Ziekenhuizen en medisch onderzoeksinstituten voeren dagelijks vele analyses uit om te bepalen of mensen gezond of ziek zijn en welke ziekte ze hebben. Bij Inholland leiden we daar niet alleen professionals voor op. Met Helena Chon, onze nieuwe lector AI in de Biomedische Diagnostiek, onderzoeken we ook hoe het werk in de praktijk nog verder kan worden verbeterd. En zoals de naam van het lectoraat al verraadt: daarin speelt AI een sleutelrol.

Helena heeft een zeer persoonlijke motivatie om zich in te zetten voor de klinische praktijk. Een ernstig ziektegeval in haar directe omgeving speelde een belangrijke rol. “Artsen hadden geen behandelopties en konden geen prognose geven. Het maakte mij duidelijk dat nieuwe inzichten hard nodig zijn. Medisch onderzoek moet dit soort situaties in de toekomst helpen voorkomen.” Het bepaalde haar keuze om medische biologie te studeren. Direct daarna startte ze haar promotieonderzoek naar innovatieve biomarkers in relatie tot hart- en vaatziekten.

Dicht op de praktijk
Hoewel promotieonderzoek belangrijk is voor medische vooruitgang, kan de brede toepassing in de medische praktijk vaak meer dan tien jaar duren. Helena wilde dichter op de praktijk en de implementatie van innovaties zitten. “Daarom ben ik klinisch chemicus geworden. Als klinisch chemicus ben je eindverantwoordelijk voor de medisch-inhoudelijke zaken in het medisch laboratorium. Het is een hightech omgeving waarin medische apparatuur, gekwalificeerd personeel en een goed ingerichte organisatie met een hoge kwaliteitsstandaard samenkomen. Door nieuwe biomarkers beschikbaar te maken aan artsen maar ook door laboratoriumuitslagen sneller te rapporteren kun je enorme impact maken op het zorgproces. De impact van laboratoriumonderzoek is sowieso groot: ongeveer 70 procent van de medische beslissingen is mede gebaseerd op laboratoriumonderzoek.”

Belang van IT in de zorg
Door vergrijzing, krapte op de arbeidsmarkt en steeds hogere verwachtingen van de zorgsector staat er steeds meer druk op de zorgsector, ook voor de medische laboratoria. “IT-innovaties in medische laboratoria kunnen helpen om laboratoriumzorg efficiënter en beter te maken. Bijvoorbeeld door grotere delen van het werk te automatiseren, door data te onderzoeken om scherper diagnoses te stellen of door doorlooptijden te analyseren zodat je het werkproces slimmer kunt inrichten.”

Twee werelden samen
Helena volgde de master Health Informatics om zich als zorgprofessional te verdiepen in zorg-IT en de strategische en verantwoorde inzet ervan. “Dit helpt om belevingswerelden van de zorg- en IT-professionals dichter bij elkaar te brengen”, zegt ze. “Het is belangrijk om elkaars vraagstukken te begrijpen en wat de mogelijkheden en onmogelijkheden zijn van IT om het werk nog beter te doen en slimmer te organiseren. Omdat IT zo belangrijk is en steeds belangrijker wordt in laboratoria, zou ik willen dat alle analisten kennis opdoen van IT.”

Brug tussen praktijk en onderzoek
Door de opkomst van AI zal de factor IT in het laboratoriumwerk alleen nog maar groter worden. Kan AI professionals helpen om eerder, sneller en nauwkeuriger diagnoses te stellen? “AI-modellen kunnen helpen bij diagnoses, prognoses en de reactie op medicijnen. Daarnaast kunnen ze werkprocessen efficiënter vormgeven, drukte en piekbelasting voorspellen en je ondersteunen bij verslaglegging.”

AI-geletterd en datavaardig
Met het lectoraat AI in de Biomedische Diagnostiek richt Helena zich op het ontwikkelen en toepassen van AI. Daarvoor is AI-geletterdheid binnen medische laboratoria nodig. “Het begint bij de data”, zegt Helena. “Kijk bijvoorbeeld kritisch naar bloedsuikerwaarden. Komen die van voor of na een maaltijd? Als een AI-model daarin geen onderscheid maakt, kan het onterechte conclusies trekken. Of het AI-model kan überhaupt geen voorspelling maken omdat er te veel ruis in de data zit. En een AI-model dat elders is ontwikkeld, kan falen wanneer je deze in een andere context toepast. Je moet het belang van goede dataregistratie snappen om AI zinnig toe te passen.”

AI for Diagnostics Academy: AIDA
“Met het lectoraat onderzoeken we ook wat er nodig is om AI in biomedische laboratoria te implementeren”, vertelt Helena verder. “Daarvoor is bekendheid met de IT-omgeving in medische laboratoria van belang.” Sinds de start van het lectoraat is Helena bezig met de ontwikkeling van de AI for Diagnostics Academy (AIDA): een ‘simulatielab’ voor IT-vaardigheden én de implementatie van AI. “De IT-omgeving van een medisch laboratorium is uniek door de hoge mate van automatisering en de complexiteit van de data. Data-uitwisseling is specialistisch werk en vereist een goede infrastructuur en een heldere data governance. Investeringen hierin zijn kostbaar en complex, onder meer vanwege privacy en veiligheid. Dan is het fijn dat ziekenhuizen en onderzoeksinstituten eerst bij ons de mogelijkheid hebben om nieuwe AI-toepassingen te testen.”

Studenten en professionals
Bij AIDA werken studenten Biologie en Biomedisch Laboratoriumonderzoek (BML) en studenten van de opleiding Business & IT Management samen met professionals uit het werkveld. “Zoals mijn collega’s van Amsterdam UMC waaraan ik als klinisch chemicus ben verbonden”, zegt Helena. “Praktijkvragen uit het beroepenveld integreren we zo met het onderwijs, bijvoorbeeld door studenten deze vraagstukken in opdrachten te laten onderzoeken.”

Voor de toekomstige beroepsgroep
De BML-studenten leren de resultaten van het laboratoriumwerk digitaal te registreren en te interpreteren en de eerste ervaringen op te doen met AI binnen hun vak. “Zij kunnen straks een voortrekkersrol spelen bij innovaties waarin IT en AI een rol spelen”, zegt Helena. “Ook als changemakers die de ontwikkeling en adoptie helpen versnellen. En dat vanuit hun kennis over betrouwbare data als belangrijkste randvoorwaarde voor succesvolle implementatie van AI.” Helena hoopt met haar lectoraat stappen te zetten naar verantwoord en duurzaam gebruik van AI om de kwaliteit en efficiëntie van het stellen van diagnoses te vergroten en werkprocessen slimmer in te richten. “Door mijn aanstelling bij Inholland kan ik grote groepen studenten en daarmee de toekomstige beroepsgroep meenemen in de nieuwste ontwikkelingen.”

In aanloop naar Internationale Vrouwendag op zondag 8 maart aanstaande heeft associate lector Gerry Kouwenhoven een opiniestuk gepubliceerd in de Volkskrant. In het artikel vraagt zij aandacht voor de vaak onzichtbare rol van vrouwen in de agrarische sector. Nederland loopt internationaal voorop in agrifood-innovatie. Tegelijkertijd blijft een groot deel van het leiderschap in de sector onderbelicht. 

Hoewel vrouwen in veel agrarische gezinsbedrijven een sleutelrol spelen in de dagelijkse bedrijfsvoering en bij strategische keuzes, wordt nog geen 6 procent van de Nederlandse agrarische bedrijven officieel geleid door een vrouw, tegenover gemiddeld 32 procent in de Europese Unie.

In de praktijk zijn vrouwen vaak wel medeverantwoordelijk voor bedrijfsontwikkeling, innovatie en opvolging. Toch blijven die rollen regelmatig buiten beeld. Vrouwen dragen de agrarische sector. Alleen niet formeel.

Maak vrouwelijk leiderschap zichtbaar
Gerry: “Wie deze rol onvoldoende erkent, schaadt de toekomstbestendigheid van de sector. Laten we vrouwen in de agrarische sector daarom ook formeel erkennen als leiders: in de dagelijkse én strategische aansturing van het bedrijf.”

Volgens Gerry is het verder niet alleen een kwestie van erkenning, maar ook van toekomstbestendig ondernemerschap. Juist nu veel agrarische bedrijven voor belangrijke keuzes staan over voortzetting, overname of beëindiging, zijn kennis, netwerk en verbindend vermogen cruciaal. Het zichtbaar maken van vrouwelijk leiderschap is daarom essentieel voor de toekomst van de sector.

Rolmodellen
Rolmodellen zijn hierbij cruciaal en die zijn er wel degelijk. Zo laat Willemien Koning‑Hoeve laat zien hoe je de dagelijkse praktijk op het erf verbindt met de bestuurskamers én het internationale podium, van coöperaties en LTO tot aan de VN. Ilone Ammerlaan bewijst in de glastuinbouw hoe je een fusie van drie bedrijven, professionele teams en datagedreven teelt samenbrengt tot strategisch leiderschap in een van de modernste sectoren van Nederland.

 De opinie sluit aan bij de verhalen uit Gerry haar essaybundel Zij die het land dragen waarin vrouwen uit de agrarische sector, ondernemers, opvolgers, bestuurders en adviseurs, vertellen over hun rol in ondernemerschap, innovatie en de toekomst van het familiebedrijf. Vorig jaar overhandigde Gerry het eerste exemplaar aan de toenmalig minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.

 Lees het volledige opiniestuk in de Volkskrant.

Als derdejaarsstudent Chemie aan Hogeschool Inholland dook Remco van Delft vol in de wereld van energietransitie en recycling. Tijdens zijn stage bij de onderzoeksgroep Toegepaste Materiaal-, en Elektrochemie (in samenwerking met het lectoraat Slimme materialen voor de energietransitie) werkte hij mee aan een baanbrekend project: het recyclen van complexe materialen uit windturbines op een milieuvriendelijke manier. “Supertof dat je als student direct bijdraagt aan duurzame oplossingen!”, zegt Remco enthousiast.

De opkomst van wind-, groene en waterstofenergie zit in een stroomversnelling. Goed nieuws, maar het heeft ook een keerzijde: afval. In Europa wordt jaarlijks zo'n 4 miljoen kilo aan turbinebladen – windmolenwieken – weggegooid. Een hoeveelheid die tegen 2030 kan oplopen tot 570 miljoen kilo! Het is een enorme uitdaging om, zodra windmolens hun levensduur hebben bereikt, dit waardevolle materiaal hoogwaardig te kunnen recyclen.

Bergen oude wieken

“Windturbinebladen bestaan uit zowel glasvezels als kunststof”, legt Remco uit. “De combinatie van deze materialen samen maakt het recyclen complex. Vaak wordt het versnipperd en als vulmiddel gebruikt of gewoon gedumpt. Google maar eens op ‘Windmill Graveyards’ en je ziet de vreselijkste beelden van bérgen oude wieken. Dat moet echt anders, zeker nu de investeringen in windenergie blijven groeien. In Denemarken moet je bijvoorbeeld al vóór de plaatsing van een windmolen een plan hebben voor het hergebruik van onderdelen. Een mooie stap richting duurzaamheid, maar om dit op grote schaal te realiseren moeten de recyclingtechnieken flink worden verbeterd.”

Binnen het lectoraat onderzoekt Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie, vernieuwende chemische recyclingmethoden voor deze complexe (windturbine)materialen. In een artikel in De Ingenieur schetst zij samen met lector Rogier Nijssen het belang hiervan en het uiteindelijke doel: het volledig circulair maken van het materiaal. Remco: “Bij chemisch recyclen scheid je kunststof en glasvezels op moleculair niveau, in plaats van alles simpelweg te vermalen. De glasvezels kunnen dan worden hergebruikt voor nieuwe wieken, terwijl je met speciale chemische processen de kunststof afbreekt tot kleine bouwstenen om weer nieuwe (andere) materialen van te maken.” Hoewel chemisch recyclen theoretisch al mogelijk is, wordt het in de praktijk nog niet op grote schaal gedaan. Hier ligt dus een mooie uitdaging voor hbo-onderzoek.

Testmodel
Remco’s stage maakte deel uit van dit onderzoek. Zijn opdracht? Een testmodel ontwikkelen waarmee diverse recycletechnieken ‘in het klein’ kunnen worden getoetst. “Je kunt tenslotte niet zomaar experimenteren met een gigantisch windmolenblad”, zegt hij lachend. Hij richtte zich in zijn opdracht op polymeren – de lange ketens die de bouwstenen van kunststof vormen. “Ik heb een klein fragment van zo’n polymeer nagemaakt en daarop een recyclingmethode losgelaten, zodat we precies kunnen zien wat er gebeurt bij chemisch recyclen. Deze kennis helpt ons om uiteindelijk de grootschalige recycletechnieken te verbeteren.”

Zijn testmodel leverde veelbelovende resultaten op: hij slaagde erin een klein stukje polymeer samen te stellen. “Hoewel de huidige methode nog te arbeidsintensief en kostbaar is, bewijst deze dat het kán en dat het werkt. Met verdere automatisering kan deze techniek in de toekomst uitgroeien tot een praktische oplossing voor het recyclen van complexe polymeren – en zo een waardevolle bijdrage leveren aan een duurzame energietransitie”, aldus Remco.

Groene relevantie
Wat hem het meest aansprak aan zijn stage was de ‘groene’ en maatschappelijke relevantie van zijn werk. Remco: “Ik heb bewust gekozen voor duurzame chemie in plaats van een goedbetaalde stage bij Shell of Tata Steel, omdat ik wil werken aan projecten met een positieve impact.” Deze keuze helpt ook het negatieve imago van chemie – vaak geassocieerd met vervuiling en schadelijke praktijken – te doorbreken.

Voor zijn afstudeerstage heeft Remco een vergelijkbare uitdaging gevonden. “Bij Avantium, een toonaangevend bedrijf dat duurzame plastics ontwikkelt op basis van suikers in plaats van olie, mag ik onderzoeken wat er met de reststroom – het overgebleven materiaal – kan gebeuren. Zo werk ik mee aan een wereld waarin chemie een groenere rol speelt.”

De Nederlandse land- en tuinbouw is toonaangevend in de wereld. Toch moet de sector rigoureus veranderen om toekomstbestendig te zijn. De bedrijven staan onder meer voor de opgave circulair te ondernemen. Hoe doen ze dat? Met haar onderzoekslijn Investeren in circulaire land- en tuinbouw wil associate lector Gerry Kouwenhoven huidige en toekomstige professionals helpen door het doen van transdisciplinair onderzoek.

Op 1 januari is Gerry begonnen als associate lector, verbonden aan de onderzoekslijn Finance & Accountancy. Ze combineert deze functie met haar onderzoekswerk bij het Research and Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences. Die combinatie van bedrijfskunde en land- en tuinbouw loopt als een rode draad door Gerry’s carrière. “Ik heb een warm hart voor deze sector. Ons voedselsysteem doet er echt toe. Vooral omdat het een bijdrage levert aan onze kwaliteit van leven: goed voedsel zorgt ervoor dat wij gezond ouder kunnen worden en leven in een mooie omgeving.”

Onhoudbaar systeem
De sector staat echter onder druk. “Het huidige systeem is niet meer houdbaar”, stelt Gerry. “Er is sprake van schaarse grondstoffen, bodemuitputting, klimaatverandering. De manier waarop we nu produceren houden we niet lang meer vol. Bovendien zie je een oneerlijke machtsverdeling in de productieketen waardoor degene die het meeste waarde toevoegt, niet evenredig wordt betaald.” 

Circulaire leren ondernemen
De oplossing is dat de land- en tuinbouw circulair gaat opereren, zoals de gehele Nederlandse economie dat in 2050 moet doen. Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, weet Gerry: “Bij circulaire businessmodellen gaat het erom dat je je niet meer alleen op je eigen onderneming richt, maar leert samenwerken om bijvoorbeeld grondstoffen meerdere keren te gebruiken of reststromen van andere bedrijven te benutten. Dat is ingewikkeld, omdat veel ondernemers juist ondernemer zijn geworden om zelfstandig te zijn.”

Van winst- naar waardegedreven
Ook het idee van lineaire productieketens is in een circulaire economie achterhaald. “We willen het systeem onderzoeken door gebruik te maken van zogeheten value webs. Dit is een model waarmee we het ecosysteem in kaart gaan brengen en zichtbaar willen krijgen hoe partijen op verschillende manieren met elkaar samenwerken, waarde toevoegen en de verschillende stromen lopen. Een paradigmashift is hard nodig: in plaats van winstmaximalisatie draaien circulaire businessmodellen om waarde toe te voegen, economische maar ook natuur- en maatschappelijke waarde.”

Beginnen bij bewustwording
De weg naar een circulaire land- en tuinbouw begint volgens Gerry bij bewustwording en handelingsperspectief. “Denk na welke reststroom je circulair kunt maken. Je hoeft de bladeren en stengels van tomaten niet weg te gooien, je kunt er nieuwe materialen van maken. De volgende stap is dat je bij het ontwikkelen van een product de circulaire mogelijkheden mee ontwerpt.”

