pas drie jaar lector, dit is mijn eerste project. En dan gelijk zo’n mooie prijs winnen, dat is toch geweldig!” Een bestemming voor het prijzengeld van € 2.500,- heeft hij ook al. “Helemaal opgeladen kan de drone ongeveer 20 minuten vliegen, daarna moet de batterij worden opgeladen in het docking station. Met een extra batterij kun je de drone veel langer door laten vliegen. Nou, die batterij kunnen we met dit geld aanschaffen. En een groep studenten gaat de komende periode onderzoek doen naar hoe de batterij automatisch verwisseld kan worden. Dan kan de drone, zonder tussenkomst van de mens, door blijven vliegen.”

Multidisciplinair project
De betrokken onderzoekers en docenten komen uit drie verschillende domeinen (Agri Food Life Sciences, Business Finance en Law, en Techniek, Ontwerpen en Informatica) en vier verschillende locaties (Delft, Haarlem, Diemen en Alkmaar). De WUR (Wageningen) ondersteunt het project met wetenschappelijk advies. Er zijn meer dan 60 studenten bij het project betrokken geweest via curriculumoefeningen, stages en afstudeeropdrachten. Meer dan 20 docenten en onderzoekers hebben geholpen bij het begeleiden, brainstormen en onderzoeken.

Als winnaar van de derde prijs ontvangt HiPerGreen 2.500 euro aan prijzengeld, te besteden binnen te context van het project. De RAAK Award biedt toonaangevend praktijkgericht onderzoek van hogescholen een podium. Met de prijs wil het regieorgaan de bekendheid en kwaliteit van het onderzoek aan hogescholen verhogen.

Meer informatie over HiPerGreen vind je op de projectpagina.

Meten is echt weten
De setting waarin dit plaatsvond, was de moderne loods van loonbedrijf Sturm-Jacobs in Wieringerwerf. Tussen de John Deere-tractors op rupsen, stapels met tractorbanden én uit de kluiten gewassen drones. Eigenaar Pim Sturm, zelf voorloper in het verzamelen, analyseren en gebruiken van data binnen de landbouw, heette de zo’n 200 bezoekers welkom. “Hoe suf het ook klinkt; meten is echt weten. Door data te analyseren, kunnen wij anticiperen op wat er op het land moet gebeuren. Stel je een akker voor met gewassen. Als er een gedeelte is waar geen onkruid groeit, dan hoef je daar toch niet te spuiten? Dat maak je inzichtelijk via dataverzameling.”

Data sleutel om te komen tot duurzame oplossingen
Het gebruik van big data is niet meer weg te denken uit onze maatschappij, dus ook niet uit de agrarische sector. Het slim combineren en analyseren van data is een van de belangrijke sleutels om te komen tot duurzame oplossingen en systemen. Jeroen Noot, programmamanager bij GreenPort Noord-Holland Noord: “De sector heeft pas een gezonde, duurzame en economische toekomst als we op een nuttige en verantwoorde wijze data en techniek inzetten. Hiervoor moeten we de meest actuele kennis en vaardigheden vergaren. En vier weten meer dan één: in Greenport NHN bundelen daarom de vier O’s - ondernemers, overheid, onderwijs en onderzoek - hun krachten.”

Stimuleren en toepassen van hightech- en dataoplossingen
In de GreenPort Smart Farming Deal NHN verbinden partners uit die vier O’s zich aan het stimuleren van de ontwikkeling en toepassing van hightech- en dataoplossingen voor de agrarische sector in Noord-Holland Noord. Onder meer door onderzoek, kennisdeling en koppelingen tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt. Denk aan de aanschaf van drones als oefenmateriaal in het onderwijs zodat de medewerker van de toekomst met de juiste skills op de arbeidsmarkt komt. Ook meer onderzoek naar data die het gebruik van water, bodem en energie kan optimaliseren, is door de samenwerking mogelijk. De partners dragen met hun onderzoeken bij aan het profilerende thema van Hogeschool Inholland ‘Werken aan duurzame oplossingen’.

Cross-overs tussen onderwijs, onderzoek en werkveld
Namens Hogeschool Inholland zette Katrin Tazelaar haar handtekening onder de deal. Zij is hoofd van de onderzoeksgroep Research and Innovation Centre Techniek, Ontwerpen en Informatica. “Vanuit Inholland leggen we de focus op een duurzame, creatieve en gezonde samenleving. Met deze deal brengen we techniek, data en kennis bij elkaar. Zonder de inzet van ‘grijs’ - de techniek, data, sensoren, robotisering - is er bijna geen oplossing voor een ‘groen’ vraagstuk meer mogelijk. Zoals hoe blijven we iedereen in megacities van voedsel voorzien? Via deze cross-overs kunnen we bijvoorbeeld zorgen voor het duurzamer produceren van voedsel.”

