De conferentie van de Design Research Society (DRS2026) in Edinburgh is dit jaar de grootste en meest competitieve editie ooit: 1.963 ingediende papers, waarvan slechts 30 tot 35 procent werd geaccepteerd. Onderzoekers van het lectoraat Societal Impact Design van Inholland mogen daar maar liefst drie keer tussen staan.

De geaccepteerde papers van lector Wina Smeenk en haar collega’s worden op 8 en 11 juni gepresenteerd. Ze gaan over AI-ondersteunde loopbaanreflectie in het ontwerponderwijs, over boundary objects als gedeelde taal in systemisch co-design, en over kennisproducten als brug tussen onderzoek en praktijk. Oftewel: drie vormen van ontwerpgericht onderzoek.

Een korte weergave van de papers:

IkigAI: loopbaanreflectie met AI

Hoe vind je als ontwerper in opleiding je richting in een vakgebied dat steeds diverser en minder voorspelbaar wordt? Onderzoekers Claudia Mayer en Wina Smeenk (Inholland) en Giulia Calabretta (TU Delft) ontwikkelden IkigAI: een workshopformat waarin ikigai – een Japanse concept over wat je leven betekenis en richting geeft – wordt gecombineerd met generatieve AI als reflectiepartner. Studenten gaan in gesprek met AI om loopbaanmogelijkheden te verkennen en hun eigen identiteit als ontwerper scherper te krijgen. De resultaten zijn veelbelovend: mits goed begeleid, helpt AI studenten verder dan reguliere reflectieoefeningen.

Claudia vertelt: “Generatieve AI is sterk in het snel genereren van perspectieven, het leggen van verbanden en het zonder oordeel doorvragen. Tegelijk mist het bewustzijn, persoonlijke context en sociale betekenis, en dat is precies waar mensen juist sterk in zijn. De IkigAI-workshop benut deze complementariteit: menselijke reflectie verrijkt door analytische inzichten van AI, zodat studenten hun profiel scherper kunnen formuleren en gerichter carrièrepaden kunnen verkennen.”

Veel studenten hebben hier baat bij, bijvoorbeeld wanneer ze in hun afstudeerfase worstelen met het verwoorden van hun professionele profiel, vervolgt Claudia. “Ze denken vanuit aannames, zitten gevangen in hun eigen bubbel of worden geremd door imposter syndroom. De IkigAI workshop gebruikt AI als neutrale spiegel die helpt die blokkades te doorbreken.”

Lees het paper of lees meer over het project Strategische waarde creëren met GenAI voor ontwerpers.

Boundary objects: ontwerpen als gedeelde taal

In Systemisch Co-Design werken ontwerpers samen met niet-ontwerpers aan complexe vraagstukken. Maar hoe zorg je dat iedereen elkaar begrijpt? Laura Niño Caceres, Sietske Klooster en Wina Smeenk (Inholland) en Caroline Hummels (TU Eindhoven) onderzochten hoe zogenoemde boundary objects – tastbare artefacten zoals een canvas of een gezamenlijke ervaring  – die brug kunnen slaan door het gesprek tussen verschillende perspectieven op gang te brengen. Ze concluderen dat deze objecten het meest effectief zijn als ze geworteld zijn in de specifieke context en cultuur van de betrokkenen.

Lees het paper of lees meer over het project Embodied Systemisch Co-Design.

Kennisproducten: onderzoek dat de praktijk bereikt

Onderzoek heeft pas impact als de kennis ook daadwerkelijk terechtkomt bij de mensen die ermee aan de slag kunnen. Koen van Turnhout (HU), Wina Smeenk (Inholland), Daan Andriessen (HU) en Miriam Losse (Saxion) presenteren een theoretisch kader voor kennisproducten: de middelen waarmee onderzoekers hun inzichten overdraagbaar maken. Ze maken onderscheid tussen kennisinhoud (wat je weet), kennisvorm (wat je verwacht dat mensen ermee doen) en uitingsvorm (de manier waarop mensen ermee in aanraking komen), en bieden praktische handvatten voor onderzoekers die hun werk meer impact willen geven.

Lees het paper of lees meer in het handboek Kennisproducten uit praktijkgericht onderzoek (Boom), waarin het kader is uitgewerkt dat met de acceptatie bij DRS2026 nu ook wetenschappelijk is gereviewd.

Korte, intensieve, hybride uitwisselingsprojecten hebben de toekomst. Dat bleek bij de International Staff Week (ISW) van Hogeschool Inholland die afgelopen week plaatsvond in Rotterdam en Amsterdam. Aan de ISW deden meer dan dertig docenten en stafleden mee uit tien verschillende landen uiteenlopend van Canada en de VS tot Jordanië, Bosnië & Herzegovina en Oekraïne.

Lees in dit bericht meer over ons internationaliseringsbeleid.

Doel was om de deelnemers vertrouwd te laten raken met de zogeheten Erasmus + Blended Intensive Programmes (BIP’s), dat zijn hybride, kortlopende  programma’s waarin minimaal drie internationale partners met elkaar samenwerken aan een maatschappelijk vraagstuk. Inholland heeft inmiddels meer dan dertig BIP’s. Marije Deutekom, lid van het college van bestuur, benadrukte in haar openingsspeech het belang van BIP’s: “Ze stellen ons in staat om grensoverstijgend en met regionale stakeholders te werken aan de transitie naar een duurzame, veerkrachtige samenleving.”

Studentpresentaties
Het bijzondere van de week was dat er ook een BIP ‘live in action’ was: ’Flavours of Connection’, een samenwerking met Yeditepe University (Istanbul) en Centria University of Applied Sciences (Finland). De studenten, 32 in totaal,  gingen op werkbezoek bij opdrachtgever Giraffe Coffee Roasters en op excursie naar de Van Nelle-fabriek. Op dinsdagmiddag presenteerden ze hun concepten aan de deelnemers van de Internationale Week.

Dat was een bijzondere ervaring, vertelt Abdul Kara, docent van de opleiding Business Studies en de initiatiefnemer van deze BIP: “Onze studenten vonden het toch wel best spannend om feedback te krijgen van internationale docenten die ze nog niet kenden. Maar er ontstond een heel mooie vibe. Het was een grote bijenzwerm. Mooi om te zien.”

‘We hebben goed laten zien waar wij internationaal voor staan’
Bij de afronding op vrijdag, met een workshop over co-design door Claudia Mayer van het lectoraat Societal Impact Design (zie foto hierboven), gaven de meeste deelnemers aan heel enthousiast te zijn geworden over de mogelijkheden van de BIP. Petra Hogendoorn-Schweighofer, strategisch adviseur internationalisering, blikte dan ook met een heel goed gevoel terug op deze week: “Ik denk dat we er echt in geslaagd zijn om onze internationale partners te laten zien waar Inholland voor staat: onze strategische ambities, onze kernwaarden en de manier waarop we ons onderwijs inrichten.”

Naast alle workshops was er ook een uitgebreid sociaal programma. Zo ontdekten de deelnemers op maandag Rotterdam en Delfshaven in het bijzonder, onder leiding van gids Jaap Versluis, docent aan de opleiding Communicatie. Donderdag was het programma in  Amsterdam, met een workshop in het Urban Leisure & Tourism Lab en een kennismaking met de Engelstalige minor ‘Future Finance’. Daarna was er alle tijd om Amsterdam verder te ontdekken.

Zelf was Versluis het meest onder de indruk van de verhalen van de zeven collega’s uit Oekraïne: “Ze hadden meer dan 24 uur in de bus gezeten om hier te komen. Alleen dat al. Wat een enorme motivatie!  En zeker gezien de extreem moeilijke situatie waarin zij les moeten geven, wilden we er alles aan doen om ze een hart onder de riem te steken.”

‘Het was een onvergetelijke week’
Roman Zvarych van de West Ukrainian National University in Ternopil vond het een onvergetelijke week. “De sfeer en de gastvrijheid waren buitengewoon goed en we hebben veel nieuwe, inspirerende contacten opgedaan. Indien het mogelijk is, willen we zeker zo snel mogelijk nog eens terugkomen. “

Dat beaamde ook Nataliya Mukan van de Lviv Polytechnic National University: “Het was fantastisch om collega’s met dezelfde mindset te ontmoeten. We werden ondergedompeld in een hechte en warme gemeenschap en dat was voor ons heel bijzonder om te ervaren.”

Als meisje hield Sietske Klooster niet van stilzitten. Ze kwam graag in de Zuid-Limburgse natuur, had een verzorgpaard en danste ballet op hoog niveau. Deze beweeglijkheid brengt ze terug in een nieuw principe voor ontwerpend onderzoeken. Met belichaamd systemisch co-design verzamelt ze betrokkenen rond een systemisch vraagstuk om hen uit hun hoofd te halen. Ze laat hen op een fysieke manier co-creëren zodat systemische verandering al doende ontstaat. In haar professional doctorate (PD) ontwikkelt ze dit principe tot een methode waarmee ook andere veranderprofessionals kunnen gaan werken.

Sietske is opgeleid als industrieel ontwerper. Al tijdens haar afstudeerproject aan de TU Delft combineerde ze het ontwerpen van producten met beweging. “Het idee is om niet zozeer een stoel of een beker te ontwerpen maar om een handeling te ontwerpen: de beweging om te zitten of de beweging om te drinken. Daarmee wijk je af van de gebaande paden in je hoofd en gebruik je je hele lichaam om tot een innovatief ontwerp te komen. Het brengt ons verder omdat ons lichaam als geheel slimmer is dan ons hoofd alleen. Je komt tot inzichten die je anders niet had kunnen bedenken.”

Lichamelijk ervaren
Het principe om bewegend te ontwerpen past Sietske inmiddels al 25 jaar toe om processen voor innovatie en systemische verandering op gang te brengen. Sietske ontwikkelde aanvankelijk de innovatiemethode Interactie Choreografie. Ze ontwikkelde die door tot een aanpak voor complexe transitievraagstukken, die nu de basis is voor haar PD rond belichaamd systemisch co-design. Ook hier is het de bedoeling om mensen uit hun hoofd te halen en vraagstukken lichamelijk te laten ervaren. Niet in je eentje, maar samen met andere betrokkenen. Zo ontstaat gezamenlijk inzicht en actie met perspectief voor systeemverandering.

Melk proeven
Sietske ontwikkelde de principes van belichaamd systemisch co-design via een zeven jarig project binnen de zuivelindustrie. “De melkproductie in Nederland is door de industrialisatie sterk veranderd”, zegt ze. “Terwijl we nu een zeer efficiënte, eenvormige en op export gerichte industrie kennen, was er vroeger veel meer diversiteit in de manier waarop we melk produceerden. Er waren verschillende koeienrassen, passend bij de verschillende Nederlandse waterrijke landschappen. En net als bij wijnen kun je dat verschil proeven: afhankelijk van de grondsoort, de vegetatie die erop groeit en het koeienras dat die vegetatie eet, smaakt melk verschillend en heeft die een verschillende samenstelling in onder meer vetten en eiwitten.”

Van sceptisch naar gemotiveerd
Onder de naam MelkSalon reisde Sietske met een proeverij-installatie door het Nederlandse landschap. Ze serveerde melk en zuivelproducten van verschillende boerderijen, landschappen en koeien. Hierbij bracht ze steeds andere stakeholders samen, zoals boeren, fabrikanten, consumenten en beleidsmakers om samen nippend te proeven uit delicate kopjes. Waar sommigen vooraf sceptisch waren over het idee van werken met diversiteit in melk, raakten ze door deze bijzondere proeverij-ervaring letterlijk fysiek gemotiveerd hier iets mee te gaan doen. “Vanuit deze gedrevenheid faciliteerde ik co-creatie tussen de stakeholders en daaruit vloeiend innovaties voort. Zo is er onder andere een hightech innovatie uit de MelkSalon ontstaan, die verschillen in melksmaak- en samenstelling op de boerderij verwerkt tot zuivelproducten, waarin die verschillen naar voren komen. Deze producten zijn nu te koop in de grotere supermarkten.”

Expertisenetwerk Systemisch Co-design
Van Inholland krijgt Sietske binnen het lectoraat Societal Impact Design de ruimte om het principe van belichaamd ontwerp door te ontwikkelen tot een methode waarmee ook andere ontwerpers systemische vraagstukken kunnen aangaan. Het kan daarmee een plek krijgen in de groeiende bibliotheek van methodologieën en kennisproducten waar het Expertisenetwerk Systemisch Co-design (ESC) aan werkt. “Mijn centrale vraag is hoe je de principes uit de MelkSalon kunt doorvertalen naar andere transitievraagstukken”, zegt Sietske. “Daartoe verken ik eerst bij welke projecten van het Expertisenetwerk ik kan aansluiten. Daarna kies ik een combinatie van projecten om mijn principes toe te passen en door te ontwikkelen in samenwerking met andere transitiemakers.”

Transitie naar een duurzame samenleving
“Ik verheug me op dit PD-traject”, zegt Sietske. “Het past bij me, vanuit mijn praktijkgerichte achtergrond. Met de PD kan ik inzichten uit mijn eigen onderzoekende ontwerppraktijk gaan delen en doorvertalen met andere transitiemakers, als bijdrage aan systemische veranderingen naar een duurzame samenleving. Graag zie ik ook dat studenten betrokken zijn bij de projecten die ik met de PD doe, zodat fysiek en belichaamd werken onderdeel kan worden van de beroepsontwikkeling.”

Aanwinst voor lectoraat en ESC
Sietske wordt tijdens haar traject begeleidt door Wina Smeenk, lector Societal Impact Design en voorzitter van ESC. Wina: “Ik ben heel benieuwd hoe Sietske haar principes in andere contexten gaat inzetten. Een PD is een aanwinst voor het lectoraat en ons ESC-netwerk omdat we met Sietske als figuurlijke ‘satéprikker’ de komende jaren embodied principes in onze lopende projecten kunnen testen en verder ontwikkelen.”

Het Expertisenetwerk Systemisch Co-design (ESC) ontvangt opnieuw SPRONG-subsidie van Regieorgaan SIA. De vierjarige subsidie is bedoeld voor de tweede fase van in totaal acht jaar ondersteuning. Daarmee gaat het netwerk van vier hogescholen en praktijkpartners hun methodologische kennis over Systemisch Co-Design als aanpak voor transities verdiepen. De impact die het netwerk de eerste vier jaar maakte, werd gevierd tijdens de ESConferentie van 11 tot en met 13 februari in Amsterdam.

Complexe maatschappelijke opgaven rond bijvoorbeeld verduurzaming, digitalisering en zorg kan niemand alleen oplossen. Het vraagt om een collectieve inspanning van alle relevante partijen. Maar ook om een systemische blik op hoe je deze systemen kunt veranderen. Hier gaat Systemisch Co-Design over: gezamenlijk ontwerpen voor systemische veranderingen.

Vier hogescholen en hun partners
“In 2022 is ESC met subsidie van Regieorgaan SIA gestart om meer te leren over de theorie en toepassing van Systemisch Co-Design”, zegt Wina Smeenk, lector Societal Impact Design bij Hogeschool Inholland en voorzitter van ESC. “Aanvankelijk ging de aandacht vooral uit naar het opzetten van het netwerk tussen de betrokken ontwerplectoraten van de vier samenwerkende hogescholen: De Haagse Hogeschool, Hogeschool Utrecht, Hogeschool Rotterdam en Hogeschool Inholland. Hoe kunnen we kennis en mensen uitwisselen en een lerende gemeenschap vormen samen met onze partners zoals gemeenten en creatieve bureaus.”

Goed functionerend programma
In de voorgaande vier jaar heeft het expertisenetwerk veel bereikt. “Al doende hebben we een goed functionerend programma ontwikkeld en staat er een proactief programmateam”, zegt Wina. “Het programma bestaat uit verschillende programmalijnen, zoals besloten intervisiesessies, zogeheten ESCapades. Daarin duiken een lector en een praktijkpartner in een actueel vraagstuk. Er zijn ook ESCalatoren: tweemaandelijkse leernetwerkbijeenkomsten met meerdere onderzoekers en een of meerdere praktijkpartners en publiek. Tweemaal per jaar organiseren we ESConferenties waarin alle lectoraten, vele partners, bureaus en brancheorganisaties betrokken zijn.”

Kennis over systemisch co-design
ESC is een levendig netwerk geworden en sluit daarmee geheel aan bij de doelstelling van de SPRONG-subsidie om een stevige samenwerking te vormen over de grenzen van hogescholen heen. Ook inhoudelijk worden flinke stappen gezet. Was Systemisch Co-Design vier jaar geleden nog een nieuw begrip, inmiddels schiet het wortel als aanpak om allerlei maatschappelijke vraagstukken aan te gaan. “Door verschillende projecten rond thema’s als veiligheid, duurzaam ondernemen en digitale inclusie hebben we veel geleerd, bijvoorbeeld het belang om vooraf te investeren in vertrouwen en relaties", zegt Wina. “Er ligt een Systemisch Co-Design-raamwerk. Dit bestaat uit de competenties voor Systemisch Co-Design: waardeer verschillende perspectieven, (h)erken relaties, verken systeemgrenzen en begrijp emergence. We publiceren op onze ESC-website over onze Systemisch Co-Design-methodologieën en -kennisproducten, die veranderprofessionals kunnen gebruiken.”

Kennisproducten partners doorontwikkelen
ESC wil ook de expertise en ervaring van creatieve bureaus binnen het netwerk beter benutten en verder brengen. Via een open oproep (de ESCall) konden creatieve partners reflecteren op een eigen kennisproduct uit hun praktijk en dit doorontwikkelen. Dit resulteerde in het ESCall-boek. Als afronding bracht het netwerk op de ESConferentie in Pakhuis de Zwijger de ESC-trilogie uit, waarbij ook het ESCollab-boek (ESC & onderzoek) en ESCuela-boek (ESC & onderwijs) horen.