Studenten in living labs
De bewustwording zal er zeker bij de komende generatie professionals zijn, de studenten van nu. “We moeten hen goed opleiden vanuit de circulaire gedachte. Bijvoorbeeld door hen te betrekken bij ons praktijkgericht onderzoek naar het verdienvermogen van nieuwe businessmodellen. In living labs gaan ze werken aan concrete vraagstukken uit het werkveld. Het zal gaan om transdisciplinaire projecten waarin studenten van het domein Business, Finance & Law samenwerken met studenten van het domein Agri, Food & Life Sciences, samen met de vijf O’s: onderzoek, onderwijs, overheden, organisaties en ondernemers.” 

Transdisciplinair samenwerken
De transdisciplinaire living labs worden echt een uitdaging, voorspelt Gerry. “Omdat we allemaal een andere taal spreken, een andere kloksnelheid hebben, vanuit andere waarden werken. Maar zo gaat het ook in de echte wereld, waar verschillende professionals ook met elkaar samenwerken.”

Focus op de metropoolregio
“De circulaire land- en tuinbouw is een breed onderzoeksgebied”, beseft Gerry. “We zullen daarom keuzes moeten maken en echt focussen op de metropoolregio en de verbinding tussen stad en ommeland, daar waar Inholland als agrarische hogeschool in de Randstad sterk in is. Mijn ambitie is om studenten en ondernemers te inspireren mee te werken aan de circulaire economie. Want de opgave is te groot om in je eentje op te pakken. Als ik daarmee als associate lector een klein stukje heb kunnen bijdragen aan het behoud en de verbetering van de aarde, ben ik heel tevreden.”

Een initiatief met veel potentie dat in korte tijd kan uitgroeien tot een biodivers initiatief met rijke oogsten. Dát is het ZeeBURGERvoedselbos, een gedurfd project onder leiding van Inholland-lector Patrick Huntjens (Sociale Innovaties in het Groene Domein). Het bos komt vlakbij de nieuwbouw van Hogeschool Inholland in de Amsterdamse Sluisbuurt te liggen. Het plan werd vlak voor kerst met grote meerderheid aangenomen in de Amsterdamse Gemeenteraad.

Bijna alle partijen stemden voor op het initiatiefvoorstel van GroenLinks, op VVD en JA21 na. “Dat dit voorstel breed gedragen wordt, is een mooi teken dat we met het plan voor het ZeeBURGERvoedselbos en ons onderzoek middenin de samenleving staan”, zegt lector Patrick Huntjens in een reactie. “Het ZeeBURGERvoedselbos is een concreet en aansprekend project met impact.”

Past in de Amsterdam Groenvisie 2020-2050
Huntjens en zijn onderzoeksteam zien een burgervoedselbos als de meest sociale vorm van kringlooplandbouw. Met als doel de relatie tussen de mens en zijn sociale en natuurlijke leefomgeving te herstellen, op basis van sociaal en ecologisch rentmeesterschap en solidariteit. Het stadsbos past daarmee goed in de doelstelling van de recent vastgestelde Groenvisie 2020-2050 voor Amsterdam: een leefbare stad voor mens en dier. Het ZeeBURGERvoedselbos draagt bovendien bij aan klimaatadaptatie en aan het verminderen van emissies (EU Green Deal herbebossingsprogramma) en het versterkt het Natuur Netwerk Nederland van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden.

Het voedselbos en het werkveld
Door mee te werken en/of mee te financieren kan iedereen mede-eigenaar worden van dit circulaire voedselsysteem. Al het eetbare dat het bos ‘voortbrengt’, wordt verdeeld onder de leden. Belanghebbenden zijn bewoners van de Sporthelden- en Sluisbuurt, andere inwoners van Amsterdam, lokale ondernemers en overheden, studenten en docenten (hbo, mbo en wo) en basisschoolleerlingen.

Wat is het belang voor het onderwijs?
Hbo’ers en mbo’ers van diverse opleidingen kunnen afstuderen of stage doen aan de hand van ecologische en/of sociale vraagstukken met betrekking tot het ZeeBURGERvoedselbos. Via het bos is er onder andere educatie mogelijk over gezonde voeding, lokale voedselvoorziening, natuur in de stad, sociale innovatie en duurzame, inclusieve gebiedsontwikkelingen. Ook zullen straks diverse activiteiten rondom het bos georganiseerd worden. Te denken valt aan plant- en plukdagen, adopteer-een-boom-acties of natuurtuintjes voor het basisonderwijs in de wijk.

“De kennis die we opdoen met het voedselbos geven we door en ontwikkelen we verder”, legt Patrick Huntjens uit. “We willen met dit project een beweging in gang zetten naar nog meer buurtinitiatieven op het gebied van klimaat, voedsel, water, energie en biodiversiteit. Hierbij willen we jongeren nadrukkelijk betrekken. Juist ook omdat veel van hen maatschappelijk geëngageerd zijn. Ze willen onderdeel zijn van de oplossing, niet van het probleem.”

Wat zijn de (verwachte) resultaten?
Patrick Huntjens en zijn onderzoeksteam hopen dat het voedselbos in korte tijd kan uitgroeien tot een biodivers initiatief met rijke oogsten. Voor en door bewoners van het Zeeburgereiland en omliggende gebieden. “Het wordt een unieke plek waar iedereen elkaar leert kennen, samen geniet, sport en doet in de lokale natuur. Het bos verbindt de Amsterdammer met haar leefomgeving. Een prachtige promotie voor de stad en ons land!”

Het is niet alleen zonde om goed voedsel ongebruikt weg te gooien. Voedselverspilling draagt ook in grote mate bij aan klimaatverandering. Wat kunnen bedrijven daartegen doen? Lectoren, docenten én studenten van Hogeschool Inholland zetten hun tanden in dit vraagstuk met het project Voorkomen Voedselverspilling in de Keten. Het onderzoeksproject is opgezet om inzicht te krijgen in de hoeveelheid en oorzaken van voedselverspilling in de keten en om oplossingen te ontwikkelen die voedselverspilling voorkomen.

Het voorkomen van voedselverspilling is een van de duurzaamheidsdoelstellingen (SDG’s) van de Verenigde Naties. Het streven is om voedselverspilling in 2030 wereldwijd te halveren ten opzicht van 2015. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft dit ook in het beleid opgenomen. Samen met Regieorgaan SIA, dat onderzoek van hogescholen ondersteunt, is het ministerie aanjager van het project.

Er is aan de voorkant van de keten weinig kennis over de aard en mate van voedselverspilling. Het project richt zich dan ook eerst op het ontwikkelen van een monitoringstool om de voedselverspilling te meten. Woody Maijers, lector Integrale Voedsel- en Productieketens en projectleider bij Inholland: “Om de voedselverspilling te verminderen, moet je eerst in kaart brengen wat de verliezen zijn en waar in het bedrijfsproces dit gebeurt.”

Extra vliesje om de avocado
Wendy van Vliet, projectleider voedselverspilling bij het samenwerkingsverband Greenport West-Holland, constateert dat in de keten onvoldoende kennis is in de mate van voedselverspilling. Greenport is een van de betrokken organisaties bij het project Voorkomen Voedselverspilling. Ze merkt dat een groeiend aantal bedrijven bezig is met innovatieve oplossingen om voedselverspilling te voorkomen. Een voorbeeld is het extra vliesje om de avocado om deze langer houdbaar te maken. Of om reststromen te verwaarden tot veevoer of nieuwe producten. Maar belangrijker is volgens haar de vraag: hoe voorkomen we die reststromen? “Dat veel verspilling plaatsvindt bij de productie, handel en transport, dus aan de voorkant, daarover is nog maar heel weinig bekend”, aldus Wendy.

Student-onderzoekers
Juist omdat veel bedrijven zich niet bewust zijn van hun eigen verspilling is de eerste fase van dit onderzoek het achterhalen van de oorzaken. Studenten, docenten en lectoren van Inholland werken daarvoor samen met andere hogescholen en een aantal bedrijven uit de AGF-, zuivel- en vleesketen. Woody: “Pas als we kunnen vaststellen waar in de keten en in welke mate de verspilling plaatsvindt, kunnen we interventies inzetten om voedselverspilling te verminderen en te voorkomen.”

Holistische visie
Ongeveer 39% van de totale verspilling vindt plaats in de productieketen: bij boeren, telers, productverpakkers en –verwerkers, en tussenhandelaren. Volgens Wendy speelt ook het systeem waarin we gevangen zitten mee. “Dat is puur gericht op het maken van winst tegen zo laag mogelijke kosten. Ik denk juist dat het goed is om op een meer holistische manier te kijken naar hoe wij grondstoffen gebruiken: gebruik alleen wat je nodig hebt. Dat betekent ook dat je je concentreert op de minder mooie producten, die zijn net zo lekker!”

Kennis implementeren in actueel onderwijs
Voor studenten, maar ook voor docenten biedt dit project mogelijkheden om actief mee te doen aan onderdelen die ze interessant vinden of waarin ze zich willen professionaliseren. Wendy: “Zien en ervaren is nodig om bewust te worden. Door dat te leren in de opleiding nemen studenten die inzichten mee naar de bedrijven. We hopen dat ze daar ook kritische vragen stellen!”

Praktijkvoorbeelden
Met dit onderzoeksproject komt veel kennis beschikbaar dat geïntegreerd kan worden in het onderwijs. Woody: “Die kennis moet niet op de plank blijven liggen. Daarom is het zo belangrijk dat de docenten erbij betrokken zijn. Zij kunnen de kennis direct implementeren in actueel onderwijs.”

Ook de praktijkvoorbeelden uit dit project kunnen direct deel uitmaken van het onderwijs. “We willen dat studenten na hun opleiding een directe bijdrage kunnen leveren aan de uitdagingen die ze tegen zullen komen”, zegt Jenny Abbenbroek, docent marketing bij Inholland en als projectmanager betrokken bij het project Voorkomen Voedselverspilling in de Keten. “Als afgestudeerde van de opleidingen Tuinbouw & Agribusiness en Food Commerce & Technology moet je kennis hebben en weten welke onderzoekstechnieken kansrijk zijn.”

Soft skills
Die onderzoekstechnieken kunnen volgens Jenny instrumenten zijn, maar ook ‘soft skills’ om een schakel in de keten mee te krijgen. Ze vindt het belangrijk dat studenten uitdagend en actueel onderwijs krijgen dat bijdraagt aan hun vaardigheden die ze nodig hebben voor het bedrijfsleven.“ Daarmee leveren de studenten ketenbreed een maatschappelijke bijdrage aan het voorkomen van voedselverspilling in de verschillende sectoren.“

In de eerste video vertellen Woody Maijers en Amber Akerboom over het Innovatiepact. Woody is programmaregisseur van het Innovatiepact én lector Integrale Voedsel- en Productieketens bij Inholland, Amber studeert Food Commerce and Technology en ondersteunt Woody bij de uitvoering van het Innovatiepact. Amber vindt het belangrijk dat er samenwerkingen zijn. "Op deze manier worden problemen vanuit verschillende hoeken belicht. Daarnaast is het voor mij, als student, interessant omdat ik zo gelijk leer vanuit het beroepsveld." Dat kan Woody alleen maar beamen. "De studenten van nu zijn de medewerkers van de toekomst. Het is heel mooi om met studenten projecten op te pakken. En hun oplossingen vervolgens terug te brengen naar de ondernemers."

In de tweede video vertellen Sjoerd Nieboer en Jeroen Ammerlaan over Flexibele deeltijdopleiding Tuinbouw & Agribusiness van Inholland. Sjoerd is coördinator en leercoach bij de Flexibele deeltijdopleiding, Jeroen is bloementeler in Berkel en Rodenrijs en volgt de deeltijdopleiding. Sjoerd: "Het is niet de bedoeling om per se veel de schoolbanken in te gaan, maar juist om in de praktijk te leren. En dat is interessant voor iedereen die al in de tuinbouw werkt en zichzelf verder wil ontwikkelen op hbo-niveau." Zoals Jeroen. Door de groei van zijn bedrijf veranderde ook zijn rol binnen het bedrijf. "Ik vond dat mijn theoretische kennis wat achter was gebleven. Wat ik vroeger met mijn boeren verstand deed, kan ik met de theorie nu veel beter benutten."  

Meer lezen? Bekijk dan ook de uitgave Goud zichtbaar maken.

"Corona is als zodanig geen ‘game changer’ maar wel een crisis die, samen met de politieke crisis, benut kan worden voor een herstel van vertrouwen in politiek, overheid en bedrijven. Een ander sociaal contract is aan het ontstaan en wordt als zodanig ook benoemd en bepleit (Omtzigt, 2021, Huntjens, 2021). Transitiebeleid kan hiervan profiteren en daaraan actief bijdragen. We geven hiervoor aan het einde van het artikel een aantal ‘wenken’.

Kernstuk van het document is dat voor het verder brengen van de maatschappelijke transities die gaande zijn, of beter gezegd, die elkaar in toenemende mate voor de voeten lopen, een nieuw maatschappelijk verbond is vereist. Dat noemen we, in het verlengde van mijn boek, een Natuurlijk Sociaal Contract. Want met enkel een sociaal óf duurzaam contract komen we er niet. De maatschappelijke transities moeten met elkaar worden gesynchroniseerd zodat ze elkaar op een constructieve wijze gaan versterken en versnellen.

Ons betoog is dat net als de sociale transities (een eerlijker en meer sociale samenleving, met zinvol werk, een meeregerend parlement en een overheid die burgers - letterlijk - hoort en met hen rekening houdt), ook duurzaamheidstransities niet zullen slagen zonder een andere economie en een ander sociaal contract: een ander verbond tussen burger, samenleving, economie en overheid, met de daarbij behorende rechten en plichten van zorg. Een ander sociaal contract is niet alleen wenselijk vanuit het oogpunt van duurzaamheid en sociale transitie, maar is ook nodig voor het herstellen van het vertrouwen van burgers in politiek, overheid en elkaar.

Daarnaast stellen we dat nagedacht moet worden over hoe de maatschappelijke ruimte gedefinieerd kan worden waarin de transities plaatsvinden.

Daarvoor is de dichotomie ‘staat versus markt’, zoals die nu voor transities veelal wordt gehanteerd, naar onze mening veel te beperkt en moeten tenminste de civil society (burgers) en de kennisinstellingen worden betrokken als essentiële spelers. Zo ontstaat dan een ‘hybride sfeer’ waarin zeer uiteenlopende vormen van samenwerking en organiseren geplaatst kunnen worden: niet enkel ‘business’ óf ‘overheidsorganisaties’. In onze ogen is er een alternatief voor de neoliberale economie, deze bestaat deels zelfs al, in de vorm van coöperatieven, Teal bedrijven, purpose-driven leadership, burgerinitiatieven en een grotere oriëntatie van investeerders op maatschappelijke waardecreatie."

Lees hier het complete essay >>>

Dit artikel is eerder verschenen op FICA.nl

FICA vroeg Linde Naastepad, student Food Commerce & Technology, naar haar ervaring: “Het bedrijfsproject was voor ons de eerste keer dat we tijdens deze opleiding in aanraking kwamen met het echte bedrijfsleven. We vonden het heel leuk om te zien hoe onze studie kan worden toepast in (in ons geval) de bakkerij-wereld. Daarnaast was het heel interessant om van de andere groepjes te zien op hoeveel verschillende werkvelden onze studie toepasbaar is. Tijdens het FICA event kwam dit nog eens extra naar voren!”

Creativiteitsprijs
Voor Weber Cooling was het een eerste keer dat ze samen met Inholland een tweetal projecten hebben geformuleerd. Dit was best spannend volgens Hans Juursema, maar ook erg leuk: “Mooi om te zien dat twee groepen studenten zich zo weten vast te bijten in de nieuwe techniek die vacuüm koeling is. Toch zijn beide groepen in staat geweest om mooie producten (grotendeels zelfstandig) te bakken, te koelen middels vacuüm, en heldere conclusies te formuleren over de voordelen die deze techniek voor de bakkerij sector kan hebben. Respect voor de inzet van beide groepen, en super dat één van de groepen er ook nog met een prijs vandoor kon gaan! Wat ons betreft voor herhaling vatbaar”. Zeker ook omdat een van de projecten, Vacuümkoeling voor twee fasen bakken, beloond werd met een prijs voor creativiteit.

Bean me up!
Er kwamen een hoop mooie projecten voorbij tijdens het FICA Summer event, maar er kan er maar één de winnaar zijn. Projectgroep Bean Me Up! won dit jaar de prijs voor Greatest Challenge. Tijdens de bedrijfsoprdracht onderzoechten de vier studenten of de sojaboon uit Canada in bakkerijproducten vervangen kan worden door de veldbonen uit Nederland. En wat blijkt? Dat kan inderdaad! "De veldbonen kunnen worden toegepast in cakes als eiwitvervanger. Er kan zelfs spijs worden gemaakt van veldbonenpuree die weer in een gevulde koek kan worden verwerkt", vertelt Irene, een van de vier studenten, trots. Roland, projectbegeleider van Bean Me Up!, was erg tevreden over de samenwerking. “Het Bean me up! Green Juniors team was een heel leuk team om mee te werken. Ze waren enthousiast, erg gemotiveerd en ook goed georganiseerd. Ze zorgden voor regelmatig overleg en hielden mijzelf en de begeleider van NMK Esbaco goed bij de les. De praktijksessies in het Foodlab verliepen vlot en waren goed voorbereid. Gelukkig heb ik een aantal keer hun recepten kunnen proeven. De dames hebben het geweldig gedaan, dat ze gewonnen hebben verbaast me niets!”

