“Een netwerk gaat eenzaamheid tegen, ondersteunt en is blijvend, ook als de professionele hulpverlening verdwijnt. Maar in veel gevallen ontbreekt het dak- en thuisloze mensen aan een goed netwerk.” Maisha van Pinxteren, docent-onderzoeker bij het lectoraat Empowerment en Professionalisering van Hogeschool Inholland, deed samen met maatschappelijke opvang HVO Querido en de Hogeschool van Amsterdam onderzoek naar netwerkondersteuning bij dak- en thuisloze mensen. “Iedereen, dus ook een dak- of thuisloos persoon, heeft een netwerk nodig om op terug te kunnen vallen.”

“In de zorg is er veel één-op-één-begeleiding voor dak- en thuisloze mensen, maar er is nauwelijks aandacht voor het netwerk rondom een persoon”, vertelt Maisha. “Soms is het betrekken van het netwerk een blinde vlek en dat is jammer want zowel dak- en thuisloze mensen áls professionals hebben veel baat bij een goed netwerk.” Dat bleek ook uit het onderzoek.

Zowel cliënten en professionals waren positief over het betrekken van een netwerk. “Familie en vrienden kennen een cliënt vaak veel beter dan de zorgverlener en kunnen eerder belangrijke signalen oppikken. Betrek hen dus bij het opstellen van een behandelplan. Daarnaast is het hebben van een netwerk ook een vangnet wanneer de professionele zorg minder wordt of een traject wordt afgerond.”

Herstellen en betrekken
Goede begeleiding voor netwerkondersteuners is wel een vereiste, meent Maisha. “Gesprekken hierover kunnen heel moeilijk zijn. Veel mensen voelen schaamte over hun situatie en relaties kunnen beschadigd zijn. Ook zie je terughoudendheid bij het opzoeken van naasten in hun oude netwerk.” Dit is waar volgens Maisha netwerkondersteuners een belangrijke rol kunnen spelen. “Een bestaand netwerk kan zoveel ondersteuning hebben geboden, dat het is uitgeput. Een ondersteuner kan dan kijken wat er nodig is om de relatie te herstellen. Wat moet er worden opgelost? En hoe kan het netwerk worden betrokken?”

Zoeken naar haakjes
Is er geen netwerk, of wil een cliënt geen contact met mensen uit het oude netwerk, dan kan de ondersteuner helpen bij het opbouwen van een nieuw netwerk. En dat is zoeken naar haakjes, zegt Maisha. “Als mensen bijvoorbeeld weer zouden willen gaan sporten, biedt dat een ingang om nieuwe mensen te ontmoeten. Vaak is er een grote afstand tot de arbeidsmarkt, dan is bijvoorbeeld dagbesteding een goede manier om bezig te zijn en een ritme te krijgen. Denk aan koffie schenken in een buurthuis. Juist bij het opbouwen van een nieuw netwerk zijn organisaties en mogelijkheden in een wijk heel belangrijk.”

Elke casus is anders
Maisha geeft toe dat netwerkondersteuning een grijs gebied is voor professionals. “Wanneer is iemand er klaar voor om een stap te zetten? Wanneer geef je iemand ruimte en wanneer zet je er wat meer druk op? Zo was er een man die bij de maatschappelijke opvang helemaal niets deed. De hele dag lag hij in bed. De ondersteuner heeft toen de voorwaarde gesteld dat hij meedeed aan dagbesteding als hij wilde blijven. In het begin wilde hij dat niet, maar hij leerde nieuwe mensen kennen en bloeide helemaal op. Maar misschien had een andere aanpak voor iemand anders beter gewerkt. Elke casus is anders en dat maakt het zo lastig.”

Verbondenheid
Voor sociaal werkers is het zorgen voor een netwerk rond een dak- of thuisloze een belangrijke start en dit komt ook terug in de lessen Social Work die Maisha geeft. “Bijvoorbeeld door te leren hoe een goed ecogram te maken. Dat is een schema waarmee je belangrijke sociale contacten rondom een persoon in kaart brengt. Ook organiseren we gastcolleges met onder meer ondersteuners van HVO Querido.” Omdat mensen zo verschillend zijn, vindt Maisha het belangrijk om gesprekken veel te oefenen, al zijn mensen in één ding wel allemaal hetzelfde. “Iedereen heeft iemand in zijn omgeving nodig. Iedereen zoekt verbondenheid en dat is waar een netwerkondersteuner bij kan helpen.”

Kom ook
Dinsdag 17 september is er een actualiteitencollege over de uitkomsten van dit onderzoek. Het college is voor iedereen toegankelijk. Houd voor meer informatie onze agenda in de gaten. Of beluister vast de podcast: