Met het nieuwe onderzoeksproject Werken met Gevoel bouwt het lectoraat Robotica van Inholland voort op eerder onderzoek én geeft het een stevige impuls aan technologische innovatie in Noord-Holland Noord. In samenwerking met regionale maakbedrijven wordt onderzocht hoe robots niet alleen kunnen ‘kijken’, maar ook beter kunnen ‘voelen’. Dat is belangrijk voor sectoren waar het steeds lastiger wordt om mensen te vinden voor zwaar, vies of gevaarlijk werk. 

Volgens projectleider Cock is dit het juiste moment om deze stap te zetten. De vraag vanuit de industrie is actueel en de technologie is inmiddels ver genoeg ontwikkeld. Waar krachtregeling vroeger vooral was voorbehouden aan hooggespecialiseerd onderzoek, wordt het nu steeds beter toepasbaar in de dagelijkse praktijk van regionale MKB-bedrijven. 

Sterke regionale verankering 
Een bijzonder aspect van Werken met Gevoel is de sterke regionale betrokkenheid. Alle deelnemende bedrijven zijn gevestigd in Noord-Holland Noord. Het gaat om eindgebruikers, systeembouwers en brancheorganisaties zoals Metaalunie en FME. Samen vormen zij een netwerk waarin kennis niet alleen wordt ontwikkeld, maar ook actief wordt gedeeld met andere bedrijven in de regio. 

Daarnaast zijn kennisinstellingen aangehaakt, waaronder TU Delft voor specialistische kennis over regelalgoritmes. Ook Inholland Academy en het Talland College spelen een rol bij het ontwikkelen van lesmodules, zodat de opgedane kennis breder beschikbaar komt voor bedrijven en professionals in de regio. 

Van praktijkvraag naar digitale tweeling 
In het eerste projectjaar wordt gewerkt aan concrete regionale vraagstukken van onder andere Arie Haaghort Champignons, EKB/Aqualectra en AgrinServ. Deze praktijkcases vormen de basis voor het ontwikkelen van een zogeheten digitale tweeling: een virtueel model van het robotproces dat helpt voorspellen hoe nauwkeurig, snel en kwalitatief een taak kan worden uitgevoerd. 

Belangrijk daarbij is dat het gaat om vraagstukken waarvoor geen kant-en-klare oplossingen bestaan. Als een oplossing eenvoudig te koop zou zijn, zouden bedrijven deze niet bij Inholland neerleggen. Juist de complexiteit — zoals het ruimtelijk regelen van kracht bij wisselende vormen of materialen — maakt dit onderzoek vernieuwend en relevant. Door eerst de volledige ‘pijplijn’ van een robotproces in kaart te brengen en per stap technische keuzes te onderbouwen, wordt gewerkt aan een kennisbasis die ook voor andere toepassingen inzetbaar is.

In deze fase worden technische bouwstenen geïnventariseerd, oplossingen vergeleken en vastgelegd in een doorzoekbare kennisstructuur. Parallel daaraan ontstaat een eerste architectuur voor de digitale tweeling en worden de eerste use-cases daadwerkelijk getest. Door te doen en te experimenteren, groeit de kennis het snelst. 

Leren en innoveren tegelijk 
Het Innovatielab van Inholland speelt een centrale rol in het project. Hier bouwen studenten en onderzoekers samen aan proefopstellingen met industriële robots. Studenten werken aan actuele vraagstukken uit de regionale beroepspraktijk en zien hoe hun kennis direct wordt toegepast. Dat zorgt voor motivatie én voor onderwijs dat nauw aansluit op de arbeidsmarkt in Noord-Holland Noord. 

Wat Werken met Gevoel voor veel betrokkenen inspirerend maakt, is dat het onderzoek bijdraagt aan een doorbraak die al lang in de lucht hing: krachtregeling die niet alleen theoretisch werkt, maar ook praktisch toepasbaar is in kleinere series en variërende productieprocessen. Precies het type innovatie dat past bij de maakbedrijven in de regio en bij de rol van Inholland als kennispartner.

Als derdejaarsstudent Chemie aan Hogeschool Inholland dook Remco van Delft vol in de wereld van energietransitie en recycling. Tijdens zijn stage bij de onderzoeksgroep Toegepaste Materiaal-, en Elektrochemie (in samenwerking met het lectoraat Slimme materialen voor de energietransitie) werkte hij mee aan een baanbrekend project: het recyclen van complexe materialen uit windturbines op een milieuvriendelijke manier. “Supertof dat je als student direct bijdraagt aan duurzame oplossingen!”, zegt Remco enthousiast.

De opkomst van wind-, groene en waterstofenergie zit in een stroomversnelling. Goed nieuws, maar het heeft ook een keerzijde: afval. In Europa wordt jaarlijks zo'n 4 miljoen kilo aan turbinebladen – windmolenwieken – weggegooid. Een hoeveelheid die tegen 2030 kan oplopen tot 570 miljoen kilo! Het is een enorme uitdaging om, zodra windmolens hun levensduur hebben bereikt, dit waardevolle materiaal hoogwaardig te kunnen recyclen.

Bergen oude wieken

“Windturbinebladen bestaan uit zowel glasvezels als kunststof”, legt Remco uit. “De combinatie van deze materialen samen maakt het recyclen complex. Vaak wordt het versnipperd en als vulmiddel gebruikt of gewoon gedumpt. Google maar eens op ‘Windmill Graveyards’ en je ziet de vreselijkste beelden van bérgen oude wieken. Dat moet echt anders, zeker nu de investeringen in windenergie blijven groeien. In Denemarken moet je bijvoorbeeld al vóór de plaatsing van een windmolen een plan hebben voor het hergebruik van onderdelen. Een mooie stap richting duurzaamheid, maar om dit op grote schaal te realiseren moeten de recyclingtechnieken flink worden verbeterd.”

Binnen het lectoraat onderzoekt Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie, vernieuwende chemische recyclingmethoden voor deze complexe (windturbine)materialen. In een artikel in De Ingenieur schetst zij samen met lector Rogier Nijssen het belang hiervan en het uiteindelijke doel: het volledig circulair maken van het materiaal. Remco: “Bij chemisch recyclen scheid je kunststof en glasvezels op moleculair niveau, in plaats van alles simpelweg te vermalen. De glasvezels kunnen dan worden hergebruikt voor nieuwe wieken, terwijl je met speciale chemische processen de kunststof afbreekt tot kleine bouwstenen om weer nieuwe (andere) materialen van te maken.” Hoewel chemisch recyclen theoretisch al mogelijk is, wordt het in de praktijk nog niet op grote schaal gedaan. Hier ligt dus een mooie uitdaging voor hbo-onderzoek.

Testmodel
Remco’s stage maakte deel uit van dit onderzoek. Zijn opdracht? Een testmodel ontwikkelen waarmee diverse recycletechnieken ‘in het klein’ kunnen worden getoetst. “Je kunt tenslotte niet zomaar experimenteren met een gigantisch windmolenblad”, zegt hij lachend. Hij richtte zich in zijn opdracht op polymeren – de lange ketens die de bouwstenen van kunststof vormen. “Ik heb een klein fragment van zo’n polymeer nagemaakt en daarop een recyclingmethode losgelaten, zodat we precies kunnen zien wat er gebeurt bij chemisch recyclen. Deze kennis helpt ons om uiteindelijk de grootschalige recycletechnieken te verbeteren.”

Zijn testmodel leverde veelbelovende resultaten op: hij slaagde erin een klein stukje polymeer samen te stellen. “Hoewel de huidige methode nog te arbeidsintensief en kostbaar is, bewijst deze dat het kán en dat het werkt. Met verdere automatisering kan deze techniek in de toekomst uitgroeien tot een praktische oplossing voor het recyclen van complexe polymeren – en zo een waardevolle bijdrage leveren aan een duurzame energietransitie”, aldus Remco.