Nog geen maand geleden werd hij uitgeroepen tot Lector van het Jaar 2021. Reden voor ScienceGuide om Patrick Huntjens, lector Sociale Innovaties in het groene domein, te bevragen over het toenemende belang van duurzaamheid in het hoger onderwijs en de maatschappij. Patrick: “Ik zie het als mijn taak om jongeren te ondersteunen als het gaat om een duurzamere toekomst, en hen zelfs het stuurwiel in handen te geven.”

Patrick is erg blij dat de Lector van het Jaar-verkiezing dit jaar duurzaamheid als thema had. Dat de jury van de verkiezing voor de helft uit studenten bestaat, maakt de winst voor Huntjens nog specialer. “Ik vond het een hele eer om juist door de opkomende generatie uitgeroepen te worden tot lector van het jaar. Ik zie het echt als mijn taak om de huidige maatschappelijke vraagstukken samen met de opkomende generatie aan te pakken, en om ze de juiste kennis, vaardigheden en instrumenten mee te geven om de duurzaamheidstransitie te kunnen voltooien.”

Prominente rol voor jongeren
Volgens Huntjens is de verkiezing wat betreft de organisatie dan ook een voorbeeld voor veel andere omgevingen. “Studenten hadden echt een gelijkwaardige plek aan de tafel. Er wordt vaak gesproken over een triple helix, met onderzoek en onderwijs, overheid en het bedrijfsleven, maar jongeren zouden hier een meer prominente rol in moeten krijgen. Dat probeer ik met mijn eigen onderzoek en onderwijs echt te doen, door studenten in de ‘driver’s seat’ te plaatsen, maar wel binnen een leeromgeving waarin ze leren systeemdenken, samenwerken, en co-creëren. Ik daag mijn studenten uit om in dialoog te gaan met mensen die anders denken, want zonder dialoog is er geen samenwerking. En in de praktijk zul je een hoop mensen tegenkomen die anders denken.”

Duurzaamheid staat nog in de kinderschoenen. Maar, constateert Patrick, het borrelt en bruist overal. “Steeds meer partijen veranderen van koers, en diegene die dat niet of te weinig doen worden door de rechter gedwongen, zoals in de Urgenda-klimaatzaak tegen de Nederlandse overheid of Milieudefensie tegen Shell. Dat zijn belangrijke gamechangers richting een Natuurlijk Sociaal Contract, dus we gaan de goede kant op.”

Lees hier het hele interview met Patrick Huntjens in ScienceGuide. 

Lector Patrick Huntjens is vrijdagmiddag gekozen tot Lector van het Jaar 2021. De jury bewondert de Inholland-lector Sociale Innovaties in het Groene Domein met zijn vele (duurzame) initiatieven die geïntegreerd zijn met het onderwijs. Waaronder het onderzoek naar de Sluisbuurt in Amsterdam en de Burgerboerderij, maar ook de transdisciplinaire minor ‘Samen werken aan de toekomstbestendige stad’ die hij mede ontwikkeld heeft. “Huntjens zien wij als een veelzijdige lector die een complex onderwerp goed vorm weet te geven in werkgroepen, opdrachten voor studenten en initiatieven.”

De prijs werd uitgereikt tijdens de Groene Peper, het onderwijsevenement over duurzaamheid in het onderwijs. Namens Studenten voor Morgen, het Interstedelijk Studenten Overleg en ScienceGuide. Patrick kreeg de prijs voor zijn titel uit handen van ISO-bestuurslid en jurylid Leon van der Neut.

‘Een veelzijdige lector met een gevestigde naam’
Patrick Huntjens komt over op de jury als een gevestigde naam binnen de hogeschool, regio en kennisgemeenschap. De jury bewondert zijn vele initiatieven die geïntegreerd zijn met het onderwijs, zoals het onderzoek naar de Sluisbuurt in Amsterdam en de Burgerboerderij, maar ook de transdisciplinaire minor die hij mede ontwikkeld heeft.

De jury ziet Patrick Huntjens als een veelzijdige lector die een complex onderwerp goed vorm weet te geven in werkgroepen, opdrachten voor studenten en initiatieven.

Bij de recente presentatie van de drie genomineerden voor de Lector van het Jaar 2021 stond Patrick Huntjens stil bij de rol van studenten in zijn onderzoek. “Wij zetten studenten in van verschillende disciplines en verschillende opleidingen. Daarnaast werken we in onze onderzoeksprojecten samen met acht universiteiten, de vier groene hogescholen, en een groot aantal bedrijven en ngo’s. Om de studenten hierop goed voor te bereiden, hebben we bij Inholland een nieuwe transdisciplinaire minor opgezet, genaamd Samenwerken aan de Stad van de Toekomst. Binnen deze minor leren studenten om samen met mensen uit andere vakgebieden te werken aan duurzame ontwikkelingen.”

Enthousiasme over alle genomineerden
De jury, bestaande uit Nikki Trip (voorzitter Studenten voor Morgen), Antoine Heideveld (directeur Groene Brein), Frans van Heest (hoofdredacteur ScienceGuide) en Leon van der Neut (ISO) was over alle drie de inzendingen enthousiast, aangezien de drie lectoren allen hun studenten een actieve rol geven in hun onderzoek, zo staat in het juryrapport. De andere genomineerden waren lector Mieke Oostra van Hogeschool Utrecht (Nieuwe Energie) en lector Floris Boogaard van de Zernike Campus van de Hanzehogeschool (Ruimtelijke Transformaties). 

De Lector van het Jaar-prijs wordt sinds 2010 door ScienceGuide en het ISO georganiseerd, met een wisselend thema en wisselende derde partner. Vorig jaar werd de prijs in samenwerking met SURF uitgereikt aan lector Collette Cuijpers van Avans en Fontys.

In de nieuwe transdisciplinaire minor Samen werken aan de toekomstbestendige stad gaan studenten van verschillende Inholland-opleidingen vanaf 1 september 2021 aan de slag met real life-projecten rond duurzame stedelijke vraagstukken. Wat maakt deze minor zo uniek, wat kunnen studenten eruit halen en wat is de motivatie vanuit het onderwijs? Vanuit onze verschillende onderwijsdomeinen geven docenten en lectoren hun visie.

Steden zijn vaak negatief in het nieuws als ongezonde leefomgevingen waar armoede, afval, en eenzaamheid hoogtij vieren. Tegelijkertijd zijn steden juist broedplaatsen voor nieuwe ontwikkelingen, waar veel initiatieven worden ontwikkeld om sociale cohesie en klimaatbestendigheid te bevorderen. Dit leidt tot vraagstukken over zaken als energietransitie energietransitie, sociale cohesie, klimaatverandering en duurzame verdienmodellen voor de circulaire economie.

MAATSCHAPPELIJKE RELEVANTIE

Transdisciplinaire en duurzame vraagstukken
Genoemde vraagstukken raken aan opleidingen van de Inholland-domeinen Business, Finance & Law, Gezondheid, Sport en Welzijn, Agri, Food & Life Sciences en Techniek, Ontwerpen & Informatica. Die complexe vraagstukken houden zich niet aan de grenzen tussen een financiële, een technische en een sociale opleiding. Door aan concrete maatschappelijke vraagstukken te werken met onderzoekers van verschillende opleidingen, met overheden en burgers, zijn studenten in staat om iets te doen dat hen niet zou lukken wanneer ze alleen samenwerken binnen de eigen opleiding. Of het nu gaat om studenten Verpleegkunde, Bouwkunde, Business Studies of Landscape & Environment Management.

Vandaar dan ook dat de onderwijsdomeinen gemotiveerd zijn om mee te doen met deze minor. Bovendien biedt de minor nog meer kansen om de banden tussen onderwijs en onderzoek te versterken.

Collectieve leertrajecten zijn nodig voor een duurzame ontwikkeling
De duurzaamheidstransitie, een van de grootste uitdagingen van de 21^e eeuw, vraagt om nieuwe vormen van samenwerken, organiseren en besturen. Die vraag is ook relevant voor het onderwijs. “Hoe kunnen we op grotere schaal en sneller collectieve leertrajecten vormgeven voor duurzame ontwikkeling, waarin wordt deelgenomen door bedrijven, overheden en NGO's?” vat associate lector Han van Kleef (Innovatie & Ondernemen) de vraag samen die voor hem ten grondslag ligt aan de minor.

“Voor nieuwe vormen van samenwerken, organiseren en besturen zijn de inzet en creativiteit nodig van de mensen die in de wijk, stad en regio wonen en werken en van mensen die met stedelijke en regionale ontwikkeling bezig zijn”, zegt Patrick Huntjens, lector Sociale Innovaties in het Groene Domein bij het Domein Agri, Food & Life Sciences. “Daarbij is nieuwe samenwerking nodig tussen uiteenlopende partijen als waterschappen, gemeenten, bedrijven, coöperaties en burgers, maar ook samenwerking met wetenschappers vanuit verschillende disciplines.”

Gelijke kansen en inclusie
Transdisciplinaire samenwerking is ook noodzakelijk om uitdagingen rond gelijke kansen en inclusie aan te pakken. “We hebben verandering vanuit verschillende domeinen nodig om ervoor te zorgen dat de grote stad van de toekomst inclusief is en dat alle jongeren gelijke kansen krijgen op een goede ontwikkeling,” zegt lector Jeugd & Samenleving Femke Kaulingfreks van Domein Gezondheid, Sport & Welzijn. “Dan gaat het om goed onderwijs, brede opvoedondersteuning, armoedebestrijding en een gelijke toegang tot sociale en culturele voorzieningen. Ook is een toegankelijke infrastructuur nodig en een duurzame werkgelegenheid zonder flexcontracten. Samen met een veiligheidsgevoel voor iedereen en een gezonde en duurzame leefomgeving moet dit allemaal met elkaar samenhangen. Dit alles voor de jeugd om in een kansrijke stad te kunnen opgroeien.”

De financiële kant van het verhaal
Toekomstbestendig houdt óók in dat geldstromen op orde zijn, dat de regels toekomstbestendig zijn en dat organisaties en activiteiten van organisaties (profit en non-profit) toekomstbestendig zijn, zegt Marleen Bartelts-Schilt, docent van het opleidingscluster Finance en onderzoeker bij de Inholland-onderzoekslijn Finance & Accountancy. Han van Kleef, associate lector Innovatie & Ondernemen, voegt daaraan toe. “Het gaat om vraagstukken als hoe we erin slagen om de oriëntatie binnen productieketens te verbreden, zodat ook sociaal-maatschappelijke en ecologische vraagstukken een plaats vinden in strategieën en uitvoering.”

MINOR BRENGT ONDERWIJS EN ONDERZOEK DICHTER BIJ ELKAAR

Samenwerking leidt tot creatieve, krachtige oplossingen
Het geluid uit de domeinen is eenduidig: samenwerking tussen verschillende opleidingen leidt tot creatieve, krachtige oplossingen. Hetzelfde geldt voor nauwe samenwerking tussen onderzoek en onderwijs. De minor biedt hier een unieke kans, mede met het oog op de profilerende Inholland-thema’s duurzaam, gezond en creatief. Door kennis, onderzoeksmethoden en onderwijs vanuit elkaars disciplines te bekijken, kunnen domeinen van elkaar leren en elkaar versterken en samen nieuwe oplossingen bedenken voor vraagstukken die horen bij de toekomstbestendige stad. Dit geldt voor studenten, docenten, onderzoekers én lectoren.‘

'Dit zorgt voor een stroomversnelling in de kennisvalorisatie'
“Op dit moment is er nog een scheiding tussen de twee werelden van onderwijs en onderzoek,” zegt Nick Pruijn, docent natuur en landschap bij de opleiding Landscape & Environment Management. “Door deze minor hebben de lectoren toegang tot onderzoekscapaciteit in de vorm van multidisciplinaire studentgroepen, en hebben studenten en docenten toegang tot de kennis van deze onderzoekslijnen. Dit gaat voor een stroomversnelling zorgen in de kennisontsluiting en -valorisatie binnen de organisatie.”

Vanuit hun eigen perspectief zijn veel domeinen al bezig met de transitie naar een circulaire economie. De minor brengt de perspectieven samen en zorgen voor nieuwe. “Complexe vraagstukken vragen om een multidisciplinaire of zelfs transdisciplinaire benadering,” zegt Guido Walraven, lector Dynamiek van de Stad van het Domein GSW. “Daarbij leer ik van de invalshoeken en ideeën van mensen uit andere domeinen, en daarbij komen we samen verder dan ieder alleen. Uitwisselingen kunnen ertoe leiden dat je beter weet wat andere onderzoekslijnen doen en misschien ook sneller gaat samenwerken en elkaar kan versterken.”

WAT BETEKENT DIT VOOR STUDENTEN?

Dat klinkt allemaal heel mooi, maar wat betekent dat concreet voor studenten? Waarom zouden zij als aankomende Inholland-professional voor deze brede minor kiezen, in plaats van voor verdieping op hun eigen vakgebied? 

Onmisbare skills voor een transdisciplinair werkveld
Studenten gaan na hun studie, ongeacht of ze Communicatie, Accountancy, of Social Work gestudeerd hebben, als Inholland-professional samenwerken met mensen met een andere achtergrond. Die denken anders, werken anders en vinden andere dingen belangrijk. “Door intensief samen te werken kunnen complexe en weerbarstige problemen worden opgelost,” licht Guido Stompff, lector Design Thinking toe. “In deze minor werken studenten aan uitdagende stedelijke opgaven en leren ze hoe ze samen met studenten van hele andere opleidingen tot wereldverbeterende ideeën kunnen komen die ze nooit alleen hadden kunnen bedenken.” De minor leert studenten dus skills die onmisbaar zijn voor een carrière in een werkveld waarin transdisciplinaire samenwerking de norm is.

“De uitdagingen van de toekomstbestendige stad zijn domeinoverstijgend, dus moeten toekomstige professionals ook domeinoverstijgend over oplossingen leren nadenken,” zegt lector Femke Kaulingfreks (Jeugd en Samenleving). “Je krijgt een bredere kijk op vraagstukken en leert andere methodieken te gebruiken, uit je comfortzone te stappen en uitdagingen aan te gaan,” voegt Carin de Boer, docent bij de opleiding Verpleegkunde, toe. “Die uitdaging kan bijvoorbeeld zijn dat je op zoek gaat naar manieren om iedereen zich thuis te laten voelen in een achterstandswijk. Hoe zorg je voor leefbaarheid door verbinding te zoeken, veiligheid te bieden en gezamenlijke activiteiten te initiëren?” 

Tot slot leert het je ook iets over jezelf en welke rol je kan vervullen in een team. “Dat is ook weer goed te gebruiken als je straks de arbeidsmarkt op gaat,” legt Docent Bouwkunde Miriam Uitterhoeve uit. “En zorgt het voor een nieuw netwerk, leer je andere studenten, docenten en onderzoekers kennen!” 

Wat vraagt deze minor van jou? 
De minor Samen werken aan de toekomstbestendige stad vraagt een open mind en een goede dosis nieuwsgierigheid van je. Je leert nieuwe samenwerkingsmethodieken waar het toekomstige werkveld, met het oog op de grote maatschappelijke transities, om zit te springen.

Enthousiast geworden?
Studenten die volgend jaar het vierde of derde jaar volgen en met flexibele ruimte in hun curriculum hebben kunnen zich inschrijven via de Sway.

"Er is bewijs dat een hogere inname van vitamine D ervoor zorgt dat je minder risico loopt om corona te krijgen. Je bent er minder lang, en minder erg ziek van." Zo schrijven Fiep Kleine, Jeroen van der Kooy en Elisa van Lier, studenten Food Commerce & Technology. Ze volgen hiermee een Amerikaanse studie naar de impact van de vitamine D op COVID-19 omdat het ervoor zorgt dat virussen minder goed in een lichaam kunnen overleven of vermenigvuldigden. De studenten schreven naar aanleiding van dit onderzoek een artikel dat is gepubliceerd door Voedingvisie.

Lees hier het volledige artikel.

In deze online editie van het Comeniusfestival draaide het om het belang van inclusief teamwork om hoger onderwijs vorm te geven en te innoveren. Vandaar de uitnodiging aan Karin van Beckhoven om over ‘haar’ minor te vertellen, die per september 2021 van start gaat. In de minor gaan Inholland-studenten van verschillende opleidingen aan de slag met grote maatschappelijke vraagstukken om zich goed voor te bereiden op hun toekomstige rol als professional. Voor de ontwikkeling van de minor werd in 2019 de Comenius Leaderschip Fellow-beurs toegekend, die drie jaar duurt.

“We integreren kennis uit verschillende disciplines en combineren dit met een participatieve aanpak”, legt zij uit in haar presentatie. “Hierbij werken studenten samen met overheden, ondernemers en burgers met als doel samen praktijkrelevante kennis en innovatieve oplossingen te creëren. Docenten, lectoren en onderzoekers van verschillende disciplines zijn hierbij betrokken. Het mooie is dat studenten zo in aanraking komen met kennis uit andere disciplines. Zo kun je een product maken die je niet enkel vanuit je eigen opleiding had kunnen maken.”

Hoe blijf je scherp op de leerdoelen?
“Er zijn burgers betrokken, beleidsmakers, docenten, professionals, studenten en dan ook over allerlei disciplines heen; dat klinkt erg ingewikkeld. Hoe zorg je ervoor dat je scherp blijft op de leerdoelen en dat het geen brij wordt waarin de student verzuipt?” wil de minister weten.

