“Kun je als lector activistisch zijn?” Het is een retorische vraag die Marije Deutekom, lid van het college van bestuur van Hogeschool Inholland, stelt vlak voor de inauguratie van Monique van der Veen als lector Samenwerken aan Mondgezondheid. Retorisch, want even hiervoor heeft Monique een zeer vurig betoog gehouden over het belang van een gezonde mond en de collectieve verantwoordelijkheid om daar preventief aan bij te dragen. “Iedereen moet gelijke kansen hebben op een goede mondgezondheid”, is haar pleidooi. En daarvoor wil Monique samenwerken, binnen en buiten het zorgdomein.

Heb je de lectorale rede gemist of wil je er meer over lezen? Download hier het redeboekje en krijg een indruk van de sfeer in de aftermovie.

“Samenwerken begint met een goed gesprek van mens tot mens, met alle zorgverleners, burgers, onderzoekers en beleidsmakers”, zegt Monique. Vandaar de titel van haar rede ‘Een ‘goed gebekt’ gesprek over samenwerken aan mondgezondheid’. Daarin zet ze uiteen wat het belang is van een goede mondgezondheid, hoe die samenhangt met je algemene fysieke en mentale gezondheid en hoe belangrijk het daarom is dat je je mond gezond houdt. “Ik zorg voor mijn mond en mijn mond zorgt voor mij.”

Slechte mondgezondheid als leefstijlaandoening
Ondertussen staat de mondgezondheid van mensen ernstig onder druk. Het is normaal geworden om regelmatig te snoepen, te snacken en iets zoets te drinken. Monique ziet een slechte mondgezondheid dan ook als een leefstijlaandoening. “Er is een overweldigend aanbod van ongezond voedsel, vooral in achterstandswijken waar armoede, stress en een beperkte toegang tot zorg bijdragen aan een slechtere mondgezondheid.” Want gezond eten is relatief duur en door geldgebrek gaat niet elke volwassene naar de tandarts. Mondzorg zit immers niet in het basispakket. “We hebben te maken met een systemisch probleem. Dan is het problematisch om de verantwoordelijkheid van een goede mondgezondheid bij het individu te leggen.”

Samenwerken voor preventie
Monique schetst hoe mondzorg los is komen te staan van de reguliere zorg. “Mondzorg bevindt zich op een eiland en drijft af richting open zee. Het wordt tijd dat we mondzorg een volwaardige plek geven binnen de zorg. Samenwerken aan een gezonde leefstijl en de preventie van leefstijlaandoeningen is samenwerken aan mondgezondheid.” Met het lectoraat zoeken Monique en haar collega-onderzoekers de samenwerking op binnen en buiten het zorgdomein. “Het gaat om participatief actieonderzoek op basis van co-creatie en systeemgericht denken waarbij we samenwerken met allerlei partners, maar ook met burgers om hun stem te versterken. Door onderzoek in én met de praktijk maken we resultaten direct toepasbaar. Studenten zijn betrokken zodat zij leren om in interprofessionele settings samen te werken.”

Gezond opgroeien en ouder worden
Het lectoraat richt zich op gezond opgroeien en gezond ouder worden met speciale aandacht voor het terugdringen van gezondheidsverschillen. Naast (jonge) kinderen en ouderen ligt de focus op de transitie naar volwassenheid. “Zo ontwikkelt het lectoraat een praktijkrichtlijn voor preventieve mondzorg met speciale aandacht voor jongvolwassenen in hun overgang naar zelfstandigheid waarbij ze zelf hun mondzorg moeten verzekeren.” Het valt onder de eerste onderzoekslijn: een gezonde leefomgeving voor een gezonde mond. De tweede onderzoekslijn van het lectoraat gaat over interprofessioneel samenwerken aan de gezondheid. Een voorbeeldproject daarvan richt zich op interprofessionele samenwerking rond mondgezondheid van kwetsbare ouderen die ondersteuning krijgen van de thuiszorg.

Aandacht voor kwetsbare mensen
Monique eindigt haar rede met een uitgebreid dankwoord. Het is tekenend voor de kersverse lector, vindt Gonneke Willemsen, directeur van het domein Gezondheid, Sport en Welzijn van Inholland. “Samenwerken staat centraal in het lectoraat en dat zie je terug in de zaal. Veel spelers in de keten zijn aanwezig. Monique zoekt hen op. Het lectoraat past bij onze hogeschool om samen te werken aan de transitie naar een veerkrachtige en duurzame samenleving en een gezonde leefomgeving met aandacht voor kwetsbare mensen.”