Robots in steden
Iskander Smit van Cities of Things reageerde vorig jaar op de ESCall. “De vraag is wat het betekent als we in de nabije toekomst in steden samenleven met intelligente objecten, zoals robots die pakketjes bezorgen, afval ophalen of straten schoonmaken.” Met de Wijkbot -samen ontwikkeld met Hogeschool Rotterdam – kunnen bewoners zelf functies toeschrijven aan stadsrobots. ‘Maar in workshops bleven de ideeën aan de oppervlakte. Het gaat mij niet om het ontwerpen van leuke robots, maar onderzoeken van diepere systemische vraagstukken. Door de ESCall en de samenwerking met het ESC-netwerk is die verdieping er nu wel en is de Wijkbot doorontwikkeld tot de Robo-Perspectives Toolkit. In een aantal behapbare stappen identificeren we dilemma's, verkennen we mogelijkheden, ontwerpen we interacties en maken we ideeën tastbaar door prototyping.’

Belang van ESC-netwerk
Iskander is blij om samen te werken in het ESC-netwerk. “Het is een platform om toegang te krijgen tot bestaande en nieuwe kennis en in verbinding te staan met mensen met dezelfde insteek. Systemisch Co-Design is een belangrijke ontwikkeling voor ons vakgebied. We moeten verder denken dan de directe functies, met de systemische impact als startpunt voor ontwerp.”

ESCuela-programma
Het ESC-netwerk brengt kennis voort waar ook het onderwijs en docenten de vruchten van plukken. Onderdeel van het netwerk is het ESCuela-programma dat voorziet in een structurele uitwisseling van kennis en mensen tussen de betrokken hogescholen. Een concrete uitkomst is de basistraining Systemisch Co-Design die dit jaar wordt gelanceerd voor iedere professional die maatschappelijke vraagstukken wil aangaan. Lenny van Onselen is onderzoeker bij het lectoraat Co-Design van de Hogeschool Utrecht en kennisregisseur van ESCuela. “In het ESCuela-boek staan mooie resultaten van ESC voor het onderwijs. Denk aan de plek die Systemisch Co-Design heeft gekregen in de al bestaande minor Co-Design van onze hogeschool. Of hoe docenten en studenten van de Hogeschool Rotterdam met het Co-Design Canvas aan de slag gaan met vraagstukken in Rotterdamse wijken.”

Onderwijs herontwikkelen
Systemisch Co-Design bewijst zijn waarde ook om veranderingen in het onderwijs zelf in gang te zetten. Zo zijn de Pabo-opleidingen van Hogeschool Inholland herontworpen met inbreng van docenten, studenten en de beroepspraktijk. Hetzelfde gebeurde met alle zorg- en welzijnopleidingen van Hogeschool Utrecht en de technische opleidingen van Hogeschool Rotterdam. “We leerden daarbij ook van De Haagse Hogeschool die het onderwijs al eerder op basis van co-design had herontwikkeld”, zegt Lenny, die verheugd is met het aanbreken van de tweede fase van het ESC-netwerk. “We gaan ons verder richten op de vraag hoe je met Systemisch Co-Design grenzen van opleidingen kunt verleggen en ze laat aansluiten op de dynamiek van de beroepspraktijk. Zo leiden we professionals op die zelf ook geleerd hebben mee te bewegen met de praktijk.”

Mantelzorgende kinderen van ouders met dementie lopen een groot risico op overbelasting, vaak zonder dat ze dit zelf tijdig doorhebben. Vanuit ontwerpgericht onderzoek is nu een nieuwe AI-agent ontwikkeld die hen helpt om signalen van overbelasting eerder te herkennen en bespreekbaar te maken. Deze reflectie-coach is een eerste concrete interventie uit het onderzoeksproject We kijken het nog even aan = Zorg², waaraan Wina Smeenk, lector Societal Impact Design bij Hogeschool Inholland, actief heeft meegewerkt.

De AI-agent is ontwikkeld door Stichting Regie op Dementie in samenwerking met Hogeschool Inholland en Unbeaten Studio, met financiering van ZonMw. Op 12 maart 2026 wordt de reflectie-coach voor het eerst publiekelijk gedemonstreerd tijdens de conferentie ‘Eerder zien, eerder handelen’ bij Hogeschool Inholland.

Overbelasting blijft vaak onder de radar
Uit onderzoek blijkt dat 67 procent van de (schoon)kinderen een of meerdere dagen per week zorgt voor een ouder met dementie. Driekwart van hen ervaart problemen bij het combineren van deze zorg met werk en gezinsleven. Toch worden signalen van overbelasting vaak laat herkend. Veel mantelzorgende kinderen zoeken pas hulp wanneer de druk te groot wordt en uitval dreigt.

“Kinderen groeien stap voor stap in hun mantelzorgrol”, zegt Hilma van Slooten, oprichter van Regie op Dementie en projectleider van het onderzoek. “Ze voelen zich verantwoordelijk en houden vol, terwijl ze niet altijd doorhebben dat de zorg hen langzaam overvraagt.”

Ontwerpgericht onderzoek als basis
Het onderzoeksproject We kijken het nog even aan = Zorg² is opgezet als ontwerpgericht co-designonderzoek. Onderzoekers en ontwerpers werkten samen met mantelzorgende kinderen en experts om te begrijpen waarom mensen vaak laat in actie komen en welke vormen van ondersteuning hen kunnen helpen om eerder hulp te vragen.

Binnen dit onderzoek zijn verschillende archetypen van mantelzorgende kinderen ontwikkeld. Deze archetypen maken zichtbaar hoe uiteenlopend de behoeften, copingmechanismen en dilemma’s van mantelzorgers zijn. Die inzichten vormden de basis voor het ontwerp van de AI-agent.

Reflectie-coach als preventieve interventie
De reflectie-coach is nadrukkelijk bedoeld als preventieve ondersteuning. Gebruikers vullen een profiel in en geven informatie over hun persoonlijke situatie, zoals de fase van dementie van hun ouder(s) en de beschikbare steun van partner of familie. Op basis daarvan stelt de AI-agent gerichte reflectievragen en suggereert passende vormen van ondersteuning.

Volgens Wina Smeenk is de kracht van de interventie juist dat technologie hier niet als oplossing op zich wordt ingezet: “De reflectie-coach ondersteunt mensen om stil te staan bij hun situatie en daar woorden aan te geven. Reflectie ontbreekt vaak in het dagelijkse zorgen, terwijl het essentieel is om tijdig grenzen te herkennen. Door gepersonaliseerde vragen ontstaat handelingsperspectief. Idealiter wordt deze vorm van ondersteuning vroeg aangereikt, bijvoorbeeld door casemanagers dementie of huisartsen.”

Eerste demonstratie en doorontwikkeling
De reflectie-coach wordt op 12 maart 2026 voor het eerst gedemonstreerd tijdens de conferentie ‘Eerder zien, eerder handelen’ bij Hogeschool Inholland. Bezoekers kunnen daar niet alleen kennismaken met de AI-agent, maar ook andere interventie-ideeën voor preventieve ondersteuning ervaren.

Tijdens de conferentie verschijnt ook het bijbehorende whitepaper. Regie op Dementie nodigt zorg- en welzijnsorganisaties, werkgevers en andere betrokken partijen uit om samen te verkennen hoe deze vorm van preventieve ondersteuning breder kan worden ingezet en doorontwikkeld.

Praktische informatie
Conferentie: Eerder zien, eerder handelen
Datum: Donderdag 12 maart 2026
Tijd: 12.30 – 16.00 uur
Locatie: Pina Bauschplein 4, Hogeschool Inholland Amsterdam
Aanmelden: www.regieopdementie.nl/conferentie

Kennis uit praktijkgericht onderzoek belandt nog te vaak in een rapport of artikel dat in de praktijk beperkt wordt gebruikt. Terwijl juist de vorm waarin kennis wordt aangeboden bepaalt of professionals ermee aan de slag kunnen. In het nieuwe handboek ‘Kennisproducten uit Praktijkgericht onderzoek’ laten de auteurs zien hoe onderzoekers kennisproducten – zoals kaartensets, spellen, principes, handreikingen en protocollen – bewust kunnen ontwerpen en vanaf de start kunnen meenemen in hun onderzoeksaanpak. 

Het boek wordt op 11 februari gepresenteerd op de ESConferentie in Pakhuis De Zwijger in Amsterdam.
 

Kennisproduct bepaalt of kennis landt in de praktijk

Praktijkgericht onderzoek aan hogescholen is de afgelopen twintig jaar sterk volwassen geworden en heeft een eigen positie verworven in het onderzoeksveld. Tegelijk groeit het besef dat haar impact niet alleen afhangt van de kwaliteit van de kennis zelf, maar ook van de vorm waarin die kennis wordt gegoten. Kennisproducten worden nog vaak gezien als bijzaak, iets dat pas aan het einde van het onderzoek aandacht krijgt. Het handboek brengt daar verandering in door voor het eerst overzicht, taal en verdieping te bieden voor het werken met kennisproducten.

“Een kennisproduct is niet het sluitstuk van je onderzoek. Het is een ontwerpkeuze die bepaalt hoe professionals de kennis kunnen gebruiken in hun dagelijkse werk”, zegt Wina Smeenk, lector Societal Impact Design bij Hogeschool Inholland. Zij is, naast lectoren Koen van Turnhout en Daan Andriessen (Hogeschool Utrecht) en Miriam Losse (Hogeschool Saxion), één van de auteurs/redacteuren van het nieuwe handboek.
 

Stop met kennis ‘overdragen’

De auteurs beschrijven kennisproducten als middelen die leerprocessen bij praktijkprofessionals ondersteunen en kennis helpen ontlokken. Niet de behoefte van de onderzoeker om kennis te verspreiden staat centraal, maar de vraag: hoe ondersteunen we professionals in hun kenniswerk in de praktijk?
 

Rijke praktijk, kritisch onderzocht

Het boek is gebaseerd op vele praktijkvoorbeelden: succesvolle en minder succesvolle kennisproducten, kennisproducten van de auteurs zelf én van collega-onderzoekers. De makers zijn opgezocht en bevraagd: wat werkt, wat niet, en waarom?

“Die reflecties leveren de lezer concrete lessen op over valkuilen zoals de inzet van expertise en middelen voor het ontwikkelen van het kennisproduct en het onderschatten van context en gebruik”, zegt Miriam Losse, methodoloog en adviseur onderzoek bij Hogeschool Saxion. “Daarnaast biedt het handboek praktische ontwerptips voor onderzoekers die hun kennisproducten bewuster willen ontwikkelen.”
 

Geef kennisproducten een plek in het onderzoeksplan

Volgens de auteurs verdienen kennisproducten een expliciete plek in het onderzoeksontwerp. “De keuze voor een kennisvorm en uitingsvorm beïnvloedt het type onderzoek, de bewijslast en de manier waarop kennis kan doorwerken in de praktijk. Door hier vroegtijdig over na te denken, kan de bruikbaarheid en impact van praktijkgericht onderzoek aanzienlijk worden vergroot”, aldus Koen van Turnhout, lector Human Experience & Media Design, en Daan Andriessen, lector Onderzoekend Vermogen, beiden werkzaam bij Hogeschool Utrecht.
 

Drie boeken in één

Het handboek is opgezet als:

• handboek met concepten, denkwijzen en praktische ontwerptips
• inspiratieboek om ideeën op te doen voor kennisproducten
• naslagwerk voor onderzoekers die gericht willen terugzoeken

Het boek is geschreven door en voor praktijkgerichte onderzoekers aan universiteiten en hogescholen, maar is ook relevant voor practoraten, strategisch adviseurs, beleidsmakers en kenniswerkers in het bedrijfsleven.
 

Het boek wordt op 11 februari gepresenteerd in Pakhuis De Zwijger bij de conferentie van het Expertisenetwerk Systemisch Co-design in Amsterdam.

30 september 2025 vond bij Hogeschool Inholland Amsterdam de officiële kick-off plaats van het onderzoeksproject Systeemingrepen met Impact voor de Nieuwe Ouderenzorg (SINO). Binnen dit project werken ontwerpers, zorgorganisaties, kennisinstellingen en technologiepartners samen om te onderzoeken hoe we de zorg voor ouderen toekomstbestendig kunnen organiseren en hoe ontwerpkracht - meer specifiek Systemisch Co-Design - daarin een sterkere rol kan spelen.

We hebben in onze samenleving te maken met dubbele vergrijzing: niet alleen vormen ouderen een groter deel van de bevolking, ook de gemiddelde leeftijd van de groep ouderen neemt toe. De zorgvraag wordt dus groter terwijl het aantal mensen dat zorg kan verlenen kleiner wordt. Daardoor is de vraag ontstaan: hoe kunnen we die groeiende zorgvraag op een slimme, veerkrachtige en menselijke manier opvangen?

Ontwerpgericht werken
De komende 2,5 jaar werkt het projectteam – onder leiding van Wina Smeenk, lector Societal Impact Design en penvoerder namens Hogeschool Inholland – samen aan concrete systeeminterventies die bijdragen aan een betere verweving van formele en informele zorg. Dit vanuit de visie dat ouderenzorg, als verantwoordelijkheid van ons allemaal, integraal onderdeel is van het alledaagse leven. Het project is onderdeel van het landelijke programma Ontwerpkracht & Transities van CLICKL, dat onderzoekt hoe de creatieve industrie maatschappelijke transities kan versnellen.

“Dit project helpt ons om inzicht te krijgen in hoe verschillende ontwerpinterventies samen kunnen bijdragen aan duurzame verandering in de zorg voor ouderen, een vraagstuk van de samenleving en niet alleen van de zorg”, vertelt Henriëtte Neuteboom van brancheorganisatie ActiZ. “Zorgen voor ouderen gaat niet alleen om  gezondheidszorg maar is veel breder, en die zorg doen we samen met ouderen, de mantelzorgers, het netwerk, welzijnsorganisaties, et cetera.

Onderzoek naar kansen in zorgsysteem
Tijdens de kick-off werd ingezoomd op de eerste fase van het project: het verkennen van bestaande interventies en het vormgeven van de samenwerking binnen het consortium. De partners – waaronder ActiZ, morgenmakers, Precies!, Simac, Greenberry, Sociaal Werk NL, ESC, Marieke Rietbergen en Studio Laura Koenen – onderzoeken gezamenlijk waar in het zorgsysteem de meeste versnelling en impact te behalen is.

SINO richt zich niet op nog een nieuwe toolkit of losse pilots, maar op duurzame samenwerking, leren van eerdere initiatieven en het ontwikkelen van samenhangende interventie-sets die daadwerkelijk kunnen worden opgeschaald. Ook de rol en professionalisering van ontwerpers zijn een belangrijk onderdeel van het onderzoek. Fiona Jongejans van social design bureau morgenmakers: “We willen meer inzicht krijgen in hoe wij als ontwerpers onze rol kunnen invullen binnen het complexe systeem van de ouderenzorg. Daarnaast levert het project nieuwe kennis en kennisproducten op waarmee ons werkveld hun ontwerpkracht kan vergroten.”

Empathische en creatieve professionals
Het project loopt van september 2025 tot december 2027. De opgedane kennis wordt ingebed in het onderwijs binnen Inholland, onder andere in de opleidingen Social Work en Creative Business, en draagt zo bij aan het opleiden van professionals die met een ontwerpende aanpak en empathie systeemvraagstukken durven aanpakken.

Samenwerken in de wijk 
De inzet van het Co-Design Canvas was onderdeel van de onderwijsmodule ‘Draagvlak creëren’, waarin vijftien klassen elk een Rotterdamse wijk adopteren. Per wijk ontvingen de studenten drie concrete uitdagingen van wijkmanagers, bijvoorbeeld op het gebied van leefbaarheid, participatie of sociale cohesie. In kleine teams gingen studenten vijf weken lang de wijk in om samen met bewoners en andere betrokkenen co-creatief oplossingsrichtingen te ontwerpen. 

De studententeams maakten wekelijks een snapshot van hun Co-Design Canvas. Hierin brachten ze hun inzichten, stakeholders en oplossingsrichtingen visueel in kaart. Dankzij de methodiek leerden studenten niet alleen hoe zij draagvlak creëren voor interventies, maar ook hoe zij met verschillende belanghebbenden samenwerken en ontwerpdenken toepassen in complexe maatschappelijke contexten. 

Aansluiten bij de praktijk
Het project kwam tot stand vanuit het Expertisenetwerk Systemisch Co-Design (ESC), dat vier hogescholen verbindt en een brug slaat tussen onderwijs, onderzoek en maatschappelijke praktijk. “Deze samenwerking is een mooi voorbeeld van hoe studenten van onze vier hogescholen profiteren van ons ESC-netwerk ” aldus Wina Smeenk

Co-Design Canvas als praatplaat 
“Bij de opleiding Bedrijfskunde willen we de veranderleiders van de toekomst opleiden,” zegt docent-onderzoeker aan Hogeschool Rotterdam Sybe Stuij, die samen met collega Hans Rood de studententeams begeleidde. “Door tijdens hun studie kennis te maken met het Co-Design Canvas, krijgen studenten een praktisch hulpmiddel in handen om nu en later tot breed gedragen oplossingen te komen. Het mooie is dat het canvas in de praktijk ook echt als een praatplaat werkt: zodra studenten het erbij pakken op locatie, ontstaat er meteen een gesprek. Iedereen die meekijkt, gaat spontaan meedenken. Dat maakt het niet alleen een ontwerptool, maar ook een uitnodiging tot dialoog.” 

Docenten ervaren Co-Design in train-the-trainer workshop 
Ter voorbereiding op deze vernieuwende manier van onderwijzen volgde het docententeam van Hogeschool Rotterdam begin april een interactieve train-the-trainer workshop, verzorgd door docent-onderzoeker bij het lectoraat Societal Impact Design Claudia Mayer. Tijdens deze sessie maakten de docenten zelf kennis met de uitgangspunten en werkvormen van co-design, zoals het voeren van korte rolspelinterviews rondom stakeholderbelangen. 