De minister kan gerust zijn, gezien de grondige voorbereiding van dit nieuwe onderwijstraject. Zo is er een adviseur onderwijsbeleid betrokken en wordt een visie op leren en toetsen opgesteld met leeruitkomsten op gebied van transdisciplinaire samenwerking. Vanaf het begin zijn ook mensen van onderwijsbeleid meegenomen om mee te denken hoe toetsing vorm kan krijgen. Verder is er vanuit verschillende kenniswerkplaatsen en living labs van Inholland al brede en nuttig toepasbare praktijkervaring.

Ook de ontwikkeling is transdisciplinair
Niet alleen de minor zelf, maar ook de ontwikkeling ervan is transdisciplinair. Zo bestaat het team uit docenten, adviseurs onderwijsbeleid, lectoren en onderzoekers van verschillende opleidingen. Ook studenten worden bij de ontwikkeling van de minor betrokken. En HR is aangesloten voor een professionaliseringstraject van docenten. Karin: “We doen dit alles ontwerpend met elkaar, waarbij we van en met elkaar leren. Durven ook om je eigen methoden los te laten en open staat voor andere kennis en vaardigheden. Die diversiteit willen we straks ook in de minor.”

Een mooie innovatie om nieuwsgierigheid te verbreden
Minister Van Engelshoven ziet in de Inholland-minor een mooie innovatie die studenten stimuleert hun nieuwsgierigheid te verbreden. “We willen wel dat studenten nieuwsgierig zijn en veel vragen stellen, maar vaak blijft dat beperkt tot vakgebieden: 'We willen we dat je nieuwsgierig bent, maar dan wel binnen dit vierkantje.' In jullie voorbeelden trekken jullie de nieuwsgierigheid over de grenzen heen waardoor studenten ook leren. Dat er ook mensen buiten het vakgebied zijn die hen kunnen helpen om vragen te beantwoorden.”

De minor Samen werken aan de toekomstige stad past volgens Van Engelshoven ook goed in de Strategische agenda hoger onderwijs en onderzoek ‘Houdbaar voor de toekomst’. “We willen minder concurrentie, minder ‘silo’s’, en juist samenwerking stimuleren op alle fronten. Tussen instellingen, tussen faculteiten, daar zit de toekomst. Het moet gaan om het succes van de student.“

Samen met ruim 40 bedrijven, onderwijsinstellingen, kennisinstellingen en overheden ondertekende Hogeschool Inholland vrijdag het vernieuwde Innovatiepact van Greenport West-Holland. Met als doel om het innovatieklimaat voor de regionale glastuinbouw te verbeteren. Dat gebeurt onder meer door Communities of Practice op te zetten voor ‘kansrijke doorbraakinnovaties’.

“Door deel te nemen aan het Innovatiepact versterken we het innovatieklimaat in de groene sector in de regio”, zegt collegevoorzitter Bart Combee, die het Innovatiepact namens Inholland ondertekende. “Ook onze studenten profiteren hiervan; ze kunnen deelnemen aan interessante projecten, bijdragen aan onderzoek en vaardigheden opdoen, die ze direct in de praktijk kunnen toepassen. Zo wordt ook hun positie op de arbeidsmarkt weer beter.”

Greenport West-Holland is de regionale netwerkorganisatie van overheid, bedrijfsleven, onderwijsinstellingen en kennisinstellingen. Samen werken zij aan een vitale en duurzame toekomst voor het regionale tuinbouwcluster. Innovatie speelt daarbij een cruciale rol. Voor een deel ontstaan innovaties als vanzelf in de praktijk. Maar er zijn onderwerpen en thema’s die meer inzet en energie vragen en tegelijk grote impact kunnen hebben: dit zijn de zogenoemde doorbraakinnovaties.

Een platform voor innovatie, verlengd tot 2025
Daarom startte de Greenport in 2018 met het Innovatiepact, dat door tientallen partijen werd ondertekend, waaronder Inholland. Het Innovatiepact is ingericht als platform voor innovatie: partners ontwikkelen samen ambities en werkagenda’s, op basis van mogelijke knelpunten bij ondernemers. Daarvoor worden onder meer bestaande initiatieven in kaart gebracht, tijdelijke coalities gevormd en projecten mogelijk gemaakt. Het Innovatiepact is nu verlengd tot 2025 en gaat door op de ingeslagen weg.

De resultaten tot dusver
De afgelopen jaren zijn op aansprekende thema’s samenwerkingen gestart, zoals op het gebied van human capital, digitalisering, functionele biodiversiteit, gezonde voeding, water en plastics. Het gaat in totaal om veertien onderwerpen. Bij veel van die onderwerpen zijn nu al concrete resultaten geboekt, zoals de start van een aantal Communities of Practice, de ondertekening van het Deelakkoord Human Capital Zuid-Holland Greenport West-Holland en verschillende samenwerkingen en onderzoeken op het gebied van vertical farming.

Hogeschool Inholland is betrokken bij diverse lopende onderzoeksprojecten. Zo doet Inholland-lector Petra Biemans samen met onderzoekers van de Haagse Hogeschool onderzoek naar ‘duurzame learning communities’ voor ondernemers en hun medewerkers. Dit om meer resultaat te behalen uit de deelname aan publiek-private samenwerkingen in de Greenport.

Ander voorbeeld is de vorming van de Learning Community Greenport Horti Campus. Doel is leergemeenschap te realiseren waarin wo, hbo, mbo en bedrijven nauw samenwerken om innovatieve vragen vanuit het bedrijfsleven goed en snel op te kunnen pakken en een vernieuwingsimpuls te geven aan het beroepsonderwijs. Daarnaast zijn er verschillende projecten rond vertical farming, glastuinbouw en de (circulaire) stad. Voorbeelden van projecten zijn ook te vinden in de recent verschenen onderzoeksbundel Goud zichtbaar maken van het Research & Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences van Hogeschool Inholland.

Met ‘The Garden of Eternity' heeft een studententeam van Hogeschool Inholland en de Haagse Hogeschool afgelopen vrijdag de juryprijs van de Nationale Hackathon Circulaire Economie gewonnen. Het gaat om een idee voor een voedselsysteem waarmee de megasteden van de toekomst op een circulaire en lokale manier zelfvoorzienend kunnen zijn. Tijdens de Nationale Hackathon werkten 10 studententeams een week lang aan hun ultieme oplossingen voor een aantal circulaire vraagstukken.

Het winnende team werkte samen met de Greenport West-Holland om een plan te bedenken om van West-Holland de meest circulaire regio van Nederland te maken. “De vraag die we kregen voorgelegd was: hoe kunnen we circulair en lokaal de megacities van de toekomst voeden,” zegt Floris Dekker, vierdejaarsstudent Business Studies aan Inholland Haarlem en onderdeel van het team dat bestond uit studenten van allerlei verschillende opleidingen die ieder hun eigen expertise meebrachten “Zuid-Holland bijvoorbeeld exporteert veel producten die we lokaal maken, en importeert vervolgens weer veel producten uit Europa die we lokaal kúnnen maken.” De Garden of Eternity verandert dat.

“We hebben een stadstuin bedacht die is ontworpen volgens het permaculture design. Deze tuin kan het hele jaar door alles produceren dat de inwoners van de metropoolregio Den Haag-Rotterdam nodig hebben voor een gezond dieet. Lokale voedselproductie dus, gebaseerd op een ecosysteem waarin planten en dieren in harmonie met elkaar leven, zonder pesticiden.” Ook Fien de Kort, vierdejaars Business Studies in Alkmaar, was onderdeel van het team, net als drie studenten van de Haagse Hogeschool.

Een idee met ‘ontzettend veel potentie’
“Dit idee heeft ontzettend veel potentie en kan op verschillende plekken in de metropoolregio Zuid-Holland uitgevoerd worden,” zegt Inholland-lector Patrick Huntjens (Sociale Innovaties in het Groene Domein), die deze hackathon organiseerde. De hackathon krijgt dan ook zeker nog een vervolg samen met de betrokken onderwijsinstellingen, aldus de organisatie van de Nationale Hackathon Circulaire Economie, die bestond uit  het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Kenniscentrum Mission Zero en Het Groene Brein. 

Ook Greenport West-Holland, met wie de studenten samenwerkten, ziet de hackathon als een belangrijk inspiratiebron. “We hadden nauw contact met Greenport tijdens de hackathon,” zegt student Floris. “We kregen iedere dag feedback en aanvullingen op ons plan. Ze waren erg positief over het idee. Het was echt een mooie ervaring. Ik deed vooraf nog niet heel veel met circulariteit, maar dat is met dit project wel veranderd. Het is niet alleen belangrijk, maar ook ontzettend interessant.”

De eerste ‘Donut-wijk’ van Nederland
Naast het team van Floris deden nog twee Inholland-teams mee. Zo bedacht een multidisciplinair team vanuit de domeinen Agri,Food & Life Sciences en Creative Business een plan om van de Sluisbuurt in Amsterdam de eerste ‘Donutwijk’ van Nederland te maken, gebaseerd op het 'Donut-model' van econoom Kate Raworth. “Dit is hoe een inspirerend co-creatietraject eruit kan zien,” zegt organiserend lector Patrick Huntjens. “De eerste Donut-wijk van Nederland is een mooi staaltje integrale gebiedsontwikkeling dat vanuit systeemperspectief een aantal mooie oplossingen aan elkaar verbindt; circulair, natuur- en sociaal-inclusief, alles ineen. Met de nieuwbouw van Inholland in de Sluisbuurt, en de studenten en werknemers, als spin in het sociale en circulaire web.” Hogeschool Inholland en de Gemeente Amsterdam zijn al aan de slag om een aantal ideeën uit deze Hackathon verder op te pakken. 

Het derde team van Inholland boog zich over de vraag hoe de oude, leegstaande gebouwen van Inholland Alkmaar circulair kunnen worden herontwikkeld. De traditionele oplossing is slopen, maar in deze hackathon verkenden de studenten in plaats daarvan alternatieve toekomsten met toegevoegde waarde voor de stad Alkmaar en de regio. De opdracht voor deze hackathon is bedacht door Robert Chamski. Hij heeft deze daarna met Han van Kleef multidisciplinair georganiseerd, met studenten, docenten en onderzoekers van de domeinen TOI, BFL en AFL.

Geïnteresseerd in vertical farming, de verbetering van de leefomgeving van bijen, het Innovatiepact Greenport West-Holland of andere maatschappelijke vraagstukken en uitdagingen uit de Nederlandse tuinbouw- en agri & foodsector? Pak de bundel ‘Goud zichtbaar maken’ erbij van het Research & Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences (RIC AFL) van Hogeschool Inholland. Een uitgave bol van voorbeelden van projecten waarin studenten, docent-onderzoekers en lectoren en het werkveld werken aan praktijkgericht onderzoek.

“We hebben een ijzersterk verhaal te vertellen en een schat aan relevante onderzoeksresultaten om te laten zien. En hoe maak je goud zichtbaar? Durf te onderzoeken en durf te leren!”, zegt Gerry Kouwenhoven, onderzoeker en coördinator van het RIC AFL in het voorwoord. Zij stelde de bundel samen met lectoren, business-developers en docentonderzoekers.

Mooie voorbeelden in de Week van de Circulaire Economie
Juist tijdens de Week van de Circulaire Economie 2021 biedt de uitgave een mooi overzicht met een twintigtal concrete voorbeelden die de link leggen met het weekthema. Zoals het driejarige programma ‘Transitie naar een duurzaam voedselsysteem’ van lector Patrick Huntjens. Daarin werken onder de vlag van de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) wetenschappers uit het wo en hbo samen met een groot aantal bedrijven, NGO’s en innovatieve platforms. Het overkoepelende doel van dit project is om te komen tot een beter begrip van het Nederlandse voedselsysteem, een nieuw ontwerp voor een duurzaam toekomstig voedselsysteem en het identificeren en valideren van sturingsmechanismen om de transitie naar zo’n voedselsysteem te realiseren.

Samenwerken aan een toekomstige stad
Ander voorbeeld is de ontwikkeling van de nieuwe minor ‘Samen Werken aan een toekomstige stad’ waar Inholland-studenten zich per september 2021 voor kunnen inschrijven. Tijdens deze transdisciplinaire minor kunnen Inholland-studenten van verschillende opleidingen aan de slag met grote maatschappelijke vraagstukken om zich goed voor te bereiden op hun toekomstige rol als professional. De brede insteek is gekozen omdat actuele complexe vraagstukken in de stad om een brede aanpak vragen. Complexe vraagstukken houden zich immers niet aan ‘domeingrenzen’.

Verminderen van reststromen
Of neem het project dat zich richt op het verminderen van reststromen. Onderzoekers, studenten en werkveld nemen het voedselsysteem onder de loep om te kijken in welke keten de voedselverspilling het grootst is. In samenwerking met bedrijven wordt vervolgens gezocht naar kansrijke oplossingen en manieren om die oplossingen te implementeren.

De onderzoeksbundel Goud zichtbaar maken is bedoeld als inspiratiebron, naslagwerk en als relatiegeschenk. Geïnteresseerden kunnen zich melden bij Gerry Kouwenhoven.

De Nederlandse tuinbouw staat voor de grote uitdaging om te verduurzamen. De sector is daarbij onderdeel van zo’n complex systeem, dat we moeten leren denken in systemen om tot de juiste beslissingen te komen. In zijn afscheidsrede als lector Duurzame verbindingen in de Greenport pleitte Olaf van Kooten voor dit ‘Nieuwe Denken’. En voor jonge professionals die ook echt werk maken van een nieuwe duurzame tuinbouw, verstand hebben van de teelt en oog voor het systeem om hen heen. “Ik zie dat zij trappelen om aan de slag te gaan en dat geeft mij hoop voor de toekomst.”

Vanwege corona kan Olaf zijn afscheidsrede vroeg houden op donderdagochtend 26 november. Vele geïnteresseerden luisteren thuis aan de ontbijttafel hoe hij in een eerder opgenomen video bij de duurzame, circulaire kwekerij van Duijvestijn Tomaten terugblikt op 30 jaar onderzoek, waarvan tien jaar bij Inholland. “Ik heb een bijzondere ontwikkeling in de tuinbouw mogen helpen vormgeven met spannend onderzoek. De durf om te leren en te onderzoeken bij Inholland leverde resultaten op voor de toekomst.”

Twee onderzoeksprojecten
Olaf licht twee onderzoeksprojecten uit die hij vormgaf. Het eerste is ‘Green Eyes’ waarin hij samen met onderzoekers, studenten, het bedrijfsleven en kennisinstellingen onderzocht hoe de ervaringswereld van de teler gekoppeld kan worden aan metingen en modellen. “We verzamelden data om daarmee de teelt aan te sturen. Zo wordt het mogelijk dat een teler vanuit één plek verschillende locaties kan managen.” Een ander groot project is SamenMarkt. “Het idee is om te telen wat de consument wil. Als je daar goed op inspeelt, hoef je minder weg te gooien en ben je duurzamer bezig. Probleem is dat de productieketen zo is geoptimaliseerd, dat contact tussen producent en consument is geblokkeerd. Samen met de TU Delft zetten we een softwaresysteem op dat voor nauwere afstemming zorgt zonder dat de keten aan efficiëntie verliest.”

Systemisch denken nodig
Volgens Olaf dragen technische en sociale innovaties bij aan verduurzaming van de tuinbouw. Maar er is ook systemisch denken nodig om verandering mogelijk te maken. Olaf noemt dit het Nieuwe Denken. “Door een krachtenveldanalyse kun je zien wat de belemmerende en de bevorderende krachten zijn voor verandering. Ze houden elkaar in evenwicht. Nu blijkt uit onderzoek naar groepsdynamiek dat het niet helpt de bevorderende krachten te stimuleren. Want dan nemen de belemmerende factoren ook in kracht toe. Wil je verandering, dan moet je de belemmerende krachten verzwakken, zoals de gevestigde belangen in de tuinbouw.”

Hoop voor de toekomst
De gang naar een duurzaam systeem is een complex proces, maar de ontwikkeling is er, ziet Olaf. “Kijk naar het onderwijs waarin ik jongeren zie trappelen om aan de slag te gaan. Dat geeft hoop voor de toekomst. Met onze tuinbouw kunnen we een enorme bijdrage leveren aan de wereld. Bijvoorbeeld door autonome kassen te bouwen in onvruchtbare gebieden die los staan van de omgeving. Daarmee kunnen we met minimaal watergebruik en zonder fossiele energie hoge producties halen en gezonde, lekkere en voedzame producten afleveren.”

Techneut en teler verbinden
Jolanda Heistek, programmadirecteur van Greenport West-Holland reflecteert op Olafs rede en de tijd toen ze twintig jaar geleden als jonge onderzoeker met Olaf samenwerkte. “Je hebt echt bijgedragen aan een verandering van de mindset van mensen. De focus van het telen van producten heb je helpen verleggen naar het telen van gezonde producten in een duurzame samenleving en een gezonde economie. Technologie en het delen van data staat daarbij centraal, zodat je het telen met ‘groene vingers’ omzet in modellen. Het is jouw kracht om techneut en teler te verbinden. Ik hoop daarbij dat iedereen het Nieuwe Denken omarmt en over de eigen schaduw heen stapt om circulair te gaan werken, want dat is onze toekomst.”