Lector en hoogleraar
Ook Inholland-collegelid Marije Deutekom ziet de verbindende kracht van Monique. “Je doet je werk nu al met zoveel mensen samen. Deze samenwerking zit al in jou, omdat je niet alleen lector bent maar ook hoogleraar bij het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam. Samen met anderen wil je het verschil maken. We zijn trots dat je bij ons bent. We gaan nog heel veel van je horen.”

Heb je de lectorale rede gemist of wil je er meer over lezen? Download hier het redeboekje en krijg een indruk van de sfeer in de aftermovie.

Onze mondgezondheid staat onder druk. Een constante stroom van verleidingen maakt gezond eten lastig. Niet alleen onze tanden en kiezen lijden daaronder, maar ook ons zorgstelsel. Ondertussen gaan anderhalf miljoen volwassenen niet naar de tandarts, en leert één op de vijf kinderen nooit de gewoonte aan om wél te gaan. Is het dan nog wel logisch om mondzorg buiten het reguliere zorgstelsel te houden? Monique van der Veen vindt van niet. Als lector Samenwerken aan Mondgezondheid pleit ze voor een cariësvrije generatie en structurele ondersteuning voor wie het zelf niet redt. Want preventie werkt – en begint met een gezonde leefstijl én een systeem dat daarin meebeweegt. 

Grote kans dat je het afgelopen uur iets hebt gegeten. Of dat je dit het komende uur gaat doen. Want de moderne Nederlander graast wat af. Weinigen weten dat het voor een goede mondgezondheid verstandig is om je eet- en drinkmomenten te beperken tot maximaal zeven per dag. Mits je ’s morgens en ’s avonds goed poetst met fluoridetandpasta. Helaas houdt lang niet iedereen zich aan deze regels, want de verleiding om voortdurend te snoepen, te snacken en iets zoets te drinken is overal om ons heen. “Onze maatschappij is steeds ongezonder geworden”, ziet Monique. “De voedingsindustrie bepaalt onze keuze.” 

Leefstijlaandoening 
Slechte mondgezondheid is een leefstijlaandoening. De ernst ervan mogen we niet onderschatten. Het kan leiden tot pijn, ziekteverzuim, schaamte en sociale isolatie. Daarnaast houden problemen met de mondgezondheid verband met obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten en andere leefstijl- of welvaartsziektes. Het risico is groot in de armere wijken, omdat daar het aanbod van goedkoop en ongezond voedsel in verhouding het grootst is. 

Armere wijken 
“Een gezond gebit heb je en houd je door goede zelfzorg”, zegt Monique. “De controle bij de tandarts is er om zo nodig de zelfzorg te verbeteren en iets te repareren. Maar veel mensen gaan niet naar de tandarts, bijvoorbeeld uit geldgebrek, angst of omdat ze het nut niet inzien. Of ze gaan pas bij pijnklachten en dan is preventie te laat. Ouders die er zo in staan, leren hun kinderen ook de gewoonte niet aan om naar de tandarts te gaan. En niet alle tandartsen accepteren kinderen van wie de ouders niet ingeschreven staan in hun praktijk.”  

Kwetsbare groepen  
Monique onderscheidt drie leeftijdscategorieën waarin mondzorg extra aandacht behoeft. Zo moeten kinderen op jonge leeftijd gezonde eet-en drinkgewoontes aanleren en tandenpoetsen. “Ondersteuning moet komen van het consultatiebureau en de mondzorgpraktijk.” Dan is er de fase waarin je achttien wordt, zelf je zorgverzekering moet betalen en bepaalt of je een aanvullende verzekering neemt voor tandheelkundige zorg. Tot slot zijn het de ouderen die extra aandacht behoeven. Thuiswonende, zorgbehoevende ouderen zijn vaak niet goed meer in staat hun mond te verzorgen of naar de tandarts te gaan. 

Zorglandschap 
Monique constateert niet alleen een kloof in de maatschappij als het gaat om de toegang tot goede mondzorg. Die kloof is er ook in het zorglandschap. “Mondzorg is geen onderdeel van het reguliere zorgstelsel – en dat heeft gevolgen”, zegt ze. “De mondzorg bevindt zich op een eiland en dat is problematisch, omdat een gezonde mond niet los te zien is van een gezond lichaam. Die scheiding zorgt ervoor dat signalen gemist worden, zeker bij mensen die extra zorg nodig hebben, zoals mensen met diabetes.” 