Groene relevantie
Wat hem het meest aansprak aan zijn stage was de ‘groene’ en maatschappelijke relevantie van zijn werk. Remco: “Ik heb bewust gekozen voor duurzame chemie in plaats van een goedbetaalde stage bij Shell of Tata Steel, omdat ik wil werken aan projecten met een positieve impact.” Deze keuze helpt ook het negatieve imago van chemie – vaak geassocieerd met vervuiling en schadelijke praktijken – te doorbreken.

Voor zijn afstudeerstage heeft Remco een vergelijkbare uitdaging gevonden. “Bij Avantium, een toonaangevend bedrijf dat duurzame plastics ontwikkelt op basis van suikers in plaats van olie, mag ik onderzoeken wat er met de reststroom – het overgebleven materiaal – kan gebeuren. Zo werk ik mee aan een wereld waarin chemie een groenere rol speelt.”

Afval en vervuilde straten zijn een groeiend probleem in grote steden. Opruimacties, extra handhaving of meer recycling wordt daarin vaak als oplossing aangedragen, maar de echte oplossing ligt dieper. De kern van het probleem is de overvloed aan goedkoop, nieuw plastic en het ontbreken van bindende maatregelen om recycling rendabel te maken. Stevigere keuzes zijn noodzakelijk. 

Dit inzicht deelden Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie, en Rogier Nijssen, lector Slimme materialen voor de energietransitie, dit weekend in het Financieel Dagblad (FD) en eerder in tijdschrift Milieu. 

Op dit moment is minder dan 0,5 procent van al het plastic duurzaam afbreekbaar en wordt slechts 7 procent van de Nederlandse plastic verpakkingen daadwerkelijk hergebruikt als nieuw materiaal. Recyclingbedrijven verliezen daardoor terrein, terwijl spotgoedkoop ‘virgin plastic’ de markt blijft domineren. Zonder duidelijke politieke keuzes dreigen cruciale schakels in de circulaire economie te verdwijnen. 

In het FD-artikel pleiten Jasmijn en Rogier dan ook voor een vijfstappenplan dat Europese, nationale en lokale politici helpt richting te geven: 

• Verplicht gebruik van gerecycled materiaal in alle sectoren.
• Een grondstoffenbelasting op virgin plastic.
• Strikte ontwerpregels die recycling mogelijk maken.
• Het uitfaseren van plasticsoorten die niet circulair zijn.
• Heldere wetgeving rondom bioplastics. 

Alleen met deze stevige beleidskeuzes kan volgens de onderzoekers een eerlijk speelveld ontstaan voor recyclers en innovatieve bedrijven. Dat is niet alleen cruciaal voor een schone leefomgeving, maar ook voor het vertrouwen van burgers en investeerders. 

“Plastic is onmisbaar in de energietransitie en in ons dagelijks leven”, aldus de onderzoekers. “Toch heeft het een slechte naam, terwijl het probleem niet in het materiaal zelf zit maar in onze omgang ermee. Dáár zou de discussie tijdens de komende verkiezingen over moeten gaan. Politici moeten daarom verstandig én gefundeerd kiezen hoe we dit veelzijdige materiaal duurzaam en herbruikbaar kunnen inzetten.” 

Lees de volledige publicatie (betaalmuur) of het eerder gepubliceerde stuk ‘Zes suggesties om de plastic crisis te stoppen’ in Tijdschrift van Milieu (inlog nodig).

Hoe geef je als land invulling aan de eis van de NAVO om vijf procent van je BBP te investeren in veiligheid? Volgens Rogier Nijssen, lector Slimme Materialen voor de Energietransitie bij Hogeschool Inholland, zouden windparken op zee en energiezekerheid daar nadrukkelijk onder moeten vallen. “Drones, communicatie, radar en voertuigen kunnen niet zonder een goed werkend energiesysteem.”

 In zijn opiniestuk in Trouw laat Rogier zien dat veiligheid vandaag de dag veel verder gaat dan het aanschaffen van extra wapens of voertuigen. De transitie naar de duurzame en veerkrachtige leefomgeving raakt direct aan onze nationale en internationale veiligheid. Zonder betrouwbare, goed beschermde stroomvoorziening zijn zelfs de modernste defensiemiddelen kwetsbaar en onbruikbaar. “Wie de wind op zee alleen ziet als een investering in het klimaat, mist het bredere plaatje.”

Nijssen benadrukt dat sabotage van energie-infrastructuur – zoals onderzeese kabels – relatief eenvoudig is en grote gevolgen kan hebben. Daarom pleit hij voor structurele investeringen in slimme, sabotagebestendige materialen, batterij-eilanden, drijvende energiehubs én het behoud van technologische kennis in Nederland. Alleen zo bouwen we aan een toekomstbestendig, onafhankelijk én veerkrachtig energiesysteem.

Lees het volledige opiniestuk van Rogier Nijssen in Trouw.

Lees ook: Fabrikanten van windmolens moeten een groot afvalprobleem voorkomen | Trouw

De opkomst van wind-, groene en waterstofenergie zit in een stroomversnelling. Goed nieuws, maar het heeft ook een keerzijde: afval. In Europa wordt jaarlijks zo'n 4 miljoen kilo aan turbinebladen – windmolenwieken – weggegooid. Een hoeveelheid die tegen 2030 kan oplopen tot 570 miljoen kilo! Het is een enorme uitdaging om, zodra windmolens hun levensduur hebben bereikt, dit waardevolle materiaal hoogwaardig te kunnen recyclen.

Bergen oude wieken
“Windturbinebladen bestaan uit zowel glasvezels als kunststof”, legt Remco uit.  De combinatie van deze materialen samen maakt het recyclen complex. Vaak wordt het versnipperd en als vulmiddel gebruikt of gewoon gedumpt. Google maar eens op ‘Windmill Graveyards’ en je ziet de vreselijkste beelden van bérgen oude wieken. Dat moet echt anders, zeker nu de investeringen in windenergie blijven groeien. In Denemarken moet je bijvoorbeeld al vóór de plaatsing van een windmolen een plan hebben voor het hergebruik van onderdelen. Een mooie stap richting duurzaamheid, maar om dit op grote schaal te realiseren moeten de recyclingtechnieken flink worden verbeterd.”

Binnen het lectoraat onderzoekt Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie, vernieuwende chemische recyclingmethoden voor deze complexe (windturbine)materialen. Remco: “Bij chemisch recyclen scheid je kunststof en glasvezels op moleculair niveau, in plaats van alles simpelweg te vermalen. De glasvezels kunnen dan worden hergebruikt voor nieuwe wieken, terwijl je met speciale chemische processen de kunststof afbreekt tot kleine bouwstenen om weer nieuwe (andere) materialen van te maken.” Hoewel chemisch recyclen theoretisch al mogelijk is, wordt het in de praktijk nog niet op grote schaal gedaan. Hier ligt dus een mooie uitdaging voor hbo-onderzoek.

Testmodel
Remco’s stage maakte deel uit van dit onderzoek. Zijn opdracht? Een testmodel ontwikkelen waarmee diverse recycletechnieken ‘in het klein’ kunnen worden getoetst. “Je kunt tenslotte niet zomaar experimenteren met een gigantisch windmolenblad”, zegt hij lachend. Hij richtte zich in zijn opdracht op polymeren – de lange ketens die de bouwstenen van kunststof vormen. “Ik heb een klein fragment van zo’n polymeer nagemaakt en daarop een recyclingmethode losgelaten, zodat we precies kunnen zien wat er gebeurt bij chemisch recyclen. Deze kennis helpt ons om uiteindelijk de grootschalige recycletechnieken te verbeteren.”

Zijn testmodel leverde veelbelovende resultaten op: hij slaagde erin een klein stukje polymeer samen te stellen. “Hoewel de huidige methode nog te arbeidsintensief en kostbaar is, bewijst het dat het kán en dat het werkt. Met verdere automatisering kan deze techniek in de toekomst uitgroeien tot een praktische oplossing voor het recyclen van complexe polymeren – en zo een waardevolle bijdrage leveren aan een duurzame energietransitie”, aldus Remco.