Helden van de toekomst
Na Jolanda’s lovende woorden beantwoordt Olaf een groot aantal vragen van de online aanwezige deelnemers. Zoals: welke invloed hebben projecten als Green Eyes en SamenMarkt op het Inholland-onderwijs? “De projecten laten zien dat het belangrijk is dat studenten werken aan hun T-shaped skills: de steel van de T gaat de diepte van het vak in, het dakje duidt op het brede overzicht, het systemisch denken over hoe jouw handelen past in wat anderen doen. Het boek van Donella Meadows Thinking in Systems legt heel helder uit hoe je het Nieuwe Denken in het dagelijks leven toepast.” Op de vraag hoe je jongeren aantrekt voor de tuinbouw, heeft Olaf ook een helder antwoord. “We staan voor een enorme uitdaging in de wereld om te verduurzamen. Jongeren kunnen de helden van de toekomst worden om met de tuinbouw daaraan bij te dragen, bijvoorbeeld op het gebied van autonoom telen. Zij kunnen de duurzame teelt aansturen van Mexico tot Japan.”

Umbrella shaped professional
Dirk van der Bijl, directeur van het Domein Agri, Food & Life Science, dankt Olaf voor zijn werk. “Ik zie geen pensionado voor me, maar iemand met een frisse, visionaire blik. Als hoogleraar aan de Wageningen University sprak je ooit de wens uit jouw ideeën in de praktijk te brengen. Bij Inholland heb je die kans gegrepen. Je bracht je netwerk mee en jouw brede kennis en vaardigheden. Je bent geen T-shaped maar een umbrella shaped professional. Het thema Duurzame verbindingen in de Greenport heb je echt op de kaart gezet. Dat thema zetten we voort, want het is actueler dan ooit.” Olaf belooft tot slot niet op zijn lauweren te rusten. “In het kader van het Nieuwe Denken wil ik onderzoeken hoe mijn eigen geest werkt en hoe die kan bijdragen aan de gemeenschap.”

Olaf van Kooten neemt donderdag 26 november afscheid als lector Duurzame verbindingen in de Greenport. In zijn online afscheidsrede gaat hij in op de ontwikkelingen die de komende decennia nodig zijn in de tuinbouw voor een duurzame gezonde toekomst van mens, dier en planeet. Meld je aan via inholland.nl/tuinbouwvandetoekomst.

“De Nederlandse tuinbouw heeft een voorbeeldfunctie in de wereldwijde voedselproductie. Deze rol moet de tuinbouwsector oppakken, omdat we mondiaal bezig zijn om crisis op crisis te stapelen”, aldus Van Kooten. “Wil de mens overleven, dan zullen we meer ruimte moeten scheppen voor grote bossen, die ons overtollige CO2 weer op zullen nemen.”

Maar voor deze bossen hebben we ruimte nodig, meent Van Kooten. “Ruimte, die nu wordt ingenomen door enorme oppervlaktes aarde voor de productie van veevoer. De Nederlandse teelt in kassen biedt mogelijkheid voor intensieve groenten- en bloemen productie op een zeer beperkt oppervlak en zonder schade voor ons milieu. Bovendien produceren zij daarmee nutriëntenrijk voedsel waarmee veel niet-overdraagbare ziektes voorkomen kunnen worden.”

Om dit te realiseren moet er nog intensief geëxperimenteerd worden met fossielvrije energie, biologische bestrijding en ‘vierkantsverwaarding’ van alles wat er in de kas groeit. Een voorwaarde voor succes is de kasteelt te integreren in een circulaire economie, die door de burgers gewild en gedragen wordt. “Zolang de gemiddelde burger blijft denken dat groenten alleen uit de supermarkt komen, zal de maatschappelijke draagkracht onvoldoende blijken om deze ontwikkeling waar te maken.”

Meer informatie en aanmelden
De online ontbijtbijeenkomst vindt plaats op donderdag 26 november 2020 van 8.00 tot 9.00 uur. Ga voor meer info en aanmelden naar inholland.nl/tuinbouwvandetoekomst.

Insecten- of wormenburgers eten. Dat doen we (nog) niet dagelijks, maar het is wel veel duurzamer dan het eten van vlees. Het is één van de manieren waarop je als burger een bijdrage kunt leveren aan een duurzame en eerlijke voedseltoekomst. Vandaag is het Wereldvoedseldag. Een belangrijk moment voor Inholland-lector Patrick Huntjens (Sociale innovaties in het groene domein) om uitleg te geven.

Vandaag is Patrick, samen met studenten van de opleiding Dier- en Veehouderij waarmee hij onderzoek doet naar insectenkweek, aanwezig bij de speciaal voor Wereldvoedseldag georganiseerde masterclass ‘Insecten zijn om op te vreten’ bij Inholland Delft. Daar gaat het over de toekomstige rol van insecten in onze voeding. Deelnemers gaan ook zelf aan de slag en bereiden insectenhapjes en -snacks om ze vervolgens tijdens de borrel direct te verorberen.

Bijzonder duurzaam alternatief
“Ook vanuit mijn onderzoekslijn doen we samen met studenten van de opleiding Dier- en Veehouderij onderzoek naar de mogelijkheden voor de verdere ontwikkeling van de productie en consumptie van insecten in Nederland”, zegt Patrick. “Dit staat nu nog in de kinderschoenen, maar de kweek van sprinkhanen, krekels en andere insecten is een bijzonder duurzaam alternatief voor onze veestapel. Voor insectenkweek is veel minder water, land, en voer nodig. Ook zorgt het voor minder afval en vervuiling. Dit terwijl insecten boordenvol eiwitten, vitaminen en mineralen zitten. Kortom, een duurzaam alternatief voor zowel veevoer als humane voeding. Bovendien biedt insectenkweek enorm veel kansen voor de circulaire economie, omdat insecten gekweekt kunnen worden op de reststromen vanuit onder andere de tuinbouw en supermarkten.”

Wat kun je doen als consument?
Consumenten kunnen nu al her en der in Nederlandse supermarkten insecten- of wormenburgers kopen en daarmee een bijdrage leveren aan een duurzame toekomst. En de lector ziet nog veel meer manieren. Zo is een hechtere verbinding tussen ‘burger en boer’ een belangrijk thema in zijn onderzoek. Waarbij burgers en boeren samen zorgdragen voor een duurzaam, gezond en regionaal gefocust voedselsysteem.

“Op dit moment verkennen we met het werkveld de mogelijkheden voor het opzetten van een burgerboerderij in Midden-Delfland”, zegt Patrick. “In een ander onderzoek brengen we de mogelijkheden in kaart om buurtbewoners actief te betrekken bij de Floating Farm in Rotterdam, de eerste drijvende boerderij ter wereld. We willen deze boerderij tot het hart van de gemeenschap maken. Zo kunnen buurtbewoners bijvoorbeeld hun eigen yoghurt of kaas leren maken met rauwe melk van de boerderij, en dragen ze tegelijkertijd een steentje bij aan de korte keten.”

Patrick Huntjens is blij met de masterclass én met het feit dat de Verenigde Naties een dag als Wereldvoedseldag in het leven hebben geroepen. Een dag waarop het niet alleen gaat over de aanpak van honger wereldwijd, maar ook over acties in alle sectoren om gezonde en duurzame voeding betaalbaar, en voor iedereen toegankelijk te maken. “Het is belangrijk om op een dag als deze stil te staan te staan bij de rol van voedsel in ons dagelijkse leven en de noodzaak om onze huidige voedselsystemen drastisch te veranderen om ze duurzaam, gezond, eerlijk en toekomstbestendig te maken. Onze huidige productie- en consumptiesystemen hebben hun houdbaarheidsdatum bereikt.”

Tijdens zijn lectorale rede gaat Huntjens ook in op de recente uitspraak van landbouwminister Carola Schouten in het AD dat eten 'te goedkoop' zou zijn waardoor het milieu te zwaar wordt belast, voedsel wordt verspild en boeren te weinig verdienen.

In een reactie geeft Huntjens aan dat een eerlijke prijs voor voedsel alleen mogelijk is door transparantie over waar ons voedsel vandaan komt, hoe dat op ons bord gekomen is en wat de gevolgen daarvan zijn op alle aspecten van duurzaamheid. "Onderzoek laat zien dat voor een gemiddeld gezin de CO2-uitstoot door voedselproductie, -transport, -verwerking en -verpakking ongeveer even groot is als de CO2-uitstoot door wonen, energie- en autogebruik samen." 

Duurzaam, betaalbaar, gezond en leefbaar
Huntjens sluit met zijn rede aan bij de actualiteit. Verduurzaming van ons bestaan is begonnen. We zijn meer en meer bereid om verantwoordelijkheid te nemen. Om te veranderen en duurzamer te gaan leven. Sociale innovatie speelt daarin een belangrijke rol.

“De duurzaamheidstransitie is in feite onze zoektocht naar een nieuw sociaal contract: een ‘natuurlijk’ sociaal contract,” vertelt Huntjens. “Mensen gaan begrijpen dat zij afhankelijk zijn van elkaar en van het ecosysteem waarin zij leven. Dit is een transitie van ego-bewustzijn naar eco-bewustzijn. De samenleving vraagt steeds meer om een maatschappelijke ordening en omgeving die ecologisch verantwoord, economisch gedragen en sociaal verbonden is. Met andere woorden: duurzaam, betaalbaar, gezond en leefbaar.”

Naar een ‘natuurlijk’ sociaal contract
In een ‘natuurlijk’ sociaal contract worden collectieve problemen niet alleen overgelaten aan de vrije markt en afgeschoven op individuele verantwoordelijkheid, maar worden collectief, structureel en duurzaam opgelost door middel van sociale innovatie.

Dit is een proces van effectieve samenwerking dat leidt tot nieuwe, structurele oplossingen die tegemoetkomen aan een maatschappelijke behoefte, zoals voedselzekerheid en -veiligheid, water, energie, klimaatveiligheid. En die zich focussen op grootstedelijke ontwikkelingen, sociale cohesie en circulaire economie.

FOOD & 2050
De dag was georganiseerd rond het thema FOOD & 2050 met als centrale vraag: "Hoe gaan we circa 10 miljard mensen voeden in 2050?" De out-of-the-box-denkende eerstejaarsdesigners van de WdKA bleken totaal anders tegen de problematiek aan te kijken dan de FCT-studenten bij Inholland. De tweedejaars FCT-ers hebben inmiddels een voorkeur ontwikkeld voor een gestructureerde aanpak bij food-vraagstukken.

Studenten gingen in kleine groepen op pad en bevroegen burgers en foodprofessionals in Rotterdamse wijken over hun omgang met etensafval. Per wijk kwamen duidelijke verschillen naar voren. Ook was er een duidelijk verschil in aanpak per groep studenten. WdKA-docente Hill Scholte: ‘Wát een verschil in hoe deze studentenbloedgroepen met oplossingen komen, fascinerend! De lunch werd door de studenten zelf verzorgd. Ieders inbreng was voorzien van een originele gedachte. Designproducten met alternatieve food-concepten zoals Blue Tube (een mineralenshotje met neutrale smaak) vonden gretig aftrek.

Inspiratie
Ter inspiratie vertelde Feike van der Leij, docent Food Commerce & Technology bij Inholland meer over de feeding megacities-problematiek, waar ook praktijkgericht onderzoek naar gedaan wordt, vanuit de onderzoekslijn Voedsel voor de Metropool van het Research and Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences (RIC AFL).

Minke van Wingerden, partner in organisatiebureau Beladon, demonsteerde de eerste resultaten van de Floating Farm in Rotterdam. Puck van Koppen, die net is afgestudeerd aan het WdKA vertelde over haar originele aanpak bij het beïnvloeden van eetgedrag met behulp van omgevingsimpulsen.

Sprekende posters
De synergie die ontstond bij zo veel verschillende gedachten en inzichten leverde fraaie posters op. De posters visualiseerden tintelende onderwerpen zoals:

• de inzet van genetisch gemodificeerde planten en andere organismen om de wereld te redden,
• gepersonaliseerd voedsel op basis van consumenten-DNA,
• afbreekbaar plastic en verpakkingsmateriaal,
• gedragsinterventies om duurzamere keuzes te bespoedigen
• de potentie van food-gerelateerd 3D-printen in huis en op straat.

FCT-docent Dylan Berkeveld is zeer positief over de dag en het resultaat van deze samenwerking: "Ik wil wel veel meer van deze crossovers realiseren. Hier wordt iedereen enthousiast van!"

Zes meter hoog zijn de tomaten in de kas van het Ideal Research Greenhouse Lab in het World Horti Center. Ze hangen vol glimmend rode tomaten: van cherrytomaten en honingtomaten tot trostomaten en vleestomaten. Met hun wortels staan ze in kleine kweekbakken waar allerlei draden uitkomen. Rondom hun stengels zitten kleine vierkante sensoren en overal in de kas hangen kastjes met displays.

“Echt alles aan deze tomaten wordt gemeten”, vertelt Ary de Jong, teeltmanager bij Demokwekerij Westland, tijdens een rondleiding door het lab. “Hoeveel water, voeding en C02 de planten krijgen. Hoe groot de bladeren zijn en hoeveel bloembladeren een bloem heeft. Hoe de plant reageert als het iets warmer wordt of als we een raam openzetten. Al die gegevens voeren we in de computer in. En op basis daarvan bepalen we onze koers. Ons uiteindelijke doel? Met zo min mogelijk inspanningen en grondstoffen de beste tomaten krijgen. En ook nog zorgen voor een zo constant mogelijke opbrengst. Dan krijgen we de beste prijs.”

Verrassende inzichten
De IT-studenten zijn tijdens dit event al met velen aanwezig. Voor hen vormt het namelijk de start van hun project. Jeroen van den Bulk, student Informatica heeft zelf familie in de landbouw, maar is toch verbaasd over wat hij heeft gehoord deze ochtend: “Ik had echt geen idee dat dit allemaal kon. Ik zou er graag wat meer over te weten komen. Ik volg nu een minor in big data. Bij zo’n vakgebied denk je eerder aan een baan in de beveiliging, de telecom of de financiële sector, maar minder snel aan de agrarische sector. Terwijl me nu wel duidelijk is dat daar ook echt een toekomst ligt.”

Studenten BIM Eduardo Goncalves Aguiar en Dewi Cadat doen een minor in datadrivenmanagement. “Voor ons is dit een vakgebied voor de toekomst. Op dit moment volgen we specialisaties bij andere bedrijven, maar de tuinbouw is zeker iets om in je achterhoofd te houden. Ik denk ook dat wij als BIM'ers een waardevolle bijdrage kunnen leveren voor telers. We kunnen namelijk goed bepalen wat meten oplevert voor een ondernemer in tijdwinst en omzetstijging.”

Optimaal samenwerken
De Chinese studentes Zhou Xinyu en Zhao Wenjing zijn kind aan huis in dit lab. Zij volgen het double degree-programma Tuinbouw & Agribusiness van Inholland en studeren de laatste twee jaar van hun studie in Nederland. Onder begeleiding van (docent)onderzoeker Amora Amir doen zij onderzoek naar de teelt van tomaten. Ze houden er een presentatie over voor de andere studenten: “Tijdens ons onderzoek hebben we echt enorm veel gegevens verzameld. We hebben alles aan de gewassen gemeten, deels met de hand, maar ook automatisch met speciale software. En we hebben gebruik gemaakt van de faciliteiten in het lab, zoals klimaat- en irrigatiegegevens. Al die data hebben we met hulp van Amora geanalyseerd.”

De komende weken gaan de Chinese studentes in het lab samenwerken met studenten Informatica op advies van Amora. Ze krijgen tot eind juni de tijd om drie projecten te voltooien op het gebied van big data in de Smart Horticulture-sector. Zhou: “We kunnen echt veel van elkaar leren. Wij weten veel van planten en teelt en kunnen dus aangeven wat we graag willen meten. Zij kunnen slimme modellen bouwen om al onze meetgegevens te verwerken. En wij duiden vervolgens weer wat je ziet gebeuren in een tabel of grafiek.”

Slimme sensoren
Deze studenten kunnen veel voor de landbouwsector betekenen. Daar zijn ze ook bij het Belgische 2Grow van overtuigd. Het bedrijf ontwikkelde een systeem waarbij sensoren meten hoe gewassen reageren op veranderingen in de teeltomgeving. Denk daarbij aan warmte, extra water of juist een tekort aan water. Managers Olivier Begerem en Maxime Dedecker geven een presentatie tijdens het event. “Onze techniek is echt de toekomst van de landbouw. Wij kunnen met onze sensoren veel kleinere effecten meten dan met traditionele methoden. En wij bieden telers veel meer data dan zij met hun groene vingers of groene ogen kunnen verwerven.”

Een uitdaging blijft wel hoe 2Grow telers kan helpen al die data te interpreteren. Olivier en Maxime doen nu nog veel handmatig of via Excel. “We hebben daar de hulp van IT-specialisten bij nodig. Zij kunnen modellen maken waarmee we een relatie kunnen leggen tussen parameters. En ze kunnen een handig dashboard ontwikkelen zodat een teler alle gegevens bij elkaar op zijn scherm ziet. Ik weet zeker dat we nog veel gaan samenwerken!”

Ideal Research Lab
Het lab wordt mede mogelijk gemaakt door subsidie vanuit het Europese project Evergreen van Greenport Noord-Holland Noord . De subsidie is onder andere bedoeld om Big data-toepassingen in de tuinbouw en agribusiness te ontwikkelen en zo oplossingen te vinden voor complexe vraagstukken in deze sectoren.

