De vloeren zijn gelegd, de muren geschilderd en meer dan honderd creatieve makers én het Sluislab van Hogeschool Inholland hebben zich gesetteld in het Baggerbeest. Op 1 maart is het daarom de hoogste tijd voor een spetterend openingsfeest van deze nieuwe broedplaats in de Amsterdamse Sluisbuurt op Zeeburgereiland.

Sluislab is een leergemeenschap van Hogeschool Inholland Amsterdam, het werkt al ruim drie jaar in de Sluisbuurt en sinds kort vanuit het Baggerbeest in de Sluisbuurt. Als een van de eerste ‘bewoners’ werkt het lab met studenten, onderzoekers, buurtbewoners, lokale bedrijven en de gemeente Amsterdam aan de opbouw van de buurt. De komende jaren moet een wijk verrijzen met 5500 woningen, bedrijfsruimten, groen, horeca en talloze andere voorzieningen. Bovendien wordt de Sluisbuurt ook de nieuwe locatie van Inholland Amsterdam. In het nieuwe gebouw van de hogeschool komen opleidingen samen vanuit de locaties in Diemen en Amsterdam.

Het Sluislab verbindt onderwijs, onderzoek en praktijk met elkaar door gebruik te maken van experimenterend leren en ontwerpend onderzoeken. Karel Koch is associate lector bij Inholland, de oprichter en ‘lablead' van het Sluislab. Karel: “Het is fantastisch om dat te kunnen doen op een plek waar nog niet alles is ingevuld. Terwijl de wijk groeit, onderzoekt het lab de maatschappelijke vraagstukken die zich daarbij voordoen. Oplossingen worden ontworpen in buurtprojecten die vervolgens ter plekke kunnen worden uitgeprobeerd.

Verbinding
Inholland is één van de ‘founding partners’ van het Baggerbeest. Kim Hagenaar, program manager van het Sluislab: “Dit is voor ons een belangrijke stap. Niet alleen omdat de broedplaats ruimte biedt aan jonge creatieve makers en culturele organisaties, maar vooral omdat de locatie voor verbinding in de buurt zorgt. We zijn hier met elkaar het weefsel van de wijk aan het ontwikkelen. Iedereen zit in dezelfde situatie en iedereen wil er iets van maken. Dat levert een hele fijne energie op.”

Karel: “Sinds we in het Baggerbeest zitten, kunnen we studenten en collega’s zeven dagen in de week een inspirerende werkplek bieden. Een plek waar de ontmoeting met buurtbewoners, kunstenaars en andere organisaties vanzelf ontstaat. De verhuizing naar het nieuwe pand komt steeds dichterbij, het Baggerbeest biedt collega’s de gelegenheid om alvast feeling te krijgen met hun nieuwe werkplek. Als je uit de tram stapt, is het Baggerbeest het eerste wat je tegenkomt. Het is een uitnodigende plek waar inmiddels ook de horeca volop draait en we - samen met de bewoners - werken aan een programma met activiteiten voor de buurt.”

Ontmoeten
Zowel Kim als Karel hopen dat veel studenten en collega’s op 1 maart naar de opening komen. Niet alleen om het Baggerbeest te bewonderen en feeling te krijgen met de buurt, maar vooral om buurtbewoners, interessante makers en de mensen achter het Sluislab te ontmoeten. De officiële opening wordt om 16.00 uur verricht door wethouder Touria Meliani. Aansluitend vindt er een panelgesprek plaats met Bas van Spréw, domeindirecteur Creative Business en vestigingsdirecteur Amsterdam over de rol van creativiteit in de toekomstige stadswijk, nu en straks als het eiland bebouwd is. 

Kijk voor het volledige programma hier. Meer weten over Baggerbeest? Lees verder op baggerbeest.nl

Marijn van der Eyden zwerft graag over het Zeeburgereiland in Amsterdam. Ze woont al vier jaar in het ‘rafelrandje’ van het eiland, is ‘artist in residence’ in het Sluislab en sindsdien op zoek naar haar positie als kunstenaar op dit deels onontgonnen stukje van de stad. Ze struint bouwplaatsen af en zoekt materiaal dat ze kan gebruiken in haar kunst. “Sinds kort praat ik ook veel met bewoners. Om erachter te komen hoe zij wonen en wat hun relatie met het eiland is”, vertelt Marijn bij het Sluislab Festival.

Op een zonovergoten vrijdagmiddag in juni laten studenten, partners en onderzoekers tijdens het festival zien hoe zij met veel enthousiasme werken op en aan het Zeeburgereiland en de Sluisbuurt. De bezoekers horen over de laatste ontwikkelingen en worden bijgepraat over de projecten op het eiland. Inholland Amsterdam verhuist volgend jaar naar de Sluisbuurt. Sluislab, een leergemeenschap van Inholland Amsterdam/Diemen, werkt er al drie jaar. Met studenten van verschillende opleidingen, eigen onderzoekers, maar ook samen met lokale bedrijven, bewoners en de gemeente Amsterdam wordt er in het lab gebouwd aan de opbouw van de wijk. De afgelopen twee jaar gebeurde dat vanuit het gebouw Nautilus in de Sportheldenbuurt; binnenkort verhuist Sluislab naar de fonkelnieuwe broedplaats Baggerbeest.

Een eigen plek
In het Baggerbeest is straks ruimte voor zo’n vijftig kunstenaars, horeca, een theaterzaal en lokalen voor workshops. In de tuin is plaats voor kleine festivals, een makersmarkt of installaties van kunstenaars. Associate lector Karel Koch, oprichter en ‘lablead' van het Sluislab, is er blij mee: “Met het broedplaatsenbeleid wil de gemeente Amsterdam betaalbare werkplekken voor kunstenaars realiseren in de stad. In augustus verhuizen ook wij naar het Baggerbeest en vanaf september gaan we daar aan de slag met een nieuwe lichting studenten. Heel fijn om dan een eigen plek te hebben op het eiland en inspirerend om die te delen met kunstenaars.”