De workshop bood inzicht in de methodiek achter het Co-Design Canvas en inspireerde docenten tot nieuwe vormen van begeleiding, met ruimte voor speelsheid, reflectie en experiment.  

Aanpak met meerwaarde 
De Rotterdamse wijkmanagers en gemeente reageren enthousiast op deze nieuwe aanpak. Zij zien de meerwaarde van de co-designprojecten in hun wijken en willen deze vorm van samenwerking daarom voortzetten. 

Eerste ervaringen in de virtuele ruimte

Tijdens de eerste VR-onboarding sessie maakten studenten van Inholland en QUT in kleine internationale teams interactief kennis. Ze gebruikten hiervoor een immersieve VR-technologie: een virtuele omgeving die gebruikers via een VR-bril het gevoel geeft écht aanwezig en samen te zijn in een digitale wereld. Tijdens de tweede sessie werkten ze samen aan leeropdrachten vanuit de opleiding Creative Business in Den Haag. Hiervoor werd gebruikgemaakt van twee methoden:

• Het Co-Design Canvas van Wina Smeenk, lector Societal Impact Design aan Hogeschool Inholland.
• Playing personas, een methode die helpt om verschillende doelgroepen tastbaar te maken door middel van rollenspellen uit het Co-Design boek van Jeremy Kerr, associate professor Visual Communication, School of Design aan Queensland University of Technology.

Australische studenten reflecteerden tijdens de VR co-design sessies op de verschillende concepten die door Inholland-studenten waren ontwikkeld voor hun leeropdracht. Hiervoor werden avatars en de ‘playing personas’ ingezet. Dit maakte het mogelijk om vanuit een gevoel van belichaming constructieve feedback te geven ter verbetering van de concepten en prototypes. Tegelijkertijd wordt onderzocht hoe co-design in VR empathie en verbinding kan bevorderen door middel van immersie en embodiment.

Jeremy Kerr: “We onderzoeken hoe co-design op nieuwe manieren kan plaatsvinden met behulp van de nieuwste technologie. In plaats van alleen Zoom, Teams en virtuele whiteboards te gebruiken om samen te werken over landsgrenzen heen, kijken we naar belichaamd co-design in speciaal ontworpen virtuele ruimtes. Dit is een geheel nieuwe manier om creatieve samenwerking te ervaren.”

Hoe is het project ontstaan?

Dit project is voortgekomen uit een samenwerking tussen Inholland, QUT en het EdTech-team en is mogelijk dankzij de toegekende VIS-subsidie. Na een succesvolle pilot in juli 2024 werd deze subsidie toegekend, waarna het project werd doorontwikkeld en nu in de praktijk wordt getest met studenten.

Voor veel studenten is dit de eerste keer dat ze in een VR-omgeving samenwerken. Ze ervaren hoe het is om in een virtueel team te functioneren en ontwikkelen hiermee cross-culturele communicatievaardigheden, digitale geletterdheid en vakinhoudelijke kennis van co-designmethodes.

Projectleider Claudia Mayer, docent bij Creative Business en onderzoeker bij Societal Impact Design binnen Kenniscentrum ARC, benadrukt: "Deze immersieve manier van co-design geeft studenten een unieke leerervaring. Ze ontwikkelen niet alleen inhoudelijke en technische vaardigheden, maar leren ook samen te werken met mensen van over de hele wereld."

Vervolgstappen

Na de VR-sessies vond een feedbackbijeenkomst plaats om ervaringen en perspectieven uit te wisselen. De volgende stap is het schrijven van een artikel over deze vernieuwende manier van onderwijs en samenwerken, maar de voorlopige reacties zijn alvast positief.

Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, concludeert: "Met dit onderzoek doen we waardevolle inzichten op over hoe VR-ervaringen bij kunnen dragen aan co-design over landsgrenzen heen. We zagen dat studenten echt het gevoel hadden samen te werken. In de gebaren zagen we eerste signalen van empathie, bijvoorbeeld toen een Australische avatar van een twaalf jaar oud meisje werd gerustgesteld door de Nederlandse student met een aai over haar bol. Bovendien leren we over de integratie van VR-technologie in onderwijs en onderzoek."

Press here for English

Tijdige hulp
Mantelzorg bij dementie wordt vaak geassocieerd met partners, maar kinderen spelen eveneens een cruciale rol. Zij combineren hun zorgtaken meestal met werk en een gezin, waardoor zij een groot risico lopen op stress en burn-out. Ondanks een breed aanbod aan praktische ondersteuning, vinden veel mantelzorgers deze hulp niet op tijd. Gecombineerd met de vaak beperkte focus van professionele zorgverleners op de dementie, leidt dit tot een verminderde kwaliteit van leven van de ouder(s).

“Veel kinderen van ouders met dementie wachten te lang met het zoeken van hulp. Ze ‘kijken het nog even aan’, tot het punt waarop de zorglast hen te veel wordt,” zegt Hilma van Slooten, oprichter van Regie op Dementie, en projectleider van dit onderzoek. “Met dit onderzoek willen we hen helpen om tijdig ondersteuning te vinden.”

Aanpak: Empathisch Co-Design
Het onderzoek wordt uitgevoerd door lector Wina Smeenk en haar team van het lectoraat Societal Impact Design dat deel uitmaakt van Kenniscentrum ARC. De onderzoekers werken met de methode Empathisch Co-Design, waarbij mantelzorgers actief betrokken worden in het ontwerpproces. Wina Smeenk: “Door een ontwerpende aanpak te gebruiken met de mensen om wie het gaat, zorgen we ervoor dat de uitkomsten aansluiten bij de context. Zo weten we zeker dat ze een positieve impact hebben in de praktijk.”
 

Impact op mantelzorg en onderwijs
Dit onderzoek heeft niet alleen impact op mantelzorgers, maar ook op het onderwijs bij Inholland: studenten Social Work zijn betrokken bij het onderzoek, waardoor zij een diepgaand inzicht krijgen in de uitdagingen van mantelzorg. De opgedane kennis kan direct worden toegepast in de praktijk.

Meer informatie over het onderzoek en hoe mantelzorgers kunnen deelnemen is te vinden op www.regieopdementie.nl/codesignonderzoek. Hier worden ook tussentijdse inzichten gedeeld.

Press here for English

Maandag 20 januari bracht Regieorgaan SIA samen met relaties een werkbezoek aan Hogeschool Inholland. In de Amsterdamse Sluisbuurt presenteerde Inholland zichzelf met lectoren en docent-onderzoekers aan de delegatie. “Wat een prachtige en boeiende middag”, sloot SIA-bestuurslid Elies Lemkes-Straver het werkbezoek af. “Dit is de basis voor innovatie op allerlei gebieden, want hier zijn alle disciplines aan boord. Complimenten voor alle presentaties. Dit is een mooie doorsnede van alles op het gebied van onderzoek.”  

Regieorgaan SIA, subsidieverstrekker voor onderzoek, organiseert werkbezoeken waarbij ze hun relaties meenemen naar hogescholen. Doel hiervan is om de genodigden uitgebreider kennis te laten maken met praktijkgericht onderzoek zodat zij een beter beeld krijgen van de meerwaarde ervan en van de positie in het kennisveld. “Ook wij leren hiervan”, aldus Marije Deutekom die namens het College van Bestuur van Inholland aanwezig was. De relaties die mee waren zijn werkzaam bij KNAW, TNO, NWO, het ministerie van Economische Zaken, het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Jonge Akademie: een platform van bevlogen jonge academici.  

Het bezoek begon met een informatiemarkt waar diverse Inholland-onderzoekers hun projecten en resultaten daarvan tentoonstelden. De breedte van het Inholland-onderzoek werd hier zichtbaar met bijdragen op het gebied van robotica in de agrarische sector, de voedselketen, gelijke stagekansen, risicomanagement in de agrarische sector, technologie in het speciaal onderwijs en innovaties in de oncologische zorg.  

Bijdragen vanuit meerdere disciplines 
Marije Deutekom hield een presentatie over praktijkgericht onderzoek bij Inholland en de bijdrage die we daarmee leveren aan de maatschappij in de transitie naar een duurzame en veerkrachtige samenleving. “Wat we doen is belangrijk, maar minstens zo belangrijk is hoe we het doen. We bundelen bijvoorbeeld inhoudelijke expertises en sleuteltechnologieën en -methodologieën, zodat we vanuit meerdere disciplines een bijdrage kunnen leveren aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken.” Hoe we dat precies doen, vertelden achtereenvolgens lector Jasmijn Holla, docent-onderzoeker en Inholland onderzoeker van het jaar 2024 Jasmijn Ruijgrok en lector Wina Smeenk. 
 

Direct verbonden met het onderwijs 
Jasmijn Holla, lector Kracht van Sport en Bewegen, liet de bezoekers zien hoe haar onderzoek op verschillende plekken doorwerking heeft op zowel onderwijs als de beroepspraktijk. “Met ons onderzoek willen we relevante kennis opleveren en bijdragen aan het meer in beweging komen. De afgelopen jaren hebben we daarmee diverse concrete oplossingen kunnen realiseren.” Ze noemde Wheels als voorbeeld, een onderzoek naar een mobiele leefstijlapp om rolstoelgebruikers met een dwarslaesie of beenamputatie te helpen bij een actieve leefstijl, gezonde voeding en een gezonde balans tussen inspanning en ontspanning. De docent-onderzoekers van het lectoraat werken bij de opleidingen Sportkunde en Social Work: “Zo kunnen we kennis vanuit ons onderzoek terugbrengen naar het onderwijs.”  

Van labschaal naar wat toepasbaar is 
Jasmijn Ruijgrok is onderzoeker bij het lectoraat Slimme Materialen voor de Energietransitie én docent bij de opleiding Chemie. Via een Professional Doctorate (PD) traject werkt Jasmijn mee aan de energietransitie. Een PD is een nieuwe vorm van praktijkgericht promotieonderzoek waarvoor je kandidaat kunt zijn na een hbo-master. “Mijn onderzoek richt zich op chemische recycling van complexe materialen, zoals die van windturbines en waterstoftanks. Deze hoogwaardige materialen worden nu vaak verbrand of gestort, terwijl je ze met chemische methoden om kunt zetten tot herbruikbare bouwstenen.”  

Hoe gaan we van labschaal naar wat toepasbaar is in de industrie? Dat is volgens Jasmijn waar wij als hogeschool met praktijkgericht onderzoek voor staan. “Ik wil niet alleen in wetenschappelijke publicaties staan, maar juist ook zorgen voor publicaties in toegankelijke media, zodat mensen ook echt begrijpen wat we doen.” 

Vertalen van kennis naar de praktijk 
Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, gaf uitleg over het door haar ontwikkelde Co-design Canvas. Deze verander- en ontwerptool helpt mensen die gezamenlijk werken aan complexe maatschappelijke vraagstukken om tot een heldere aanpak en evaluatie te komen. Het Co-design Canvas draagt daarmee bij aan het aanpakken en versnellen van transities. “Ik doe praktijkgericht ontwerponderzoek”, vertelde Wina. “Met het canvas gaat het om de aanpak, de weg ernaartoe, niet specifiek om de inhoud. Ik wil altijd dat het zowel op theoretisch niveau wordt begrepen als in de praktijk. Vertalen van kennis naar praktijk vind ik heel belangrijk. Dus dat mensen het ook echt kunnen gebruiken.”Wina heeft nog iets dat ze wil meegeven aan de aanwezigen van NWO: “Ontwerponderzoek is belangrijk. Helaas wordt het belang van dit soort onderzoek nog niet door iedereen begrepen.” 

Fundamenteel en praktijkgericht onderzoek kunnen elkaar versterken 
Hilde Verbeek (Universiteit Maastricht) en Lotte Krabbenborg (Radboud Universiteit) van de Jonge Akademie verzorgden de introductie van het eindgesprek. Ze deelden inzichten uit het project Collectieve kennisontwikkeling: welke obstakels en kansen zien onderzoekers en partners bij het opzetten en uitvoeren van transdisciplinair onderzoek? Dit vormde een opmaat voor een gesprek tussen de aanwezigen over hoe de verschillende partijen in het onderzoeks- en kennisveld samen de kennisinfrastructuur kunnen versterken. 

De aanwezigen blikten gezamenlijk terug op het werkbezoek en ontdekten dat een aantal dingen wel nieuw voor ze waren. Zo gaf een onderzoeker van de Jonge Akademie aan dat ze het mooi vond dat Jasmijn Holla naast haar kortere onderzoeksprojecten werkt met drie langlopende onderzoekslijnen. Dat neemt ze mee naar haar eigen werk.Hilde Verbeek merkte op dat de synergie tussen onderwijs en onderzoek bij Inholland zo normaal is. “Heel mooi die verankering.” 

De bezoekers waren onder de indruk van de directe en concrete impact van de onderzoeken op de samenleving die in co-creatie met de beroepspraktijk en de doelgroep wordt gemaakt. Het uitgangspunt ‘excellentie als voorwaarde, impact als doel’ sloeg duidelijk aan. Ook was de gezamenlijke conclusie dat fundamenteel onderzoek en praktijkgericht onderzoek elkaar kunnen versterken. “We moeten niet alleen van elkaar leren, maar ook samenwerken”, werd gezegd. 

Bestuurslid Elies Lemkes-Straver van SIA sloot de dag af: “De hogescholen zijn de proeftuinen van hun regio, bijvoorbeeld samen met het mkb. Hier kunnen ook de universiteiten nog meer op aanhaken.” 

Gerry Kouwenhoven, associate lector Investeren in circulaire land- en tuinbouw, is de honderdste gebruiker van Research Drive van Inholland. “Toen ik hoorde dat ik de honderdste gebruiker was, dacht ik meteen: 'Al zoveel?' Dat laat wel zien hoe snel het gaat!”

Research Drive, ontwikkeld door SURF, is een cloudgebaseerde dataopslagdienst speciaal voor onderzoekers. “Het helpt ons niet alleen om data veilig op te slaan, maar ook om die makkelijk te delen met collega’s van andere hogescholen. Voor Living Lab Duurzame Bedrijfsovername is dat essentieel, want dit is een omvangrijk project waarin verschillende partijen gegevens verzamelen.”

Research Drive: efficiënt samenwerken en veilig data delen
Gerry benadrukt hoe Research Drive bijdraagt aan efficiënte samenwerking en gegevensbeveiliging. “Zeker bij gevoelige data is het een uitkomst.” In Research Drive kunnen onderzoekers eenvoudig samenwerken met andere onderzoekers en partners, en de ruwe data veilig opslaan, waardoor de kwaliteit van het onderzoek verbetert.

Ruimte voor verbetering
Hoewel Gerry zeer tevreden is over het gebruik van Research Drive, ziet ze ook ruimte voor verbetering: “Het zou fijn zijn als de interface iets gebruiksvriendelijker werd gemaakt, vooral voor nieuwe gebruikers. Het is een krachtig hulpmiddel, maar kan soms wat overweldigend zijn.” Ze geeft aan dat een intuïtievere structuur en ondersteuning bij het eerste gebruik het proces verder zouden kunnen optimaliseren.

Onderzoekproject Bedrijfsovername in Balans
Gerry is projectleider van het onderzoek Bedrijfsovername in Balans, de derde fase van Living Lab Duurzame Bedrijfsovername. Dit vierjarige project richt zich op duurzame bedrijfsovernames in de agrarische sector en verbindt financiële, juridische, sociale, emotionele en omgevingsfactoren. “Het onderzoek sluit aan op twee eerdere bedrijfsovernameprojecten”, zegt Gerry. “Deze keer is de vraagstelling breder en het project complexer, onder andere door de samenwerking met zeven hogescholen en een groot consortium van bedrijven en organisaties. Dat maakt het uitdagend, maar ook ontzettend waardevol.”

De samenwerking tussen de verschillende disciplines is essentieel voor het succes: “We werken vanuit drie onderwijsdomeinen van Inholland: Agri, Food & Life Sciences, Business, Finance & Law en Creative Business. Dat biedt een heel nieuwe invalshoek. Met methoden zoals Social Impact Design en het gebruik van cultural probes leren we ook als onderzoekers deze creatieve onderzoekstechnieken.”

Innovatieve aanpak
Wat het onderzoek Bedrijfsovername in Balans bijzonder maakt, is de vernieuwende aanpak. “Met de inbreng en expertise van lector Wina Smeenk kunnen we Social Impact Design toepassen. Voor veel onderzoekers is dit een nieuwe aanpak, waar we vooral voor hebben gekozen om de verbinding te maken. Zoals Einstein al zei: blijf je hetzelfde doen, dan krijg je dezelfde resultaten. Dus we hebben nu een frisse benadering gekozen.” Gerry is enthousiast over de resultaten tot nu toe en ziet veel potentieel: “We leren voortdurend en ik ben er zeker van dat we met deze aanpak echte impact gaan maken.”

Tijdens het vierjarige traject communiceren de onderzoekers tussentijdse resultaten. “Het zou zonde zijn om pas na vier jaar iets te laten zien, terwijl er nu al zoveel gebeurt,” legt Gerry uit. Recente inzichten zijn al gepresenteerd tijdens een groot congres in Spanje, en producten en bevindingen worden direct in de praktijk getest.

‘Gebruik ook Research Drive’
Gerry moedigt andere onderzoekers aan om Research Drive te gebruiken. Niet alleen omdat het moet, maar vooral om zorgvuldig om te gaan met data: “De ondersteuning vanuit Inholland is geweldig, zowel technisch als qua samenwerking. Het is echt een tool die meer bekendheid zou moeten krijgen binnen de hogeschool.”