Testen in de praktijk
Ook lector Robotica Cock Heemskerk van Inholland ziet toekomst in de samenwerkingsdeal. ”Goed onderwijs en onderzoek hebben baat bij het betrekken van het werkveld. Je kunt een mogelijke oplossing namelijk alleen testen als je de stap naar de praktijk kunt zetten.” Bijvoorbeeld bij het onderzoek HiperGreen van Cock Heemskerk is het van belang om data te vergaren in kassen om daarna te kunnen analyseren. En daarbij antwoord te gaan vinden op zijn centrale onderzoekvraag: hoe kunnen we met autonoom vliegende drones de gewasopbrengst in de sierteelt verbeteren?

De invloed van data en kunstmatige intelligentie op businessmodellen
Naast het tekenen van de Smart Farming Deal kende de bijeenkomst ook meerdere sprekers. Hoogleraar Data-Driven Business Innovation Frans Feldberg nam de aanwezigen in de loods mee in de wereld van data en kunstmatige intelligentie. “Data zijn een prachtige bron voor innovatie. Ze kunnen bestaande businessprocessen verbeteren, bijvoorbeeld door te voorspellen wanneer een dorsmachine na een bepaald gebruik aan vervanging toe is. Maar ze kunnen ook de basis zijn voor nieuwe verdienmodellen.” Feldberg haalt het voorbeeld van Über aan: “Het grootste taxibedrijf van de wereld heeft zelf geen taxi’s. Is het dan wellicht de toekomst dat ’s werelds grootste teler zelf geen gewassen meer teelt?”

Partners in de Smart Farming Deal
De Greenport Smart Farming Deal NHN is op 5 november gesloten door Provincie Noord-Holland, De kop Werkt!, Match 2020, LTO Noord, Koninklijke Algemeene Vereeniging voor Bloembollencultuur (KAVB), Rabobank, Data Science Alkmaar, Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord, Hogeschool Inholland, Clusius College, Loonbedrijf Sturm-Jacobs, Proeftuin Zwaagdijk, Vollegrondsgroente.net, NLG Holland, Wageningen University & Research, Amsterdam Green Campus, Aeres Hogeschool en GreenPort Noord-Holland Noord.

Meer informatie:

• Project HiPerGreen
• 'Tomaten kweken met behulp van computers, kan dat echt?' 
• smartfarmingnhn.nl

Het project High Performance Greenhouse Farming buigt zich over de vraag hoe siertelers met autonoom vliegende drones hun gewasopbrengst kunnen verbeteren. Onder leiding van Cock Heemskerk, lector Robotica bij Hogeschool Inholland, heeft de afgelopen twee jaar een team van onderzoekers en bedrijven samengewerkt om de verschillende deskundigheidsgebieden te dekken, van glastuinders tot partners die gespecialiseerd zijn in drone-technologieën en multi spectrale beeldvorming.

De onderzoekpartners komen uit acht verschillende onderzoeksgroepen van Inholland, uit drie verschillende domeinen (Agri Food Life Sciences, Business Finance en Law, en Technology, Design and Computer Science) en vier verschillende locaties (Delft, Haarlem, Diemen en Alkmaar). De WUR (Wageningen) ondersteunt het project met wetenschappelijk advies. Er zijn meer dan 60 studenten bij het project betrokken geweest via curriculumoefeningen, stages en afstudeeropdrachten. Meer dan 20 docenten en onderzoekers hebben geholpen bij het begeleiden, brainstormen en onderzoeken.

Stem je ook?
Op 14 november tijdens het SIA-congres worden alle winnaars bekend gemaakt. Naast de juryprijzen kent de RAAK-award ook een Publieksprijs. Stemmen kan via de pagina Stem voor Publieksprijs of via de Facebookpagina RAAK-award óf tijdens het congres zelf.

De RAAK Award biedt toonaangevend praktijkgericht onderzoek van hogescholen een podium. Met de prijs wil het regieorgaan de bekendheid en kwaliteit van het onderzoek aan hogescholen verhogen.