Marijn van der Eyden is nu ‘artist in residence’ bij het Sluislab en zij overweegt om een atelier in het Baggerbeest te gaan huren. Bij de opening van de broedplaats zal een expositie van haar werk te zien zijn. Marijn: “Op dit moment is het driehoekige eiland in een boeiende fase van ontwikkeling. Eén hoek is al ontwikkeld en wordt bewoond door nieuwe bewoners. De tweede hoek is nu een grote bouwplaats. De derde hoek is nog een rafelrandje, een plek vol kunstenaars. Dat deel krijgt uiteindelijk een andere bestemming. Daarom ben ik aan het onderzoeken wat we daar de komende periode nog mee kunnen. Ik wil dit stukje historie van het eiland vastleggen.”

Wiskundige vorm
Marijn volgde de kunstacademie in Den Haag en daarna nog een studie Wiskunde in Amsterdam. Een logische combinatie, vindt zij. “Mijn kunst gaat om de beleving van de ruimte en dat is bij wiskunde net zo. Ik heb al mijn essays voor de minor Architectuur en Stedenbouw geschreven op en over het Zeeburgereiland omdat deze plek mij echt fascineert. De geschiedenis, het rafelrandje, de wiskundige vorm van het eiland; het houdt me allemaal bezig. Interessant is natuurlijk vooral het contrast tussen de nieuwe woontorens en de strook waar kunstenaars wonen in hun zelfgemaakte huisjes. Mensen die nu naar het eiland verhuizen, noemen zichzelf pioniers. Maar dat is natuurlijk niet zo. Dit eiland wordt al jarenlang bewoond, er is al heel veel gepionierd.”

Mooie verhalen
De rafelrand van het eiland blijft nog zo’n anderhalf jaar bestaan. Marijn: “Ik wil de komende periode gebruiken om de geschiedenis van dat deel van het eiland te vertellen. Er spelen zich daar al vijftig jaar lang zo veel mooie verhalen af! Die historische gelaagdheid wil ik graag overdragen aan de nieuwe kunstenaars die straks in het Baggerbeest aan de slag gaan.”

Het Baggerbeest brengt vanaf aankomende zomer al leven in de nieuwe, autoluwe stadswijk aan het water, als cultureel ankerpunt en eerste voorziening op wat nu nog een kale zandvlakte is. In deze buurt gaan meer dan 11.000 mensen wonen. Hogeschool Inholland en Montessori Scholengemeenschap Amsterdam zullen dagelijks duizenden studenten en scholieren naar het eiland trekken.

Touria Meliani (wethouder Kunst en Cultuur): “Er is een enorm gebrek aan ruimte in de stad voor kunstenaars om te werken en te creëren. Daarom ben ik trots op het Baggerbeest, ook omdat de broedplaats als missie heeft om de nieuwe buurtbewoners te betrekken bij de activiteiten en zo bij te dragen aan de levendigheid van deze nieuwe buurt.”

Blijvende verbindingen
Aanjager van het Baggerbeest is broedplaatsbeheerder Urban Resort, die samen met verschillende maatschappelijke (buurt)initiatieven, culturele organisaties, Hogeschool Inholland en andere onderwijsinstellingen vanuit deze plek gaat bouwen aan blijvende verbindingen tussen de partners. Ze vinden elkaar in een programma dat gericht is op leren en ontwikkelen van talent.

Het Baggerbeest dankt zijn naam aan het slib waaruit dit ‘nieuwe’ stukje Amsterdam is ontstaan. Rondom een van de gebouwen van de broedplaats zal een grote constructie gebouwd worden die het beestje gestalte geeft. De broedplaats krijgt een binnenplaats met een podium, te gebruiken voor minifestivals en makers-markten. Rondom die binnenplaats komen in vier gebouwen 72 ateliers, een horecagelegenheid, een jongerencentrum, een buurtatelier voor bewonersinitiatieven en een multifunctionele ruimte waar voorstellingen en presentaties plaatsvinden.

Thuisbasis Sluislab

Voor Sluislab van Hogeschool Inholland wordt het de nieuwe thuisbasis. Sluislab biedt studenten, docenten en onderzoekers de mogelijkheid om samen met eilandbewoners bij te dragen aan de ontwikkeling van een leefbare stad. Terwijl de wijk groeit, onderzoekt het lab de maatschappelijke vraagstukken die zich daarbij voordoen. Zo worden ideeën over experimenterend leren en ontwerpend onderzoeken in de praktijk gebracht. Op dit moment is Sluislab nog te vinden in het expo-café van zelfbouwproject Nautilus in de Sportheldenbuurt, ook op Zeeburgereiland.

In de komende maanden wordt er hard gebouwd aan het Baggerbeest. Benieuwd naar de ontwikkelingen? Neem dan af en toe een kijkje op www.baggerbeest.nl en www.sluislab.nl voor meer informatie.

“We staan hier op het enige stukje eiland waar nog geen bestemmingsplan voor is”, vertelt lab-lead Karel Koch bij de opening van het programma. Een van de ideeën is om hier een voedselbos te gaan ontwikkelen: dit is bedacht door lector Patrick Huntjens in samenwerking met een aantal studenten. Wij vinden het een mooie plek om de placemakingprojecten van onze studenten en partners voor het Zeeburgereiland te presenteren.”

Vooruitgeschoven post
Inholland Amsterdam/Diemen verhuist in 2024 naar de Sluisbuurt op Zeeburgereiland. “Sluislab is een soort vooruitgeschoven post met allerlei activiteiten rondom sociale innovatie”, zegt Karel: “We zijn aan het experimenteren: hoe kun je met elkaar een eiland uitvinden? Die verhuizing is de reden dat we hier met studenten en onderzoekers in samenwerking met bewoners en andere partners actief zijn.”

Bewoners, lokale bedrijven, de gemeente, maar ook steeds meer kunstenaars haken aan. “Op dit moment ontwikkelen we een mooi programma met het Sandberg Instituut, de masteropleiding van de Rietveld Academie.”

Landingsvaartuig
De opening van de showcase wordt gepresenteerd vanaf een opmerkelijk podium: een soort landingsvaartuig, gemaakt door Rob Voerman. Geen traditioneel kunstwerk, maar een multifunctioneel gebruiksvoorwerp. Rob licht dat zelf toe: “Je kunt ‘m gebruiken als foodtruck of als podium bij een debat of kleine voorstelling. Als je dit onderdeel naar beneden klapt ontstaat er een projectiescherm. Pauzemomentje? Even lekker om je heen kijken? Daarvoor is de hoge kant zeer geschikt. Wil je er een luifel of andere dingen aan vastmaken? Ook in dat opzicht is hij flexibel.”

En laat ditzelfde object nou ook worden ingezet bij het verbeelden van ideeën die kunstenaars, ontwerpers, studenten en onderzoekers hebben vormgegeven voor de ontwikkeling van het eiland. Jules van den Langenberg van het Sandberg Instituut vertelt daar meer over: “We programmeren tijdelijke en permanente interventies in de buurt. Zoals een Koreaanse barbecuetafel die door een jonge kunstenares is gemaakt voor de Sportheldenbuurt en daadwerkelijk wordt gebruikt. In die schone Hollandse wereld is een vies hoekje gemaakt, want die barbecue wordt natuurlijk hartstikke goor. En ja, dan ontstaat er opeens een heel ander soort gesprek tussen de bewoners.” Deze constatering leidt tot hilariteit bij het aanwezige publiek.

“Het volgende plan is om met dit landingsvaartuig naar het bouwterrein te gaan en dan voorstellen te laten zien van verschillende kunstenaars”, besluit Jules. Ik nodig jullie uit om in augustus en september met Karel en mij het terrein op te komen!” 

Witte vlag
Om de showcase een officieel tintje te geven, wordt er een witte vlag gehesen. “We geven ons over!”, grapt Karel. Maar nee, er is toch sprake van een andere symboliek: die van het lege canvas, het eiland waar we zelf invulling aan geven. En waarvoor nog veel denkkracht nodig is, dus iedereen die aan de slag wil met Sluislab is welkom.

Hierna volgt een mooi programma met workshops en presentaties. Componist en geluidskunstenaar Sophie Jurrjens trapt af met haar speciaal voor dit nu nog lege gebied gecomponeerde geluidswandeling.

Ethisch hart
Geïnspireerd door het idee van het voedselbos zijn bewoners en studenten nu al aan de slag gegaan met een permacultuurtuintje, een duurzame landbouwmethode waarbij je de bodem niet uitput, maar juist blijft voeden. Sluislab vroeg permacultuurontwerper Gé Visser om ze te helpen. Permacultuur is zoveel meer dan alleen landbouw, vindt Gé: “Het gaat om het creëren van een community. De permacultuur heeft een ethisch hart; het gaat over zorg voor de aarde én voor mensen. Ik denk dat het daarom zo mooi past op een terrein als dit: connecties leggen onder, maar ook boven de grond. Dan krijg je een heel sterk systeem.”

Bewoner Laura Koopmans, zelf student biologie bij de UvA, meldde zich aan om met medebewoners van haar appartementencomplex het tuintje te verzorgen. Maar ze gaan nog een stap verder: “We willen een grotere tuin aanleggen. We hebben daar subsidie voor aangevraagd, maar de bodem van het placemakingterrein bleek niet geschikt. Uiteindelijk hebben we een andere plek – van 150m² – op het eiland gevonden.”

Die plek ligt buiten de woonwijk en de brede en drukke IJburglaan loopt ertussen. Slechts tien minuten lopen, maar de mentale afstand is vele malen groter. Dus nu is de volgende puzzel: hoe betrek je mensen bij de toekomstige gemeenschappelijke tuin? De workshopdeelnemers gaan aan de slag met creatieve oplossingen.

Queertet
Een groep studenten richt zich op een uitdaging rondom de queer community. Veel mensen associëren deze community vooral met de regenboogvlag, maar weten niet goed wat het nu eigenlijk inhoudt. De studenten ontwikkelden een Engelstalig ‘queertet’ om kennis over te brengen op een losse manier. Deelnemers aan de workshop beginnen gelijk fanatiek te spelen: “Heb jij van de less-known sexualities de pansexual?” “En mag ik van jou van gender expressions de masculin? En de androgyn? En de gender nonconforming? Kwartet!” Zodra er een kwartet compleet is, leest een van de studenten de uitleg op de kaarten voor.

Nog meer sociale activiteiten passeren de revue. Zo heeft architect Jeffrey Bolhuis ‘Wielemaatjes’ ontworpen: te verplaatsen modules die door alle bewoners op Zeeburgereiland gedeeld en gebruikt mogen worden voor diverse toepassingen. Ze bevorderen de interactie en het vertrouwen tussen bewoners. Jeffrey volgt met behulp van trackers waar ze zijn en wat ermee gebeurt. En in Project Sprint hebben studenten een dansworkshop voor ouderen ontwikkeld, die ze gelijk bij het publiek uittesten met behulp van persona’s. Dan sta je zomaar met z’n allen de jive te dansen in de zon en voelt de zandvlakte opeens niet zo leeg meer.