In 2030 is de sportinfrastructuur voor iedereen toegankelijk en gelijkwaardig, en is sport en bewegen voor mensen met een beperking net zo vanzelfsprekend als voor mensen zonder beperking. Fonds Gehandicaptensport, het Amsterdam Institute of Sport Science (AISS), waar Hogeschool Inholland onderdeel van uitmaakt, en De Haagse Hogeschool (HHS) slaan hebben dit voorjaar de handen ineen geslagen om deze gezamenlijke ambitie waar te maken.

Hogeschool Inholland neemt deel aan deze samenwerking met twee van haar lectoraten. Het lectoraat Kracht van Sport en Bewegen van Jasmijn Holla brengt vanuit AISS een docent-onderzoeker in die de rol van coördinator binnen de samenwerking vervult. Daarnaast zijn studenten van de opleiding Sportkunde betrokken bij afstudeeropdrachten en studentenprojecten. Ook lector Societal Impact Design Wina Smeenk is betrokken: “Wij ondersteunen en onderzoeken hoe de verwachtingen en samenwerking van de verschillende partijen/stakeholders transparanter en effectiever kan verlopen. Dit doen we door het inzetten van co-design methoden om zo samen maatschappelijke impact te maken samen.”

 Beweging moet toegankelijk, aantrekkelijk én uitdagend zijn
Mensen met een beperking sporten en bewegen minder dan mensen zonder beperking omdat zij meer belemmeringen ervaren bij het (gaan) sporten en bewegen. Fonds Gehandicaptensport stelt dat sport en bewegen voor mensen met een beperking niet alleen toegankelijk, maar ook aantrekkelijk en uitdagend moet zijn. Om dit te verwezenlijken gaat Fonds Gehandicaptensport de komende twee jaar de samenwerking aan met het lectoraat TIBS (Technologie voor Inclusief Bewegen en Sport) van De HHS en AISS (daarin vertegenwoordigde kennispartners Hogeschool van Amsterdam, Vrije Universiteit, Amsterdam UMC en Hogeschool Inholland).

Fonds Gehandicaptensport brengt via het platform Uniek Sporten de barrières en behoeften van de doelgroep in kaart en biedt oplossingen die belemmeringen en barrières voor mensen met een beperking wegnemen. Binnen de samenwerking met Fonds Gehandicaptensport zet het lectoraat TIBS van De HHS zich in voor het ontwikkelen, testen en implementeren van technologische en sociale innovaties en hulpmiddelen. AISS brengt hun kennis over de bevordering van gezondheid en welzijn van mensen met een beperking in door de inzet van experts, ervaringsdeskundigen en studenten vanuit de programmalijnen Vitaal Bewegen en Aangepast Sporten en Bewegen.

Binnen deze samenwerking ligt de nadruk op het toevoegen van kennis, kunde en innovatie door het inzetten van onderzoeksactiviteiten, studentenprojecten en wetenschappelijke ondersteuning. Het doel van het project is om meer bekendheid te geven aan sport- en beweegmogelijkheden voor mensen met een beperking. Daarnaast heeft de samenwerking tot doel de toeleiding, begeleiding en randvoorwaarden naar sport en bewegen te verbeteren, inclusie in sport te bevorderen en meer bekendheid te geven aan sport- en beweegmogelijkheden voor mensen met een beperking.

In een tijd waarin we vele aspecten van ons leven digitaal beleven – van school tot werk, van vriendschappen tot liefdesrelaties, en zelfs boodschappen doen – is het belangrijk om oog te hebben voor onze digitale rechten. Digitale mensenrechten betreffen meer dan de vaak genoemde (en belangrijke) privacy en cybersecurity, maar omvatten ook zaken als menselijke waardigheid en rechtvaardigheid in online gedrag. Er is behoefte aan een bredere kijk op onze digitale ervaring, waarin zorg wordt gedragen voor een gezonde en rechtvaardige digitale leefwereld voor iedereen.

Gelukkig worden digitale rechten steeds belangrijker op de agenda van beleidsmakers, en zien we zowel nationaal als internationaal, de discussie over digitale rechten vaker gevoerd worden. Digital Rights House Amsterdam (DRH) maakt zich hard voor de inmenging van burgers in deze gesprekken. Samen met hen kwamen we tot de conclusie dat één belangrijke groep echter vaak ontbreekt in deze gesprekken, terwijl veel beleidsvoorstellen wel over hun gaan: jongeren.
 

Digitale rechten in de leefwereld van jongeren
Voor de huidige generatie jongeren (12-18 jaar) is het internet niet meer weg te denken uit hun dagelijks leven. Van huiswerk via Google Classroom tot online pesten via social media, jongeren ervaren vele aspecten van het leven in een digitaal gemedieerde vorm. Echter, vaak wordt er óver jongeren gesproken, in plaats van mét hen, als het gaat om de digitale leefwereld. Bovendien zijn digitale rechten een abstract onderwerp, wat het ingewikkeld maakt dit gesprek te voeren. Daarom heeft het lectoraat Societal Impact Design in samenwerking met DRH een co-creatief kwartetspel ontwikkeld, een tastbare gesprekstool om online ervaringen en digitale rechten te bespreken met jongeren. Op basis van eerder onderzoek van DRH met burgers in Amsterdam, kwam de vraag naar voren om te verkennen wat een ‘gezonde online leefomgeving’ betekent voor jongeren. Maar hoe dit gesprek te voeren met jongeren? Onze onderzoeksvraag was dan ook tweeledig: Wat betekent een gezonde online leefomgeving voor jongeren (a), en kunnen we een betekenisvol gesprek hierover vormgeven (b)?
 

Ontwerpend onderzoek
Om deze vragen te beantwoorden, zijn we aan de slag gegaan met ontwerpend onderzoek. Dit omdat we zowel een onderzoeksvraag hebben (a), als een ontwerpvraag (b). In dit geval was het onderzoeksdoel om meer te leren over de overwegingen van jongeren wat betreft gezond en ongezond gebruik van de digitale leefwereld. Het ontwerpdoel was het ontwerpen van een gesprekstool om de gesprekken met jongeren over digitale rechten aan te wakkeren. In designtermen is dit ook bekend als een boundary object of convivial tool, en komt neer op een tastbare methode om een gesprek vorm te geven. Ontwerpend onderzoek is leren door te doen: Aan de hand van opeenvolgende iteraties leren we meer over de onderzoeksvraag, en komen we steeds verder in het ontwerpproces van de gesprekstool. Het proces van ontwerpend onderzoek bevat een snelle en terugkerende afwisseling tussen actie (ontwerpen) en reflectie (onderzoeken), waarbij onderzoeken en ontwerpen in één proces verweven zijn. Het zorgt ervoor dat op een hands-on manier inzichten rondom een vraagstuk worden opgehaald en actief meegenomen worden in vervolgstappen van het onderzoek en ontwerp.
 

Het Digitale Rechten Kwartet
Om erachter te komen wat de ideeën en zorgen van jongeren zijn rondom (on)gezond digitaal gebruik, hebben we gekozen voor een co-creatief proces en kwartetspel als gesprekstool. Dit omdat een kwartet spel een bekend, toegankelijk en speels karakter heeft. Iedereen is bekend met het spel waarin je 4 kaarten van één thema moet verzamelen. Doordat een kwartetspel bestaat uit thema’s met daarin weer 4 items, biedt het de mogelijkheid om diverse thema’s te verkennen en te verdiepen. Het spel-karakter biedt een laagdrempelige manier om over de abstracte thematiek, zoals digitale rechten zijn,  te praten. Het Digitale Rechten Kwartet heeft een co-creatieve component gekregen vergeleken met het originele spel. In plaats van dat alle kaarten al zijn ingevuld, is het aan de jongeren zelf om de spelkaarten samen te ontwerpen. In het ontwerpen van de kaarten krijgen jongeren de kans om zich inhoudelijk en creatief te uiten en samen te overleggen. Zo biedt het Digitale Rechten Kwartet een gesprekstool (met invul formats), dat uiteindelijk weer een nieuw gesprekstool oplevert: een volledig gecocreeërd, speelbaar kwartetspel.

De co-creatie sessies beginnen met een algemene brainstorm, waarin jongeren vrij kunnen delen en sparren waar zij aan denken bij ‘gezond digitaal’. Vervolgens verdiepen we deze brainstorm middels de themakaarten. Dit doen zij aan de hand van het centrale onderwerp '(on)gezond digitaal' met behulp van 9 themakaartjes (zoals 'schermtijd', 'filterbubbels' en 'omgaan met elkaar') die zijn opgesteld op basis van eerder onderzoek uitgevoerd door Digital Rights House Amsterdam. Onder begeleiding van een facilitator, in groepjes van 3 à 4 personen, kiezen de jongeren vervolgens voor één themakaart uit op basis van hun interesse, waarvoor ze een kwartet bedenken met 2 gezonde kaarten, en 2 ongezonde kaarten. Tot slot eindigen we met een plenaire bespreking waarin elk groepje zijn kwartet presenteert, en delen we een reflectie op wat we hebben gedaan en geleerd.

De eerste bevindingen
We hebben de twee eerste iteraties inmiddels uitgevoerd – in sessie 1 deden drie jongeren mee van HAVO 5, en in sessie 2 deden 12 jongeren mee van VMBO 3. Tijdens de eerste co-creatie sessies bleken de associaties van de jongeren met 'ongezond digitaal' dominant, zowel tijdens de brainstorm als tijdens het maken van het kwartet. Het vergde enige input vanuit de facilitatoren om ook enkele positieve of gezonde aspecten te verkennen, door bijvoorbeeld door te vragen of voorzetjes te geven over mogelijke positieve aspecten, zoals het gebruik van Google om snel iets op te zoeken, of te videobellen met je oma vanaf je vakantie. De meest genoemde associaties met 'ongezond digitaal' waren gelinkt aan 1) de verslavende, afleidende werking van een telefoon en 2) de uiterlijk-gerelateerde aspecten van sociale media. Dit laatste thema werd weerspiegeld in de kaarten die de deelnemers van sessie 1 maakten voor het kwartetspel rondom het thema ‘filterbubbels’.

Allereerst valt op dat de jongeren het thema ‘filterbubbels’ anders interpreteerden dan de onderzoekers op doelden. Waar wij als onderzoekers doelden op informatiebubbels als gevolg van algoritmes, dachten de jongeren juist aan schoonheidsfilters in social media apps. Een goede eerste les voor ons als onderzoeksteam om beter op onze taal  te letten en deze aan te passen aan de leefwereld van jongeren in de volgende sessies. En een mooi voorbeeld van ontwerpend onderzoek.

Terug naar de kaarten. De onderstaande twee 'ongezond digitaal' kaarten met het thema 'filterbubbels', waarbij de nadruk ligt op de onrealistische schoonheidsidealen die door filters worden gecreëerd, wijzen op bewustzijn over beelden die op sociale media worden gedeeld. Bij het thema ‘gezond digitaal’ werd het creatieve aspect van filterbubbels belicht, al bleek het lastig om tot een ‘gezond’ voorbeeld van filterbubbels te komen. In het algemeen zette het maken van de kwartet-set een gesprek op gang over deze ongezonde en onrealistische aspecten van 'filterbubbels', waarvan de deelnemers aangaven dat ze dit nog niet eerder hadden gevoerd. Bovendien bood de co-creatieve en open setting ruimte om dieper in te gaan op gevoelige onderwerpen rondom digitale ervaringen, zoals gevoelige onderwerpen als sexting en het verspreiden van naaktfoto's. Het kwartet fungeerde als een gespreksstarter voor deze onderwerpen, die anders wellicht niet (zo gemakkelijk) ter sprake waren gekomen.

Vooruitblik
De eerste co-creatie sessies van het Digitale Rechten Kwartet waren veelbelovend – het kwartet opent ruimte voor een gesprek over zowel de positieve als negatieve ervaringen met internet, en biedt zo een kijkje in de digitale leefwereld van jongeren. Als onderzoekstool werkt het goed, door de speelse en creatieve vorm komen jongeren op een eenvoudige manier in gesprek over abstracte onderwerpen. Als onderzoekers hebben we bovendien gemerkt dat niet alleen het ontwerpen van het kwartet zelf, maar vooral ook het gesprek dat tijdens of zelfs daarna volgt, waardevol is. Het kwartet functioneert als een boundary object om een dieper gesprek te kunnen voeren, waar de jongeren zelf aangaven ook behoefte aan te hebben. Het kwartet kan een mooie kans voor scholen en ander instanties zijn om de online leefwereld op een laagdrempelige doch inhoudelijke manier met jongeren te bespreken.

De eerste observaties roepen ook vervolgvragen op. Waarom komen ongezonde aspecten makkelijker naar boven in het gesprek, dan de gezonde aspecten? Wat voor invloed heeft de groepssamenstelling qua gender op het gesprek? Kwetsbare thema’s als schoonheidsidealen en sexting hebben een sterke gender component, hoe zorgen we dat deze thema’s op een veilige manier kunnen worden verkend?   Deze vragen zullen worden meegenomen in volgende iteraties van het kwartet en de verdere ontwikkeling het onderzoek.  

Bovenal laat de sessie zien dat door jongeren te betrekken bij de discussie over digitale rechten en het maken van het Digitale Rechten Kwartet, er een platform wordt gecreëerd voor gesprek, reflectie en bewustwording.

Claudia Mayer, onderzoeker bij het lectoraat Societal Impact Design, heeft haar eerste paper ‘Teaching the Co-Design Canvas in Living Labs’ gepubliceerd. Het is gepubliceerd in de DRS Digital Library als onderdeel van de 7e Internationale Conferentie voor Design Education Researchers, Learn X Design 2023.

Centraal in deze studie staat het Co-Design Canvas, geïntroduceerd als een cruciaal instrument voor het bevorderen van een open dialoog tussen diverse stakeholders. 

Dit stimuleert samenwerking door effectief teamwork en empathische vorming. De paper sluit af met het presenteren van een, voorlopig, laatste workshopvorm bestaande uit opdrachten die de introductie van het Canvas en daarmee co-design ondersteunt bij ontwerpers die nog nieuw zijn in social design. Dit programma bereidt studenten en coaches beter voor op multistakeholder uitdagingen binnen living labs.

Als je meer wilt lezen over dit onderwerp, kun je de publicatie van Wina Smeenk ook lezen. Dit is een artikel over het co-design canvas, onder de titel: “Bridging the research-practice gap: understanding the knowledge exchange between design research and social design practices.”

Ondernemers spelen een belangrijke rol in een veerkrachtige en duurzame samenleving, maar de tijd van enkel winst en groei is voorbij. Gerry Kouwenhoven, associate lector Investeren in circulaire land- en tuinbouw bij Hogeschool Inholland, roept ondernemers op om sociale en ecologische waarden net zo serieus te nemen als het verdienen van een goede boterham. Maar hoe doe je dat als geld wel je eerste grote uitdaging is? “Er wordt nog niet betaald voor producten die wel voldoen aan de nieuwe economie. Dan is het heel ingewikkeld om die innovatie voor elkaar te krijgen.” 

 “Wat mij betreft sta je daar als ondernemer niet alleen voor”, zegt Wina Smeenk, lector Societal Impact Design. “Ondernemers denken vaak dat ze het zelf moeten oplossen. Denk in termen van samenwerking: met wie moet ik samenwerken om dit te realiseren? Wat is mijn kracht en wat is de kracht van de ander?"

Benieuwd naar de visie van Gerry en Wina over het ondernemen voor de toekomst? Luister naar de nieuwe aflevering van onze podcastserie Onderzoekers over de Toekomst.

Wat kan ontwerpend onderzoek bijdragen aan maatschappelijke vraagstukken? Dit was de kernvraag van de Creatieve Krachtsessie van 11 april. 

Ontwerpers worden momenteel te weinig betrokken bij grote maatschappelijke vraagstukken als inclusiviteit, digitalisering en klimaatverandering. En dat terwijl inzet van een ontwerpende aanpak, inclusief een testfase, bij maatschappelijke vraagstukken grote potentie heeft. In deze openbare kennissessie werd de bijdrage verkend die ontwerpers kunnen leveren als zij samenwerken met overheden en publieke instellingen.

Essentieel is daarbij samenwerking van de verschillende stakeholders – ontwerpers én opdrachtgevers, beleidsmakers en burgers, waaronder nadrukkelijk ook niches en minder zichtbare minderheidsgroepen, zoals de natuur. Wina Smeenk, lector Societal Impact Design van Hogeschool Inholland, was ook aanwezig als lid van het panel. Zij vertelde: 

Lees het volledige verslag van CoECI. De volgende Creatieve Krachtsessie staat gepland op 11 juni. Het onderwerp zal zijn: “Immersive experiences beyond the glasses.”

Een Pak’m erbij(sluiter), bierviltjes, een deel van de vierdejaars studenten van de opleiding Leisure & Events Management (LM) is druk bezig met ontwerpen van concepten voor het project over de impact van synthetische drugs: ‘Pilletje hier, pilletje daar’. Het is een langdurig project in opdracht van OMSpaces van het Openbaar Ministerie (OM), waarin Inholland al meerdere keren aan heeft deelgenomen.  

Juist omdat drugs dicht bij de belevingswereld van jongeren staat, wil het OM met dit project hen en andere jongeren op een positieve manier inzicht geven in de wereld van synthetische drugs. Het doel is vooral bewustwording. Om te weten wat het bewustwordingseffect is bij de studenten doet docent-onderzoeker Eva James, verbonden aan het lectoraat Societal Impact Design, onderzoek aan de hand van het Empathie Kompas van lector Wina Smeenk. 

Empathie visualiseren
Zeker vier op de tien jongeren gebruiken XTC, blijkt uit het Grote Uitgaansonderzoek van Trimbos uit 2020. Machteld van Barchjansen van OMspaces vermoedt dat in werkelijkheid veel meer jongeren synthetische drugs gebruiken. Ze is dan ook blij dat meerdere hogescholen meedoen aan het project ‘Pilletje hier, pilletje daar’. “De afgelopen twee jaar hebben veel studenten aan het project meegewerkt en er zijn mooie resultaten geboekt.” Het Empathie Kompas liet daarbij op een concrete en visuele manier zien wat de groei is in het empathisch vermogen van studenten die aan het project meededen. Aan de hand daarvan is met vormgevers en mensen uit de verslavingszorg gekeken naar hoe je empathie het beste kunt plotten. Nu ‘meet’ Eva de empathie van de vierdejaars LM-studenten die aan het project meedoen.  

Weten waar je staat 
“Wil je een goed concept kunnen ontwerpen, dan moet je weten waar je staat”, legt Eva uit. “Wat is je uitgangspunt, je positie, je ervaring?” Dat brengt zij in kaart met het Empathisch Kompas. Eerder al bij Inholland en andere hogescholen die ook deelnemen aan het project ‘Pilletje hier, Pilletje daar’ en nu weer opnieuw binnen Inholland. “Voor dit onderzoek kregen studenten van Inholland voor de start van hun project vragen als: Waarom doe je mee met dit project? Heb je persoonlijke ervaringen met drugs? Wat vind je van drugsgebruik? En heb je het er wel eens over met anderen? Hun antwoorden hebben we op het Kompas gezet en als een vlek in beeld gebracht. Eind januari presenteren de studenten hun belevenisconcept aan het OM en daarna stel ik weer dezelfde vragen. Die uitkomsten plotten we ook als een vlek op het kompas. Op die manier kunnen we zien of studenten zijn gegroeid in hun begrip en empathie.”

Ver-van-mijn-bed-show 
Vierdejaarsstudent Marit van Ingen werkt met vier anderen aan zo’n belevenisconcept en merkte dat alleen al het beantwoorden van de vragen die Eva stelde leidde tot een ander gesprek. “Het is een emotioneel onderwerp. Zelf heb ik gelukkig positieve ervaringen met drugs, maar er waren ook studenten die geen leuke verhalen hadden. Het maakte wel iets los en het was fijn om er onderling over te praten.” Dit is volgens Machteld van Barchjansen van OMspaces hard nodig. “Synthetische drugs zijn supergoedkoop, supertoegankelijk en het gebruik ervan is vaak normaal, maar veel jongeren hebben geen idee wat ze slikken.” Ook weten ze volgens Machteld weinig over de liquidaties, milieuvervuiling, en gezondheidsproblemen die de drugs veroorzaken. “Het is voor de meeste jongeren een ver-van-mijn-bed-show. Wij hopen met het project studenten bewuster te maken en ze te laten zien wat er speelt rondom drugs zonder te moraliseren. Zij zijn zelf de doelgroep en kunnen daarom met aansprekende concepten komen om andere jongeren ook bewuster te maken.” 

Blik naar buiten en naar binnen
De studenten voeren tijdens dit project gesprekken met verschillende mensen uit de praktijk, zoals politieagenten, opsporingsambtenaren en de officier van justitie. “Deze gesprekken richten zich vooral op de beleving en kennis van anderen. Dat zit aan de rechterkant van het Empathie Kompas. Terwijl bij de start van het project we vooral persoonlijke ervaringen van de studenten horen, oftewel de linkerkant van het kompas”, vertelt Eva. “Maar hoe drugsgebruik wordt beleefd is individueel. Sommigen raakt het enorm, anderen minder.”  

Nieuw perspectief op drugs 
Bij Marit hebben gesprekken met mensen uit de praktijk haar perspectief op drugs wel veranderd. “Veel dingen rondom drugs wist ik al wel, maar dat er bijvoorbeeld zoveel geld in omgaat en dat onze economie erop draait, vind ik echt bizar. En wat ik ook niet wist is dat mensen die drugs produceren en verhandelen vaak hun illegaal verkregen vermogen investeren in panden om de productie voort te zetten. Dit resulteert in ongelijke kansen voor startende jongeren die een woning willen huren of kopen. Het gaat niet alleen om drugsgebruik, het heeft ook maatschappelijke gevolgen voor ons allemaal.” 

Meer begrip 
Kim Beaumont is docent-coördinator Cultural Experiences bij LM. Zij begrijpt wel dat dit een populair project is om aan deel te nemen. “De studenten zijn nieuwsgierig naar het project. Niet alleen vanwege het onderwerp, maar ook vanwege de betrokken stakeholders zoals OMspaces, de officier van justitie en de politie.” De studenten werken aan de hand van de ontwerpgerichte methode, legt Kim uit. “Stap voor stap gaan ze op zoek naar een oplossing om jongeren bewuster te maken voor de wereld die schuilgaat achter synthetische drugs. Ze onderzoeken, gaan naar de tekentafel, testen en komen weer terug bij de tekentafel. Ze krijgen steeds nieuwe inzichten, ervaringen en informatie waardoor ze hun aannames moeten weerleggen.”  

Tastbaar maken van groeiend bewustzijn 
“Dit is precies de ontwikkeling in bewustzijn die  je door middel van het  Empathie Kompas ook tastbaar kan maken,” vult Eva aan. “We zien de jongeren echt door het Kompas bewegen.” Het Empathie Kompas is nog in ontwikkeling, maar Eva is al enorm enthousiast. “Het is heel waardevol. We zagen al in een eerder onderzoek met het Empathie Kompas dat studenten meer de nuance zoeken en meer begrip hebben voor een vraagstuk en voor betrokkenen.” Ook Machteld is blij met het Kompas. “Resultaten van een project over bewustwording inzichtelijk maken is heel ingewikkeld, maar het Empathie Kompas geeft een kwalitatief beeld van wat het oplevert.”

Onderling het gesprek aangaan 
Marit werkt met haar groep aan een Pak’m erbij(sluiter), een woordgrapje dat komt van ‘even bijpakken’. “Het heeft wat weg van een brochure met veel informatie, maar net als een bijsluiter is het heel klein op te vouwen”, legt ze uit. “We hebben allemaal informatie in hokjes gezet, zoals over milieuvervuiling, maar ook dat je niet te veel water moet drinken. Zelf vind ik het hokje met ‘most likely to’ het leukst. Daarin staan vragen als: wie zou het eerst met z’n ouders praten over drugs? We willen dus zowel informatie geven alsmede dat jongeren onderling het gesprek aangaan.” Inmiddels is de Pak’m erbij(sluiter) getest en bijna klaar. “We zijn nu nog aan het bedenken hoe we er iets blijvends van kunnen maken. Bijvoorbeeld door de Pak’m erbij(sluiter) in een essentials kit te stoppen met vitaminepillen en kauwgom.”  

 Iedereen zou dit moeten doen 
Bij een festival waar Marit laatst was kreeg ze de vraag hoe ze het volhield zonder drugs. “Eigenlijk is het gek dat mensen zo reageren. Het zou juist normaal moeten zijn om het uit te houden zónder andere middelen, maar in plaats daarvan is het zo genormaliseerd dat het bijna vreemd is als je niets gebruikt. Ik wilde dit project doen, omdat ik me daar zo over verbaas.” Zeker is dat OMspaces bij Marit z’n doel heeft bereikt. “Eigenlijk zou iedereen dit project moeten doen,” zegt ze gepassioneerd. “Het is belangrijk dat jongeren weten wat voor troep XTC is. Het gaat niet alleen om je eigen plezier, jouw gebruik ervan heeft veel gevolgen voor de criminaliteit en het milieu.” 

Wat maakt maatschappelijke vraagstukken zo complex? Ze vragen om verandering, raken velen van ons en niemand is volledig verantwoordelijk. Om deze vraagstukken succesvol op te pakken heeft het lectoraat Societal Impact Design het Co-Design Canvas ontwikkeld, een verander- en ontwikkeltool dat mensen en ideeën verbindt, hun collectieve kennis benut en hen aanzet tot daadwerkelijke actie. Inmiddels wordt het Canvas al op verschillende plekken ingezet in het onderwijs en werkveld en draagt het concreet bij aan de veerkracht van mensen en onze samenleving. “Met het Canvas kom je letterlijk tot één overzicht van het iteratieve veranderproces.” 

Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, is grondlegger van het Co-Design Canvas. “Met het Canvas doorloop je iteratief acht ontwerpbeslissingen rond een vraagstuk. Zo verdiep je je met elkaar onder meer in de context, de stakeholders en het doel van het verandertraject. H komen ze gezamenlijk in actie? Het is een iteratief proces waarin mensen telkens heen en weer bewegen tussen de verschillende ontwerpbeslissingen. Mooi is dat je met het Canvas letterlijk tot één overzicht komt van dit co-designproces, namelijk op één groot vel. Het leidt vervolgens tot een portfolio aan concrete projecten om samen aan het complexe, taaie vraagstuk te werken.” 

Master Leren en Innoveren 
Nynke Bos, lector Teaching, Learning & Technology, was bij de eerste kennismaking meteen gecharmeerd van het Canvas. “We hebben het curriculum van de master Leren en Innoveren vernieuwd. Een belangrijke reden was dat we merkten dat onze studenten, die de opdracht hebben hun opleiding te vernieuwen, binnen hun eigen organisatie nogal solistisch bezig waren. Maar als je in je eentje innoveert, sla je geen deuk in een pakje boter. In het Canvas zag ik daarentegen precies de elementen die we voor het nieuwe curriculum nodig hadden om wel te kunnen innoveren met impact, zoals een overzicht van de belanghebbende stakeholders. Pluspunt is ook dat je het niet kunt platslaan tot een stappenplan, want zo werken innovaties niet. Je houdt juist inzicht in het iteratieve proces en weet als student wanneer je wat nodig hebt. Het is ook een mooi visueel en actiegericht instrument dat onze studenten aanspreekt.” 

 

Canvas als rode draad 
Het Co-Design Canvas vormt nu de rode draad in de vernieuwde master Leren en Innoveren. Na een workshop ter introductie, pakken de studenten het Canvas er telkens bij om te reflecteren op de voortgang van hun opdracht. En zo aan het eind van de opleiding stil te staan bij de daadwerkelijke implementatie van hun vernieuwingen.  

Gerichte vragen om behoeftes en rollen in kaart te brengen 
“Het Canvas geeft mij houvast om het vraagstuk rond onderwijsvernieuwing aan te gaan”, zegt Lotte Kuin. Zij volgt de master om haar collega-docenten Verpleegkunde en Verzorgende IG op het Horizon College in Alkmaar te helpen in onderwijsontwikkeling. “Waar lopen ze tegenaan bij hun nieuwe, coachende rol? Wat hebben ze nodig om die rol te vervullen? Het Canvas gebruik ik nu vooral om ons vraagstuk met het hele docententeam en haar stakeholders scherp te krijgen. Op het Canvas staan heel gerichte vragen die we in een sessie met geeltjes beantwoordden. Zoals: welk belang heb je zelf bij het vraagstuk? Daaruit kwam naar voren dat docenten vooral behoefte hebben aan handvatten op papier waarin precies staat wat er van hen wordt verwacht binnen de vernieuwde opleiding.” 

Grote glimlach 
Een andere masterstudent is Ingrid Roks, docent software engineering bij de Hogeschool van Amsterdam. “We zijn onze ICT-opleiding aan het vernieuwen. Het vraagstuk waarop ik me focus is hoe we als nieuwe onderwijskundige teams de kwaliteit van het onderwijs bewaken. Het Canvas is echt een goed hulpmiddel om hiermee gezamenlijk aan de slag te gaan, om voor teambuilding te zorgen en om stil te staan bij vragen als: wie zijn we, wat is onze rol, waar willen we heen en welke impact willen we maken? Met het Canvas benader je die belangrijke en gevoelige onderwerpen op een luchtige, speelse manier; niet top-down maar van onderop. Zo visualiseerden we de impact: al snel kwamen we tot de conclusie dat we gaan voor blije, leergierige studenten. Na afloop kwam ik echt met een grote glimlach uit die sessie.” 

Regie op Dementie 
Ook buiten het onderwijsveld wordt het Co-Design Canvas gebruikt, bijvoorbeeld door Hilma van Slooten, sociaal ondernemer en oprichter van Regie op Dementie: een platform voor kinderen van ouders met dementie. “Met behulp van het Canvas wilde ik onderzoeken waar ons platform zich op richt. Door daar in gezamenlijke sessies met anderen over te praten, werd het scherper dan ooit dat we ons vooral op de mantelzorgende kinderen richten. We willen dat zij tijdige ondersteuning krijgen waarmee hun ouders langer op een prettige manier thuis kunnen blijven wonen.” Het Canvas hielp ook om na te gaan welke financiering past om Regie op Dementie te versterken. “Het heeft geleid tot een subsidieaanvraag bij ZonMw waarvan ik goede hoop op gunning heb.”  

Elkaar vasthouden 
Volgens Hilma is niet alleen het resultaat maar ook het veranderproces een groot pluspunt van het Canvas. “Als je echt gezamenlijk bezig bent met het Canvas, dan houd je elkaar vast. Je weet welk uitgangspunt en welk beoogd resultaat elke stakeholder heeft en vanuit dat gedeelde belang houd je het ook vol om de komende jaren met elkaar in te zetten op verandering.”  

 Doorontwikkeling Canvas 
Zoals het Canvas zelf aanzet tot verandering, verandert het Canvas zelf ook. “We onderzoeken welke werkvormen we zowel voor het fysieke als het online Canvas kunnen toepassen”, zegt Wina. “We experimenteren bijvoorbeeld met een rollenspel, lego of muziek uploaden. Het is nog lang niet klaar!” 

 Benieuwd naar dé verandertool voor hedendaagse uitdagingen? Bekijk deze video over de heldere aanpak van het Co-Design Canvas en lees hier meer over het Co-Design Canvas. 

For English press here.

Het Co-Design Canvas is een beproefd, praktisch verandertool om op een open en transparante manier samenwerkingen rond maatschappelijke uitdagingen te plannen, uit te voeren en te evalueren met verschillende stakeholders. Het begrijpen en aanpakken van deze uitdagingen is moeilijk omdat geen enkele stakeholder of organisatie als enige verantwoordelijk is. Alles is met elkaar verbonden en verandert voortdurend, waardoor uitdagingen over het hoofd gezien worden en belanghebbenden geen belangrijke beslissingen kunnen of willen nemen.

"Co-design is per definitie samenwerken. Om maatschappelijke impact te bereiken, zijn alle belanghebbenden nodig. Alleen als alle verschillende perspectieven vertegenwoordigd zijn, ontstaan er zinvolle ontwerpmogelijkheden," zegt Wina Smeenk, lector Societal Impact Design. "Als we willen dat ideeën van maatschappelijk betrokken bewoners effect hebben, kan dat alleen door een goede samenwerking met andere belanghebbenden."

Het Co-Design Canvas is een hulpmiddel voor overheden, burgers, bedrijven, non-profitorganisaties, kennisinstellingen en andere belanghebbenden om transparant te communiceren en samen te werken. Het verduidelijkt en bespreekt verschillen in belangen, kennis, ervaring en machtsverhoudingen, staat vanaf het begin stil bij gewenste positieve impact en concrete resultaten en zorgt ervoor dat ieders stem echt gehoord wordt.

Het Canvas bestaat uit acht kaarten over co-design beslissingen die bij elkaar gelegd kunnen worden. "Samen met de stakeholders navigeer je flexibel door de kaarten", legt Wina uit. "Je kunt verschillende routes nemen door het Canvas. Soms moet je teruggaan. Het is beslissingen herzien en vooruitdenken." Maar cruciaal is vooral dat iedereen inspraak heeft, vindt Wina. "Als mensen echt hun belangen kunnen inbrengen en het gevoel hebben dat hun belangen gediend worden door samenwerkingsprojecten, dan zie je dat mensen hun schouders eronder zetten en er al hun enthousiasme aan geven. Dan ontstaat er iets moois."

Het Co-Design Canvas is verkrijgbaar via BIS uitgevers.

Boekpresentatie

Op dinsdag 10 oktober vindt de feestelijke presentatie plaats van het boek The Co-Design Canvas in Pakhuis de Zwijger. Je bent van harte uitgenodigd om hierbij aanwezig te zijn.

MET BIJDRAGEN VAN
Agnes Willenborg, Claudia Mayer en Koen van Turnhout

PRAKTISCHE INFORMATIE
Datum: 10 oktober 2023
Tijd: 19:00 uur – 21:30 uur
Locatie: Pakhuis de Zwijger, Piet Heinkade 179, Amsterdam

AANMELDEN
Tickets voor dit event zijn gratis verkrijgbaar via Pakhuis de Zwijger: https://dezwijger.nl/programma/the-co-design-canvas

For English press here.

Den Haag, 30 augustus 2023 - Het Sustainable Media Lab van Hogeschool Inholland brengt in hartje Den Haag het belangrijke onderwerp digitale rechten onder de aandacht met de Digitale Rechten Expo, gemaakt door drie studententeams. De expo laat het belang zien van het waarborgen van digitale rechten van burgers, met name in de Haagse wijk Morgenstond.

Afgelopen semester (feb-juni 2023) onderzochten de impact van digitale rechten op het leven van de bewoners van Morgenstond, onder andere door gesprekken met hen te voeren en hen op andere manieren te betrekken bij het onderwerp digitale rechten. Voortbouwend op deze inzichten hebben de drie studentengroepen prototypes gemaakt die elk een ander aspect van digitale rechten laten zien. In samenwerking met het Digital Rights House wil dit initiatief het bewustzijn vergroten en discussies op gang brengen over dit belangrijke onderwerp.

Evenement info
Datum: 11 - 22 september
Locatie: Stadhuis Den Haag, Atrium Spui
Toegang: Gratis

Lees voor meer details het volledige artikel over de Digital Rights Expo in de Haagse stadskrant. Als je niet persoonlijk naar de tentoonstelling kunt komen, kun je de digitale versie van de expo bekijken.

Susannah Montgomery, adjunct-directeur van het Sustainable Media Lab, legt de aanpak van de studenten uit: "Onze studenten hebben diverse creatieve achtergronden vanuit verschillende opleidingen binnen Inholland. We daagden hen uit om hun creativiteit te gebruiken om speelse, participatieve en draagbare manieren te vinden om gewone burgers aan het denken te zetten over wat een verantwoordelijke digitale samenleving betekent. Hun tentoonstellingen, van grappige strips tot ontroerende waargebeurde verhalen, onderzoeken op doordachte wijze hoe technologie in ons digitale tijdperk de kwaliteit van het leven van mensen beïnvloedt."

De Digital Rights Expo toont de kracht van innovatie en teamwork bij het stimuleren van gesprekken over de grote impact van digitale rechten op ons leven. Ook deelnemen aan het gesprek? Kom op maandag 18 september van 15:30 tot 16:30 langs in het stadhuis van Den Haag voor een informele Q&A over de tentoonstelling, (oud-)studenten en onze partners van het lab.

Dit project maakt deel uit van het grotere Inholland Digital Rights Research initiatief, mede opgericht door lectoren Wina Smeenk, Ander de Keijzer en Ben Wagner.

Associate lector Roos Gerritsma van Hogeschool Inholland (Societal Impact Design en New Urban Tourism) krijgt als Professional Doctorate-kandidaat financiering toegekend vanuit Regieorgaan SIA. Met haar Professional Doctorate (PD) richt Roos zich op de vraag hoe Amsterdam toerisme op een regeneratieve manier kan ontwikkelen. Het gaat hierbij om toerisme dat in dienst staat van de stad en deze zelfs vitaler maakt, onder andere door belanghebbenden zoals bewoners en wijken erbij te betrekken en gezamenlijk oplossingen te ontwikkelen. 

In totaal zijn zeven financieringsaanvragen voor Professional Doctorate-kandidaten gehonoreerd. De financiering is onderdeel van de pilot voor een doctoraatstraject in het hbo: de Professional Doctorate (PD). De onderzoekers, afkomstig van verschillende hogescholen, gaan aan de slag met complexe problemen in de domeinen Maritiem, Gezondheid & Welzijn, en Leisure, Tourism & Hospitality. Ga voor het overzicht van de kandidaten naar deze pagina. 

Onderzoek naar regeneratief stedelijk toerisme
Roos Gerritsma  is als associate lector verbonden aan het Urban Leisure & Tourism Lab en aan het kenniscentrum Creative Business. Samen met collega's en studenten werkt ze aan de transitie van steden, onder meer via participatief actie -en ontwerpgericht onderzoek. Haar PD-traject ‘Regenerative urban tourism principles and practices as possible pathways for community capacity-building’ helpt Amsterdam haar toeristische ambities te verwezenlijken. Aangezien er in de (internationale) praktijk nog weinig voorbeelden zijn van regeneratieve toeristische praktijken, richt Roos zich allereerst met haar PD op een beter begrip van regeneratief stedelijk toerisme. Dit doet zij samen met studenten, docenten en werkveld vanuit het Urban Leisure & Tourism Lab in Amsterdam-Noord. Verwachte resultaten zijn een conceptueel kader voor regeneratief stedelijk toerisme en praktische inzichten op het gebied van community building, co-creatie, placemaking, het meten van impact en systeemverandering.

Startconferentie PD op 2 oktober
De PD-pilot is opgestart door de Vereniging Hogescholen in samenwerking met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Regieorgaan SIA. Officieel gaat de pilot maandag 2 oktober van start tijdens de Startconferentie PD, in bijzijn van demissionair onderwijsminister Robbert Dijkgraaf.

Het gaat deze dag over de bijdrage die de PD gaat leveren aan grote maatschappelijke uitdagingen, over de impact van de PD op kandidaten, praktijkpartners, hogescholen en het onderwijs. En ook over wat de PD betekent voor de wetenschap en het hoger onderwijsstelsel.

 De conferentie vindt plaats op 2 oktober op De Haagse Hogeschool / The Hague University of Applied Sciences. Je kunt gratis deelnemen. 

Hoe kun je de impact van een ontwerpende aanpak op maatschappelijke opgaven versterken, zoals de klimaatcrisis, energietransitie en vergrijzing? Dit vraagstuk staat centraal in het programmavoorstel PONT, de Publieke Ontwerppraktijk, dat maandag 10 juli, mede namens Hogeschool Inholland, is overhandigd aan demissionair staatssecretaris Gunay Uslu van Cultuur en Media. In het programma is uitgewerkt hoe de creatieve industrie en publieke organisaties beter kunnen samenwerken om veranderingen in de samenleving teweeg te brengen.

De opdracht kwam voort uit de ambitie van Uslu zelf is uitgezet onder penvoerderschap van het kennis- en innovatienetwerk CLICKNL. Met als doel: ontwikkel samen met de ontwerpsector en haar samenwerkingspartners de inhoud van een driejarig programma van in totaal 9 miljoen euro om de impact van de ontwerpende aanpak op maatschappelijke opgaven te vergroten.

Vanuit het Inholland-lectoraat Societal Impact Design leverde Inholland, als één van de drie betrokken kennisinstellingen, input voor het programmavoorstel met internationaal onderzoek naar de toepassing van een ontwerpende aanpak. Lector Wina Smeek en onderzoeker Anja Köppchen voerden dit onderzoek uit en schreven hun bevindingen op in het artikel ‘Mandaat en spierballen’.

Kasia Głowicka, onderzoeker bij het lectoraat Authentic Leadership en docent International Creative Business, heeft een Comenius Senior Fellow-beurs toegekend gekregen van 100.000 euro, aangevuld met een bedrag vanuit Hogeschool Inholland tot 140.000 euro. De beurs is bedoeld om onderzoek te doen naar het bevorderen van skills van de nieuwe generatie zakelijke professionals. Daarnaast heeft het lectoraat ook een subsidie voor Virtuele Internationale samenwerking (VIS-subsidie), ontvangen van het ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Sport à 15.000 euro. Hiermee wordt onderzoek gedaan naar het vergroten van studiesucces door design thinking in de internationale online samenwerking van  studenten.

Comeniusbeurs voor bevorderen skills nieuwe generatie zakelijke professionals  
Het met een Senior Fellow Comenius-beurs (van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek) gehonoreerde project van Kasia Głowicka, richt zich de komende jaren (tot eind 2025) op het vergroten van zelfvertrouwen van studenten, onder andere wanneer zij werken aan projecten in ervaringsgerichte omgevingen. Hogeschool Inholland creeërt deze omgevingen, zoals labs, waarin onderzoekers, werkveldpartners én studenten samenwerken aan oplossingen voor complexe maatschappelijke uitdagingen. Studenten worden hier uitgedaagd om hun bijdrage aan te leveren. 

Complexe uitdagingen dagen studenten té erg uit   
Ondanks het feit dat studenten dit waarderen, geven zij ook aan dat de omgevingen complex zijn. Ze matchen althans (nog) niet voldoende met hun persoonlijke capaciteiten. Ze voelen zich erdoor overweldigd, hebben weinig zelfvertrouwen en moeite door te zetten en hun professionele kennis toe te passen. In het onderzoek wil Kasia aan de slag met het ontwikkelen van didactieken die nodig zijn om het zelfinzicht en zelfvertrouwen van studenten te vergroten. Op zo een manier, dat de studenten binnen het Domein Creative Business opgeleid kunnen worden tot authentieke en zelfverzekerde leiders die oog hebben voor duurzaamheid.  

Kasia en haar team ontwikkelen een leeromgeving voor labs waarbinnen studenten hun vaardigheden kunnen ontwikkelen met behulp van kunstzinnige methodes als muziek, drama en beeldende kunst, Kasia: “Vijf jaar geleden had ik al het idee voor dit project, het is een droom die uitkomt. Ik werkte toen  aan het Conservatorium in Brussel, en vroeg me af hoe ik de kennis en vaardigheden vanuit de muziekwereld kon verbinden met andere velden.”

Het onderzoeksteam  
Het projectteam bestaat naast Kasia uit onder andere: Jürg Thölke, lector Authentic Leadership,  Philippa Collin, onderzoeker Authentic Leadership, Martijn Mesman, onderzoeker Authentic Leadership, Susannah Montgomery, onderzoeker Design Thinking en Maritha van Amerom, docent Creative Business.

VIS-subsidie voor vergroten studiesucces in internationaal samenwerkingsproject  
Daarnaast heeft het lectoraat voor het onderzoeksproject naar internationale feedback op het design thinkingproces een VIS-subsidie ontvangen. Hiermee krijgen Nederlandse studenten van hogescholen en universiteiten de kans om vanuit Nederland (virtueel) internationale ervaring op te doen. Hierdoor vormen fysieke, financiële, culturele of andere bezwaren minder of geen belemmering voor deelname.

“Fijn dat het belang van thema's als leiderschap en persoonlijke ontwikkeling steeds meer wordt herkend in onze opleidingen”, zegt lector Jürg Thölke in een reactie. “Zonder inzicht in jezelf als mens kunnen we de grotere en kleinere uitdagingen van deze wereld niet aan. We zijn als professionals onderdeel van deze uitdagingen en daardoor kunnen we ook deel van de mogelijke oplossingen worden.  

Studiesucces vergroten door betere integratie op campus  
In het onderzoek, dat gaat lopen tussen september en december 2023, wordt  onderzocht  hoe de inzet van internationale feedback op het design thinkingproces studiesucces kan bevorderen. Hiervoor werken tweedejaarsstudenten van de opleiding Creative Business in Den Haag samen met studenten van Business Studies van de Denison University in Ohio (VS) aan een mediaconcept dat moet zorgen voor een betere integratie van internationale studenten op de campus. Door deel te nemen aan online peer feedback-activiteiten binnen de design thinking-methode brengen de studenten het internationale perspectief in bij deze opdracht. Daarmee verbeteren ze bovendien hun creatieve innovatievaardigheden. 

Het onderzoeksteam  
Het team bestaat naast Kasia Głowicka uit Claudia Mayer (onderzoeker lectoraat Societal Impact Design en moduleleider/docent Creative Business). Ook zijn veel experts van binnen en buiten Inholland aangesloten, waaronder Jürg Thölke (lector Authentic Leadership) Guido Stompff (lector Design Thinking) en Susannah Montgomery (onderzoeker Design Thinking), Nynke Bos (lector Teaching, Learning & Technology) Lucas Rurup (directeur Inholland Den Haag en Domein Onderwijs & Innovatie), Gerco Steenbergen (Studentsucces Centrum Inholland Den Haag), Merel van Son (coördinator internationalisatie) en vertegenwoordigers van de gemeente Den Haag en Student & Stad.

Het Expertisenetwerk Systemisch Co-design, Systemic Design Association en Pakhuis de Zwijger slaan de handen ineen en organiseren van 10 tot 12 oktober de Amsterdamse hub van het RSD12 Symposium. RSD staat voor Relating Systems and Design Thinking en is een jaarlijkse conferentie waar diverse ESC-lectoren al eerder presenteerden. In plaats van iedereen naar Georgetown te laten vliegen, waar RSD12 plaatsvindt, heeft de conferentie dit jaar twaalf verschillende hubs verspreid over de hele wereld. Zo kan iedereen zich laten inspireren zonder grote afstanden te vliegen. 

Het algemene thema van de RSD conferentie is ‘Emergence in Entanglement’ en in Amsterdam hebben we een programma vol met voorbeelden, verhalen en onderzoeken rond de vraag hoe te navigeren in systemische verandering en transities. We verkennen vier verschillende maatschappelijke uitdagingen: de duurzame en circulaire maatschappij, de gezonde en vitale samenleving, veilige en eerlijke digitale wereld en onderwijs in tijden van transitie. Rond elk thema zijn er keynotes, workshops en presentaties, zowel plenair als in break-out sessies. 

For English press here

Programma  en tickets

Ieder dagdeel is gewijd aan een maatschappelijke transitie, die we beschouwen als een systeem. Het programma vind je op de website van Pakhuis de Zwijger, deze wordt de komende weken nog verder aangevuld. Via deze webpagina zijn ook de tickets voor de driedaagse conferentie te koop.

Avond programmering

Op 10 en 11 oktober zijn er in de avond twee boekpresentaties. Wina Smeenk presenteert op 10 oktober haar boek ‘The Co-Design Canvas’ en Bas van den Berg zal op 11 oktober zijn boek ‘Regeneratief Onderwijs in tijden van Transitie’. Meer informatie vind je hier en hier. De boekpresentatie van Wina is in het Engels. 

Meer info en registratie voor de boek presentatie van Wina: https://dezwijger.nl/programma/the-co-design-canvas 

Meer info en registratie voor de boek presentatie van Bas: https://dezwijger.nl/programma/onderwijzen-in-transities

Hou onze website en LinkedIn in de gaten om op de hoogte te blijven over het programma.

Voor vragen, ideeën of workshop suggesties kun je contact opnemen met Frank Evers via frank.evers@inholland.nl

Op 16 mei vond in de Centrale Bibliotheek van Den Haag een Digital Rights Talk plaats, waarbij een open gesprek werd gevoerd over het belang van aandacht blijven geven aan mensenrechten in de context van de stad en de toenemende digitalisering in Den Haag. Tijdens de Digital Rights Talk, met als thema ‘Op weg naar een Digital Rights Agenda voor de stad Den Haag‘, gingen Scipio Kok van de Mayor’s Manual en Jake Blok van Digital Rights House in gesprek met Wina Smeenk, lector Societal Impact Design en mede-oprichter van het Digital Rights Research Team van Inholland, Addie Stehouwer Gemeentelijke Ombudsman van Gemeente Den Haag, Marc de Rooij, Interim CIO van Gemeente Den Haag en Dick de Maa, Directeur Digitale Strategie en Informatie van Gemeente Amsterdam. 

Het gesprek is terug te kijken via de volgende link: digitalrightstalk.org/

Samen gingen zij op zoek naar de status van digitale mensenrechten, waarbij onder meer ervaringen werden gedeeld vanuit Den Haag en Amsterdam. Er ontstond een mooi gesprek aan de hand van vragen als: wat zijn digital rights, waarom is het belangrijk dat deze worden gewaarborgd in de stad, en hoe alle stakeholders in de stad te betrekken? Diverse initiatieven werden aangehaald, bijvoorbeeld het Algoritmeregister en de projecten rondom Living Lab Scheveningen. De deelnemers gingen verder de diepte in door van gedachten te wisselen over wie er uiteindelijk verantwoordelijk is voor de waarborging van digitale mensenrechten, en wat eigenlijk de mogelijkheden van burgers zijn om vroegtijdig betrokken te zijn bij keuzes rondom de inzet van technologie in de stad.

Ook kwam aan bod in hoeverre er voldoende initiatieven zijn waarbij data, waaronder de gegevens van mensen, in de praktijk ook wordt ‘opgeruimd’ na gebruik. Al gauw bleek dat digitale mensenrechten vanuit diverse invalshoeken kunnen worden bezien en was werd duidelijk dat het geen toekomstmuziek betreft, maar in ieders dagelijkse praktijk een groeiend onderwerp van betekenis is. Camera’s op straat, de invloed van sociale media en de beschikbaarheid van de overheid in een 24-uursmaatschappij, zijn maar enkele voorbeelden waarbij technologie zowel positieve effecten heeft als situaties kan creëren waarbij het niet goed gaat. Neem nu bijvoorbeeld ‘het gevoel van veiligheid’; de een voelt zich veilig op straat met camera’s op de hoek en de ander voelt zich juist onnodig bespied. 

Hoe tot betere waarborgen te komen voor alle burgers als het gaat om basis mensenrechten als vrijheid, waardigheid en privacy, in een stad met meer en meer technologie is op z’n minst gezegd een uitdaging.  Iedereen aan tafel was het in ieder geval eens met de stelling dat er door onder meer de toenemende digitalisering in een stedelijke context en het gemak dat online diensten bieden, veel meer stimulatie van digitaal bewustzijn in de maatschappij nodig is. Simpel gezegd: er is werk aan de winkel wat digitale mensenrechten betreft. We willen de voordelen van technologie, maar niet de nadelen.

Binnenkort: State of Digital Rights
Deze Digital Rights Talk over de stand van zaken rond digitale mensenrechten was een voorproefje voor het event State of Digital Rights op 26, 27 en 28 september, bestaande uit een grote reeks bijeenkomsten voor allerhande doelgroepen. Samen wordt invulling gegeven aan een agenda voor digitale mensenrechten. Meer informatie hierover volgt binnenkort. 

What's trippin'? Met die slogan presenteerden studenten van het Urban Leisure & Tourism Lab Amsterdam hun ontwerpen die jongeren bewust maken van de maatschappelijke impact van synthetische drugsgebruik. Ze ontwikkelden hun prototypes in het kader van een door OMspaces uitgeschreven challenge, waar alle hogescholen in Nederland aan mee kunnen doen. Op 12 april organiseerde het OM een expositie in het A-lab in Amsterdam Noord, waar studenten van alle deelnemende hogescholen hun ontwerpen toonden.

Doel van de challenge is om een constructief gesprek aan te gaan over de duistere kanten van xtc-gebruik, zoals criminaliteit en milieuvervuiling. De Inholland studenten ontwierpen twee jaar geleden hun provocatieve ontwerp al in het ULT Lab Amsterdam met als slogan What’s Trippin? en gingen in het Vondelpark spontaan het gesprek aan met voorbijgangers, niet alleen met jongeren maar ook met de politie. Een prachtige manier van samenwerken tussen onderwijs, onderzoek en werkveld die naadloos aansluit bij de filosofie van het domein Creative Business. En die ook werd opgepikt door verschillende media zoals Het Parool en Nu.nl  

Afgelopen semester deed het lectoraat Societal Impact Design in het onderzoeksproject Pilletje hier, pilletje daar op drie andere hogescholen naar de impact van het project op de studenten met behulp van het door haar ontwikkelde Empathie Kompas.  Binnenkort zijn de resultaten hiervan bekend.