Rotterdams is aanjager van de economie in de regio. De werkgelegenheid groeit en er komen steeds meer nieuwe bedrijven bij. Steeds meer wijken en mensen profiteren van de groei van de economie. Niet alleen de economie groeit maar ook het aantal inwoners en bezoekers. Men verwacht ongeveer 55.000 nieuwe inwoners tot 2035. Het totale inwonersaantal zit dan op 700.000. Wat betekent dat voor de economie? Voor onze voorzieningen? Wat voor effect heeft de groei op de woningmarkt? 

Alleen woningbouw maakt de woningmarkt wellicht toegankelijker, maar gaat ten koste van ruimte voor economische activiteiten en voorzieningen. Alleen aandacht voor ruimte voor economische ontwikkeling, legt een hoge druk op de woningmarkt. Aandacht voor voorzieningen maakt de stad aantrekkelijker, maar onbetaalbaar. De opgave waar deze editie van de EVR op voorsorteert is een strategie met ruimte voor flexibel en betaalbaar wonen, aandacht voor een gemengd en kwalitatief hoogwaardig voorzieningenpalet. Dit moet leiden tot een voortzetting van de groei waar alle Rotterdammers en Rijnmonders van kunnen profiteren.

Peter Haasbroek van Mecanoo en de Rotterdamse wethouder Barbara Kathman gingen in op deze thematiek. Ook was er een talkshow met Abigail Norville van de gemeente Rotterdam, Mirjam van Orden van Psyq en Hans Scheffer van Helloprint over de gevolgen van digitalisering op de arbeidsmarkt.

Inholland en 'het duurzaam voeden van de groeiende stad'
Het Research and Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences, die in de EVR 2019 een bijdrage heeft geleverd met het essay 'Duurzaam voeden van de groeiende stad', verzorgde ook een van de workshops, met inleidingen van Gerry Kouwenhoven en Pieter van der Hoeven. Hoe kunnen we inwoners van Rotterdam in de komende decennia van gezond voedsel blijven voorzien, en tegelijkertijd de ecologische voetdruk zo klein mogelijk houden? Voor de huidige 650.000 Rotterdammers is er 1.170.000 hectare beschikbaar; Rotterdammers gebruiken samen echter 1.755.000 hectare! De stad groeit, maar de ruimte wordt steeds schaarser en de vervuiling neemt toe. Een lokaal Rotterdams voedselbeleid biedt kansen om het voedselsysteem ecologisch te verduurzamen en tegelijkertijd economische bedrijvigheid te genereren in en rond de stad. Een concreet Rotterdams voedselbeleid is dan ook noodzakelijk. Meer hierover is te lezen in de EVR 2019.

In een interactieve themasessie hebben de aanwezigen enkele 'ongevraagde adviezen' geformuleerd voor de gemeente. Benieuwd wat daar uitgekomen is? Neem contact op met Olav Rülander.

Onze gewassen hebben bestuiving van bijen nodig om goed te groeien. Maar steeds meer bijen sterven en dat zorgt voor problemen. Frens Pries doet al jaren onderzoek naar bijengezondheid. Sinds 1 januari 2019 is hij lector Duurzame bestuiving van gewassen bij Inholland. Zijn onderzoek gaat over oplossingen voor bijensterfte.

Het gaat slecht met onze bijen
“Dat geldt zowel voor de honingbij, de wilde bij als de hommel,” legt Pries uit. Dit is een probleem voor de voedselvoorziening, want de bestuiving van bijen is essentieel voor ons ecosysteem. De oorzaken? Imkers zetten soms te veel bijenkasten bij elkaar. Is er één bijenkast ‘ziek’? Dan besmet deze snel ook andere bijenkasten, net als verkouden mensen in een te volle lift. Ook vinden bijen vooral in de herfst te weinig voedsel en gaan ze dood door insecticiden. Maar de belangrijkste oorzaak van bijensterfte is opkomst van de varroamijt: een parasiet waar bijen niet tegen kunnen. De opkomst van de varroamijt is ook de belangrijkste reden voor het onderzoek van Pries.

Duurzame oplossingen voor bijensterfte zijn nodig
Frens Pries zijn onderzoek gaat over duurzame bestrijding van de varroamijt. “Ik zoek oplossingen voor bijensterfte die uit de natuur zelf komen. We moeten bijvoorbeeld af van niet-duurzame bestrijdingsmiddelen zoals acariciden.” Een andere oplossing uit de natuur die Pries noemt is het verbouwen van verschillende gewassen op één akker. Zo hebben bijen namelijk het hele jaar door verschillend voedsel. Verder onderzoekt hij hoeveel concurrentie er is tussen honingbijen en wilde bijen. En hoeveel last wilde bijen echt hebben van insecticiden. De antwoorden op dit soort onderzoeksvragen dragen bij aan het terugdringen van de bijensterfte. Frens Pries onderzoekt samen met zijn collega’s van het Research and Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences. Het onderzoek hoort bij de onderzoekslijn Voedsel voor de Metropool.

Studenten van de Life Sciences & Chemistry-opleidingen doen gewoon mee
Het onderzoeksleven van Pries begon ooit met een virusonderzoek bij bijen, samen met een stuk of vier studenten. Het onderzoek werd steeds groter, door presentaties, subsidies en nieuwe onderzoeksvelden. Pries begeleidt studenten bij onderzoek en neemt ze mee als hij iets bespreekt met bijvoorbeeld een gemeente of natuurorganisatie. Zo leren ze uit de praktijk en halen ze intrinsieke motivatie uit het onderzoek. “Ik vind het belangrijk dat studenten dit allemaal meekrijgen in hun opleiding. Ook zij denken goed mee over oplossingen voor bijensterfte. Daar ben ik tevreden mee, aangezien dit een essentieel onderdeel is van de vorming als onderzoeker.” Maar Pries doet meer dan alleen onderzoek.

Partijen moeten met elkaar om tafel
In Nederland mogen imkers vaak geen bijenkasten in natuurgebieden plaatsen. Natuurbeheerders zijn namelijk bang dat andere wilde insecten last hebben van de concurrerende honingbij. Toch is het goed voor de bijenvolken om te herstellen in een natuurgebied. En is de natuur gebaat bij de andere manier van bestuiving door honingbijen. Pries vertelt: “Ik ga de discussie over de bijenkasten graag aan. Ook geef ik advies aan gemeenten over geschikte planten voor bijen in een nieuwe woonwijk.”

Professionele imkers zijn belangrijk
De meeste imkers zijn hobbyisten. Maar alle imkers samen hebben veel invloed op bijensterfte. Begrijpen zij het probleem van de varroamijt goed? Weten zij hoeveel bijenkasten ze het beste bij elkaar kunnen zetten en waar en wanneer? Het is belangrijk om hun kennis te vergroten. “Alleen samen kunnen we de bijen redden.”

Het onderzoek maakt deel uit van het onderzoeksprogramma Groen Onderwijs van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO), waarin praktijkgericht onderzoek plaatsvindt op het gebied van het groene (v)mbo. Het onderzoek levert kennis, inzichten en/of concrete producten op die bijdragen aan de ontwikkeling van de onderwijspraktijk en aan het vergroten van de wetenschappelijke kennisbasis over onderwijs.

Betrokkenheid Inholland
Projectleider van het onderzoek is Luc Salemans, als onderzoeker verbonden aan het Business Research Centre (onderzoekslijn Finance & Accountancy) van Hogeschool Inholland. Hij heeft een rijke ervaring in directiefuncties in profit- en non-proforganisaties als business- en concerncontroller. Voor wat betreft dit onderzoek is binnen Inholland een crossover gezocht met de onderzoeksgroepen Agri, Food & Life Sciences en Onderwijzen en Leren in Diversiteit.

“Traditioneel leggen AOC’s de focus op initieel leren, terwijl er bij de transitie naar een regionaal kenniscentrum meer aandacht moet komen voor leven lang leren en innovatie in de regio”, legt Luc Salemans uit. “Wij hebben onderzocht wat er gebeurt bij deze transitie en hoe je als bestuur meer grip kunt krijgen op deze processen, die te kenmerken zijn als lokaal, chaotisch en vaak moeilijk te plannen.”

Verbindende rol voor ‘grenswerkers’
In het onderzoek, waarbij gewerkt is met bestaande cases vanuit de AOC’s, is gekeken welke actoren een rol spelen bij de verankering en welke factoren een grote invloed hebben. Hierin zijn vier factoren naar voren gekomen, de inbedding in de organisatiestructuur, de rol van identiteit en missie, het belang van regionale aspecten en de rol van grenswerkers. Dit zijn medewerkers (docenten, teamleiders, managers, onderzoekers of mensen van een stafafdeling) die een rol vervullen in het aangaan van nieuwe samenwerkingsverbanden, zij worden ook wel bruggenbouwers of verbinders genoemd.

Daarnaast zijn diverse lessen getrokken voor sturing vanuit het management. Salemans: “Uit het onderzoek is naar voren gekomen dat grenswerkers succesvoller kunnen werken als de strategie en koers duidelijk is. In termen van planning en control kunnen soft controls (zoals helderheid, betrokkenheid en uitvoerbaarheid) ervoor zorgdragen dat met regelmaat de voortgang van de strategie besproken wordt. Zo kan het inbedden van een regulier gespreksmoment met als agendapunt de regionale ontwikkeling in relatie tot de strategie van de organisatie nuttig zijn.

Vervolgstappen
Naar aanleiding van het onderzoek is een plan van aanpak uitgewerkt waarin mbo- en hbo-instellingen aan de hand van de ontwikkelde tool ‘Grenswerkers Gevraagd!’ kunnen kijken naar de rol, competenties en taken van grenswerkers. Verder wordt vanuit het programma Groen Onderwijs een conferentie georganiseerd met drie projecten die in dit programma zijn uitgewerkt:

• Het toekomstperspectief van de leerling centraal (onder andere project bij Terra).
• De hele school door een groene bril (onder andere project bij Nordwin).
• Regionale Verankering, sturing geven aan een duurzame relatie met de regio.

Smaak is een belangrijke factor om groente lekker te vinden. Dat blijkt uit het promotieonderzoek van Vera van Stokkom, voedingswetenschapper en docent bij de opleiding Food Commerce and Technology en de post-hbo opleiding Sensorisch Onderzoek aan Hogeshool Inholland. Van Stokkom deed de afgelopen 4,5 jaar onderzoek naar de rol van smaak bij de acceptatie van groenten aan Wageningen University & Research (WUR), afdeling Humane Voeding en Gezondheid. Zij promoveert vrijdag 14 december op dit onderwerp.

In veel landen eten mensen te weinig groenten, terwijl de consumptie van voldoende groenten essentieel is voor de gezondheid. Smaak, en dan vooral bittere smaak, wordt vaak aangewezen als de oorzaak van lage groenteacceptatie. Van Stokkom, ook aangesloten bij het Research & Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences van Inholland, laat in haar proefschrift zien dat de intensiteit van zoet, zuur, zout, bitter en umami in veel gegeten groenten laag is en dat smaak een beperkte rol speelt bij de herkenning van groenten.

Weinig smaak
Groenten zijn belangrijk basisvoedsel, maar de porties van het merendeel van de kinderen en volwassenen in Nederland zijn te klein. Over de groenteconsumptie van kinderen zegt ze: ”Ik was zelf een moeilijke eter, het heeft lang geduurd voordat ik met plezier groente opschepte. Ik vroeg me af: hoe komt dat dan?”

“Uit mijn onderzoek blijkt dat groenten eigenlijk vrij weinig smaak hebben, het zou kunnen dat daardoor groenten niet lekker worden gevonden. Dat is een verrassende uitkomst. Maar met de bereiding kun je natuurlijk wel wat doen. Het verschilt per groente welk effect de bereiding heeft. Het zou kunnen dat het aanpassen van de smaak ertoe kan leiden dat mensen groenten lekkerder vinden.”

Acceptatie door aanpassing van smaak
Van Stokkom vertelt dat het verhogen van de zoetheid groenteacceptatie van zowel kinderen en volwassenen kan verbeteren en door het combineren van groenten kan acceptatie ook worden verhoogd. Echter, in alle onderzoeken was de acceptatie van groenten over het algemeen niet erg hoog. Vooral zoetheid en bitterheid hadden een verband met groenteacceptatie, dus smaak is belangrijk ondanks de lage intensiteiten. De resultaten laten zien dat het moeilijk is om acceptatie van groenten te verbeteren.

Het belang van variëren
Groenten leveren voedingsstoffen zoals vezels, vitamines, mineralen en andere bioactieve stoffen (carotenoïden bijvoorbeeld). Belangrijke argumenten om de keuze van groente te variëren zijn de verschillen in samenstelling en de diverse bereidingsmogelijkheden. “Als je groente kookt in water kan dat leiden tot verlies van voedingsstoffen. Maar van andere stoffen – zoals bijvoorbeeld de antioxidanten in wortel – is aangetoond dat de hoeveelheid zelfs kan toenemen door de bereiding. Dat onderstreept het belang van variëren.” Om de groenteconsumptie te stimuleren noemt ze het gebruik van kruiden en het combineren van diverse groenten.

”Het is belangrijk dat we in het algemeen meer aandacht besteden aan het verhogen van de groenteconsumptie. Denk aan andere gebruiksmomenten zoals ontbijt en snacks voor als je onderweg bent. Andere gebruiksmomenten bieden telers ook kansen om meer variëteiten op de markt te brengen. Je moet het voor iedereen gemakkelijker maken. Dat zijn belangrijke elementen voor productontwikkelaars.” Van Stokkom tenslotte: “Kortom, er is nog veel onderzoek te doen.”

Met zijn onderzoek Bestrijding van honingbijensterfte dingt Frens Pries, onderzoeker bij de Inholland-opleidingen in het cluster LifeSciences & Chemistry, mee naar de Klokhuis Wetenschapsprijs. Vanaf deze week kun je  stemmen via de website van Het Klokhuis. “Dit geeft het maatschappelijk belang aan van mijn onderzoek. En dat het goed is om kinderen te leren hoe belangrijk honingbijen zijn voor onze voedselproductie”, zegt Frens, die erg enthousiast is over zijn nominatie.

Het doel van de prijs is om een breed en jong publiek bekend te maken met wetenschappelijk onderzoek in Nederland. De winnaar van de prijs wordt bekendgemaakt op woensdag 7 november. De uitreiking vindt plaats tijdens de Junior Opening van InScience in Nijmegen.

Frens vindt het belangrijk dat de jeugd weet dat er problemen zijn met de honingbij, zodat kinderen leren dat deze problemen consequenties hebben voor ons voedsel én ook voor de natuur. “Denk bijvoorbeeld aan vogels die insecten eten. De teruggang van soorten en aantallen insecten is volgens mij een belangrijk thema bij biologieles voor de jeugd.”

De bestrijding van de varroamijt
De gezondheid van bijen staat wereldwijd onder druk. Dit is niet alleen een ecologisch probleem, maar ook een potentieel gevaar voor de productie van (voedings)gewassen: bijen spelen een essentiële rol in de bestuiving. In 2017 kreeg Frens Pries een RAAK-PRO-subsidie van 1 miljoen euro om de komende jaren te kunnen werken aan een oplossing voor een van de grootste bedreigingen van bijengezondheid: de varroamijt.

Pries is aangesloten bij de Inholland-onderzoeksgroep Research and Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences en werkt nauw samen met Inholland lector Nelleke Kreike (Green Biotechnology). Hij doet zijn onderzoek in samenwerking met de Europese stichting Arista Bee Research, zaadveredelaar Bejo Zaden (met een eigen imkersorganisatie) en Hogeschool Van Hall Larenstein. Zij beogen met dit onderzoek de specifieke genen van de honingbij te identificeren die zorgen voor resistentie tegen de varroamijt.

Bijen resistent maken met behulp van gentechnologie
“Er zijn vier redenen waarom het slecht gaat met de honingbij”, legt Pries uit. “De varroamijt is daarvan veruit de belangrijkste. Het chemische bestrijden van deze parasiet lukt prima, maar is schadelijk voor de bij en is niet duurzaam. Daarom moet de bij zelf resistent ‘gemaakt’ worden, beter gezegd: er moet geselecteerd worden voor resistente bijen. Dit is alleen succesvol als we een ‘dna-merker’ hebben, waarmee we imkers kunnen helpen bij de teelt. Anders is de teelt veel te bewerkelijk voor hobbyimkers, en onbetaalbaar voor beroepsimkers.”

Arista Bee Research selecteert voor het project in Spanje, Frankrijk, Duitsland en de Benelux bijenvolken die actief de varroamijt herkennen in het broed en het besmette broed ook verwijderen. Door deze varroa-resistente volken te observeren in speciale observatiekasten, kunnen onderzoekers individuele bijen signaleren die dit besmette broed verwijderen. Deze observatie vindt plaats bij Van Hall Larenstein. Vervolgens wordt het DNA van deze bijen geanalyseerd door studenten en onderzoekers van Inholland. Zij zorgen voor identificatie van de genen die betrokken zijn bij het varroa-resistent gedrag.

Met deze kennis zal een genetische test ontwikkeld worden die het imkers makkelijker maakt hun volken te telen op varroa-resistentie. Hiermee kunnen complexere en tijdrovendere tests vermeden worden.

Binnen de Life Sciences & Chemistry-opleidingen van het Domein Agri, Food & Life Sciences doen studenten onder leiding van docent-onderzoekers al meer dan vijf jaar onderzoek naar bijengezondheid.

Bekijk ook de uitzending De bijenkoning van Brandpunt, met een reportage over Bart Jan Fernhout, die jarenlang werkte aan een resistente honingbij. Een veelbelovend antwoord op de massale bijensterfte. 

Op dinsdag 16 oktober organiseert Hogeschool Inholland de masterclass Gezonde productontwikkeling met groenten. Geïnteresseerden zijn vanaf 13.30 uur van harte welkom bij Hogeschool Inholland Delft. Men kan zich vooraf aanmelden per e-mail.

Aanleiding voor deze masterclass is het promotieonderzoek* van Vera van Stokkom, docent-onderzoeker bij het Research and Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences van Inholland en promovendus bij Wageningen Universiteit. Zij onderzocht de afgelopen vier jaar de rol van smaak bij de acceptatie van groenten.

Vanzelfsprekend presenteert zij de resultaten van dit onderzoek. Daarnaast vertellen en discussiëren sprekers vanuit de wetenschap, private- en publieke organisaties over kansen voor gezonde productontwikkeling. Dit zijn kansen die kunnen bijdragen aan het verhogen van de groenteconsumptie.

Dutch Agri Food Week
De masterclass is onderdeel van de Dutch Agri Food Week (5 tot 16 oktober) die laat zien hoe in Nederland van grond tot mond wordt gewerkt aan gezond en veilig voedsel voor iedereen. Herman Peppelenbos, lector Groene Gezondheid van HAS Hogeschool, is dagvoorzitter en leidt het programma.

Programma

• 13.30-14.00 uur: Inloop.
• 14.00-14.20 uur: Groente, wat moeten we ermee? Herman Peppelenbos, HAS.
• 14.20-14.40 uur: Smaakvolle groenten. Vera van Stokkom, Inholland/WUR.
• 14.40-15.10 uur: Designing Healthy Foods beyond Farm to Fork. Matthijs Dekker, WUR.
• 15.10-15.40 uur: Pauze.
• 15.40-16.00 uur: Hoe krijgen we gezonde groenten en fruit op ons bord? Rob Wessels, Bakker Barendrecht.
• 16.00-16.20 uur: Ga voor kleur - Nationaal Actieplan Groenten en Fruit. Karen Bemelmans, NAGF.
• 16.20-16.50 uur: Gezond door Design? Annet Bruil, Social Designer 'Design for impact'.
• 16.50-17.00 uur: Pauze.
• 17.00-18.00 uur: Gezonde spanning met stellingen & netwerkproeverij.

Aanmelden
Aanmelden kan tot 10 oktober door naam en organisatienaam te sturen naar masterclassproductontwikkeling@inholland.nl (aan deelname zijn geen kosten verbonden).

* De verdediging van het proefschrift van Vera van Stokkom vindt plaats op 14 december bij de Wageningen Universiteit.

Uit 23 voorstellen is onderzoeksproject Petunia and CRISPR/Cas Technology (PACT) van Hogeschool Inholland genomineerd als een van de zes kanshebbers op de RAAK Award 2018.

PACT doet onderzoek naar de toepassing van de CRISPR/Cas techniek in de plantenveredeling. Door gericht minuscule veranderingen, mutaties, in het DNA van planten aan te brengen kun je nieuwe eigenschappen creëren. Bijvoorbeeld rassen ontwikkelen die bestand zijn tegen ziekten en plagen. PACT is een van de projecten van Research and Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences (RIC-AFL).

Innovatief en relevant
Het veredelen van planten is een zeer langdurig proces, dat wel twintig jaar in beslag kan nemen. De CRISPR/Cas technologie maakt de veredeling nauwkeuriger en sneller en kan daardoor grote positieve impact hebben op de innovatiekracht van veredelingsbedrijven. Deze bedrijven spelen een belangrijke rol bij voedselzekerheid en duurzame productie van de gewassen van de toekomst.

“Op dit moment kunnen we gerichte mutaties aanbrengen in het DNA van onze modelgewassen tomaat, aardappel en siergewas petunia. Dit toont aan dat de CRISPR/Cas techniek in planten werkt en dat deze techniek geschikt is om in andere groente- en siergewassen toegepast te worden,” vertelt Inholland-lector Green Biotechnology, Nelleke Kreike.

De CRISPR/Cas techniek is ook direct in het praktijkonderwijs van Inholland en de HAN geïmplementeerd. Dit jaar studeren de eerste studenten af die ervaring hebben met deze techniek en die hiermee aan de slag kunnen in de veredelingsbedrijven.

Hiermee is het onderzoek relevant voor onderwijs, praktijk en maatschappij. Kreike is blij: “Ik ben sowieso heel trots op onze bijdrage aan deze belangrijke innovatieve techniek en aan het opleiden van de vernieuwers van de toekomst. Bovendien is dit de eerste keer dat een onderzoek van Inholland genomineerd is voor deze prijs. Dat is natuurlijk ook geweldig!”

Stem je ook?
Op 15 november tijdens het SIA-congres worden alle winnaars bekend gemaakt. Naast de juryprijzen kent de RAAK-award ook een publieksprijs. Stem mee via:

• de website van Nationaal Regieorgaan Praktijkgericht Onderzoek SIA
• of hun Facebook-pagina

De RAAK Award biedt toonaangevend praktijkgericht onderzoek van hogescholen een podium. Met de prijs wil het regieorgaan de bekendheid en kwaliteit van het onderzoek aan hogescholen verhogen.

Op 27 juni, tijdens de Dag van het Onderzoek in Den Haag, wordt de Wij Inholland award in de categorie Onderzoek uitgereikt. De jury, bestaande uit Huug de Deugd (lid College van Bestuur), Robbert Gobbens (lector Gezondheid en welzijn van kwetsbare ouderen), Ineke van Halsema (kennisprofessional en directeur HRM bij De Haagse Hogeschool), Katrin Tazelaar (hoofd van Inholland Sustainable Solutions en het Research and Innovation Centre TOI) en Johannes van der Vos (senior beleidsadviseur onderzoek), maakt bekend wie van de genomineerde onderzoekers de prijs in ontvangst mag nemen. Nieuwsgierig naar de genomineerden? Hieronder stellen we ze kort, in alfabetische volgorde, voor:

Petra Boersma – positief contact met mensen met dementie
Een positieve manier van contact maken met mensen met dementie, vrolijk en met aandacht voor hun belevingswereld. “En met gebruik van theatrale, muzikale en poëtische communicatie. Dit prikkelt de mensen met dementie tot contact. Echt contact.” Zoals de zorgverlener die dagelijks de benen van een cliënt insmeert, complimenten geeft over zijn schaatsbenen en vervolgens met hem net-alsof door de woonkamer schaatst. “Het doet hem denken aan het zwieren vroeger op het ijs, samen met zijn vrouw. Een positieve herinnering. Die oprechte glimlach… zo mooi.” De methode is eenvoudig toe te passen tijdens de 24-uurszorg en helpt zorgverleners om het contact met mensen met dementie lichter te maken. “Een positief bijeffect was dat de training de zorgverleners stimuleerde tot een betere samenwerking. Belangrijk nu is om dergelijke persoonsgerichte communicatiemethoden in curricula van mbo- en hbo-onderwijs op te nemen.” Petra mag met recht trots zijn op haar onderzoek.

Philip Karré – de balans tussen geld verdienen en sociaal betrokken zijn
Sociaal ondernemerschap, sociale doelen bereiken met een commercieel bedrijf, het is een hype. “De verwachtingen van politiek en maatschappij zijn enorm. Maar tegelijkertijd weten we nog maar weinig over hoe het werkt en hoe sociaal ondernemers omgaan met de spanning tussen de sociale en de commerciële logica.” In het onderzoek van Philip staat sociaal ondernemerschap in de praktijk centraal. Er wordt gekeken naar de kansen en uitdagingen, en de rol van de gemeente als sociale partner hierin. “Dat levert nieuwe inzichten op, onder andere in de rol die sociaal ondernemers kunnen spelen in de aanpak van maatschappelijke vraagstukken. Ook levert het lessen op voor hoe de gemeenten zich daar op een productieve manier toe kan verhouden.” Vanzelfsprekend is Philip trots op zijn onderzoek maar: “De award geeft ook mooi aan wat er binnen Inholland aan onderzoek wordt gedaan. Die bandbreedte, mooi toch!”

Vera van Stokkom – de smaak van groenten
Vera was zelf vroeger een moeilijke eter. Later werd ze juist nieuwsgierig naar eten, specifieker: naar groenten. “Veel mensen eten onvoldoende groenten, terwijl het wel een belangrijk onderdeel is van een gezond voedingspatroon. Wat maakt dat men groenten wel of niet lekker vindt? Is dat smaak? Textuur? Ik ben, samen met studenten, vooral op zoek gegaan naar hoe groenten aan te passen zijn zodat ze wel als lekker worden ervaren.” Na het afronden van haar promotieonderzoek, eind dit jaar, wil ze verder. “Praktische en toepasbare productconcepten, nieuwe groentemomenten… er is nog zoveel te ontdekken. Ik wil vooral dat er iets mee gedaan wordt.” Of ze het een eer vindt dat ze is genomineerd? “Zeker! Of ik nu win of niet, ik vind het fantastisch dat ik op deze manier inzicht kan geven in mijn onderzoek en aandacht kan krijgen voor het onderwerp.”

Guido Walraven e.a. – jezelf worden en de wijk meenemen
In Rotterdam is een cultuurwerkplaats met een dubbele doelstelling. In eerste plaats gericht op de artistieke en persoonlijke ontwikkeling van jongeren en daarnaast op een constructieve bijdrage van de deelnemende jongeren aan hun wijk. “Vandaar de titel van het onderzoek: ‘jezelf worden en de wijk meenemen’.” Het bereik en effectiviteit van projecten cultuureducatie voor kinderen en jongeren is een bekend, taai probleem. Want wanneer heeft een dergelijk project impact? Aan welke voorwaarden moet je voldoen? “Wij hebben in Rotterdam als actieonderzoeker meegedraaid, als experts input geleverd en via kennisateliers een lerende werkwijze ingezet. Multidisciplinair, artistiek en wijkgericht.” De opdrachtgevers waren er blij mee en hebben de resultaten benut voor aanpassingen in de aanpak. Voor de rapportages, de checklist en de handreiking is ook landelijk ruime belangstelling en waardering. “Ook de nominatie voor de Wij Inholland award zie ik als waardering van het onderzoek. Ik ben er blij mee.”

Wij Inholland award - Onderzoek
Voor de Wij Inholland Award - Onderzoek 2018 komen onderzoeksprojecten in aanmerking die zijn uitgevoerd door een onderzoeker of onderzoeksteam in dienst van Inholland. Daarnaast hebben de projecten geresulteerd in een publicatie of ander tastbaar onderzoeksresultaat. De beoordelingscriteria zijn gebaseerd op het Inholland Onderwijskompas en het Brancheprotocol Kwaliteitszorg Onderzoek (BKO).

Hoe kan een duurzaam imago bijdragen aan het succes van een organisatie? En hoe ga je om met de financiering van dergelijke duurzame ontwikkelingen? Deze thema’s stonden maandag 14 mei centraal in het kenniscafé Financing the Future bij Inholland Rotterdam, georganiseerd door de onderzoekslijn Finance en Accountancy van het Business Research Centre (BRC).

Duurzame ontwikkeling is gedefinieerd als de ontwikkeling waarbij wordt voldaan aan de behoeften van de huidige generaties zonder het belang van toekomstige generaties te schaden (VN Commissie Brundtland, 1987). In dat kader vertelde Don Ropes, lector Logistiek en Complexiteit bij het BRC, over de doelstellingen van de circulaire economie en welke belemmeringen ondernemers in het mkb ervaren met het implementeren van het gedachtegoed van de circulaire economie in hun organisatie. “Vanuit het BRC hebben we hier onderzoek naar gedaan in de regio Haarlem. De resultaten laten zien dat het samenwerken met andere partners en het kostenaspect de belangrijkste belemmeringen zijn.”

Klanteisen
Een belangrijk motief voor mkb-ondernemers om te voldoen aan de principes van de circulaire economie is de eis van de klant. “Organisaties hebben behoefte aan financiële en praktische ondersteuning bij het implementeren van circulaire economie in de bedrijfsvoering”, aldus Ropes. De resultaten van het onderzoek in de regio Haarlem bevestigen volgens hem het beeld dat is ontstaan uit eerdere onderzoeken van onder andere Jan Jonkers (Jonkers et al, 2016). Lector Duurzame Verbindingen in de Greenport Olaf van Kooten nam de aanwezigen mee naar de markt voor tuinbouwproducten. “In een gedistribueerd systeem waarin kunstmatige intelligentie wordt ingezet en contracten in een blockchain worden vastgelegd, komt de aanbieder van de tuinbouwproducten weer zelf in contact met de vrager. Een gedistribueerd systeem geeft de teler de mogelijkheden om zelf de regie te voeren.”

Kop
Hans Bossert, sinds april aangesloten bij het BRC als lector Finance & Accountancy, deelde een aantal ontwikkelingen. “Duurzame ontwikkelingen en disruptieve veranderingen leiden tot nieuwe verdienmodellen. Kijk nou eens naar Knab, Picnic, Aidnd, Mud jeans en Local Motors, dat zijn sprekende voorbeelden van organisaties die het ‘anders’ doen.” Wat betekent dit voor de besluitvorming in organisaties? “Innovatieve organisaties gebruiken innovatieve methoden om informatie te verzamelen voor decisionmaking. Wij werken in Hackatons, working labs, Searching Challenges en Developer Conferences aan oplossingen voor een duurzame toekomst.”

Geholpen door (docent)onderzoekers, studenten en werkveld heeft Nelleke Kreike de afgelopen vijf jaar belangrijke stappen gezet in toegepast onderzoek en onderwijsvernieuwing op het gebied van (planten)biotechnologie. De Inholland-lector Green Biotechnology focuste zich onder andere op de CRISPR/Cas technologie, die wordt gebruikt om minuscule veranderingen, oftewel mutaties, in het DNA van gewassen aan te brengen.

De CRISPR/Cas technologie geeft de mogelijkheid om relatief snel en gericht eigenschappen in een plant aan te passen zonder dat er vreemd DNA achterblijft. Onderzoeken naar de mogelijkheden om deze techniek ook bij mensen toe te passen om genetische afwijkingen te herstellen, zijn regelmatig in het nieuws. Milan Plasmeijer werkt als promovendus aan dit onderzoek, ondersteund door docent-onderzoeker Paulus den Hollander.

Multidisciplinaire projecten
Daarnaast is vorige maand een tweejarig project over de ontwikkeling van een Hollandse Hop gestart. Hier spelen andere vernieuwende moleculaire veredelingstechnieken zoals ‘sequensen’ en ‘moleculaire merkers’ een belangrijke rol. Ook is er samenwerking met de opleidingen Tuinbouw & Agribusiness en Chemie van Inholland. Deze multidisciplinaire projecten zijn van groot belang om de student van de toekomst op te leiden. De nieuwe docent-onderzoeker Maaike Boersma speelt hierin een grote rol.

Cursus voor werkveld
Vanzelfsprekend werken in deze projecten verschillende partners uit het beroepenveld mee aan het onderzoek. Dat kunnen bijvoorbeeld grote groenteveredelingsbedrijven zijn, maar ook kleinere siergewastelers. Voor de werknemers in de veredelingsbedrijven is de cursus Novel Breeding Tools ontwikkeld, die aangeboden wordt door Inholland Academy. Dit doen zij in samenwerking met de Amsterdam Green Campus en de Universiteit van Amsterdam.

Implementatie in het onderwijs
Het onderzoek heeft een positieve inbreng in het onderwijs van de opleiding Biotechnologie. Docent Klaas-Jan de Vries implementeert veel van het onderzoek in het onderwijs. In het projectonderwijs in het tweede jaar werken de studenten mee aan de optimalisatie van de moleculaire veredelingstechnieken. En in de vernieuwde onderwijseenheid in het derde jaar bouwen ze verder aan de innovaties en labtechnische implementaties binnen de groene biotechnologie en moleculaire veredeling. Verder kunnen de studenten ook hun vijf maanden durende onderzoeksstage binnen Green Biotechnology uitvoeren. Het onderwijs houdt rekening met de nieuwste ontwikkelingen uit het vakgebied en is daarmee altijd up to date.

Toekomst
Nederlandse veredelingsbedrijven zullen in de komende decennia een belangrijke rol spelen in thema’s als voedselzekerheid, voedselkwaliteit en duurzaamheid in de klimaattransitie. Daarvoor hebben ze werknemers nodig die de juiste kennis en vaardigheden bezitten in de moleculaire veredeling. Nelleke Kreike en haar team zijn er trots op om in samenwerking met het werkveld en de opleiding Biotechnologie een bijdrage te leveren aan het opleiden van deze mensen.

Een duurzaam imago kan bijdragen aan het succes van organisaties. Maar financiering van duurzame initiatieven kent ook uitdagingen. Dat is maandagmiddag 14 mei het thema van Kenniscafé Financing the Future bij Hogeschool Inholland Rotterdam, georganiseerd door de onderzoekslijn Finance & Accountancy van het Business Research Center.