Tijdens de masterclass staat een ogenschijnlijke eenvoudige vraag centraal: ‘waarom’. Waarom kom je je bed uit? En, wat doet het ertoe? Experts van de Red Zebra Group houden studenten deze vragen voor. Dit in combinatie met de vraag die studenten zichzelf stellen: ‘wie ben ik?’. Het lijkt een open deur, maar tijdens de masterclass blijkt de inhoud wel degelijk de lading te dekken. Dat vindt ook Barbara van Baal, derdejaarsstudent Leisure & Events Management aan Inholland Diemen. Ze combineert haar studie met een vaste baan bij Up Events in Amsterdam.

Waarom?
Barbara: “De dag startte met het geven van feedback en het creëren van een ‘safe space’, een veilige omgeving waar je je vertrouwd voelt en jezelf kunt zijn. Na verloop van tijd verschoof het accent naar manieren om jezelf te ontplooien en naar processen te kijken. Daarna kwam de ‘waarom’-vraag centraal te staan. Zoals in mijn werk: waarom kom je een event boeken? Moet het van je baas, is het bedoeld als een gezellig uitje of staat teambuilding van de afdeling centraal? Dus niet wát komen jullie bij ons doen, maar waaróm komen jullie naar ons evenementenbureau. Het lijkt zo eenvoudig, maar het is zo essentieel om je daar voortdurend bewust van te zijn.”

Emotie en intuïtie zijn belangrijk bij het maken van keuzes en ratio speelt daarbij een ondergeschikte rol. Waarom zijn mensen fan van Apple? Ze vertrouwen het merk, maar een telefoon van een concurrerend merk is soms de helft goedkoper en werkt net zo goed. Barbara: “Tijdens de masterclass begreep ik steeds beter de waarde van het proces. Ik heb vandaag geleerd om verschillende perspectieven te zien en handelingen in een ander daglicht te plaatsen. Daardoor krijg je andere inzichten. Het herkennen van je eigen zwakheden is belangrijk tijdens de ‘journey’ die je tijdens je persoonlijke ontwikkeling doormaakt. Waarom koop ook ík een Apple en geen Samsung? Dat was voor mij echt een moment van zelfreflectie. Ik zou het geen ‘life changing moment’ noemen, maar het wordt wel steeds duidelijker wat deze reis voor mij inhoudt.”

Buikslotermeerplein
Barbara komt dit ook tegen tijdens het labproject ‘After Dark’ op het Buikslotermeerplein in Amsterdam Noord. “Wij willen met oplossingen komen om het plein en de omgeving leefbaarder te maken als de winkels sluiten en het donker wordt. Wij spreken met bewoners, winkeliers en bezoekers, en maken een overzicht van hun behoeftes. Zij stellen de vragen en zetten ons daarmee aan het denken.”

De ervaringen van Barbara sluiten naadloos aan bij de nieuwe onderwijs- en onderzoeksmethodiek van de urban living labs. Niet ‘top down’, maar studenten zelf met oplossingen laten komen. Dat vertellen Zac Woolfitt, learning director van het Amsterdamse ULT-lab, en de eveneens aan dit lab verbonden leercoach Jeroen Jager. “Studenten volgen verschillende programma’s samen met nationale en internationale studenten van andere studierichtingen. Multidisciplinair en inclusief dus.” Het is een nieuwe constructie, elk lab heeft onderzoekers, een lector, leercoaches; elk met een eigen achtergrond. En, zo vult Jeroen Jager aan: “Die diversiteit maakt het extra interessant en waardevol en levert een bijdrage aan de voorbereiding van studenten op hun toekomst als young professional.”

‘Wicked problem’
Studenten van verschillende disciplines werken samen om een ‘wicked problem’ – oftewel een complex probleem – op te lossen. Daarbij gebruiken ze onder andere de design thinking-methode, waarin de mens centraal staat en studenten op een creatieve manier onderzoeken wat nodig is om het probleem op te lossen.

De weg die je aflegt tijdens je persoonlijke ontwikkeling hoeft niet altijd abstract te zijn. Het gaat er eveneens om een adequaat antwoord te geven op basisvragen, legt Zac Woolfitt uit. “We helpen de studenten om daar een antwoord op te geven. Leerdoelen bepalen, een planning maken en je daar ook aan houden zijn essentiële studievaardigheden. Studenten doen onderzoek naar wat er speelt in de wereld. Bijvoorbeeld: het maken van een website is secundair, het onderzoek doen naar het ‘hoe en wat’ daarachter is primair. Ze ontdekken en bepalen zelf. Wij zijn meedenkers, wij staan als coach niet boven maar naast onze studenten. Om een metafoor te gebruiken: we klimmen niet, we vliegen. De tijd die ze krijgen voor zelfreflectie is van grote waarde voor studenten die zich kwetsbaar durven op te stellen en zich daardoor persoonlijk ontwikkelen.”

Belangrijke aanvulling
Faith Hulleman, vierdejaarsstudent Leisure & Events Management, ziet dit programma als een belangrijke aanvulling op wat ze gaat doen na haar opleiding. “Ik wil hierna psychologie gaan studeren. Zelfreflectie is daarbij heel essentieel. Ik heb geleerd eerst te luisteren naar wat anderen doen en denken, en vervolgens daarmee aan de slag te gaan. Ik besef dat mijn identiteit voortdurend verandert. Ik ben als student verbonden aan het SLUISLab, gelegen in een nieuwe buurt met nieuwe bewoners. Hoe zorg je daar voor verbinding? Praten met huidige en nieuwe bewoners en met bezoekers, en je dan realiseren wat de waarde van een buurtgemeenschap is.”