Het mkb staat voor de uitdaging kennis en ervaring op te doen met automatiseringsoplossingen en nieuwe inspectietechnologieën in te voeren. Alleen zo kunnen bedrijven in de groeiende behoefte aan composietenreparaties voorzien. Doelstelling van FIXAR (Future Improvements for Composites Sustainable Automated Repair) is dan ook om met praktijkgericht onderzoek geautomatiseerde composietenreparaties te ontwikkelen die technisch en economisch haalbaar zijn. Inholland Composites, waaronder ook de onderzoekslijn Composiet, werkt samen met een aantal kennisinstituten en mkb-partners om dit doel te bereiken.

Luchtvaart- en windenergiesector bundelen krachten
Het project bestaat uit vier deelonderzoeken, gericht op hulpmiddelen voor geautomatiseerde reparaties, inspectie en validatie, materiaalonderzoek en opleiding van medewerkers in het mkb. De focus ligt op luchtvaart en windenergie. Juist deze twee sectoren zijn vertrouwd met lichtgewicht constructies en vezelversterkte polymeren en kunnen kennis uitwisselen om baanbrekende kansen te creëren voor innovatie. In het project spelen technieken als augmented reality een belangrijke rol. Ook de inzet van drones en andere robottechnieken staat centraal. 

“In de luchtvaart vervangen maatschappijen momenteel hun bestaande vloten door nieuwe vliegtuigen zoals de B787 en A350 die voor meer dan de helft uit composieten bestaan”, legt Antoine Gerritse, opleidingsmanager Luchtvaarttechnologie, uit. “Maar wat te doen als deze toestellen door de bliksem of vogel getroffen worden en reparatie nodig hebben? De huidige manieren van onderhoud, reparatie en revisie zijn vaak niet snel genoeg of gedateerd. Het is daarom hoog tijd om naar nieuwe manieren te zoeken om beschadigde composieten te repareren.”

Praktijkgericht onderzoek op de werkvloer
Een deel van het onderzoek zal zich op de werkvloer afspelen, zodat deelnemende bedrijven direct kunnen profiteren van de resultaten van het onderzoek. Ook komen stage- en afstudeerplekken beschikbaar voor studenten van de deelnemende hogescholen. De projectresultaten en bevindingen worden ook gebruikt om nieuw ‘duurzaam’ onderwijsmateriaal te realiseren voor opleidingen Luchtvaarttechnologie, Werktuigbouwkunde en Technische Informatica. Het project FIXAR heeft bovendien een blijvende impact op de beroepspraktijk, omdat mkb’ers dankzij het project hun kennis van reparatieprocessen op een hoger niveau kunnen brengen. 

De onderzoeksvraag is ontwikkeld dankzij een succesvolle subsidieaanvraag bij het SIA-RAAK MKB-programma. Betrokken in de samenwerking zijn windenergie- en ruimtevaartbedrijven SPECTO Aerospace, Fusion Engineering, KVE Composites, Colosso Engineering, Pontis Engineering, Schatmaker en Carbon Racing. Ook is een adviesraad samengesteld met daarin vertegenwoordigd de Koninklijke Luchtmacht, KLM, Fokker GKN, het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum, TU Delft, Field lab Zephyros, de Hanzehogeschool en LM Windpower.

Neem voor meer informatie contact op met Arnold Koetje (+31 6 105 126 76, arnold.koetje@inholland.nl) of Rogier Nijssen (+31 6 543 526 54, rogier.nijssen@inholland.nl).

Leestijd: +- 1 minuut.

Texel moet duurzamer worden
In 2020 wil Texel 100% zelfvoorzienend zijn. Een groep van 38 studenten van verschillende opleidingen van de Inholland-locaties Rotterdam, Delft, Haarlem en Alkmaar werkte in maart een week lang aan creatieve plannen om Texel duurzamer te maken. Aan het eind van de week kregen ze de kans om hun out-of-the-box ideeën te pitchen aan ondernemers en de gemeente. En met succes!

In deze Podcast special staat samenwerking centraal
In vijf verschillende groepen werkten studenten van de opleidingen Tourism Management, Landscape & Environment Management, Luchtvaarttechnologie, Creative Business, Bouwkunde en Technische Bedrijfskunde intensief samen. “Een unieke samenwerking”, zo geven de betrokkenen van het project aan. Hoe kijken ze terug op de week van Planet Texel?

Associate lector Fred Gardner en projectleider Jos van Dam vertellen over het ontstaan van Planet Texel. Studenten Nienke, Daan en Wessel laten hun licht schijnen over de samenwerking tussen meerdere opleidingen. Docent Ted van der Klaauw deelt zijn ervaringen. En Texelaars Pepijn Lyklema en wethouder Hennie Huisman kijken naar de toekomst van een zelfvoorzienend Texel.