In basispakket 
Zolang mondzorg buiten het basispakket valt, blijft de ongelijkheid in toegang bestaan. “Dat is niet alleen oneerlijk, het is maatschappelijk onverantwoord,” zegt Monique. “We willen werken aan een cariësvrije generatie, en dat lukt alleen als de zorg mensen ondersteunt die het zelf niet kunnen betalen.” Ze pleit daarom voor opname van mondzorg in het basispakket – mét een sterke focus op preventie, zodat de kosten beheersbaar blijven. 

Voorlichting 
Mondverzorging moet mensen zo vroeg mogelijk geleerd worden en daarvoor ziet Monique allerlei kansen. Bijvoorbeeld door voorlichting op consultatiebureaus en basis- en middelbare scholen. “Kansrijk is ook centeringzorg, een groepsgewijze manier van zorgverlening onder begeleiding van een zorgprofessional waarin één thema centraal staat, zoals zwangerschap of diabetes. Mondzorg zou in zo’n groep een goed onderwerp zijn.” 

Onderzoeksprojecten 
Met haar lectoraat wil Monique deze kansen pakken voor kwetsbare groepen als kinderen, jongeren en ouderen. Zo is Inholland nu al betrokken bij MetaHealth, een project waarmee onderzoekers willen bijdragen aan het verminderen van overgewicht en mondziekten. Het richt zich vooral op jonge kinderen in gezinnen in kwetsbare omstandigheden door armoede, een minder stabiele of gezonde woonomgeving en uitdagingen op het gebied van toegang tot informatie en ondersteuning rondom gezondheid. Een ander voorbeeld is Moniques collega Tjitske Wijzenbeek, die een PD-onderzoek doet naar de mondzorgbehoeften van jongvolwassenen. Voor ouderen werken we in het project ORANGEFORCE aan een nieuwe praktijkrichtlijn om mondgezondheid als thema op te nemen in multidisciplinaire zorgoverleggen en mondzorgprofessionals bij die overleggen aan te laten sluiten. 

Studenten betrokken 
Het onderzoek is zonder uitzondering participatief actieonderzoek. Niet alleen professionals en burgers zijn actief betrokken om mondgezondheid op een hoger plan te tillen, ook studenten van Mondzorgkunde, Tandheelkunde en van masters zoals Gezondheidswetenschappen haken aan. “Op termijn willen we dat ook doen met opleidingen Social Work, Verpleegkunde, Sportkunde en Verloskunde, omdat we de interprofessionele samenwerking en bewustwording rondom mondzorg willen vergroten”, zegt Monique. “Studenten gaan de wijken in, doen interviews, helpen mee bij focusgroepdiscussies en co-creatiesessies om te weten waar mensen tegenaanlopen en om toe te werken naar interventies die werken.” 

Lectorale rede op 12 november 
Op woensdag 12 november spreekt Monique haar lectorale rede uit. Daarin breekt ze een lans voor een gezonde mond in een gezond lichaam in een gezonde maatschappij. “Een slechte mondgezondheid is een leefstijlaandoening waarvoor samenwerking op alle fronten nodig is. Studenten en professionals van verschillende disciplines moeten de problemen leren signaleren en doorgeven. Die boodschap geef ik graag door.” 

Als docent Mondzorgkunde leert ze studenten hoe mensen geen gaatjes krijgen. Maar hoe houdt de brede groep van jongvolwassenen hun mond gezond? Op dit vraagstuk stort Tjitske Wijzenbeek zich de komende jaren als professional doctorate (PD) verbonden aan het lectoraat Samenwerken Aan Mondgezondheid.

Tjitske houdt ervan om les te geven aan hbo-studenten. “Ik doe dit nu al tien jaar en ik merk dat ik affiniteit heb met deze leeftijdsgroep. Het is interessant om te zien hoe verschillend zij zich kunnen ontwikkelen.” Jongvolwassenen verkeren ook in een lastige leeftijdsfase, benadrukt ze. Enerzijds zijn velen nog niet goed in staat om langetermijngevolgen te overzien. Anderzijds staan ze voor keuzes die weldegelijk effect hebben op de lange termijn, zoals eet- en leefstijlgewoonten en het wel of niet afsluiten van een aanvullende zorgverzekering.