Ze woont zelf op een boerderij. “Als ik uit het raam kijk, zie ik groene weilanden. Ik moet me dus voortdurend in anderen verplaatsen die níet zo wonen. Het is zo belangrijk dat er iemand is waar je een connectie mee hebt. Daar heb je empathisch vermogen voor nodig. Dat werd vandaag expliciet benoemd. Dat sprak mij bijzonder aan.”

Onderwijsinnovatie
Door (bijna) alle opleidingen uit Amsterdam en Diemen in één gebouw onder te brengen, versterkt Inholland de onderlinge samenwerking en onderwijsinnovatie. De hogeschool wil een bijdrage leveren aan maatschappelijke vraagstukken in de wijk, stad en regio die doorgaans om een interdisciplinaire samenwerking vragen. Nu al loopt Inholland daarop vooruit met het ‘SLUISlab’ dat zich het afgelopen studiejaar gevestigd heeft op Zeeburgereiland. Binnen deze leergemeenschap bedenken studenten van verschillende opleidingen in samenwerking met elkaar, met onderzoekers en met partners die ook bij de wijk betrokken zijn, concepten die bijdragen aan de ontwikkeling van dit gebied.

De gemeente Amsterdam heeft de grond onlangs overgedragen aan Inholland. De Bouwcombinatie is begin november gestart met de eerste bouwvoorbereidingen voor het nieuwe, door architectenbureau cepezed ontworpen onderwijsgebouw. In deze toekomstige ‘smart building’ met flexibele indeling wordt energie opgewekt en daglicht en buitenventilatie binnengehaald. Een van de blikvangers wordt de grote hoeveelheid beplanting op het dak. De high-tech laboratoria van de life sciences-opleidingen worden gedeeld met het ROC van Amsterdam. Dit bevordert een soepele doorstroom van mbo’ers naar het hbo.

Mieke van den Berg, lid van het College van Bestuur van Hogeschool Inholland, Bart van Eijk, algemeen directeur van Visser & Smit Bouw, en Ruud van Zijl, directeur van HOMIJ Technische Installaties, ondertekenden vanmiddag de aannemersovereenkomst op het kantoor van het bouwbedrijf in Rotterdam.

Hét onderwijsgebouw van de toekomst
Voor Inholland is dit een belangrijke mijlpaal, zegt Mieke van den Berg: “De wispelturige wereldmarkt in grondstoffen – veroorzaakt door corona – heeft voor vertraging gezorgd. Ik ben extra verheugd dat wij nu eindelijk deze stap kunnen zetten. Dit brengt ons dichter bij het moment waar we met z’n allen reikhalzend naar uitkijken. Straks zitten we met nagenoeg al onze opleidingen uit de regio Amsterdam in één modern en duurzaam pand: hét onderwijsgebouw van de toekomst!”

Bart van Eijk deelt haar enthousiasme: “Ik beschouw het als een eer dat wij deze mooie opdracht mogen uitvoeren en daarmee een bijdrage kunnen leveren aan de onderwijsambities van Inholland én het innovatieve karakter van deze nieuwe Amsterdamse wijk.”

In totaal 31 opleidingen die momenteel gevestigd zijn op de verschillende Inholland-locaties in Amsterdam en Diemen verhuizen naar het toekomstige onderwijsgebouw in de Sluisbuurt. Alleen Mondzorgkunde (ACTA-gebouw) en Verloskunde (Vlaardingenlaan) verhuizen niet mee. Naar verwachting studeren vanaf studiejaar 2024-2025 tegen de 7.000 studenten in de nieuwe Amsterdamse wijk.

Zodra de ontwikkelingen rondom corona het toelaten, organiseert Inholland samen met alle betrokken partners een feestelijk moment om stil te staan bij de start van de bouw.

Weleens een bootje gebouwd van een lege wasverzachterfles en chipszak? Of ligt een margarinekuipje toch beter op de golven? Voor de deur van Nautilus worden scheepjes te water gelaten in een opblaasbad. Student Julia de Groot pitcht het concept van Social ReSAILcling vanaf een vlotpodium, gemaakt van plastic afval. Een hedendaagse variant op de Titanic: het gevaar is allang geen ijsberg meer, het is nu een berg plastic die het oceaanleven dreigt te verstikken. Laten we dat materiaal nu maar eens gaan gebruiken om onszelf te redden, is de moraal van Julia’s verhaal.

Bewustwordingscampagne
Vandaag werken de bezoekers mee aan het eerste hoofdstuk van een ‘positive provocation’ campagne voor SAIL Amsterdam. Het begint klein, met shampooflessen en een kinderbadje, maar vanaf nu gaan ze opschalen. De komende jaren zullen de bootjes steeds serieuzer worden. Het eindpunt is SAIL 2025. Het doel is om dan een IJ-waardige boot van plastic afval in de SAIL Parade te laten meevaren. Zo wordt het opruimen van de plastic soep gekoppeld aan SAIL; een bewustwordingscampagne die zowel het evenement als het milieu ten goede komt.

Een voorproefje in het klein: dat is de rode draad van de SLUISlab Picknick Showcase en gelijk ook de gedachte achter het ontwerpend onderzoek dat SLUISlab aanzwengelt met professionele partners. Voorzichtig beginnen met kleinschalige prototypes, testen wat werkt, aanpassingen doen en weer verder. Lablead Karel Koch is trots op het feit dat er ondanks de coronabelemmeringen toch zo veel onderzoeksprojecten zijn gedaan. “We zijn dit jaar begonnen met experimenteren in de wijk, samen op zoek gegaan naar manieren om de Amsterdamse Sluisbuurt vorm te geven. Het mooie is dat het niet alleen bij kartonnen modellen is gebleven, er zijn echt prototypes gemaakt waar partners mee verder willen. Daarmee zullen we de komende tijd steeds zichtbaarder worden op het eiland.”