Startups, scale-ups en innoverende bedrijven zoeken vaker de balans in People, Planet en Profit. De bedrijfsvoering houdt rekening met effecten op mens, milieu en de maatschappij. Hogeschool Inholland leidt financiële businessprofessionals op voor de toekomst. Niet voor een baan, maar voor een carrière. Kennis van een duurzame financiering van duurzame organisaties zal steeds vaker gevraagd worden.

Financing the Future
Maandag 14 mei vindt het kenniscafé Financing the Future plaats. Het doel van de bijeenkomst is het onderwijs te verrijken door docenten en studenten in contact te brengen en te koppelen aan professionals uit het werkveld. Lector Duurzame verbindingen in de Greenport Olaf van Kooten vertelt over sociaal ondernemen in voedselketens. Don Ropes, lector Learning & Development Organisations gaat in op circulaire economie en ondernemen. Als laatste gaat Hans Bossert, lector Finance & Accountancy, in op de transitie van cash flows naar value flows. De bijeenkomst wordt afgesloten met een netwerkborrel.

Aanmelden
Wil je meer weten over het financieren van duurzame organisaties en nieuwe contacten opdoen? Meld je dan hier aan.

Kenniscafé Financing the Future
Maandag 14 mei, 17.00 – 18.30 uur
Hogeschool Inholland Rotterdam
Posthumalaan 90
3072 AG Rotterdam

Veilig experimenteren met nieuwe manieren van handelen? SamenMarkt biedt die mogelijkheid. Met een online tomatengame, ontwikkeld door onderzoekers van Inholland Delft, de Technische Universiteit Delft en Wageningen Economic Research, kunnen ‘gamers’ risicoloos de huidige keten en de markt verkennen. Olaf van Kooten, lector Duurzame verbindingen in de Greenport bij Inholland Delft: “De game levert veel informatie op over hoe er gehandeld wordt. Hiermee zetten we de eerste stappen naar een digitale markt.”

Een digitale markt is volgens Van Kooten nodig, omdat de huidige markt een soort gokkast is geworden. "Waar jarenlang het hebben van een eigen marktplaats in de vorm van de groenteveiling een belangrijke bron van succes was voor de glasgroentesector, bestaat die veiling nu praktisch niet meer. Veel producten gaan nu rechtstreeks van grote telers naar supermarkten. Kleine telers kunnen daarbij alleen maar volgen zonder dat ze ook maar enige invloed uit kunnen oefenen op de prijs.”

Deze quote van Van Kooten komt uit een interview dat hij onlangs hield met Groentennieuws.nl. Benieuwd naar het complete interview? Lees het hier.

Tijdens een brede inspiratiebijeenkomst Inholland Sustainable Solutions in Diemen hebben collega’s van de domeinen Agri, Food & Life Sciences en Techniek, Ontwerpen en Informatica belangrijke stappen gezet om verder te bouwen aan het duurzame thema van de hogeschool. Een mooie gelegenheid ook voor de introductie van Hiltrud Pötz, de nieuwe associate lector Living in an Urban Delta.

Teamleiders, lectoren en betrokken (docent)onderzoekers bogen zich tijdens de bijeenkomst over het thema, verwoord in de kernboodschap Werken aan duurzame oplossingen (Sustainable Solutions). “Docenten en studenten werken samen met het werkveld aan duurzame en verrassende oplossingen om maatschappelijke vraagstukken op te lossen. Opleidingen uit verschillende domeinen werken op een creatieve manier samen om elkaars unieke expertise aan te vullen en te versterken.”

Drie programma's
Het thema krijgt ‘handen en voeten’ aan de hand van drie programma’s:

• In Feeding & Greening Mega Cities staat de Randstad centraal. Hoe kun je voldoende voedsel met zo min mogelijk belasting voor de aarde bij een groeiende populatie krijgen?
• In de programmalijn Nature Inspired Products & Services staan biomimicry en circulaire processen centraal. De natuur geldt hier als inspiratiebron voor nieuwe innovatieve producten en duurzame ontwerp- en productieprocessen.
• Living in an Urban Delta richt zich op de ambitie om in grote stedelijke gebieden op een duurzame wijze met z’n allen te kunnen werken, wonen en leven.

Woody Maijers, lector Integrale Voedsel- en Productieketens gaf een toelichting op het programma Feeding & Greening Mega Cities. Associate lector Biomimicry Mauro Gallo nam op zijn beurt het woord om uitleg te geven over Nature Inspired Products & Services.

Meer groen en water in de stad
Hiltrud Pötz, directeur van Atelier GroenBlauw en sinds kort associate lector Living in a Urban Delta (Research & Innovation Centre Agri Food & Life Sciences), nam haar rekening voor het gelijknamige programma. Zij is deskundige op het terrein van duurzame, klimaat- en toekomstbestendige architectuur en stedenbouw. Haar programma, de andere twee programma’s en het kernthema Sustainable Solutions “sluiten perfect aan” bij haar achtergrond en haar bedrijf.

“Binnen mijn werk richt ik me op de integratie van meer groen en water in de stad om klimaatadaptatie, biodiversiteit, leefkwaliteit en burgerparticipatie te bevorderen”, licht Hiltrud toe. “Het was dan ook interessant en prettig om te zien dat verschillende opleidingen al werken aan verduurzaming. Graag wil ik vanuit mijn functie de bredere samenwerking ondersteunen tussen de vakgebieden en nodig ik iedereen uit van mijn expertise gebruik te maken. En dat die uitwisseling gewenst is, bleek wel tijdens de bijeenkomst: enthousiasme en ideeën te over!” Inmiddels zijn de eerste afspraken gemaakt om gemeenschappelijke projecten op te zetten.

Sterke relatie met de praktijk
“Het mooie aan het hbo is dat er een hele sterke relatie is met de praktijk”, zegt zij over haar nieuwe rol als associate lector. “Ofwel er natuurlijk nog veel onderzoek te doen is in relatie tot verduurzaming moet mijns inziens nu de hoofdfocus liggen op de implementatie in de praktijk en op praktijkgericht onderzoek. De uitdaging is nu de reeds bestaande kennis toe te passen, te leren samenwerken tussen verschillende disciplines en uit de praktijk te leren.”

Crossovers
Naast mogelijkheden in en tussen genoemde programma’s ziet Pötz ook mogelijkheden voor crossovers met ‘de andere thema’s’, bijvoorbeeld met kenniscentrum De Gezonde Samenleving. “Juist op het vlak van ‘planet & people’ liggen veel kansen. De integratie van meer groen in de stad kan veel betekenen voor de verduurzaming maar ook voor leefkwaliteit en gezondheid. Dit is een kernwaarde van al mijn werk in het verleden en zal het ook blijven bij mijn inspanningen voor Inholland.”

De inspiratiebijeenkomst leidde tot veel ideeën en inspiratie om projecten op te starten en verder te gaan met de concrete invulling van de programma’s.

Landelijke data praktijkgericht onderzoek gebundeld in atlas
De minister van OCW, Ingrid van Engelshoven, heeft donderdag 19 april het eerste exemplaar van de Atlas Onderzoek met Impact in ontvangst genomen. Met deze atlas, die in samenwerking met Regieorgaan SIA is gemaakt, geeft de Vereniging Hogescholen vorm aan de ambitie om overzicht te bieden aan hogescholen en onderzoekers ter bevordering van verdere onderlinge afstemming en samenwerking. Zodat op die manier meer focus en massa van praktijkgericht onderzoek ontstaat. Daarnaast is de atlas een mooi instrument om aan de stakeholders van het hbo te laten zien wat de omvang van het praktijkgericht onderzoek is, waar het op is gericht en hoe het is georganiseerd. Minister van Engelshoven: “Met deze Atlas heb ik de impact van het hbo in handen. Deze Atlas maakt maar weer eens duidelijk hoe groot de meerwaarde van het hbo is.”

Ggz-wachttijden te lang: wat helpt wel?
Staatssecretaris Blokhuis van VWS is niet blij met de te lange wachtlijsten voor psychische hulp en spreekt ggz-instellingen aan op hun verantwoordelijkheid. Er zijn nog altijd mensen met bijvoorbeeld autisme of angstoornissen, die vaak vele maanden moeten wachten op hulp. Als positieve uitzondering met een succesvolle aanpak van wachtlijsten, noemt Blokhuis een terugvalpreventieprogramma welke leidde tot extra behandelcapaciteit van 600 patiënten. Het betreft een samenwerkingsproject tussen Altrecht GGZ, Rintveld Eetstoornissen en de Inholland-onderzoekslijn GGZ-verpleegkunde van lector Berno van Meijel.

HiPerGreen maakt kans op Computable Award
Het project HiPerGreen mag zich woensdag 9 mei presenteren voor de jury van de Computable Awards 2018. Hipergreen is het project waarmee studenten Luchtvaarttechnologie in samenwerking met Inholland-lector Cock Heemskerk (Robotica) een vervolg geven aan het project Drones in de kas. De jury van de Computable Awards selecteer de genomineerden voor de prijs in de categorie ICT-project van het Jaar in het Onderwijs. De winnaar wordt op 30 oktober 2018 bekendgemaakt. Onder de kandidaten zijn verder organisaties als Microsoft, Vrije Universiteit Amsterdam en FutureNL.

Farming in Europe met Olaf van Kooten
Olaf van Kooten, lector Duurzame verbindingen in de Greenport, vertelt in de online-aflevering Farming in Europe van de newssite France 24, hoe Nederland met innovatieve kastuinbouw aan de weg timmert. Ondanks een gebrek aan land en zonlicht, is het aan onze kassen te danken dat Nederland als voedselexporteur wereldwijd op de tweede plaats staat.

Trainingssessie voor prijswinnaars Mbo Onderzoeksdag 
Voor de prijswinnaars van aanmoedigingsprijzen Mbo Onderzoeksdag 2017 organiseerde Hogeschool Inholland in april een training. Het ging onder andere over onderzoeksmethodologie bij toegepast onderzoek, zoeken naar additionele geldstromen en subsidies en valorisatie. Ook de koppeling tussen mbo en hbo stond centraal met betrekking tot de oprichting van practoraten in het mbo en het betrekken van het bedrijfsleven bij praktijkgericht onderzoek. 

Jaarverslag onderzoeksgroep Onderwijzen en Leren in Diversiteit 
Het jaarverslag 2017 van de onderzoeksgroep Onderwijzen en Leren in Diversiteit staat online. Uit diverse onderzoeksprojecten is een aantal research highlights geselecteerd, gepresenteerd in de vorm van een e-zine. 

Het onderzoeksteam

Het project, dat een looptijd heeft van twee jaar, ging woensdag 4 april van start in Amsterdam. Naast bierbrouwers en plantentelers zijn ook brancheorganisaties betrokken en onderzoekers van Hogeschool Leiden, Naturalis, Wageningen University & Research en de Universiteit van Amsterdam.

Nieuwe hopsoort voor lokaal speciaal bier
“We gaan onderzoeken of we een hopsoort kunnen ontwikkelen die in Nederland geteeld kan worden en gebruikt kan worden voor de productie van lokaal speciaalbier”, legt Kreike uit. “In ons onderzoek gaan we de teelt van de hopplanten optimaliseren, de smaakstoffen met chemische analyses aantonen en de genen die betrokken zijn bij de smaak karakteriseren, met behulp van DNA-onderzoek. We werken in dit onderzoek onder andere samen met dr. Barbara Gravendeel, lector Biodiversiteit van Hogeschool Leiden en Naturalis.”

Bijzonder verder is dat voor het project hop uit het herbarium van het Naturalis Biodiversity Center  in Leiden gebruikt kan worden voor het DNA-onderzoek. Verder wordt voor DNA-analyses ook ‘wilde hop’ in Nederland verzameld. Kreike: “Met deze gegevens kunnen we vervolgens de verschillende hopplanten vergelijken met bestaande hoprassen en daarmee een historische smaak identificeren. Uiteindelijke willen we met al deze informatie over optimale teelt, specifieke smaken en belangrijke genen een voorzet geven voor de ontwikkeling van een Hollandse Hop met een authentieke smaak.”

Studenten van de opleidingen Food, Commerce and Technology, Tuinbouw & Agribusiness en Dier- en Veehouderij werken samen in het multidisciplinaire Green Juniors-project, een onderdeel van onderzoekslijn Voedsel in de Metropool (Research and Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences). Dit jaar was ‘Aquaponics’ het onderwerp voor het twintig weken durende project van de vierdejaarsstudenten.

Aquaponics is een systeem dat hydrocultuur (planten kweken op water) en aquacultuur (waterdieren kweken) combineert in een ecologisch evenwicht. De vissen en schaaldieren leveren de nodige voedingsstoffen voor de plantengroei en de plantenwortels filteren het water voor de vissen. Een kleinschalig aquaponicssysteem kan bijvoorbeeld al bestaan uit een aquarium, gecombineerd met bloembakken met hydrokorrels. Zo wordt bijvoorbeeld sla gekweekt. 

Studenten geven masterclasses
De studenten kregen de opdracht om drie masterclasses over Aquaponics te organiseren, om docenten en ondernemers te inspireren meer met Aquaponics te gaan doen. In deze masterclasses hebben de docenten in groepjes samengewerkt om zelf een Aquaponic-systeem uit te werken.

Expertmeeting in Spanje
In het kader van dit onderzoek werd ook een expertmeeting georganiseerd in Murcia (Spanje), om ervaring en kennis over Aquaponics met elkaar te delen. Gedurende drie dagen informeerden de studenten van hogeschool Inholland de internationale deelnemers via workshops en presentaties. In de voorbereiding ontwikkelden de studenten zowel een presentatie over dierenwelzijn, als een interactieve presentatie waarbij de deelnemers samenwerkten aan een overzicht van verschillende do’s & don’ts voor een Aquaponic-systeem.

Aquaponics is een cross-overthema dat valt onder de onderzoekslijn Voedsel in de metropool. Betrokken lectoren zijn Woody Maijers (lector Integrale Voedsel- en Productieketens) en Olaf van Kooten (lector Duurzame verbindingen in de Greenport).

Op vrijdag 2 februari vond de ondertekening plaats van het Innovatiepact Greenport West-Holland. Met het Innovatiepact wil de Greenport de innovatiekracht van de bedrijven in het tuinbouwcluster versterken door focus en samenwerking te stimuleren. Daarmee kan men weer de concurrentiekracht van het cluster op internationaal niveau vergroten. Hogeschool Inholland is betrokken bij het innovatiepact via lector Woody Maijers (Integrale Voedsel- en Productieketens).

Het Innovatiepact is er voor iedereen in de Greenport West-Holland die zich bezighoudt met innovatie in de tuinbouw. Ondernemers zien vaak een kloof tussen nieuwe ontwikkelingen op hun vakgebied aan de ene kant, en een businessconcept dat klaar is voor de markt aan de andere. Het Innovatiepact koppelt ondernemers aan kennisinstellingen en experts om dit te verbeteren.

Onderwijs
De uitdaging is om voldoende goed geschoolde medewerkers en managers op te leiden die aan de slag kunnen met de nieuwe businessconcepten. Opleiden en trainen gaat samen met innoveren: het nieuwe leren. Praktische werkvormen, waarbij medewerkers van bedrijven, experts en studenten werken aan echte innovatieprojecten. Zo wordt gezamenlijk gewerkt aan de innovatiekracht van de sector. Onder de naam Feeding & Greening Mega Cities starten Hogeschool Inholland en het Wellantcollege in samenwerking met de LDE Greenport Hub (universiteiten Leiden, Delft en Erasmus) met kennisontwikkeling. Ook wordt gewerkt aan een doorlopende leerlijn (WO-HBO-MBO) en doorstroom (twee kanten op) van kennis en ervaringen naar docenten en studenten.

Fijmazig netwerk
Woody Maijers, lector Integrale Voedsel- en Productieketens van Inholland: “Het Innovatiepact vormt de infrastructuur van innovatie in de regio. Ik vergelijk het weleens met de groei van paddenstoelen. Die vormen een mycelium, een uitgebreid dradenstelsel onder de grond. Als de omstandigheden precies goed zijn, kunnen daar op verschillende plekken in no-time paddenstoelen uit groeien. Het Innovatiepact is vergelijkbaar met dat onzichtbare dradenstelsel: een fijnmazig netwerk waaruit onder de juiste omstandigheden razendsnel innovatieve projecten kunnen worden opgestart. Inholland docenten, teamleiders en onderzoekers van alle domeinen worden opgeroepen om mee te doen aan het oplossen van vraagstukken, onderzoek en scholing."

Wat is Greenport West-Holland?
Greenport West-Holland is een mondiale tuinbouwkern voor voeding, gezondheid en welbevinden.
Bedrijven, overheden en kennisinstellingen zetten zich in door samen te werken aan een gezonde toekomst. De partners van de Greenport West-Holland willen er zorg voor dragen dat de Greenport het meest toonaangevende internationale tuinbouwcluster ter wereld blijft, door het internationale knooppunt voor technologische en business innovatie te blijven. Samen werken zij aan een vitale en duurzame toekomst voor het regionale tuinbouwcluster en aan het oplossen van maatschappelijke uitdagingen, onder meer op het gebied van voeding en gezondheid. Hiermee sluit de Greenport West-Holland aan op de Inholland-visie van een duurzame, gezonde en creatieve samenleving.

Wil je meer informatie over het innovatiepact? Bekijk dan de website van Greenport West-Holland.