Jongvolwassenen buiten beeld
Het zijn keuzes die direct invloed hebben op de mondgezondheid. “En juist de groep van jongvolwassenen is buiten beeld als het gaat om onderzoek in de mondzorgkunde”, zo constateert Tjitske al jaren. “Terwijl er alle reden is om ons over deze groep zorgen te maken, gezien het feit dat er steeds minder jongvolwassenen naar de tandarts gaan voor controle, een kwart van hen rookt en er sprake is van een toenemend lichaamsgewicht.”

Hoe houd je de mond gezond?
Tjitske is dan ook blij om het vraagstuk met haar PD-traject nader te onderzoeken. “Mijn centrale vraagstelling is hoe je je mond gezond houdt in de periode van jongvolwassenheid. Hier zit een sociale component aan vast. Het gaat niet alleen om wat goed is voor je mondgezondheid maar ook wat jongvolwassenen zelf belangrijk vinden.”

16- tot 26-jarigen
Hoewel Tjitske nog in de oriëntatiefase zit om het vraagstuk preciezer in kaart te brengen, weet ze al wel op wie ze de vraagstelling gaat toespitsen. “Het gaat om 16- tot 26-jarigen. De jongsten wil ik vragen hoe zij zich voorbereiden op hun jongvolwassenheid en hoe zij hun mond gezond houden. Bij de ouderen is het meer de vraag hoe zij omgingen met hun mondgezondheid en wat ze hierin nodig hadden gehad.” Speciale aandacht heeft Tjitske voor jongvolwassenen in een lage sociaal-economische positie en met een niet-Nederlandse achtergrond. “Want zij zijn misschien zelden of nooit naar de tandarts gegaan vanwege de kosten of omdat ze het zorgsysteem niet kennen.”

Bijdragen aan bewustwording
Met haar PD-onderzoek wil Tjitske bijdragen aan bewustwording onder jongvolwassenen. “Wat willen ze met hun mond, kennen ze de gezondheidsrisico’s van een slechte mondzorg en welke risico’s lopen ze in hun individuele situatie? Mondzorg is voor iedereen maatwerk. Rook je, eet en drink je veel producten met suiker? Jongeren kunnen misschien hun schouders ophalen of een bezoek aan de tandarts te duur vinden, maar pas dan in ieder geval je gedrag aan en koop geregeld een goede tandenborstel.”

Voorlichting in de mondzorgpraktijk
Ook professionals in de mondzorgpraktijk hebben een belangrijke rol om door preventie de mondgezondheid van jongvolwassenen goed te krijgen. “Mijn vraag aan hen is wat ze momenteel doen aan voorlichting.” Verder betrekt Tjitske andere stakeholders in haar onderzoek. “Hoe zit het met de belangen en de invloed van partijen als het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en verzekeraars? En wat kan het RIVM vertellen over de huidige staat van hun mondgezondheid?”

Gezondheid en veerkracht
Met behulp van ontwerponderzoek wil Tjitske een gezonde mond voor meer jongvolwassenen bereikbaar maken. “Het maatschappelijk nut is voor mij de reden om aan dit PD-traject te beginnen. Ik wil met mijn ervaring en expertise bijdragen aan gezondheid en veerkracht van jongvolwassenen. Veerkracht, omdat je de gezondheid van je mond voor een groot deel zelf in handen hebt. Hopelijk komt die boodschap aan bij jongvolwassenen en gaat dit onderwerp meer dan nu bij hen leven.” Lilian Linders, een van Tjitskes begeleidende lectoren werkt met haar lectoraat aan empowerment. “Mensen moeten wel enabled zijn om veerkracht te kunnen tonen”, zegt Tjitske. “Dus de omgeving zo maken dat mensen veerkracht kunnen gaan tonen behoort binnen de mogelijkheden.” Op deze manier werkt Tjitske mee aan een inclusieve samenleving en wil Inholland samen met haar iedereen gelijke kansen en mogelijkheden geven om in te kunnen spelen op veranderingen en uitdagingen en om het leven richting te geven.