Groene relevantie
Wat hem het meest aansprak aan zijn stage was de ‘groene’ en maatschappelijke relevantie van zijn werk. Remco: “Ik heb bewust gekozen voor duurzame chemie in plaats van een goedbetaalde stage bij Shell of Tata Steel, omdat ik wil werken aan projecten met een positieve impact.” Deze keuze helpt ook het negatieve imago van chemie – vaak geassocieerd met vervuiling en schadelijke praktijken – te doorbreken.

Voor zijn afstudeerstage volgend jaar heeft Remco een vergelijkbare uitdaging gevonden. “Bij Avantium, een toonaangevend bedrijf dat duurzame plastics ontwikkelt op basis van suikers in plaats van olie, mag ik onderzoeken wat er met de reststroom – het overgebleven materiaal – kan gebeuren. Zo werk ik mee aan een wereld waarin chemie een groenere rol speelt.”

Maandag 20 januari bracht Regieorgaan SIA samen met relaties een werkbezoek aan Hogeschool Inholland. In de Amsterdamse Sluisbuurt presenteerde Inholland zichzelf met lectoren en docent-onderzoekers aan de delegatie. “Wat een prachtige en boeiende middag”, sloot SIA-bestuurslid Elies Lemkes-Straver het werkbezoek af. “Dit is de basis voor innovatie op allerlei gebieden, want hier zijn alle disciplines aan boord. Complimenten voor alle presentaties. Dit is een mooie doorsnede van alles op het gebied van onderzoek.”  

Regieorgaan SIA, subsidieverstrekker voor onderzoek, organiseert werkbezoeken waarbij ze hun relaties meenemen naar hogescholen. Doel hiervan is om de genodigden uitgebreider kennis te laten maken met praktijkgericht onderzoek zodat zij een beter beeld krijgen van de meerwaarde ervan en van de positie in het kennisveld. “Ook wij leren hiervan”, aldus Marije Deutekom die namens het College van Bestuur van Inholland aanwezig was. De relaties die mee waren zijn werkzaam bij KNAW, TNO, NWO, het ministerie van Economische Zaken, het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Jonge Akademie: een platform van bevlogen jonge academici.  

Het bezoek begon met een informatiemarkt waar diverse Inholland-onderzoekers hun projecten en resultaten daarvan tentoonstelden. De breedte van het Inholland-onderzoek werd hier zichtbaar met bijdragen op het gebied van robotica in de agrarische sector, de voedselketen, gelijke stagekansen, risicomanagement in de agrarische sector, technologie in het speciaal onderwijs en innovaties in de oncologische zorg.  

Bijdragen vanuit meerdere disciplines 
Marije Deutekom hield een presentatie over praktijkgericht onderzoek bij Inholland en de bijdrage die we daarmee leveren aan de maatschappij in de transitie naar een duurzame en veerkrachtige samenleving. “Wat we doen is belangrijk, maar minstens zo belangrijk is hoe we het doen. We bundelen bijvoorbeeld inhoudelijke expertises en sleuteltechnologieën en -methodologieën, zodat we vanuit meerdere disciplines een bijdrage kunnen leveren aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken.” Hoe we dat precies doen, vertelden achtereenvolgens lector Jasmijn Holla, docent-onderzoeker en Inholland onderzoeker van het jaar 2024 Jasmijn Ruijgrok en lector Wina Smeenk. 
 

Direct verbonden met het onderwijs 
Jasmijn Holla, lector Kracht van Sport en Bewegen, liet de bezoekers zien hoe haar onderzoek op verschillende plekken doorwerking heeft op zowel onderwijs als de beroepspraktijk. “Met ons onderzoek willen we relevante kennis opleveren en bijdragen aan het meer in beweging komen. De afgelopen jaren hebben we daarmee diverse concrete oplossingen kunnen realiseren.” Ze noemde Wheels als voorbeeld, een onderzoek naar een mobiele leefstijlapp om rolstoelgebruikers met een dwarslaesie of beenamputatie te helpen bij een actieve leefstijl, gezonde voeding en een gezonde balans tussen inspanning en ontspanning. De docent-onderzoekers van het lectoraat werken bij de opleidingen Sportkunde en Social Work: “Zo kunnen we kennis vanuit ons onderzoek terugbrengen naar het onderwijs.”  

Van labschaal naar wat toepasbaar is 
Jasmijn Ruijgrok is onderzoeker bij het lectoraat Slimme Materialen voor de Energietransitie én docent bij de opleiding Chemie. Via een Professional Doctorate (PD) traject werkt Jasmijn mee aan de energietransitie. Een PD is een nieuwe vorm van praktijkgericht promotieonderzoek waarvoor je kandidaat kunt zijn na een hbo-master. “Mijn onderzoek richt zich op chemische recycling van complexe materialen, zoals die van windturbines en waterstoftanks. Deze hoogwaardige materialen worden nu vaak verbrand of gestort, terwijl je ze met chemische methoden om kunt zetten tot herbruikbare bouwstenen.”  

Hoe gaan we van labschaal naar wat toepasbaar is in de industrie? Dat is volgens Jasmijn waar wij als hogeschool met praktijkgericht onderzoek voor staan. “Ik wil niet alleen in wetenschappelijke publicaties staan, maar juist ook zorgen voor publicaties in toegankelijke media, zodat mensen ook echt begrijpen wat we doen.” 

Vertalen van kennis naar de praktijk 
Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, gaf uitleg over het door haar ontwikkelde Co-design Canvas. Deze verander- en ontwerptool helpt mensen die gezamenlijk werken aan complexe maatschappelijke vraagstukken om tot een heldere aanpak en evaluatie te komen. Het Co-design Canvas draagt daarmee bij aan het aanpakken en versnellen van transities. “Ik doe praktijkgericht ontwerponderzoek”, vertelde Wina. “Met het canvas gaat het om de aanpak, de weg ernaartoe, niet specifiek om de inhoud. Ik wil altijd dat het zowel op theoretisch niveau wordt begrepen als in de praktijk. Vertalen van kennis naar praktijk vind ik heel belangrijk. Dus dat mensen het ook echt kunnen gebruiken.”Wina heeft nog iets dat ze wil meegeven aan de aanwezigen van NWO: “Ontwerponderzoek is belangrijk. Helaas wordt het belang van dit soort onderzoek nog niet door iedereen begrepen.” 

Fundamenteel en praktijkgericht onderzoek kunnen elkaar versterken 
Hilde Verbeek (Universiteit Maastricht) en Lotte Krabbenborg (Radboud Universiteit) van de Jonge Akademie verzorgden de introductie van het eindgesprek. Ze deelden inzichten uit het project Collectieve kennisontwikkeling: welke obstakels en kansen zien onderzoekers en partners bij het opzetten en uitvoeren van transdisciplinair onderzoek? Dit vormde een opmaat voor een gesprek tussen de aanwezigen over hoe de verschillende partijen in het onderzoeks- en kennisveld samen de kennisinfrastructuur kunnen versterken. 

De aanwezigen blikten gezamenlijk terug op het werkbezoek en ontdekten dat een aantal dingen wel nieuw voor ze waren. Zo gaf een onderzoeker van de Jonge Akademie aan dat ze het mooi vond dat Jasmijn Holla naast haar kortere onderzoeksprojecten werkt met drie langlopende onderzoekslijnen. Dat neemt ze mee naar haar eigen werk.Hilde Verbeek merkte op dat de synergie tussen onderwijs en onderzoek bij Inholland zo normaal is. “Heel mooi die verankering.” 

De bezoekers waren onder de indruk van de directe en concrete impact van de onderzoeken op de samenleving die in co-creatie met de beroepspraktijk en de doelgroep wordt gemaakt. Het uitgangspunt ‘excellentie als voorwaarde, impact als doel’ sloeg duidelijk aan. Ook was de gezamenlijke conclusie dat fundamenteel onderzoek en praktijkgericht onderzoek elkaar kunnen versterken. “We moeten niet alleen van elkaar leren, maar ook samenwerken”, werd gezegd. 

Bestuurslid Elies Lemkes-Straver van SIA sloot de dag af: “De hogescholen zijn de proeftuinen van hun regio, bijvoorbeeld samen met het mkb. Hier kunnen ook de universiteiten nog meer op aanhaken.” 

“Voor de transitie naar een systeem van hernieuwbare energie moet je verschillende rollen en belangen goed zien te coördineren. Technologie is meestal niet de beperkende factor.” Dat zegt Zinzi Wits. Als industrieel ecoloog krijgt ze met een professional doctorate (PD) de kans om te onderzoeken hoe energie-ecosystemen vorm kunnen krijgen. “Ik richt me allereerst op Texel, omdat daar alle uitdagingen samenkomen.”

“Tot voor kort was ons energiesysteem centraal georganiseerd”, zegt Zinzi. “Je had enkele energieproducenten aan de ene kant en aan de andere kant grootverbruikers en consumenten zoals jij en ik. Nieuwe energiebronnen als zon en wind zorgen voor een omwenteling van deze ‘orde’. En daarnaast kunnen consumenten nu ook producenten zijn, dankzij lokale opwek van bijvoorbeeld zonne-energie. Die ontwikkelingen vragen om een herontwerp van ons energiesysteem. Om effectief gebruik te maken van de beschikbare energie en deze op te slaan en uit te wisselen, zodat we bijvoorbeeld ook in de winter onze gebouwen kunnen verwarmen.”

Energie-ecosystemen
In deze nieuwe orde kunnen zogeheten energie-ecosystemen, onderling verbonden lokale netwerken, een rol spelen. Zinzi spreekt bewust van ‘ecosystemen’, refererend aan de natuur. “Heel inspirerend vind ik bijvoorbeeld hoe mycelium werkt. Het is een ondergronds netwerk van schimmeldraden in de bodem die de uitwisseling van energie en voedingsstoffen mogelijk maakt. Via dit netwerk zijn bomen onderling met elkaar verbonden. Het geheel wordt decentraal gestuurd. Het is een interessant voorbeeld van hoe we lokale energie-ecosystemen kunnen opzetten. Dit zou ik nader willen onderzoeken.”

Onderzoek op Texel
In de zes jaar deeltijd die ze heeft voor haar PD-traject hoopt Zinzi te kunnen illustreren hoe een energie-ecosysteem eruit kan zien en integraal kan worden ontworpen. Hiervoor werktze nauw samen met de Inholland lectoraten Slimme materialen voor de energietransitie en Gebouwde omgeving en sluit ze aan op de onderzoeksagenda’s van lectorenplatform Energievoorziening in evenwicht (LEVE) en Urban Energy. Voor haar PD-traject begint ze op Texel. “Hier komen veel aspecten van de energietransitie samen. Er is bijvoorbeeld sprake van netcongestie dus meer aanbod of vraag naar stroom dan het elektriciteitsnet aankan en het eiland heeft ambitieuze duurzaamheidsdoelstellingen. Bewoners, bedrijven en politici realiseren zich dat ze elkaar nodig hebben om tot oplossingen te komen, onder meer voor grootschalige opwek. Of om vraag en aanbod van energie slim te koppelen en reststromen te delen. Hoe geef je dit met elkaar vorm? Welke tools kunnen daarbij helpen? Met mijn PD-onderzoek wil ik dit soort kennis ontwikkelen. Het kan ook voor heel veel andere gebieden waardevol zijn.”

Kansen benutten
Samen met werkveldpartners identificeert Zinzi de kansen voor energie-ecosystemen waarvan belanghebbenden kunnen profiteren. Ze kijkt daarbij naar milieu en techniek: hoe kun je optimaal en gebruikmaken van duurzaam opgewekte energie? Maar ook naar sociaal-maatschappelijke factoren, zoals: hoe kunnen burgers participeren? En economische, bijvoorbeeld: welke (maatschappelijke) waarde leveren organisaties in een energie-ecosysteem? Om deze kansen te benutten zal Zinzi samen met stakeholders, onderzoekers en studenten van Inholland kennis verzamelen en oplossingen ontwerpen. “Bijvoorbeeld een waterstofinstallatie die een overschot aan zonnestroom omzet in waterstof, waarbij we het restproduct zuurstof gebruiken voor waterzuivering.” Zinzi bouwt daarnaast voort op eerdere projecten van Inholland, zoals het verduurzamen van vakantieparken. “Vakantieparken bieden een prachtige omgeving om duurzame innovaties aan een breder publiek te tonen en om interventies te testen.”

Integrale aanpak
“Door een integrale aanpak wil ik het dieperliggende probleem bestrijden dat we bezig zijn met (over)exploitatie van de aarde”, zegt Zinzi. “We moeten bij ontwerp rekening houden met de mogelijkheid om grondstoffen te hergebruiken of af te breken. Laten we ook bewust zijn van de arbeidsomstandigheden en milieueffecten die de winning van schaarse materialen meebrengt. Dat vraagt om kritische reflectie op ons gebruik van energie en wat voor soort groei die ten dienste staat: regeneratie of uitputting.”

Duurzame energie eco-systemen vergroten veerkracht samenleving
Het radicaal anders vormgeven van onze energiehuishouding is nodig voor een transitie naar een duurzame en veerkrachtige samenleving, stelt Zinzi. “Met milieu- en omgevingsbewuste ontwerp van energie-ecosystemen moeten we voorkomen dat we snel ondoordachte innovaties gaan toepassen waarmee we grondstoffen uitputten, extra afval veroorzaken en die we produceren onder slechte arbeidsomstandigheden. Om de veerkracht van de samenleving te vergroten is het belangrijk dat burgers deelnemen aan de transitie en daar betekenis aan ontlenen voor zichzelf. Om de toekomst vorm te geven moeten zij het heft in handen durven te nemen.”

Praktijkgericht toegepast onderzoek
In haar opleiding tot industrieel ecoloog heeft Zinzi geleerd om samen te werken met verschillende disciplines. Daar plukt zij nu de vruchten van. “In mijn PD kan ik veel van wat ik geleerd heb in uiteenlopende vakgebieden in praktijk brengen. En ik krijg ruimte me te ontwikkelen als expert. Ik geniet zowel van het pionieren op het gebied van praktijkgericht toegepast onderzoek, als van de rol van verbinder, natuur-geïnspireerd theoreticus en pragmatisch idealist.” Er is actie nodig, stelt ze. “Daarom ben ik blij dat ik bij Inholland met een PD kan starten, want daarin is ruimte om vanuit theoretische onderbouwing in de praktijk interventies te doen.”

Esther Hospes, docent bij de masteropleiding Advanced Nursing Practice in het domein Gezondheid, Sport en Welzijn (GSW), en Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker bij het lectoraat Slimme Materialen voor de Energietransitie en de opleiding Chemie, zijn de nieuwe Docent en Onderzoeker van het jaar 2024-2025. De uitzonderlijke professionals kregen de bijbehorende Wij Inholland award uitgereikt tijdens de Dag van het Onderwijs & Onderzoek bij Inholland Haarlem.  

De awards benadrukken de passie, kennis en toewijding waarmee collega’s het verschil maken in onderwijs en onderzoek. Zowel de jury als alle collega’s van Inholland konden stemmen op zes genomineerde onderzoekers en docenten. Esther en Jasmijn kwamen als winnaar uit de bus. Tijdens de spannende finale op de Dag van het Onderwijs & Onderzoek was het de eer aan collegelid en juryvoorzitter Marije Deutekom om de gelukkige ‘toppers’ te feliciteren en de in de bloemen te zetten. En natuurlijk de cheque van 2.500 euro om naar eigen inzicht te besteden aan (onderwijs)innovatie, individuele scholing en/of persoonlijke ontwikkeling.   

Jasmijn is superblij met de winst van haar award. Ze ziet het niet alleen als opsteker voor haarzelf, maar ook voor haar opleiding. “Ik denk dat chemie onterecht een grijs karakter heeft, terwijl het juist een cruciaal vakgebied is met vele chemici en technici die we echt hard nodig hebben.” Esther op haar beurt: “Ik ben er nog helemaal stil van dat ik hier sta en heb gewonnen.” En gevraagd naar wat ze met de cheque van plan is: “Daar ga ik eens goed over nadenken en het er over hebben met mijn collega's. Er zijn genoeg manieren om die te besteden in ieder geval. 

‘Een ware rots in de branding voor haar studenten’ 
Esther Hospes wordt door haar studenten geprezen als een ware rots in de branding. Met haar achtergrond in Voeding en Diëtetiek en een master Health Sciences, weet zij naadloos theorie en praktijk te verbinden. Dit doet zij met een coachende manier van lesgeven en een persoonlijke benadering die iedere student zich gezien en gehoord laat voelen. De jury omschrijft Esther als een rolmodel: “Ze inspireert haar studenten om verder te kijken, met creativiteit en een open houding voor elke student. Haar lessen laten zien hoe onderwijs persoonlijk, innovatief en praktijkgericht kan zijn.” 

‘Ik help studenten graag in mogelijkheden te denken’
Voor Esther voelt de prijs als een mooie erkenning voor haar werk. Dat ze vol passie doet. “In mijn lessen leg ik de nadruk op interactie. Ik daag studenten uit met onverwachte opdrachten die altijd een link hebben met de leerdoelen. Het houdt hen scherp en maakt de lessen actiever. Wat mij echt motiveert, is dat hun praktijkgerichte onderzoeken bijdragen aan betere zorg. Dat maakt het werk zo waardevol.” 

Naast haar werk als docent is Esther ook voorzitter van de examencommissie. “In alles wat ik doe, stel ik het waarom centraal. Waarom werken we op een bepaalde manier? Hoe draagt dit bij aan onze doelen? Dat houdt mij scherp en gericht op kwaliteit en verbetering.” 

‘Baanbrekend onderzoek naar duurzame materialen’ 
Jasmijn Ruijgrok is sinds 2018 werkzaam bij Hogeschool Inholland en combineert haar rol als docent en onderzoeker bij het lectoraat Slimme Materialen voor de Energietransitie en de opleiding Chemie. Ze doet baanbrekend onderzoek naar duurzame materialen en innovatieve recycletechnieken die een belangrijke bijdrage leveren aan de energietransitie. 

Haar werk wordt door de jury geroemd als “van grote maatschappelijke waarde.” Ze prijst Jasmijn om haar unieke combinatie van onderwijs en onderzoek: “Ze laat zien hoe onderzoek en onderwijs elkaar versterken. Met haar onderzoek en PD-traject hoopt ze binnen vijf jaar duurzame recycling van composieten op grotere schaal te realiseren.” 

‘Onderwijs en onderzoek gaan voor mij hand in hand’ 
“Omdat ik nog niet zo lang met dit onderzoek bezig ben, was het een enorme verrassing”, zei Jasmijn eerder over haar nominatie. “Maar het is geweldig om te merken dat mijn werk wordt gezien en dat er aandacht is voor zo’n belangrijk thema: chemie inzetten voor een duurzame toekomst.” 

Ze ziet onderwijs en onderzoek als onlosmakelijk met elkaar verbonden. “Het contact met studenten houdt me scherp en geeft een frisse blik op mijn onderzoek. Andersom breng ik de nieuwste ontwikkelingen direct de klas in. Zo zien studenten hoe ze met hun kennis impact kunnen maken.” 

Haar passie ligt in de energietransitie. “Mijn onderzoek richt zich op chemische recycling van complexe materialen, zoals windturbines en waterstoftanks. Deze hoogwaardige materialen worden nu vaak verbrand of gestort, terwijl ze met chemische methoden omgezet kunnen worden naar herbruikbare bouwstenen. Dat is essentieel voor een circulaire economie.” 

In totaal waren zes collega's genomineerd voor de Wij Inholland award Docent & Onderzoeker van het jaar. “Allemaal toppers”, zoals Marije Deutekom aangaf tijdens de Dag van het Onderwijs & Onderzoek.  De overige genomineerden voor Docent van het jaar waren ‘Hans Rader, docent en coördinator Basis Didactische Bekwaamheid (BDB) en Yvonne Zoetigheid, docent Verpleegkunde. Naast Jasmijn waren genomineerd voor Onderzoeker van het jaar: Piet Verstegen, senior-onderzoeker bij het lectoraat Human Capital en Diana van Veen, onderzoeker bij het lectoraat Teaching, Learning & Technology.  

Meer informatie over de genomineerden en de Wij Inholland awards vind je hier. 

Zo’n 150 onderzoekers, lectoren, studenten, programmamanagers en bestuurders ontmoetten elkaar op woensdag 16 oktober tijdens het symposium Hogeschoolonderzoek in Energie en Circulariteit op hogeschool Windesheim in Zwolle. Het doel van dit symposium was om de deelnemers te inspireren over de kansen en mogelijkheden van hogeschoolonderzoek en de impact daarvan.

De belangrijkste conclusie van het symposium was dat een integrale aanpak van praktijkgericht onderzoek een belangrijke rol speelt in de energietransitie en de transitie naar een circulaire economie. Hiermee kunnen we samen met overheden en burgers echt impact maken en verbinding leggen met zowel het werkveld als het onderwijs. De professional speelt hierin een belangrijke rol en kan zijn of haar netwerk benutten om kennis te delen en op te halen en impact zichtbaar te maken. Hoe kunnen we dit nog beter samen oppakken en praktijkgericht onderzoek beter positioneren? Er was gedurende de dag veel ruimte voor discussie over dit soort onderwerpen.

De rol van docent-onderzoekers
Naast inhoudelijke kennissessies over bijvoorbeeld verdienmodellen en samenwerkingsvormen, was er ook een sessie die inging op de rol van docent-onderzoekers. Docent-onderzoekers hebben de unieke, maar ook lastige taak om een brug te slaan tussen onderwijs en onderzoek. Ze brengen studenten onderzoekend vermogen bij ten behoeve van hun toekomstige beroepsuitoefening. Tegelijkertijd dagen ze via lectoraatsonderzoek het werkveld uit en helpen ze hen vernieuwen ten behoeve van maatschappelijke opgaven en transities. Ze spelen een belangrijke rol bij de transitie van hogescholen van onderwijs- naar kennisinstellingen. De praktische invulling van deze rol verschilt sterk. Daarom werden ervaringen gedeeld om van elkaar te leren.

Posterpresentaties van onderzoekers en Professional Doctorates
Er waren ook zo’n 35 posterpresentaties van lopende onderzoeken, waaronder die van de  Professional Doctorates. Nederlandse hogescholen zijn in 2023 gestart met een pilot voor dit eigen doctoraatstraject. In dit nieuwe programma staat praktijkgericht onderzoek centraal. De posterpresentaties lieten een veelheid aan onderzoek zien, waarbij de samenhang tussen het onderzoek en de praktijk vaak duidelijk naar voren kwam. De posters van de drie Professional Doctorates waren allemaal genomineerd voor het onderzoek met de meeste impact, samen met die van een aantal andere onderzoekers.

Onderzoek met meeste impact
Rosa Kappert, senior onderzoeker bij ENTRANCE - Centre of Expertise Energy van de Hanze, heeft de prijs voor de beste pitch en poster met meest duidelijke impact gewonnen. Met haar presentatie over haar onderzoek ‘Stappenplan industriële Energy Hubs’ heeft ze de aandacht gevestigd op de aanpak van netcongestie bij bedrijventerreinen. De posters worden gebundeld en gepubliceerd via de websites van de platforms.

Het symposium werd georganiseerd door de lectorenplatforms Urban Energy, NL-Gebouwde Omgeving en Energievoorziening in Evenwicht en de HBO Thematafel Energietransitie & Circulariteit. 

Windenergie, groene energie, waterstof. Er wordt op alle fronten gewerkt aan de vernieuwing van onze energievoorziening. Aan deze ontwikkelingen zit ook een keerzijde. Al die windmolens en zonnepanelen brengen ook nieuwe afvalbergen met zich mee. Hoe daarmee om te gaan, bespraken Rogier Nijssen, lector Slimme materialen voor de energietransitie  en Jasmijn Ruijgrok, docent-onderzoeker Chemie en PD-kandidaat binnen het lectoraat, in de uitzending van Vroege Vogels bij NPO 1 afgelopen zondag.  

In 2030: 570 miljoen kilo afval door afgeschreven turbinebladen 
In 2030 is het vermogen om groene energie op te wekken verdrievoudigd. En ligt de wereld op koers wat betreft de doelstellingen zoals afgesproken op de klimaattop in Dubai. Maar door windmolens alleen al, hebben we nu in Europa elk jaar 4 miljoen kilo afval van turbinebladen. In 2030 verwacht Europa 570 miljoen kilo turbinebladen af te schrijven. Wat gebeurt met dat materiaal als het niet meer naar behoren werkt? 

‘Downcyclen’ van windmolens na gebruik 
“Recycling in de vorm van fietsenstallingen of bushaltes of tiny houses, dat is niet waar we de voorraad aan in gebruik zijnde materialen voor duurzame energie volledig mee kunnen opgebruiken”, geeft Rogier aan.  Windturbines worden nu veelal gedowncycled via mechanische recycling of wel versnippering. Hergebruik van het materiaal gaat nu niet veel verder dan het versnipperde composiet te gebruiken als vulmiddel voor laagwaardige producten zoals wegpaaltjes en golfballetjes. "Dat is zonde want er zitten sterke materialen en moleculen in die je het liefst zo goed mogelijk wil terughalen om opnieuw in te zetten”, stelt Jasmijn. 

Hoogwaardig verantwoord recyclen  
Jasmijn legt uit hoe zij binnen Inholland werkt aan modellen waarmee het mogelijk wordt om complex samengestelde materialen beter te kunnen recyclen. "Veel materialen zijn namelijk hartstikke sterk. Maar dat is tegelijk ook een valkuil, want wat doen we er mee nadat hun levensduur erop zit? Een belangrijke vraag, zeker nu we in de energietransitie zitten waarin veel sterke materialen gebruikt worden. Wij onderzoeken manieren om het netwerk binnen de epoxies, waaruit windmolenbladen veelal gemaakt worden, stuk te maken. De basismaterialen in die epoxies kun je dan weer gebruiken in nieuwe producten." 

Rol hbo in de nieuwe vormen van recycling 
Chemisch recyclen is op theoretisch niveau al mogelijk, maar in de praktijk wordt het nog niet gedaan. Jasmijn: "Daar heeft het hbo een mooie rol te vervullen; de praktische verbinding maken van de academische kant naar de industrie zelf toe. Dat moet ook, want er is haast geboden door de versnelling van de energietransitie." 

Natuurlijke materialen gebruiken in de energietransitie 
In de ideale wereld heb je geen fossiele brandstoffen meer nodig. Is dat een realistisch perspectief?  “Op de lange termijn wel”, stelt Jasmijn. Nu wordt er nog veel gebouwd met fossiele brandstoffen in windmolenbladen. De aankomende 30 tot 50 jaar hebben we daardoor nog veel fossiel afval. Afval dat kostbaar is omdat het bestaat uit hoogwaardig materiaal. “We kunnen niet doen alsof dat er niet is en ons nu alleen maar focussen op het bio-based maken van materialen. Op de korte termijn moeten we daarom focussen op het chemisch recyclen van bestaande materialen.” Op die manier kan het weer circulair worden gemaakt en gebruikt worden in een nieuwe productieketen. 

Biobased windmolens in de Noordzee vraagt om een shift in denken 
Dus biobased windmolens in de Noordzee? Dat zou mooi zijn. Zeker in combinatie met het ‘design for life’ waarin je in het ontwerpen van producten direct kijkt naar mogelijkheden om materialen na gebruik daarna ook weer een tweede leven te geven. Rogier: "De economie is nu gebaseerd op euro’s en olie. We willen kijken of je ook waarde kan toekennen aan materialen, bijvoorbeeld door de CO2-impact te koppelen aan het materiaal, constructie of techniek. Dan moet de hele wereld anders gaan nadenken. Vanuit circulariteit en met een beetje minder hebberigheid."  

Dit artikel is een compacte samenvatting van het item bij Vroege Vogels. Het hele item is na te luisteren op de website van Vroege Vogels en duurt van 2.20.25 tot 2.29.25 uur.  

Tijdens vakanties sta je er misschien niet bij stil. Maar ook het vakantiepark waar jij zo heerlijk van je vrije tijd genoot, heeft flinke duurzaamheidsuitdagingen. Hoe kan de energievoorziening van deze parken slimmer en duurzamer worden? Hoe gaan ze om met problemen als netcongestie? Onderzoekers, docenten en studenten van Hogeschool Inholland bogen zich tijdens een multidisciplinair onderzoeksproject over de uitdagingen op Texel en leverden tools en concepten op voor technologische toepassingen en gedragsverandering. En dat smaakt volgens alle betrokkenen naar meer. 

Recreatiebedrijf De Krim Texel ontvangt al meer dan vijftig jaar vakantiegangers. “We vernieuwen deze en onze andere locaties voortdurend”, zegt KAM-coördinator Marcel Slikker. “Dat betekent ook verduurzamen en slim omgaan met energie. Het park is een dorp op zich met een capaciteit van vijfduizend bezoekers. Netcongestie speelt een steeds grotere rol: overstijgt onze energievraag het aanbod niet? Om dit vraagstuk aan te pakken, moeten we slimmer en zuiniger omgaan met energie. Dit zit in technologische oplossingen én in gedragsverandering.” 

Vakantieparken als proeftuinen 
Energiecongestie speelt in heel Nederland. Omdat vakantieparken gemeenschappen op zich zijn, kunnen ze heel goed fungeren als proeftuinen in de gezamenlijke zoektocht naar oplossingen. “De Krim heeft één aansluiting op het landelijke elektriciteitsnetwerk”, weet Bronia Jablonská, senior onderzoeker Gebouwde Omgeving bij Inholland. “Achter de meter zit een gesloten systeem waarop de vakantieverblijven en voorzieningen zoals zwembaden, winkels en horeca zijn aangesloten. De vraag is hoe je het energieverbruik slim afstemt en hoe je opgewekte energie gebruikt en opslaat voor eventueel later gebruik.” 

Onderzoek naar verduurzaming  
Het vraagstuk leidde in september 2022 tot het onderzoeksproject Verduurzaming vakantieparken. Daaraan namen behalve De Krim ook vakantiepark en camping De Nollen, camping De Lepelaar, villapark Residentie Texel en Taskforce Vitale Verblijfsrecreatie van Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord deel. De provincie Noord-Holland steunde het project binnen het Innovatieprogramma Lerend Innoveren. 

Grote groep betrokken studenten 
Het project viel onder het lectoraat Gebouwde Omgeving in samenwerking met het lectoraat Slimme materialen voor de energietransitie. Een grote groep studenten van verschillende opleidingen was betrokken bij het onderzoek naar de technische en bedrijfseconomische haalbaarheid van slimme energieoplossingen, ook om de parken zelfvoorzienend te maken. Niet alleen van technische opleidingen zoals Elektrotechniek, Werktuigbouwkunde en Bouwkunde, maar ook van Finance & Control en Business Studies (afstudeerrichting marketing).  

Leerzaam, multidisciplinair project 
“De studenten leren in zo’n multidisciplinair project heel veel van elkaar”, zegt Bronia. “Bovendien moet je voor een optimaal geïntegreerd energiesysteem niet alleen naar de technologische kant kijken. Gebruikers moeten de technologische oplossingen ook accepteren en voor vakantieparken moeten ze betaalbaar zijn.” 

Kennis toepassen in de praktijk 
Volgens Marcel zijn de vakantieparken een goede plek voor studenten om hun kennis toe te passen in de praktijk. “Het gaat om concrete vraagstukken rond verduurzaming. Ze leren hoe je kennis over techniek, gedragsverandering en marketing bijeenbrengt om in een doorlopend proces van verduurzaming stappen te zetten. Ik zag hoe de multidisciplinaire samenwerking een uitdaging voor hen was, hoe ze daarvan leerden en er met enthousiasme in gingen.” 

Onderzoek in verschillende fasen 
Groepen studenten gingen in verschillende fasen aan de slag. Ze inventariseerden eerst de installaties en het energieverbruik op de vakantieparken. Daarna spitste het onderzoek zich toe op enkele kansrijke casussen om te werken aan de vitaliteit van de vakantieparken en de kansen van innovatieve energieoplossingen voor het bedrijfsleven in deze regio. De resultaten kunnen ook nuttig zijn voor andere vakantieparken en campings in Noord-Holland Noord. 

Hackathon voor duurzaam gedrag 
In een hackathon boog een grote groep marketingstudenten zich over de vraag hoe je personeel en bezoekers tot duurzaam gedrag kunt aanzetten. Bronia: “Daar kwamen goed ideeën uit rond bewustwording, nudging, beloning en positieve bekrachtiging, zoals een puntensysteem om energie te besparen, de mascotte van een van de parken die kinderen spelenderwijs aanzet tot duurzaam gedrag en kleurveranderingen in douches om je aan te moedigen op tijd de kraan dicht te draaien.” 

Technische en bedrijfseconomische haalbaarheid 
“Studenten onderzochten ook haalbaarheid van slimme energieoplossingen”, zegt Hugo Booms, docent-onderzoeker bij het domein Business, Finance & Law van Inholland. “Belangrijk is om duurzaam opgewekte energie voor langere tijd op te slaan, en met name in de vorm van warmte later te gebruiken. Want het verwarmen van zwembaden, vakantiewoningen en douchewater kost veel energie. Zo hebben de studenten onder meer de haalbaarheid onderzocht van warmtebatterijen: een innovatieve technologie om op een compacte manier warmte voor een seizoen op te slaan.” 

Warmtebatterijen voor vakantiehuizen 
De studenten van de technische opleidingen gingen in overleg met de externe partners na welke geschikte oplossingen er zijn voor energie-opslag. “Vervolgens onderzochten de studenten Finance & Control de kosten en baten hiervan voor de vakantieparken”, zegt Hugo. “Met als conclusie dat warmtebatterijen voor vakantiehuizen interessant kunnen zijn.”  

Middelen om te verduurzamen 
Marcel haakt aan: “De studenten leverden een model op om die kosten en baten van installaties te berekenen. Maar ook tools en inzichten gericht op marketing en gedragsverandering. Het zijn allemaal middelen die we in onze rugzak kunnen stoppen om te verduurzamen. Eén sleutel tot succes bestaat niet, het is een proces in kleine stappen.” 

Hopen op een vervolg 
Om het verduurzamingsproces op de vakantieparken voort te zetten hoopt Marcel, net als de andere partners, op een vervolg van het project. “We kunnen de verschillende disciplines van Inholland goed gebruiken. Ook voor nieuwe groepen studenten is zo’n proeftuin op Texel razend interessant.” Hugo is het daarmee eens: “Later als afgestudeerde professionals zullen ze deze uitdagingen ook tegenkomen.” Volgens Bronia kunnen de vakantieparken ruimte bieden voor meerdere vraagstukken. “Ook bijvoorbeeld voor de inzet van duurzame materialen, zoals myceliumcomposieten, een netwerk van schimmeldraden en biologische materialen. Wat mij betreft zijn we nog lang niet klaar op Texel.” 

Docent-onderzoeker Jasmijn Ruijgrok is als tweede collega van Inholland gestart met een professional doctorate (PD). Een PD is een nieuwe vorm van praktijkgericht promotieonderzoek voor het hbo. Jasmijn richt zich de komende jaren op de vraag hoe we polymeren die we nu voor de energietransitie gebruiken duurzaam kunnen recyclen.

Jasmijn is sinds 2018 docent chemie. Al snel richtte zij zich ook op onderzoek samen met het lectoraat Slimme materialen voor de energietransitie. “Mijn interessegebieden? Polymeerengineering en elektrochemie. Het eerste gaat over het ontwikkelen én toepassen van kunststoffen. Elektrochemie is de chemie in elektrische processen. Polymeerengineering en elektrochemie zijn heel belangrijk voor de energietransitie om bijvoorbeeld krachtige en efficiënte batterijen te ontwikkelen en sterke windmolens die decennia kunnen blijven draaien. Zo zijn de energietransitie en de ontwikkeling van nieuwe materialen nauw met elkaar verbonden. Niet alleen om superkrachtige batterijen of windmolens te kunnen fabriceren, maar ook om ze van duurzame grondstoffen en recyclebaar te maken.”

Materialen voor de energietransitie
Met haar PD wil Jasmijn verder kijken dan de energietransitie waar we nu middenin zitten. “De focus is er nu op gericht om richting 2030 fossiele brandstoffen zo veel mogelijk te vervangen door duurzame energiebronnen. Dat is logisch. Maar wat gaat er na 2030 gebeuren met windmolens en opslagtanks voor waterstof als die aan het eind van hun levenscyclus zijn? Ze worden gemaakt van composieten. Sterke materialen met een complexe samenstelling. Het zou mooi zijn als we dan voor deze materialen een manier hebben gevonden om ze duurzaam en hoogwaardig te kunnen recyclen.”

Windmolens en opslagtanks voor waterstof
Jasmijns onderzoek richt zich op duurzame recycling van windmolens en opslagtanks voor waterstof. “Chemisch gezien lijken de materialen die daarvoor worden toegepast op elkaar: glasvezel, dan wel koolstofvezel (vaak) vervat in epoxyhars. De vraag is hoe je die epoxy’s afbreekt zonder dat je de waardevolle vezels daarbinnen kapot maakt. De eerste stap is literatuuronderzoek naar mogelijk bruikbare recyclingtechnieken. Vervolgens werk ik dat in modelsystemen uit. Daarna is het de bedoeling om het op te schalen voor nieuw materiaal dat uit de fabriek komt en om tot slot te onderzoeken hoe die methode voor gebruikt materiaal kan worden toegepast.”

Praktijkgericht en interdisciplinair
“Ik had niet de ambitie om een promotieonderzoek te doen aan een universiteit”, zegt Jasmijn. “Het gaat dan om fundamenteel onderzoek waar je moeilijker de vertaalslag kunt maken naar het onderwijs en de praktijk. Ik ben een echte hbo’er. Ik ben graag praktisch bezig met studenten en professionals uit het werkveld. Mooi is dat praktijkpartners betrokken zijn bij het onderzoek: als onderdeel van de beoordelingscommissie tot in het onderzoek zelf. Het wordt ook echt een interdisciplinaire aanpak, want je kunt misschien een goede oplossing voor chemische recycling hebben gevonden, het uiteindelijke recyclaat moet ook worden gebruikt. Daar komen sociologische, economische en beleidsvraagstukken bij kijken, waarvoor ik verschillende partners betrek.”

Bijdragen aan een maatschappelijk vraagstuk
Jasmijn is in januari gestart met haar PD-traject, dat uiteindelijk zes jaar gaat duren. “Het kon ook in vier jaar, maar ik kies ervoor om naast mijn onderzoek als docent te blijven werken. Want hoe tof is het om mijn studenten mee te nemen in het vraagstuk dat ik probeer op te lossen en te laten zien wat zij als chemici kunnen gaan betekenen voor de energietransitie? Dat vind ik zelf ook mooi aan de praktische insteek van de PD: ook ik mag direct bijdragen aan een belangrijk maatschappelijk vraagstuk.”

De wereld staat voor flinke uitdagingen als het gaat om hoe we energie en materialen gebruiken. De groeiende wereldbevolking, stijgende energievraag en de noodzaak om uitstoot van broeikasgassen te verminderen, dwingen ons om creatief te denken over hoe we onze energie- en materialenbehoeften op een duurzame manier kunnen vervullen. Lector Composiet Rogier Nijssen en lector Gebouwde Omgeving Perica Savanović delen in de podcastserie Onderzoekers over de Toekomst hun visie op hoe we de transitie naar een duurzame toekomst kunnen vormgeven. Rogier: “Kijk altijd naar het grotere geheel. En vooral: blijf optimistisch.”