Luister nu onze Podcast special!

Liever terugkijken?
Studenten van de opleiding Creative Business hebben een sfeervideo gemaakt van deze week. Bekijk de video hieronder. 

HiPerGreen richt zich op de ontwikkeling van nieuwe hightech toepassingen voor monitoring van siergewassen met behulp van drones. Ziektes kunnen met de drones van ADI in een vroeg stadium gedetecteerd worden. Dat is precies de toegevoegde waarde van de drones in de kassen, vertelt Sheelagh Bouvier die in het HiPerGreen-project onderzoek doet naar marketing. “We registreren de ziekten beter dan een ‘expert human’, het menselijk oog dus.” Zeker bij de orchidee is deze ziektedetectie erg belangrijk, legt Cock Heemskerk, lector Robotica bij Inholland, uit. “Een schimmelinfectie kan 20 procent van de populatie vernietigen. Maar het detecteren van de schimmels is niet zo makkelijk. We hebben vijf verschillende technologieën getest. Maar uiteindelijk bleek visual determination toch het beste.”

Liefde voor de drone
Will Simmonds is één van de oprichters en CEO van ADI. Hij vertelt dat het project begon met de liefde van vier studenten Aeronautical Engineering voor de drone. “We hadden in het begin alleen het idee om iets met drones in kassen te doen, omdat we graag met drones wilden vliegen. Omdat we doorgezet hebben, vonden we een toepassing in het detecteren van ziektes bij hortensia’s.” Het idee van de studenten werd door Inholland in 2016 beloond met de Wij Inholland-award. Lucien Fesselet, oprichter en Chief Technical Officer (CTO) van ADI, omschrijft het leerproces in het HiPerGreen-project als een weg van pieken en dalen. “Het is best lastig om af en toe stil te staan bij het succes. Ik zie het vooral als een proces waarbij we af en toe in de mist zitten omdat we het niet meer weten.”

Netwerk
Inmiddels is ADI een volwassen bedrijf en is het HiPerGreen-project afgerond. ADI heeft 12 mensen in dienst en heeft meer dan 400.000 euro binnengehaald in de vorm van een zachte lening van de Rabobank en een subsidie van NWO. Simmonds: “We kunnen nu 16 maanden vooruit met ons bedrijf zonder dat we een gedeelte van ons bedrijf hebben hoeven weggeven. Daarnaast hopen we dat telers in ons bedrijf willen investeren.” Inholland staat nog steeds achter het project en ADI en helpt de startup waar nodig, vertelt Simmonds. “Een belangrijk voordeel van de hogeschool is het netwerk. Hans Ligtenberg, voormalig (internationaal) docent van de Inholland-opleiding Tuinbouw & Agribusiness, kent iedereen hier in het Westland. Daar hebben we dankbaar gebruik van gemaakt. Hij is als strategisch adviseur bij ons bedrijf betrokken.”

Duurzaamheid
Ziektes kunnen door de monitoring van de gewassen in een vroegtijdig stadium worden herkend en de toepassing van grondstoffen, bestrijdingsmiddelen en reguleerbare omgevingsfactoren kan worden afgestemd op de ideale groeiomstandigheden. Daarmee is HiPerGreen ook een duurzaam project, meent Tom Kearney-Mitchell, biologisch onderzoeker in het HiPerGreen-project. “We kunnen hierdoor het gebruik van insecticiden behoorlijk reduceren. En doordat je meer data verzamelt kun je ook preciezer en dus zuiniger omspringen met licht- en warmtebronnen.”

Multidisciplinair samenwerken
Op technisch, economisch en biologisch vlak heeft het project bijzondere resultaten opgeleverd. Daarnaast is het volgens Heemskerk een belangrijk succes dat het is gelukt om in dit project met 60 studenten en twaalf docenten van drie verschillende domeinen (Agri Food Life Sciences, Business Finance en Law, Techniek, Ontwerpen en Informatica) samen te werken. “Dat is niet vanzelfsprekend. Het is continu zoeken naar de beste matches, want niet alle onderzoekers hebben in dezelfde periode tijd voor een dergelijk onderzoek. Bij de ene studie is juist in het laatste trimester tijd voor stage of onderzoek terwijl de andere studie dat in het eerste trimester heeft.”

De Nederlandse bloementeelt is wereldwijd toonaangevend en haar producten, kennis en vaardigheden zijn belangrijke exportproducten. Broeikaskwekers hebben echter weinig controle over de groeiomstandigheden van hun gewassen in de kas op individueel plantniveau. Het doel van het HiPerGreen-project is om eigenaren van kassen nieuwe methoden te bieden om de gewasgroeicondities in hun kas op fabrieksniveau te bewaken. En om gebieden met afwijkingen nauwkeurig aan te wijzen en om tegenmaatregelen aan te bevelen. De drone neemt de teler veel werk uit handen. Dat levert de teler uiteindelijk een kostenbesparing op.

Onder leiding van Inholland-lector Robotica Cock Heemskerk, hebben onderzoekers en bedrijven twee jaar samengewerkt. Hierbij gaat het om expertise van glastuinders tot partners die gespecialiseerd zijn in drone-technologieën en multispectrale beeldvorming. De Inholland-onderzoekers komen uit verschillende vakgebieden op het gebied van economie, financiën, voedsel, agri, tuinbouw en techniek. Universiteit Wageningen (WUR) ondersteunt het project met wetenschappelijk advies. Er zijn meer dan zestig studenten bij het project betrokken geweest via curriculumoefeningen, stages en afstudeeropdrachten. Ruim twintig docenten en onderzoekers hebben geholpen bij het begeleiden, brainstormen en het onderzoek.

Genomineerd voor RAAK Award.
Het project wordt gefinancierd via het SIA-RAAK, MKB-programma, gericht op het ontwikkelen van kennis voor de industrie via onderwijsinstellingen. Inmiddels is het project HiPerGreen uit 24 voorstellen genomineerd als één van de zes kanshebbers op de RAAK Award 2019. Ook maakt het project kans op de Publieksprijs. Wil je HiPerGreen hiervoor nomineren? Doe dit direct via de pagina Stem voor Publieksprijs of via de Facebookpagina RAAK-award.

George Spyropoulos, student Agricultural Technology HiPerGreen:

“The HiPerGreen project gave me the opportunity to use my photography, as well as my drone piloting skills to be a true agritech technician. I used my photography skills to tune our white balance, ISO and other camera settings to ensure the images were of a high quality. My knowledge of editing photography came in very useful with highlighting problems in the plants."

Startup ADI
Applied Drone Innovations (ADI) is een startup voortkomend uit het HiPerGreen project, opgericht door het oorspronkelijke team studenten dat op het idee kwam om drones in de kas te laten scouten. Hun missie is om de uitkomst van het HiPerGreen-project verder te ontwikkelen zodat alle telers van deze high tech innovatie kunnen profiteren. Ook zijn inmiddels al verkennende onderzoeken gestart voor toepassingsmogelijkheden van het concept in andere marktsectoren.

Team Apollo Delft deed begin juli mee met de Shell Eco-marathon Europa in Londen. Het team van Inholland Composites doet al jaren mee aan deze marathon, een van de meest uitdagende studentenwedstrijden op het gebied van innovatie, technologie en duurzaamheid. “Een geweldige ervaring!”

De uitdaging tijdens de race is om door middel van technische innovaties zo zuinig en zo ver mogelijk te rijden in een zelfgemaakt voertuig. Op het equivalent van 1 kWh óf 1 liter brandstof. Het huidige record staat op 3.771 km, wat ongeveer gelijk staat aan de afstand van Amsterdam naar Rome en terug. In totaal deden ruim 140 Europese teams uit 28 landen mee aan de wedstrijd, waarvan acht Nederlandse teams.

Voor het Delftse team liep de marathon niet helemaal volgens de verwachtingen. De pogingen om de Apollo op een mooie race te laten rijden strandden wegens technische problemen, vertelt student Luchtvaarttechnologie Bernard Snaauw in de aftermovie. “We hadden in ieder geval een geweldige week in Engeland en weten nu waar we aan moeten werken. Volgend jaar zijn we er weer bij!”

Studenten werken aan duurzame oplossingen
Het teamTeam Apollo bestaat uit zo’n twintig studenten van de Inholland-opleidingen Aeronautical Engineering, Luchtvaarttechnologie en Precision Engineering in Delft. Zij kiezen ervoor om een deel van hun vrije tijd te besteden aan het verbeteren en testen van Apollo. Ze gebruiken daarvoor het praktijklab Inholland Composites waar ook ander praktijkgericht onderzoek op het gebied van lichtgewicht, duurzame en kostenefficiënte composietmaterialen uitgevoerd wordt. Het project is een mooi voorbeeld van hoe studenten van diverse opleidingen samen werken aan duurzame oplossingen voor de toekomst.