Meer weten over de aanpak van onze studenten? Bekijk dan deze video. Meer informatie over het ULT Lab vind je hier.

Toerisme leidt veelal tot overlast, maar biedt ook kansen. Hoe maak je steden aantrekkelijk voor bezoekers? En houd je ze tegelijkertijd leefbaar voor bewoners en ondernemers? Dat is voor veel steden een complex vraagstuk, ook wel ‘’wicked problem genoemd, waar Inholland door het opleiden van zelfstandig denkende professionals en het ontwikkelen van praktijkgerichte kennis graag een betekenisvolle bijdrage aan levert, ook vanuit de Inholland labs.  

In deze eerste aflevering van Wicked Problems bezoeken we het Urban Leisure & Tourism Lab. Dit lab heeft zowel een locatie in Amsterdam en Rotterdam. Vanuit deze steden maar ook voor deze steden werkt Inholland aan innovatieve, inclusieve en duurzame toerisme- en vrijetijdservaringen. We geven een inkijkje in hoe studenten, docenten, onderzoekers en partners vanuit diverse organisaties en de omgeving gelijkwaardig met elkaar samenwerken aan een vraagstuk van een belangrijke toeristische trekpleister: de 5 jaarlijkse botenparade SAIL.  

Lector Societal Impact Design Wina Smeenk, associate lector en lab lead Roos Gerritsma en lab coördinator Jolanda Möller lichten toe hoe onderzoek, onderwijs en praktijk in het lab samenkomt. Hanna Winters, bestuurssecretaris SAIL Amsterdam laat zien hoe SAIL daagt als één van de betrokken organisaties studenten, docenten en onderzoekers uit met hen mee te denken over mogelijkheden om te verduurzamen en daarin de jongere generatie te betrekken. En Sem en Robin, studenten communicatie, laten weten hoe zij tot innovatieve ideeën zijn gekomen en wat de ervaring in het lab hen tot nu toe heeft opgeleverd!   

Meer weten over de Inholland labs of samenwerken in een lab?

Recent deelde ook Marije Deutekom en Bart Combee van ons College van Bestuur hun visie op de labs in het artikel: ‘Labs zijn een middel om een bijdrage te leveren aan de wereld van morgen’.

De transitie naar een duurzamere samenleving wordt vaak ervaren als een uitdaging die te complex kan lijken om er zelf iets aan te doen. In dit interview met circulair platform CIRCL vertelt Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, waarom dit niet zo hoeft te zijn als we principes uit de ontwerpwereld toepassen. Dan kunnen we een maatschappij creëren die voor iedereen werkt. Maar daarvoor is het belangrijk dat je eerst dichter bij jezelf komt om vervolgens samen met anderen een verschil te kunnen maken (bron: Circl, ON PURPOSE #8).

Dankzij haar achtergrond als ontwerper kijkt Wina op een creatieve manier naar maatschappelijke uitdagingen. Ze stelt dat we niet alleen samen de maatschappij van de toekomst moeten ontwerpen. Volgens Wina moet er ook tussen mensen iets veranderen; het is belangrijk dat wij beseffen dat we allemaal deel uitmaken van een systeem dat wij kunnen veranderen. 

Lees hier het volledige artikel met Wina's interview met Kees Klomp, of bekijk de video hieronder.

Digitale mensenrechten gaan over alle mensenrechten zoals neergelegd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, maar dan in de context van een digitale, online wereld. Hoe zit het met digitale mensenrechten in Amsterdam? Hoe waarborgen we ons recht op privacy in een wereld vol slimme camera's en techniek die constant gegevens over ons verzamelen? En hoe zorgen we dat niemand wordt uitgesloten omdat deelname aan de digitale wereld te moeilijk is of een website even niet werkt. Tijdens Digital Rights Day Amsterdam is er van 5 t/m 11 december volop aandacht voor digitale mensenrechten. In Pakhuis de Zwijger was er op vrijdag 9 december een avond vol gesprekken over de werkelijke status van mensenrechten in onze steeds meer digitaliserende stad.

Bekijk het event terug via onderstaande video.

Digital Rights House Amsterdam
Dit programma werd georganiseerd in samenwerking met het Digital Rights House Amsterdam, waar Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, in het oprichtingsbestuur zit. Samen met lectoren Ben Wagner (Media, Technology & Society) en Ander de Keijzer (Data Driven Smart Society) heeft Wina ook het Digital Rights Research Team opgericht. Daarmee richten zij hun aandacht op de maatschappelijke, economische, culturele, communicatieve, ontwerp- en technologie-elementen die leiden tot een digitaal verantwoorde samenleving.

Co-designen voor je digitale rechten
In het kader van Digital Rights Day vond ook een co-designsessie plaats rond een mogelijk label aan aantoont hun producten, diensten en organisaties met je digitale rechten omgaan. Onderzoekers van het Digital Rights Research Team, studenten van diverse creatieve en technische opleidingen van Hogeschool Inholland en van het MBO Media College verkenden gezamenlijk zo’n label.

TikTok die jouw persoonlijke gegevens opslaat in China. Websites die cookies op je computer plaatsen om je surfgedrag bij te houden. Ben jij je er bewust van wat producten, diensten en organisaties met jouw gegevens doen? Is het mogelijk een ‘label’ te ontwerpen dat toont hoe er met jouw digitale rechten wordt omgegaan? Onderzoekers van het Digital Rights Research Team, studenten van diverse opleidingen van Hogeschool Inholland en van het MBO Media College verkenden in een co-designsessie zo’n label voor digitale rechten. Een van de studenten: “Wat ik me nu realiseer: als een online dienst gratis is, dan ben ik het product.” 

Meer weten? Lees hier verder over de co-designsessie en digitale rechten.

Tafels vol met gekleurde post-its, Lego-poppetjes, piepschuimballen en geel crime scene afzetlint. Daaromheen zitten studenten vanuit een creatieve of een technische opleiding gemixt met lectoren, onderzoekers en werkveldpartners zoals ontwerpcollectief Idiotes. Vanuit hun eigen achtergrond, kennis en ervaringen discussiëren én visualiseren zij hoe overheden, organisaties en burgers zich verhouden ten opzichte van digitale rechten. En wat er moet gebeuren om die rechten meer herkenbaar en tastbaar te maken.

Foto's gemaakt door Iuliia Naumenko en Wina Smeenk

Kleurrijke labels 
Denk eens aan de kleurrijke labels waarmee duidelijk wordt hoe energiezuinig een gebouw is of hoe gezond bepaalde etenswaren zijn. Hoe jouw digitale rechten worden gerespecteerd, is (nog) niet op een dergelijke manier inzichtelijk. Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, oprichter van het Inholland Digital Rights Research Team (DRRT) én bestuurslid van het Digital Rights House Amsterdam, wil met deze sessie een eerste verkenning doen. “Hoe staan studenten en dus jongeren hierin, hoe ver zijn zij in hun digitale bewustwordingsproces? Dat willen we ontdekken, waarna we vanuit het onderzoeksteam Digital Rights Research Team en het Digital Rights House verder onderzoeken wat de mogelijkheden voor een label zijn.” 

Met meerdere disciplines samenwerken 
Didi Baas, derdejaars Creative Business, bouwt samen met een student van het Media College en een student Informatietechnologie aan een ‘planetenstelsel’ van digitale rechten. “Een student van een ICT-opleiding denkt vanuit zijn expertise heel anders dan een student van een creatieve opleiding. Het botst en het schuurt soms, maar je leert veel van elkaar. Je gaat samen op onderzoek uit; ‘wat gebeurt er als we dit doen?’ Dat levert mooie resultaten op. Het verbaast me dat er zo weinig wet- en regelgeving is rondom digitale rechten, het is een soort wilde westen. Terwijl het toch om mensenrechten gaat. Daarom is het goed om te werken aan richtlijnen.”

Bewustwording als eerste stap 
Ander de Keijzer, lector Data Driven Smart Society en mede-oprichter van het DRRT, discussieert er levendig op los en schrijft gekleurde post-its vol met zijn gedachten over digital rights. Hij ziet bewustwording bij studenten als een van de eerste stappen richting bescherming van digitale rechten. “Aan je telefoon, Google home, aan al jouw digitale apparaten geef je informatie over jezelf weg. Je moet op zijn minst bewust zijn van het digitale spoor dat je maakt en wat de consequenties daarvan zijn.”

Kennis delen met elkaar 
Gezien de drukke gesprekken, schetsen en bouwwerken is er bij de aanwezige studenten al een zaadje geplant over hun digitale rechten en de bescherming ervan. Jim Bezuijen, derdejaars Mediavormgever aan het Mediacollege Amsterdam bootst met Lego een situatie rondom cookiewetgeving na: “Ik weet best veel over het digitale spoor dat ik achterlaat en ben me aardig bewust van wat mijn rechten zijn. Maar het is fijn om daar met anderen over te kunnen praten. Dan kun je kennis met elkaar delen, en sta je er nog beter bij stil.”

Presentatie concepten 
De studenten presenteren aan het einde van de ochtend hun concepten. Zoals een AI-bot die alle voorwaarden van apps en websites doorneemt en via een stoplichtsysteem aangeeft of de app veel of weinig gegevens van je toe-eigent. Een ander team kent een grote rol aan de overheid toe om richtlijnen te maken rondom digitale rechten. Ben Wagner, eveneens mede-oprichter van het DRRT en lector Media, Technology & Society, wijst erop dat we de macht van de overheid niet moeten overschatten. En vraagt zich daarbij af: "Gezien het feit dat zelfs regeringen moeite hebben om grote technologiebedrijven te reguleren, hoe kunnen we dan zorgen voor een sterke bescherming van digitale rechten die de meest kwetsbaren in de samenleving beschermen?” 

Digitale rechten in het Sustainable Media Lab 
Dat is een vraag die meegenomen kan worden in het Inholland Sustainable Media Lab. Daar gaat namelijk in februari een groep studenten aan de slag met het thema digital rights. Projectleider en onderzoeker Susannah Montgomery doet deze dag veel inspiratie op voor het aankomende semester. “De uitkomsten van vandaag zijn een mooi startpunt voor de nieuwe studenten. We borduren voort op deze discussies en zullen ook gebruikmaken van het co-designproces. We hebben geleerd dat je door creatief te werken en veel verschillende inzichten te combineren sneller tot veel rijkere idee-richtingen komt.”

Ben je student en lijkt het jou wel wat om met studenten van andere opleidingen samen te werken? Kijk dan eens op het Platform hogeschoolbreed keuzeonderwijs!

Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, is een van de deskundigen die deelnam aan het gesprek over Rechten in de digitale Stad, een programma van Pakhuis De Zwijger in de serie Tech for Society. Deze bijeenkomst vond plaats op maandag 12 september.

De klantenservice via Twitter en afspraken bij de burgerlijke stand via een webformulier. Steeds vaker gaat het contact met overheid of bedrijven exclusief digitaal. Dit kan voordelen opleveren, zoals minder lange rijen voor de verschillende loketten en aanvragen die online sneller behandeld worden. Het zorgt echter ook voor onduidelijkheid. Want waar kun je terecht als burger als de digitale wereld je niet verder kan helpen? Hoe staat het er eigenlijk voor met onze digitale burgerrechten?

Dit programma werd georganiseerd in samenwerking met het Digital Rights House Amsterdam, waar Wina deel uitmaakt van het oprichtingsbestuur. Samen met lectoren Ben Wagner (Media, Technology & Society) en Ander de Keijzer (Data Driven Smart Society) heeft Wina ook het Digital Rights Research Team opgericht. Daarmee richten zij hun aandacht op de maatschappelijke, economische, culturele, communicatieve, ontwerp- en technologie-elementen die leiden tot een digitaal verantwoorde samenleving.

Bekijk het event terug via onderstaande video.

Op maandag 30 mei vond de startbijeenkomst plaats van het Expertisenetwerk Systemisch Co-design (ESC). Initiatiefnemers als Hogeschool Inholland, De Haagse Hogeschool en Hogeschool Utrecht en uiteenlopende partners maakten kennis met het programma- en gedeelde onderzoeksteam en spraken over de rol die systemisch co-design bij complexe maatschappelijke vraagstukken kan spelen. Inmiddels komen ook de eerste concrete onderzoeksprojecten van de grond. “Ze zorgen voor een kruisbestuiving tussen onderzoek, onderwijs en werkveld.” 

Hogeschool Inholland, De Haagse Hogeschool en Hogeschool Utrecht hebben het initiatief genomen om met steun van de SIA-regeling SPRONG gezamenlijk het ENSCD op te zetten. Het doel is om de komende acht jaar met systemisch co-design op diverse plekken in Nederland concrete, maatschappelijke vraagstukken aan te pakken en transities te versnellen. En wel op zo’n manier dat het bijdraagt aan het maatschappelijk verdienvermogen. Door systemisch co-design toe te passen wil het ENSCD in vier jaar ook een theoretisch framework en praktische toolbox ontwikkelen voor deze multi-stakeholderaanpak. 

Netwerk met verschillende onderzoeksprojecten 
“We zijn geen onderzoeksproject”, benadrukt Wina Smeenk, lector Societal Impact Design bij Hogeschool Inholland en penvoerder van het SPRONG-traject. “We zijn een netwerk dat een programma uitvoert waaronder verschillende onderzoeksprojecten kunnen vallen. Voorwaarde is dat die projecten vallen binnen de transitiethema’s van onze hogescholen: de digitaal verantwoorde samenleving, de duurzame samenleving en de gezonde, sociale en veilige samenleving. Binnen en vooral ook buiten onze hogescholen gaan we op zoek naar projecten en initiatieven om aan te haken, te experimenteren en te leren.” 

Verschillende teams 
De kern van het groeiende netwerk bestaat uit verschillende inhoudelijke teams waarin lectoren van de drie hogescholen en van partner Hogeschool Rotterdam hun kennis bundelen. Daarnaast is er een programmamanager, een communitymanager en een gedeeld onderzoeksteam, die op programmaniveau te werk gaan. 

Project Chemelot 
Al in het voorjaar heeft ENSCD het eerste onderzoeksproject opgepakt. Op Chemelot, een groot terrein voor de chemische industrie in Zuid-Limburg, wil het partnerschap Safety Delta Netherlands een werkwijze ontwikkelen waarin bedrijven gezamenlijk werken aan veiligheid. “Het is een netwerkissue en daarmee een interessant vraagstuk om met systemisch co-design aan te werken. Met onderzoekers van het lectoraat Innovation Networks van De Haagse Hogeschool en onderzoekers van mijn lectoraat zijn we betrokken. Zij hebben een living lab-proces ontwikkeld, mijn lectoraat het co-designcanvas. We zoeken uit hoe we die twee methoden gecombineerd kunnen inzetten in een voor ons nieuwe sector.” 

Blij met komst ENSCD 
Marcel Kleijn is strateeg bij InnovationQuarter, de Zuid-Hollandse regionale ontwikkelingsmaatschappij. “Ik ben heel blij met de komst van het ENSCD”, zegt Kleijn. “Het is belangrijk dat hogescholen betrokken zijn bij het ecosysteem van innovatie. Ze zitten dicht op de praktijk, ook op het mkb – een belangrijke doelgroep voor ons – en ze zijn er goed in om kennis uit praktijkgericht onderzoek te koppelen aan het opleiden van professionals.” 

Duurzame relatie aangaan 
“Fijn van het ENSCD is dat ik in één klap toegang heb tot de gecombineerde kennis van vier hogescholen. Ik hoef voor een samenwerkingsproject niet zelf al die instellingen te benaderen. De gecombineerde capaciteit geeft me vervolgens ook vertrouwen dat projecten opgestart en uitgevoerd worden. Omdat het ENSCD ten minste de komende acht jaar bestaat, dankzij de SIA SPRONG-subsidie, kunnen we ook een lange en duurzame relatie opbouwen.” 

Onderzoek naar fieldlabs 
Net als het ENSCD richt InnovationQuarter zich op complexe maatschappelijke opgaven en brengt het partijen samen om van daaruit nieuwe business te creëren. Kleijn: “Systemisch co-design zit ook in onze werkwijze als we in netwerken verschillende programma’s uitvoeren.” InnovationQuarter is ook van plan om samen met het ENSCD en met steun van de Kennis en Innovatie Agenda (KIA) Maatschappelijk Verdienvermogen een onderzoeksproject uit te voeren. “We willen samen met de andere regionale ontwikkelingsmaatschappijen onderzoek doen naar fieldlabs. Hoe kun je die opschalen en beter laten renderen? De inzichten over systemisch co-design gaan ons helpen om die slag te maken.” 

Kruisbestuiving 
“De projecten die we uitvoeren zorgen voor een kruisbestuiving”, zegt Smeenk. “Studenten en onderzoekers van de hogescholen leren met elkaars methodes te werken en die te combineren. Werkveldpartners leren systemisch co-design toepassen in de praktijk en door toepassing in de praktijk ontwikkelen we systemisch co-design verder. Ook voor het onderwijs, zowel op bachelor- als masterniveau. En misschien wel professional doctorates en PhD’s.” 

Meer weten? Kijk dan op de website van het ENSCD.

De wereld wankelt, zegt Wina Smeenk, en we zullen er met zijn allen voor moeten zorgen dat hij de goede kant op kantelt. Op 1 december houdt Wina haar lectorale rede voor de nieuwe Inholland-onderzoekslijn Societal Impact Design. Daarin zet zij uiteen hoe creatieve professionals een wezenlijke bijdrage kunnen leveren aan de aanpak van maatschappelijke vraagstukken.

Wil je meer weten over de lectorale rede? Download het redeboekje via deze link. 