Minisafari
SLUISlab-studenten nemen de bezoekers in kleine groepjes mee op minisafari door de Sportheldenbuurt, via zelfbouwproject Nautilus, de oude waterzuiveringssilo’s en de skatebaan naar het braakliggende terrein aan het water waar straks de nieuwe wijk gebouwd wordt.

De projectresultaten worden met verve op drie verschillende locaties gepresenteerd, door studenten die zich de afgelopen tijd de kunst van het ontwerpend onderzoek eigen hebben gemaakt. Het blijft niet bij kijken en luisteren; bezoekers moeten meedoen. Er wordt geplant, gebouwd, geknutseld, gemediteerd en gesport. Zo worden de deelnemers ongemerkt onderdeel van het onderzoek: het is de ideale manier om nieuwe data te vergaren waar de onderzoeker weer verder mee kan.

Buurtkoffer
Een project dat grotendeels is gericht op het ophalen van informatie uit de wijk, is de buurtkoffer van Emma Stoop. Haar grote houten rolkoffer – prototype nummer 2 – staat vandaag bij de keet van bouwende aannemer Dura Vermeer. ‘Voorbij de Usual Suspects’ is de werktitel, ze studeerde erop af in het lab. Emma onderzocht hoe je bewonersparticipatie laagdrempeliger kunt maken: hoe bereik je ook de groepen die normaliter niet van zich laten horen? In een tijd dat de digitalisering nog een tandje werd opgevoerd, gooide Emma het over een heel andere boeg. Een grote opvallende kist op wielen, met van alles erop en eraan: een prikbord, brievenbus, tafelblad, schrijfwaren, limonade, koffie en zelfs een cactus. Ze gaf de koffer bewust geen strak design. “Het oogt gezellig rommelig, en dat maakt nieuwsgierig.”

Emma ging bij haar interventies expres een eindje bij de koffer vandaan staan op straat. En dat werkte, mensen kwamen spontaan een kijkje nemen. De eerste test leidde al tot vijftig interacties in een uur tijd. De Buurtkamer van SLUISlabpartner Dynamo benaderde haar gedurende het onderzoek met een verzoek om kwetsbare groepen in de wijk te bereiken; die lieten zich verleiden door de analoge aanpak op straat. Ze hingen briefjes op, stopten een reactie in de brievenbus of deden hun verhaal bij een bakje koffie. De Buurtkamer wil door met de koffer, maar ook andere partners, studenten en leercoaches kunnen hem gebruiken voor hun onderzoek, om respondenten en vrijwilligers te vinden, te netwerken of nieuws te verspreiden.

Work like a Beast
Aan de andere kant van de bouwplaats, op het zogenoemde ‘placemaking terrein’ is alvast een voorschot genomen op het plan van een duurzame broedplaats met de naam ‘Het Baggerbeest’. Een kweektuin van big bags in de gedaante van Het Baggerbeest toont een voorproefje van de publieke pluktuin die het team bedacht voor op het dak van de broedplaats. Samen tuinieren en daar de vruchten van plukken: duurzaam en inclusief. ‘Work like a Beast’ heet het project.

Ze hebben er een specialist bijgehaald die hen heeft geadviseerd over duurzaam bodemgebruik en zijn vervolgens planten gaan opkweken. “In Nederland zit op veel plaatsen nog minder leven in de grond dan in het zand van de Sahara, zegt Gé Visser, expert in permacultuur. “Je moet niet de plant, maar de bodem voeden en een ecosysteem creëren dat zichzelf in balans houdt en de biodiversiteit stimuleert.” Dat hebben ze hier gedaan met een heel diverse verzameling: aardbeien, smeerwortel, blauwe bes, rabarber, mais, druiven en een olijfwilg die stikstof aan de bodem afgeeft. Het team heeft een groepje jongeren uit de buurt bereid gevonden de planten te verzorgen.

Ruilmarkt
De laatste workshop van de dag gaat over hoe je op een makkelijke manier iets kunt betekenen voor elkaar. Het studententeam Swap-Swap Society presenteert Slow Down Sunday, ook een programma dat sociale cohesie en duurzaamheid in één concept verenigt. Door op vaste tijdstippen een ruilmarkt te organiseren – denk aan kinderkleding, speelgoed, gereedschap – kunnen bewoners en gebruikers van de nieuwe wijk elkaar helpen aan tweedehands spullen, óók door ze zelf te maken.

Picknicktafels
Urban Resort ontwikkelt en beheert broedplaatsen voor kunstenaars, ambachtslieden, zzp’ers, starters en buurtinitiatieven. Het idee is dat ze daar kunnen werken en vooral vrijuit experimenteren op artistiek, sociaal en maatschappelijk vlak. Zo’n plek wil Urban Resort nu ook creëren in het entreegebied van de Sluisbuurt, daar waar de Piet Heintunnel uitkomt. “De gemeente heeft er al picknicktafels neergezet en er is ruimte voor tijdelijke initiatieven”, vertelt Karel. “En tijdelijk is dus tien jaar, zolang de bouw van de wijk voortduurt.”

Naast SLUISlab kan ook heel Inholland Amsterdam/Diemen hiervan profiteren. “Als dit doorgaat, dan wordt het hopelijk in de loop van 2022 gerealiseerd. Ik sta natuurlijk te popelen om daar met SLUISlab en andere bewoners naartoe te gaan. Maar hoe mooi zou het zijn als we er ook al Open Dagen en andere evenementen kunnen organiseren, in aanloop naar de nieuwbouw!”, filosofeert Karel.