Monique van der Veen is op 1 november als lector ‘Samenwerken aan Mondgezondheid’ begonnen bij Hogeschool Inholland. En die samenwerking is hard nodig volgens Monique. “Er is te weinig aandacht in de zorg voor mondgezondheid, terwijl mondaandoeningen zoals cariës de meest voorkomende leefstijlaandoeningen zijn en een van de meest kostbare ziekten in Nederland.” Met haar lectoraat wil ze de mondgezondheid bevorderen en gezondheids- en welzijnsrisico’s verminderen door samen te werken met betrokkenen rond de preventie van andere leefstijlaandoeningen. Monique is tevens hoogleraar en sectiehoofd bij het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA).

Het belang van goede mondgezondheid krijgt weinig aandacht. Gek, want vrijwel iedereen heeft wel eens de nadelen ondervonden van een verminderde mondgezondheid, zoals bloedend tandvlees of cariës. En soms zijn de klachten nog veel ernstiger, weet Monique. “Een slechte mondgezondheid kan leiden tot pijn, ziekteverzuim, schaamte, sociale isolatie, maar is ook geassocieerd met obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten en andere leefstijl- of welvaartsziektes.”

Sociaal-economische component
Mondgezondheid heeft ook een sociaal-economische component. “Anderhalf miljoen volwassen Nederlanders kunnen de tandarts niet betalen”, zegt Monique. “Bovendien gaat het bij velen mis als ze oud en kwetsbaar worden. Voor thuiswonende, zorgbehoeftige ouderen is de gang naar de tandarts lastig. Ze zijn ook zelf niet goed meer in staat hun mond te verzorgen. En bij opname in het verpleeghuis heeft 70 procent van de ouderen met een eigen gebit een zeer slechte mondgezondheid.”

Ongezonde voeding
Onze mondgezondheid hangt ook nauw samen met onze leefstijl en wat we eten en drinken. Monique ziet dat in heel Nederland het voedingspatroon de laatste decennia is veranderd. “Overal om ons heen wordt ongezonde voeding aangeboden en gepromoot en worden we verleid om ongezonde keuzes te maken. Daarbij zijn we genetisch geprogrammeerd om suiker, zout en vet lekker te vinden. Het gevolg is dat veel kinderen en volwassenen continu snacken. Als je ongeveer zeven eetmomenten hebt op een dag, moet daar een goede mondhygiëne tegenover staan door tweemaal daags met fluoridehoudende tandpasta te poetsen. Anders steken mondaandoeningen de kop op. En die zie je steeds meer.”

Kostbare ziekten
Een slechte mondzorg is dus een veelkoppig probleem met grote gevolgen. Niet alleen voor ieders persoonlijke gezondheid en welzijn. “Mondaandoeningen staan op de derde plaats van meest kostbare ziekten in Nederland”, weet Monique. “Aan mondaandoeningen wordt jaarlijks meer geld besteed dan aan aandoeningen zoals beroertes, coronaire hartziekten of diabetes.”

Interdisciplinaire aanpak
Om dit veelkoppig probleem aan te pakken pleit Monique voor een interdisciplinaire benadering. Behalve cliënten dienen ook zorg- en welzijnsprofessionals doordrongen te zijn van goede mondzorg. “Nu zie je bijvoorbeeld dat diëtisten mensen met obesitas aanraden om vaker per dag kleine porties te eten. Uit oogpunt van de mondzorg is dat niet verstandig. Hier is dus meer samenwerking gewenst, zoals dat vanuit mondzorgperspectief ook moet gebeuren met onder meer huisartsen, jeugdgezondheidsartsen, orthopedagogen en sociaal werkers. De verschillende aspecten van gezondheid en welzijn kun je niet los van elkaar zien. Uit oogpunt van preventie moet je alert zijn op allerlei signalen. Ook het feit dat ik hoogleraar ben, maakt dat ik de kennis die ik opdoe in het praktijkgerichte onderzoek bij Inholland direct kan toepassen in academisch onderzoek, en andersom. Dat is een ook mooi voorbeeld van een interdisciplinaire aanpak.”

Preventie leefstijlaandoeningen
Met haar lectoraat wil Monique samenwerken met de stakeholders die betrokken zijn bij de preventie van andere leefstijlaandoeningen. “Gezondheids- en welzijnsrisico’s kunnen we verminderen door een gezamenlijke aanpak en met gebruik van elkaars inzichten. Hoe kunnen we oplossingen ontwikkelen die gezonde keuzes bevorderen op individueel niveau, op organisatieniveau, zoals bij zorgaanbieders, zorgverzekeraars en gemeentes, en op landelijk niveau?” Hiervoor maakt ze gebruik van het kennis- en innovatienetwerk van het Centre of Expertise Preventie in Zorg en Welzijn, waar haar lectoraat programmatisch aan bijdraagt.