Rogier en Perica bundelen de komende jaren hun krachten: zij buigen zich over de transities die onder andere op het gebied van energie en materialen nodig zijn, zodat we aan een duurzame leefomgeving en veerkrachtige samenleving kunnen bouwen. En dit gaat niet zonder slag of stoot. Want de transities zijn complex en in relatie tot maatschappelijke opgaven in duurzaamheid en veerkracht zeer veelomvattend. Bovendien zijn er vaak tegenstrijdige belangen. Hoe ga je om met deze uitdagingen? En om welke zaken maken Rogier en Perica zich soms écht zorgen? 

Van windmolens tot aanklooien    
Naast integraal samenwerken en nieuwe verdienmodellen komen er nog meer onderwerpen aan bod. Wat heeft het knakken van een windmolen bij Zeewolde bijvoorbeeld te maken met een duurzame toekomst? Wat kunnen we leren van de positieve instelling van studenten? En waarom moeten we binnen onderzoek en onderwijs vooral experimenteren en ‘aanklooien’ als het gaat over de energietransitie en materialentransitie? Ontdek hoe Rogier en Perica hier tegenaan kijken.  

Meer weten over Rogiers en Perica’s kijk op een duurzame toekomst?     
Beluister de podcast nu via jouw favoriete podcast-app zoals Spotify, Google Podcast of Apple Podcast. En vergeet je niet te abonneren! Zo ben je als eerste op de hoogte van nieuwe afleveringen van Onderzoekers over de Toekomst. Aan het eind van iedere maand duiken we met een van onze inspirerende lectoren de diepte in over hoe de wereld in hoog tempo verandert. 

In bijzijn van het College van Bestuur van Hogeschool Inholland bracht de Raad van Toezicht afgelopen vrijdag een praktijkbezoek aan Delft, de eerste in een reeks van bezoeken aan locaties van Hogeschool Inholland. De RvT-leden waren onder andere te gast in het API-gebouw vlakbij Hogeschool Inholland Delft, waar praktijklessen voor studenten Luchtvaarttechnologie/Aeronautical Engineering worden verzorgd. De Raad van Toezicht maakte op deze manier kennis met belangrijke uitgangspunten van onze hogeschool: activerend leren in leergemeenschappen, met een belangrijke rol voor het werkveld.

Richard Oerlemans, directeur van het Domein Techniek, Ontwerpen & Informatica (TOI), verwelkomde de RvT-leden en liet zien welke uitdagingen zijn domein aangaat om studenten  onderwijs te geven dat zo goed mogelijk aansluit bij de praktijk. Dat doet TOI in samenwerking met opleidingen van andere domeinen, waaronder Agri, Food & Life Sciences. Voeding en technologie hebben tegenwoordig immers vele raakvlakken met elkaar.

Opleidingsmanager en teamleider Antoine Gerritse gaf daarna een presentatie over de nieuwe profilering van zijn opleiding waar de praktijk centraal staat. Eén van de in het oog springende projecten is de DragonFly, gericht op emmissievrij en elektrisch vliegen. Daarnaast ook over innovatie en start-ups. Zo ging het over de Delftse start-up Venturi Aviation, waarin Inholland-studenten en studenten van de TU Delft samenwerken aan een elektrisch vliegtuig. Verder ging het over de racketlanceringen van Aquilo en vele andere toepassingen van de luchtvaarttechnologie. Drie vierdejaarsstudenten presenteerden vervolgens een innovatief project waarbij met behulp van lasertechniek nieuwe verbindingen met satellieten kunnen worden gelegd.

“Wat ons betreft is het bezoek geslaagd”, zegt Antoine Gerritse na het bezoek van de RvT. “Hopelijk hebben we een goed beeld kunnen geven hoe de visie van Inholland terugkomt in ons domein en wordt uitgewerkt en vormgegeven binnen de opleiding Luchtvaartechnologie.”

De Raad van Toezicht maakte ook kennis met Sipke Wynia, de zeer actieve vereniging voor studenten Luchtvaarttechnologie en de oudste studievereniging van Inholland. En er stond een bezoek aan het naastgelegen composietenlaboratorium op het programma. Onder de naam Inholland Composites is het een kenniswerkplaats waar studenten en docenten zij aan zij aan innovatieve projecten werken, in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven. Lector Rogier Nijssen (Composiet) en programmamanager Arnold Koetje vertelden over de toepassingsmogelijkheden van composiet. Zo gingen studenten aan de slag met gewassen als olifantsgras en vezelhennep die rond de luchthaven groeien en maakten er ‘Biobased Banken’ van. Dit als bijdrage aan een duurzame, circulaire economie.

Het mkb staat voor de uitdaging kennis en ervaring op te doen met automatiseringsoplossingen en nieuwe inspectietechnologieën in te voeren. Alleen zo kunnen bedrijven in de groeiende behoefte aan composietenreparaties voorzien. Doelstelling van FIXAR (Future Improvements for Composites Sustainable Automated Repair) is dan ook om met praktijkgericht onderzoek geautomatiseerde composietenreparaties te ontwikkelen die technisch en economisch haalbaar zijn. Inholland Composites, waaronder ook de onderzoekslijn Composiet, werkt samen met een aantal kennisinstituten en mkb-partners om dit doel te bereiken.

Luchtvaart- en windenergiesector bundelen krachten
Het project bestaat uit vier deelonderzoeken, gericht op hulpmiddelen voor geautomatiseerde reparaties, inspectie en validatie, materiaalonderzoek en opleiding van medewerkers in het mkb. De focus ligt op luchtvaart en windenergie. Juist deze twee sectoren zijn vertrouwd met lichtgewicht constructies en vezelversterkte polymeren en kunnen kennis uitwisselen om baanbrekende kansen te creëren voor innovatie. In het project spelen technieken als augmented reality een belangrijke rol. Ook de inzet van drones en andere robottechnieken staat centraal. 

“In de luchtvaart vervangen maatschappijen momenteel hun bestaande vloten door nieuwe vliegtuigen zoals de B787 en A350 die voor meer dan de helft uit composieten bestaan”, legt Antoine Gerritse, opleidingsmanager Luchtvaarttechnologie, uit. “Maar wat te doen als deze toestellen door de bliksem of vogel getroffen worden en reparatie nodig hebben? De huidige manieren van onderhoud, reparatie en revisie zijn vaak niet snel genoeg of gedateerd. Het is daarom hoog tijd om naar nieuwe manieren te zoeken om beschadigde composieten te repareren.”

Praktijkgericht onderzoek op de werkvloer
Een deel van het onderzoek zal zich op de werkvloer afspelen, zodat deelnemende bedrijven direct kunnen profiteren van de resultaten van het onderzoek. Ook komen stage- en afstudeerplekken beschikbaar voor studenten van de deelnemende hogescholen. De projectresultaten en bevindingen worden ook gebruikt om nieuw ‘duurzaam’ onderwijsmateriaal te realiseren voor opleidingen Luchtvaarttechnologie, Werktuigbouwkunde en Technische Informatica. Het project FIXAR heeft bovendien een blijvende impact op de beroepspraktijk, omdat mkb’ers dankzij het project hun kennis van reparatieprocessen op een hoger niveau kunnen brengen. 

De onderzoeksvraag is ontwikkeld dankzij een succesvolle subsidieaanvraag bij het SIA-RAAK MKB-programma. Betrokken in de samenwerking zijn windenergie- en ruimtevaartbedrijven SPECTO Aerospace, Fusion Engineering, KVE Composites, Colosso Engineering, Pontis Engineering, Schatmaker en Carbon Racing. Ook is een adviesraad samengesteld met daarin vertegenwoordigd de Koninklijke Luchtmacht, KLM, Fokker GKN, het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum, TU Delft, Field lab Zephyros, de Hanzehogeschool en LM Windpower.

Neem voor meer informatie contact op met Arnold Koetje (+31 6 105 126 76, arnold.koetje@inholland.nl) of Rogier Nijssen (+31 6 543 526 54, rogier.nijssen@inholland.nl).