Slibbeestje
Urban Resort en SLUISlab hebben studenten gevraagd om belevenisconcepten rondom duurzaamheid te bedenken. Duurzaamheid wordt een belangrijk thema voor de Sluisbuurt en dus ook voor het studentenproject Duurzame Broedplaats Baggerbeest. Het begint al bij de naam: het plan is vernoemd naar een fictief slibbeestje dat niet alleen symbool staat voor het ontstaan van het Zeeburgereiland – oorspronkelijk een baggerbergplaats voor het IJ –, maar ook voor de lokale biodiversiteit.

Melanie Zwezerijnen, student Leisure & Events Management: “Ons werd gevraagd om te onderzoeken op welke concrete, verrassende en vooral ook relevante manier een broedplaats in zijn ontwerp en realisatie, functie en programmering kan bijdragen aan een duurzame toekomst voor iedereen in de Sluisbuurt. Daar zijn we mee aan de slag gegaan. Afgelopen februari, in de Week van de Circulaire Economie, hebben we aan een hackathon deelgenomen en daar zijn we op heel toffe ideeën gekomen.”

Voedselbos
Een van die ideeën is afgeleid van een groter plan: het aanleggen van een voedselbos op een stuk grond van zeven hectare waar nog geen bestemming voor is, op de oostpunt van het Zeeburgereiland. “Zo’n bos waar je niet alleen wandelt, maar ook fruit plukt of groente verbouwt, is natuurlijk een geweldig idee! Patrick Huntjens, onze lector Sociale Innovaties in het Groene Domein, maakt zich hier hard voor”, vertelt Karel enthousiast. “In de loop van dit jaar horen we of die grond geheel of gedeeltelijk een voedselbos gaat worden. Maar het duurt natuurlijk nog jaren voor het zover is. Daarom is het nou juist zo leuk om dat idee van dat voedselbos of een andere vorm van stadslandbouw alvast te implementeren op een kleinere schaal binnen het plan van de duurzame broedplaats. En dat is precies wat Melanie en haar team hebben gedaan, in het verlengde van die hackathon.”

Boompje planten
“Klopt”, valt Melanie Karel bij. “We willen bovenop het dak een voedselbos implementeren voor alle mensen die betrokken zijn bij de broedplaats, zodat ze zelf sap of tomatenpuree kunnen maken. En door ze bijvoorbeeld hun eigen boompje te laten planten, blijven de bewoners ook echt betrokken. Daarnaast verbinden we mensen op die manier meer met de broedplaats en elkaar.”

In het plan van Melanie en haar team komt er een kas op het dak van de broedplaats. “Daarvoor zijn we nu proefjes aan het doen”, legt Melanie uit. “Mijn teamgenoot Sylvia heeft een ontwerp voor een pluktuin gemaakt. We hebben er ook speelelementen aan toegevoegd.”

Permacultuur
“We hebben er natuurlijk wel wat specialisten bijgehaald”, voegt Karel toe. “Want hoe maak je een duurzame stadstuin? Onze studenten zijn niet opgeleid op het terrein van permacultuur, daarom worden ze daarbij ondersteund. Zo bouw je door dingen te maken gelijk al aan een kennisnetwerk in de omgeving.

Sinds kort heeft SLUISlab een eigen website. “Zo kunnen we zo’n project als dat van Melanie en haar team onder de aandacht brengen bij (potentiële) partners. We laten zien op welke manier wij vanuit de labs niet alleen anders dénken over onderwijs en onderzoek, maar dat ook dóen. Met behulp van onze website bieden we aan belangstellenden binnen en buiten Inholland de mogelijkheid om aan te haken: we maken het ze makkelijker om met ons in verbinding te komen.”

Juist in deze bijzondere periode waarin de coronapandemie zoveel veranderingen teweeg heeft gebracht in de samenleving, zien we hoe belangrijk flexibiliteit en verbondenheid zijn. Dat geldt zeker ook voor het onderwijs. “We vinden het essentieel dat onderwijs verbonden is met de beroepspraktijk waarin de studenten gaan werken”, vertelt Peggy. “Want het heeft geen zin om studenten op te leiden voor een vak zoals dat vijf jaar geleden was. We willen dat ze onze school verlaten met relevante actuele kwalitatieve kennis en praktijkervaring.”

Iets heel tofs
Wat heb je daar dan voor nodig? “Samenwerking met de beroepenvelden. Je kunt het als hogeschool niet alleen. En het wordt alleen maar urgenter omdat veel beroepenvelden nu zo snel veranderen.” Ze blikt terug: “Als een partner uit het werkveld drie jaar geleden contact zocht met de vraag: ‘Ik ben met iets heel tofs bezig, kunnen jullie studenten mij daarbij helpen?’, dan moesten we zeggen: volgend jaar hebben we tijd. Of: het past nu niet in de Onderwijs- en Examenregeling. Daarom besloten we om open ruimtes te creëren van 30 EC, een heel semester aan studiepunten, waarin onderwijs en onderzoek altijd met elkaar samenwerken.”

“We wilden in 2018 bewust met een experiment beginnen”, vervolgt Peggy. “Klein, dan langzaam opschalen, en daarbij niet alleen ruimte creëren voor onze studenten maar ook voor onze professionals, zodat zij kunnen doen waar ze goed in zijn. Zo groeiden mijn portefeuille onderzoek en de portefeuille onderwijsvernieuwing van Simone Groen-Roesink langzamerhand meer naar elkaar toe. We pakten onderwijs- en onderzoeksvernieuwing steeds meer domeinbreed op, waarbij we onderweg bleven leren en verbeteren.”