Gezondheid en welzijn van kinderen
De focus van het lectoraat ligt op kwetsbare groepen zoals kinderen, ouderen, die voor de mondverzorging afhankelijk zijn van anderen, en volwassenen met gebrekkige toegang tot mondzorg. Zo richt het onderzoeksproject MetaHealth zich op het samenspel tussen overgewicht, tandbederf en een lage sociaaleconomische positie waarbij stakeholders samen interventies te ontwikkelen voor de gezondheid en welzijn van kinderen.

Kwetsbare ouderen
Een ander voorbeeld is ORANGE-FORCE. “Het is een meerjarig project van ORANGEHealth, een consortium van alle mondzorgkunde- en tandheelkunde-opleidingen in Nederland”, zegt Monique. “Doel is om tot een betere samenwerking te komen tussen de mondzorg en algemene gezondheidszorg rond kwetsbare ouderen. Het gaat ook hier weer om bewustwording bij zorgverleners dat patiënten een mond hebben. En dat problemen in de mond kunnen leiden tot het mijden van hard voedsel, ondervoeding en verslechtering van de gezondheid. Neem daarom bij de intake voor thuiszorg of verpleeghuis de mondzorg mee en wees je bijvoorbeeld bewust van het effect van medicatie op de mond.”

Onderwijs
Monique werkt al sinds 2009 als onderzoeker én docent bij Inholland. “Ik vind het belangrijk om in mijn onderzoek altijd de vertaalslag te maken naar de praktijk, bijvoorbeeld door evidence based practice in te brengen in het onderwijs. Zo geef ik het vak bijzondere doelgroepen, waarin studenten Mondzorgkunde leren hoe bijvoorbeeld kwetsbare ouderen, verslaafden en andere mensen die voor de dagelijkse mondzorg afhankelijk zijn van anderen het beste mondzorg kunnen krijgen. Ze lopen onder meer snuffelstages in de thuis- en verslavingszorg, zien daar hoe wordt omgegaan met mondzorg en hoe belangrijk het is om samen te werken met andere professionals. Hun bevindingen kunnen we vervolgens weer gebruiken voor ons onderzoek.”

Maatschappelijk betrokken
Gedreven door haar maatschappelijke betrokkenheid zet Monique haar werk bij Inholland voort als lector. “Lang niet altijd kunnen mensen iets doen aan hun gezondheidsproblemen. Want het systeem veroorzaakt die en houdt de problemen in stand. Ik wil daar iets aan doen en ben bereid daarvoor desnoods tegen heilige huisjes te schoppen.”

Vandaag (maandag 20 maart) is de kick-off van het  project METAHEALTH. Mondzorgkunde-docent Monique van der Veen, associate lector eHealth Laurence Alpay en postdoc Sensory and Consumer Research & lecturer Vera van Stokkom zijn vanuit Hogeschool Inholland betrokken bij dit project. 

Vorig jaar heeft de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) de NWA-ORC subsidieaanvraag voor het project METAHEALTH gehonoreerd: een bedrag van in totaal 10 miljoen euro. Het meerjarige project is opgedeeld in verschillende pakketten en onderwerpen. 

Eerst luisteren, dan pas ontwikkelen
ACTA-hoogleraar en Mondzorgkunde-docent Monique van der Veen start met werkpakket 1. Ze vertelt hoe belangrijk inclusie is, óók bij de verbetering van mondzorg: “Binnen werkpakket 1 kijken we naar het gehele systeem rondom mondgezondheid en gezond gewicht bij kinderen in de eerste duizend dagen, opgroeiend in kwetsbaar makende omstandigheden. We maken daarbij gebruik van een ‘common risk factor approach’. Overgewicht/obesitas en gaatjes (cariës)/tandbederf hebben gezamenlijke onderliggende risicofactoren. Daarom is het logisch om al deze factoren tegelijkertijd mee te wegen.”

“Dit houdt in dat we dus naar de rol van het gezin kijken, maar ook naar de sociale leefomgeving: het directe sociale netwerk, formele én informele zorg betrokken bij deze gezinnen. Tegelijkertijd betrekken we ook beleidsmakers om te kijken naar zaken als fysieke leefomgeving:

• Wat is hun woonsituatie;
• Wat is het winkelaanbod en wat is het voedselaanbod;
• Zijn er wel speel-/sport- of beweegruimtes in de buurt;
• Hoe groen is hun leefomgeving;
• Wat zijn hun vervoersmogelijkheden?

Het probleem is dat we best goed zijn in het bedenken van interventies om mensen te ondersteunen bij het verbeteren van hun mondzorg, alleen we bereiken de doelgroep die er het meest baat bij zou kunnen hebben niet. Kwetsbare gezinnen hebben vaak meer aan hun hoofd dan mondzorgkunde.

Met een participatief actieonderzoek willen we daarom eerst investeren in écht luisteren naar de doelgroep. Het is de bedoeling om bij buurthuizen en spelinlopen aan te sluiten bij activiteiten waar onze doelgroep interesse in heeft. Om zodoende via gesprekken eerst te achterhalen waar zij behoefte aan hebben, in plaats van direct allerlei tools te gaan ontwikkelen. Alleen op die manier kunnen we er in de toekomst voor zorgen dat interventies die ontwikkeld worden ook echt bij hen aansluiten en gebruikt worden. Op die manier verlagen we de toegang tot zorg in het algemeen en leidt dit tot een inclusieve mondzorg.”

Meer over METAHEALTH
METAHEALTH, een onderzoek dat 8 jaar gaat lopen, heeft de volgende doelen vastgesteld:

1. De interactie tussen leefstijl, omgeving en micro-organismen onderzoeken tijdens de zwangerschap en de eerste 1000 dagen;
2. Bekijken hoe de zorg beter kan aansluiten bij de behoefte en complexe dagelijkse realiteit van kinderen en gezinnen;
3. Effectieve interventies co-creëren ter preventie van overgewicht en tandbederf.

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) heeft de NWA-ORC subsidieaanvraag voor het project METAHEALTH gehonoreerd: een bedrag van in totaal 10 miljoen euro. Het onderzoek richt zich op de gezondheid in een microbiële-, sociaal-culturele- en zorgcontext in de eerste duizend dagen van het leven. Het vindt plaats onder leiding van professor Egija Zaura van VU-ACTA. Vanuit Inholland zijn onderzoekers van diverse disciplines aangehaakt.

Verminderen overgewicht en mondziekten bij kinderen
Overgewicht, tandbederf en een lage sociaaleconomische positie (SEP) gaan vaak samen. Dit heeft negatieve consequenties voor de gezondheid en het welzijn van het kind, maar ook voor het volwassen leven. Met METAHEALTH willen onderzoekers bijdragen aan het verminderen van overgewicht en mondziekten, vooral bij kinderen die in kwetsbare omstandigheden zoals armoede, slechte woonomstandigheden en met lage gezondheidsvaardigheden opgroeien.

Doelen METAHEALTH 
Het doel van METAHEALTH  is het verkrijgen van diepgaande kennis over de interactie tussen leefstijl, omgeving en micro-organismen tijdens de zwangerschap en de eerste duizend dagen. Daarnaast wil het onderzoeksteam leren hoe de zorg beter kan aansluiten bij de behoefte en complexe dagelijkse realiteit van kinderen en gezinnen. Ten slotte wil het team op basis van deze kennis samen effectieve interventies creëren om overgewicht en tandbederf te voorkomen. 

Betrokkenen vanuit Inholland
Vanuit de opleiding mondzorgkunde (Domein GSW) gaat Monique van der Veen zich in dit onderzoek focussen op gezinnen die in kwetsbare omstandigheden leven. Daarnaast houdt ze zich samen met diverse partners bezig met interventies passend bij de behoeftes en context van deze gezinnen.  Expertise op het gebied van persuasive communication wordt ingebracht door Laurence Alpay (Domein GSW, Lectoraat Medische Technologie, Centre of Expertise Preventie in Zorg & Welzijn). Zij zal zich richten op de digitale- en non-digitale communicatie-routes en diensten. Vanuit de Inholland onderzoeksgroep Research and Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences gaat Vera van Stokkom bijdragen aan dit onderzoek met expertise op het gebied van smaakvoorkeuren, sensorisch onderzoek en voedselkeuze. 

METAHEALTH gaat eind 2022 van start. Het totale project duurt acht jaar.

Lees meer informatie over de toekenning van de subsidie.