Onderwijsverandering bij Business Studies
Ingrid Moes, clustermanager Business Studies bij Hogeschool Inholland, benadrukte in haar welkomstwoord dat het onderwijs vast zit in oude structuren en dat het roer om moet. Studenten moeten leren werken in een wereld die verandert, moeten leren hoe je complexe onderwerpen in multidisciplinaire teams samen kunt oplossen. Hiervoor is een andere invulling van het curriculum noodzakelijk.

Zo begint de opleiding Business Studies met een brede basis voor studenten, waarna in het tweede jaar al meer aandacht komt voor de individuele leerwensen van professionals. In het derde en vierde leerjaar bouwen studenten een portfolio door actief in teams aan de slag te gaan met maatschappelijke vraagstukken. Om dit mogelijk te maken wordt het curriculum aangepast, krijgen docenten training in een meer coachende rol en wordt een breed netwerk aan externe partijen opgebouwd.

Leren van de natuur met Mauro Gallo
Mauro Gallo, associate lector Biomimicry, stelde in zijn bijdrage dat we heel goed van de natuur kunnen leren. Niet alleen door natuurlijke vormen ‘te kopiëren’ bij het ontwerpen van nieuwe producten, maar ook door processen en ecosystemen van de natuur als uitgangsbasis te nemen voor het vinden van duurzame oplossingen. Een technische uitdaging dient aan de ontwerptafel niet langer alleen door technici onderzocht te worden maar samen met biologen, economen, sociale wetenschappers, overheid, beleidsmakers en andere stakeholders die zijn gerelateerd aan het vraagstuk. Merlijn Hoenekamp, tuin- en landschapsontwerper bij Ingenieursbureau Donkergroen, lichtte daarop een circulair ontwerp toe voor een tuin.

Hoe ziet de circulaire economie eruit?
De deelnemers onderzochten vervolgens het thema ‘circulair’ aan de hand van een tiental stellingen. Centraal stonden hierbij de vragen of duurzaamheidsgerichte innovatie voor iedereen betaalbaar gemaakt moet worden, op welke schaal de circulaire economie het beste functioneert en welke vragen belangrijk zijn om verbinding te maken met de circulaire economie. Er ontstonden hevige discussies waarbij iedereen de ruimte kreeg om zijn eigen visie in te brengen. Het werd duidelijk dat het in de praktijk niet mee valt om bij het samen onderzoeken partijen van verschillende achtergronden op een lijn te krijgen. Tegelijkertijd waren deelnemers blij verrast over de nieuwe inzichten die ze opdeden.

Het ‘samen onderzoeken’ laat je op een andere manier naar vraagstukken kijken en stimuleert om buiten de kaders te denken. Het is niet ongrijpbaar en kan eenvoudig in gang gezet worden door samen simpelweg de eerste stappen te nemen. Het interprofessionele onderzoeksproces zal geleidelijk aan steeds soepeler gaan verlopen. De positieve ervaringen zullen anderen inspireren om ook zelf deze methodiek uit te proberen. Van groot belang is om in de beginfase van een project zoveel mogelijk mensen bij het project te betrekken en het vraagstuk vanuit diverse disciplinaire invalshoeken te onderzoeken. De uitvoering volgt dan vanzelf.

Het was opnieuw een inspirerende masterclass met veel handvatten voor de noodzakelijke transitie binnen ‘De wereld die verandert’. "Deze serie verdient een groter publiek", aldus de enthousiaste reactie van een deelnemer.

Afsluitende masterclass op 24 juni. Meld je aan!
De volgende afsluitende masterclass ‘In actie’ vindt plaats op maandagmiddag 24 juni in de fraaie omgeving van Huisduinen. Bianca Heynis, eigenaar van Yoin, vertaalt de eerste drie masterclasses op een ‘beweeglijke’ manier naar een actiegerichte vorm van samenwerken. Plaatsen zijn beperkt, dus meld je snel aan via de website!

Ook interesse in de Kenniswerkplaatsmethodiek?
Wil je ook een serie inspirerende masterclasses Kenniswerkplaatsmethodiek voor jouw netwerk? Neem dan contact met ons op. We stellen ons format en de draaiboeken graag beschikbaar en kunnen je desgewenst ook ondersteunen met de opzet en organisatie. Voor vragen of nadere informatie mail je Heleen Bouwmans, expeditieleider KennisWerkPlaatsMethodiek via heleen.bouwmans@inholland.nl