Best wel stoer
“Natuurlijk zijn we altijd al bezig geweest met onderwijsvernieuwing”, vult Esther haar aan. “Maar het was wat fragmentarischer dan nu. Omdat we met z’n allen design thinking omarmen en op grotere schaal veranderingen doorvoeren, is het zichtbaarder geworden. Er is ook ruimte gecreëerd. Zoals die 30 EC, Creative Growth Initiative noemden we dat destijds. Dat is best wel stoer: dat we experimenten hebben ingezet en gefinancierd, omdat we geloofden in interdisciplinair samenwerken. En wat we daar geleerd hebben passen we meer en meer toe, overal in het onderwijs, van jaar 1 tot en met afstuderen.”

“We hebben geen losse experimenten, maar bundelen ze in onze living labs”, zegt Peggy. “En ook nog opleidingsoverstijgend, zelfs domeinoverstijgend. We zijn op iedere locatie een multidisciplinaire hogeschool en dat kunnen we mooi als kracht inzetten in deze beweging. Iedere opleiding heeft zijn eigen pad te bewandelen, dus het is niet ‘one size fits all’. Maar die leerroutes en ontdekkingstocht van studenten, waarom zou dat beperkt moeten blijven tot één domein? Dat is maar een gecreëerde grens tussen vakgebieden. En vraagstukken in de stad waaraan wij worden gevraagd een bijdrage te leveren, zijn bijna per definitie interdisciplinair.”

Doe maar op mijn manier
“Hoe diverser de groep, des te interessanter de mix van perspectieven en ideeën is die binnen het programma ontstaat”, merkt Esther op. “Mooi om te zien hoe studenten dat ervaren. Dat ze eerst denken: ‘Jij vindt dat het anders moet, maar doe maar op mijn manier, want zo móet het, toch?’ En dat dan op een gegeven moment het kwartje valt: ‘Oh, maar wacht even, wat jij zegt komt vanuit een ander perspectief, dat is eigenlijk ook wel interessant!’ Zo zien ze in dat niet iedereen op dezelfde manier naar de wereld kijkt.”

Dat de verschuiving naar een interdisciplinaire samenwerking zich deels afspeelt rondom de Amsterdamse Sluisbuurt is niet toevallig: “We hebben onze voorgenomen verhuizing naar de Sluisbuurt aangegrepen om het met álle domeinen te doen. Want dat is een prachtige aanleiding om onze onderlinge samenwerking te versterken en samen de hogeschool te vernieuwen”, legt Peggy uit. “Zowel in het onderwijs, als in praktijkgericht onderzoek.”

Van waarde voor de lokale omgeving
De living labs bevinden zich dáár waar maatschappelijke vraagstukken spelen. “Op die manier proberen we van waarde te zijn voor de lokale omgeving. Het Urban Leisure & Tourism (ULT) Lab Amsterdam is daar al wat jaren geleden mee begonnen, in Amsterdam-Noord. En nu doen we datzelfde met het SLUISlab in de Sluisbuurt en Citylab Haarlem.”

Naast die aansluiting met de buitenwereld staat de persoonlijke ontwikkeling van de studenten voorop. “Het gaat er niet om dat je getraind wordt voor een specifieke rol die je vervolgens veertig jaar lang in diverse organisaties vervult, nee, je moet veel meer vanuit je eigen navigatie leren om steeds mee te bewegen in die snel veranderende wereld. Dan is het niet handig als je eerst vier jaar lang te horen krijgen dat je moet doen wat een docent wil. Daarom hebben we ervoor gekozen om de student zélf de regie te laten pakken over zijn onderwijstraject.”

Eigen websites
Sinds kort hebben SLUISlab, ULT-lab Amsterdam en ULT-lab Rotterdam elk een eigen website die een bijdrage gaat leveren aan de zichtbaarheid van alle activiteiten. Peggy: “Ons onderzoek heeft vaak de vorm van prototyping, co-creatie, sociale innovatie. Daarbij is framing van belang, inclusief het betrekken van stakeholders. Het brengt daarnaast evenementen en andere gezamenlijke activiteiten met zich mee. Dan heb je een communicatieplatform nodig. We gaan de sites ook gebruiken om onze huidige partners het krediet te geven dat ze verdienen. Zij zijn immers deel van de community van onze living labs. En we willen natuurlijk steeds meer organisaties en burgers (consumenten, gebruikers, betrokkenen) bij de labs betrekken.“

Esther heeft een wens: “Het is ook voor studenten belangrijk om een podium te hebben, zodat ze kunnen laten zien wat ze gedaan hebben. Dat motiveert ze extra om niet voor een zesje te gaan. Dus ik hoop dat hun projecten via de website in de etalage worden gezet.” Waarop Peggy spontaan reageert: “Dat gaan we zeker doen!”

Host Rudy Nicola ontvangt Inholland-collegelid Mieke van den Berg, vastgoeddirecteur Monique Koelewijn en vestigingsdirecteur Marij Urlings in een pop-up studio in Diemen. Zij staan samen aan het roer van een team dat tot nu toe vooral achter de schermen werkt om de komst en bouw van onze nieuwe, centrale Amsterdamse vestiging te realiseren. Wat is er bekend over de Sluisbuurt en het gebouw? Welke kansen liggen voor het oprapen voor ons onderwijs, onderzoek en experiment; en hoe kun jij meedoen? Tijdens deze MeetUp krijg je de gelegenheid om in de chat vragen te stellen aan de sprekers.

Aanmelding
Heb je interesse? Save the date voor deze MeetUp #3 op woensdag 2 december van 12.30 tot 13.15 uur. Deze keer hoef je je niet van tevoren aan te melden. Klik op deze ZOOM-link aan het begin van de MeetUp en dan zit je er gelijk in. Tip: plak de link alvast in je outlook-agenda.

Vragen? Stuur een mail naar nieuwbouw.amsterdam@inholland.nl.