We kunnen niet meer ontkennen dat de dingen anders moeten, stelt Wina Smeenk in haar lectorale rede ‘De wereld gekanteld’. Op 1 december spreekt zij hem uit, ter introductie van de net opgezette onderzoekslijn Societal Impact Design. Aan de TU Delft leerde ze het vak van industrieel ontwerper, maar haar missie ontwikkelde ze al doende in de praktijk. En die gaat veel verder dan productontwerp. Smeenk wil design inzetten om de wereld een stukje beter te maken: "Ja, ik ben een idealist, maar wel eentje die dingen voor elkaar krijgt. Ik wil af van het sausje dat design kan zijn.”

In beweging komen
Vijftien jaar geleden ontwierp ze fietsen voor Giant – hartstikke leuk om te doen, maar wat haar betreft te eendimensionaal. Later werkte ze als zelfstandig ontwerper aan een ‘dementiesimulator’. Dit project plantte bij Wina het zaadje voor wat zij nu doet: processen ontwerpen, methodes en instrumenten om maatschappelijke impact mee te maken.

Of het nu over dementie, het klimaat, corona of armoede gaat: de gemene deler is kwaliteit van leven. De vraag die haar bezighoudt, is waarom mensen zo lastig in beweging komen als het gaat om verandering. "Design gaat het ook niet allemaal oplossen,” relativeert Smeenk. "Ik wil ver wegblijven van die arrogantie. Het woord ‘oplossen’ vind ik al lastig, ik wil vooral iets ‘bijdragen’ door samen te zoeken naar kansen.”

Transdisciplinaire aanpak
Als societal impact designonderzoeker ontrafelt Wina structuren en gewoontes die aan de grote uitdagingen van deze tijd ten grondslag liggen. "Complexe maatschappelijke vraagstukken bevatten ecologische, sociale, culturele, economische en technologische elementen; het probleem is van heel veel mensen tegelijk.” De sleutel ligt wat haar betreft in een gezamenlijke, transdisciplinaire aanpak. Dat is een belangrijke meerwaarde van societal impact design. Dit zich ontvouwende vakgebied richt zich als geen andere tak in de creatieve industrie op co-design: een gelijkwaardige samenwerking met andere disciplines en domeinen.

Gedeelde verantwoordelijkheid
Voor de ontwerper is op dit terrein een rol weggelegd als initiatiefnemer, facilitator en adviseur, die belanghebbenden samenbrengt en helpt hun aspiraties boven water te krijgen. "De kracht van ontwerpers is dat ze nieuwsgierig en kansgericht zijn, en alternatieve toekomsten kunnen verbeelden,” zegt Wina. Ze wil haar studenten bewust maken van de verantwoordelijkheid die ze hebben in dit verhaal. "Zij zijn onderdeel van de kanteling die we met elkaar te maken hebben.” Het streven van de nieuwe onderzoekslijn is om de creatieve industrie met modellen, methodologieën, praktische methoden en casestudies te inspireren en ondersteunen. Smeenk heeft er zin in: "Ik heb een rede geschreven, ik heb een mooie subsidie mogen binnenhalen, en nu wil ik heel graag weer aan de slag in de praktijk: ik blijf een doener.”

De lectorale rede terugzien? 
Wil je meer weten over de lectorale rede? Klik hier voor meer informatie, of download het redeboekje via deze link. 

Hogeschool Inholland, De Haagse Hogeschool en Hogeschool Utrecht gaan samen met hun werkveldpartners een netwerk voor systemisch co-design opzetten. Op 28 oktober 2021 heeft Regieorgaan SIA hiervoor een SPRONG-subsidie toegekend van 1 miljoen euro. Het is een belangrijke steun om zo met systemisch co-design interdisciplinair en cross-sectoraal complexe maatschappelijke vraagstukken in Nederland aan te pakken.

SPRONG is een subsidieprogramma van Regieorgaan SIA. Het ondersteunt hogescholen om samen te werken in praktijkgericht onderzoek. Hogeschool Inholland, De Haagse Hogeschool en Hogeschool Utrecht hebben het initiatief genomen om met steun van SPRONG gezamenlijk het Expertisenetwerk Systemisch Co-design (ESC) op te zetten. Het ESC wil uitgroeien tot hét (inter)nationaal lerend netwerk voor systemisch co-design. Het netwerk verbindt bestaande living labs en werkveldpartners van de drie hogescholen.

Innovaties voor maatschappelijk verdienvermogen
Het doel van het ESC is om bij te dragen aan het ontwikkelen van concrete betekenisvolle, sociale en technologische innovaties, specifiek gericht op de gezonde, sociale en veilige maatschappij, de circulaire maatschappij en de digitale maatschappij: de focusgebieden van de drie hogescholen. Het ESC sluit daarmee aan op Kennis en Innovatie Agenda (KIA) Maatschappelijk Verdienvermogen. Met deze KIA wil de Nederlandse overheid op zo’n manier grote maatschappelijke uitdagingen aanpakken dat het tegelijk bijdraagt aan het economisch verdienvermogen.

Systemisch co-design als methode
Systemisch co-design is een sleutelmethodologie om maatschappelijke vraagstukken aan te gaan, stelt Wina Smeenk, lector Societal Impact Design bij Hogeschool Inholland en penvoerder van het SPRONG-project. “Bij systemisch co-design werkt een diversiteit aan stakeholders samen. Je gaat echt als partners aan de slag, wat leidt tot een andere manier van, denken, doen en voelen. Dat is essentieel voor complexe uitdagingen rond bijvoorbeeld klimaatverandering, iets wat iedereen persoonlijk raakt en waar we ook met elkaar de schouders onder moeten zetten. Met het ESC willen we de methodiek verder op de kaart zetten, ervaringen opdoen en uitwisselen. Het leidt tot een toolbox met vaste en flexibele componenten voor een multi-stakeholderaanpak die we systemisch co-design noemen.”

Interdisciplinair samenwerken
Volgens Peggy van Schijndel, manager onderzoek en innovatie bij Inholland, sluit het ESC aan op de visie van de hogeschool. “De grote vraagstukken van vandaag en morgen kun je niet monodisciplinair oplossen. Onze studenten willen we daarom voorbereiden op het interdisciplinaire werkveld. We organiseren dat zelf al met crossovers tussen opleidingen en living labs met het werkveld. Dankzij SPRONG kunnen we die koers nog steviger inzetten. We merken in het werkveld nu al een toenemende vraag naar zo’n interdisciplinaire aanpak. Met het ESC vullen we elkaar als hogescholen op dit terrein goed aan om die vraag samen op te pakken.”

Hogescholen leren van elkaar
De SPRONG-groep wordt aangejaagd door een groep van vijf lectoren. Naast penvoerder Wina Smeenk zijn Jürg Thölke (Authentic Leadership) en Guido Stompff (Design Thinking) van Hogeschool Inholland betrokken, Christine De Lille (Innovation Networks) van De Haagse Hogeschool en Remko van der Lugt (Co-Design) van Hogeschool Utrecht. “Ik verwacht dat we veel van elkaar gaan leren”, zegt De Lille. “Samen kunnen we een methode neerzetten om grip te krijgen op interdisciplinair samenwerken, een methode waarmee we de impact voor sociale innovatie kunnen vergroten. Ik hoop dat er een brede groep ontstaat om nog meer kennis te ontwikkelen om maatschappelijke vraagstukken op te pakken.”

Onderling mensen uitwisselen
Van der Lugt signaleert een grote behoefte bij lerende netwerken aan een ondersteunende systematiek om actief te werken aan transitievraagstukken. “Door als SPRONG-groep onze expertise bij elkaar te brengen en daarvan te leren hoop ik dat er een rijk repertoire ontstaat met tools en methoden. Maar ook dat we systemisch co-design scherper kunnen omschrijven zodat organisaties er eerder voor kiezen. En ik hoop dat we als hogescholen onderling structureel mensen uitwisselen voor onze eigen lerende netwerken.”

Wina Smeenk, lector Societal Impact Design bij Hogeschool Inholland, houdt woensdag 1 december 2021 van 15.30 tot 17.00 uur haar lectorale rede. De rede is online te volgen via een livecast en voor een beperkt aantal genodigden fysiek bij te wonen in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. 

Wil je meer weten over de lectorale rede? Klik hier voor meer informatie, en download het redeboekje hier. 

In haar rede ‘De wereld gekanteld, maatschappelijke impact in de evoluerende praktijk van design’ constateert Wina Smeenk dat ontwerpers zich steeds meer inzetten voor de cruciale maatschappelijke vraagstukken van onze tijd. Het vakgebied design heeft daarmee een bredere focus gekregen.

Hierdoor verandert ook de rol van ontwerpers. Ze ontwerpen niet meer alleen voor gebruikers, maar juist ook samen met betrokkenen. Deze zogenaamde ‘stakeholders’ zijn burgers, overheden, (non-)profit organisaties en kennisinstellingen. Bovendien maken ontwerpers als mens zelf ook vaak onderdeel uit van een vraagstuk. Dit roept nieuwe vragen op: Hoe nemen ontwerpers hun eigen ervaringen mee in deze co-design processen? Op welke manier kunnen andere betrokkenen hun belangen, ervaringen en kennis empathisch delen? En hoe kunnen zij samen individuele en collectieve (gedrags)verandering aanjagen? In haar rede gaat Wina Smeenk in op bovenstaande vragen en schetst zij de onderzoeks- en ontwerpagenda van haar en haar team.

Meer informatie over de rede van Wina Smeenk
Wil je meer weten over de lectorale rede? Klik hier voor meer informatie, en download het redeboekje hier. 

Wat doe je als student of docent-onderzoeker als blijkt uit jouw onderzoek dat duurzaamheidsbeleid bij een bedrijf tot een hogere CO2-uitstoot leidt? Wat als een opdrachtgever jouw onderzoek in bepaalde richting wil sturen om problemen te omzeilen? In de praktijk waar we als hogeschool middenin zitten kom je allerlei ethische dilemma’s tegen. Hier bestaan geen pasklare oplossingen voor en daarom is het belangrijk om hierover van elkaar te leren.

Hiervoor organiseert de Ethische Commissie Onderzoek op 25 juni twee workshops:

1. Voor en met studenten van 13.00 – 15.00 uur
2. Voor en met docent-onderzoekers van 9.30 – 11.30 uur

Met lectoren Petra Biemans (HRM en persoonlijk ondernemerschap) en Wina Smeenk (Societal Impact Design) gaan we aan de slag om hierover te leren maar vooral ook te doen. Studenten die deelnemen worden beloond met een bol.com voucher van 20 euro.

Doe je mee? Meld je aan bij bart.muusse@inholland.nl

Begin 2020 startte Wina bij Inholland als associate lector Empathisch Co-Design. Ze is sindsdien ook lab lead van het Urban Leisure & Tourism Lab in Amsterdam. In deze labomgeving zet ze co-designprocessen op met studenten, onderzoekers, bewoners, bezoekers, gemeenten en (non-)profitorganisaties. “Doel is om samen, vanuit verschillende perspectieven, maatschappelijke vraagstukken aan te pakken door nieuwe kansen te ontdekken, te ontwerpen en te testen”, zegt Wina. Naast haar werk als lector heeft Wina ruim tien jaar haar eigen co-designbureau. Ze is gepromoveerd op onderzoek uit haar praktijk. Wina heeft veel ervaring met onderwijsontwikkeling bij hogescholen, de Technische Universiteit Eindhoven en THNK School of Creative Leadership. “Mijn kennis van de praktijk, het onderzoek en onderwijs wil ik verbinden en inzetten bij Inholland.”

Onderzoek en onderwijs in living labs
Met haar onderzoekslijn Societal Impact Design is Wina onderdeel van de onderzoeksgroep Creative Business. De groeiende onderzoeksgroep is volop in ontwikkeling, onder meer om onderzoek, onderwijs en beroepspraktijk verder met elkaar te vervlechten. Onderwijs en onderzoek vinden steeds meer plaats in living labs. Hier kunnen studenten zich voorbereiden op het werken in complexe contexten waar de vraag van stakeholders niet altijd duidelijk is. Ze kunnen zich ontwikkelen tot creatieve en adaptieve professionals door aan de hand van levensechte vraagstukken ontwerpend te onderzoeken. In de context van het Urban Leisure & Tourism Lab doet Wina dit in samenwerking met onderzoekers en professionals met een achtergrond in vrijetijdsbeleving, toerisme en events. Binnen de opleidingen van het Domein Creative Business krijgt het labonderwijs een steeds prominentere plek. “Toen door corona veel stages en projecten niet door konden gaan, bood het labonderwijs een welkom en uitdagend alternatief”, zegt Wina. “Sindsdien hebben de labs bewezen op zichzelf heel geschikt te zijn om onderwijs te vernieuwen. Vandaar de visie om meer domeinbreed onderwijs te gaan inrichten.”

Onderzoeksgroep Systemisch Co-design
Wina versterkt de al aanwezige design- en leiderschapexpertise van de onderzoeksgroep Creative Business. Haar onderzoekslijn is een aanvulling op die van lectoren Guido Stompff (Design Thinking) en Jürg Thölke (Authentic Leadership). De drie lectoren werken niet alleen onderling nauw samen, maar ook met lectoren van Hogeschool Utrecht, Hogeschool Rotterdam en De Haagse Hogeschool. Samen werken zij aan het oprichten van een kenniscentrum op het gebied van Systemisch Co-design. Doel is om een infrastructuur op te zetten om lessen uit leergemeenschappen (zoals labs) te delen over het systemisch perspectief in maatschappelijke vraagstukken en over de bijbehorende co-designprocessen.

Meer horen van Wina Smeenk? Kijk maandag 1 februari om 20.30 uur online naar de Fair Tourism #6: Tourism: that's us - Pakhuis de Zwijger, een gesprek over onze gezamenlijke verantwoordelijkheid als toerist.

Wina Smeenk licht alvast een tipje van de sluier op: “Wanneer we begrijpen hoe onze meningen over toeristen in ons land worden gevormd, kunnen we ons misschien beter inleven in hoe andere landen ons zien wanneer wij bij hen op bezoek zijn. En vice versa.”

Urban Leisure & Tourism Lab
In het Urban Leisure & Tourism Lab in Amsterdam-Noord werken onderzoekers, docenten en studenten samen met de werkveldpartners (gemeente, bedrijven, non-profitorganisaties, bewoners en bezoekers) aan vraagstukken rondom bezoekerseconomie. Deze vraagstukken worden in de wijk opgehaald en men gaat met elkaar op zoek naar nieuwe toeristische en vrijetijdsconcepten. Als lector Empatisch Co-Design ligt Wina’s interesse met name in de wijze waarop partijen met behulp van participatieve en co-creatieve designtechnieken tot sociale innovaties komen.

Empathisch co-design
“Co-design is inherent aan samenwerken”, zegt Wina. “Voor mij gaat het erom dat je samen met de betrokkenen van een vraagstuk onderzoekt wat het gezamenlijke en individueel belang is om iets te veranderen. En dat begint met goed naar elkaar te luisteren. Als je niet je best doet om te begrijpen waarom een ander iets belangrijk vindt of welk belang iemand heeft, dan kom je er samen niet uit.”

“Een stapje verder dan begrip ligt empathie: je inleven. Zijn wij behalve bewoner van een gebied, stad of plek, niet net zo goed zelf ook toerist of dagjesbezoeker? En kunnen we onze eigen positieve en negatieve ervaringen niet inzetten om ons beter en bewuster te gedragen in het buitenland? En andersom, om bezoekers die hierheen komen dezelfde gastvrijheid te bieden die wij elders ontvangen?”

Een faire omgeving
Vanuit een beter begrip voor andermans behoeften kunnen we met elkaar wellicht alternatieve concepten verzinnen, aldus Wina: innovatieve producten en diensten voor de vrijetijdssector en het toerisme, die wel aansluiten bij die behoeften van mensen, maar minder overlast bezorgen. Ze denkt aan de inmiddels uit het straatbeeld verdwenen bierfiets. “Het is te makkelijk om te zeggen dat de toerist altijd maar waardevol moet zijn, terwijl het systeem eromheen vaak economisch profiteert. Ook de ondernemer die die fiets aanbiedt, heeft een bepaalde verantwoordelijkheid. Of de gemeente die de vergunning verstrekt. Ik denk dat je die verantwoordelijkheid meer met elkaar moet nemen, in plaats van te wijzen naar de toerist."

Samen met Simone Groen-Roesink en enkele onderzoekscollega’s en docenten behoort Bjorn Bouwens, manager onderwijs & onderzoek Communicatie / Ad Crossmediale Communicatie, tot de drijvende krachten achter CGE. “Het klinkt gek”, zegt Bjorn, “maar eigenlijk kregen we een soort cadeau, juist omdat onze sector in deze moeilijke tijd om oplossingen vroeg voor een andere toekomst. Ons uitgangspunt was om studievertraging zoveel mogelijk te voorkomen en kwalitatief onderwijs te blijven verzorgen. En door het over een andere boeg te gooien, bieden we nu zelfs een rijkere leeromgeving voor studenten, omdat de vragen die we beantwoorden zo actueel zijn én we ook nog eens opleidingsoverstijgend en met onderzoeksgroepen en werkveldpartners samenwerken.”

Toerisme in het (post-)coronatijdperk
Om een voorbeeld te noemen: studenten werpen zich samen met lector Ko Koens, Lab Rdam en het Urban Leisure & Tourism Lab (ULT-lab) in Amsterdam op vraagstukken rondom toerisme in het (post-)coronatijdperk. Eind mei hebben twee studententeams van het ULT-lab in dat kader een hackathon georganiseerd, waarvan ze de uitkomsten hebben gepresenteerd tijdens de LIVECAST van ‘Fair Tourism #3: Reinvent Tourism’, het programma met Pakhuis de Zwijger. Maar de CGE-projecten kunnen ook gaan om crisiscommunicatie in ziekenhuizen, circulariteit in de creatieve industrie in Haarlem (Citylab Haarlem), placemaking in de Amsterdamse Sluisbuurt waar onze nieuwe pand komt, of de IJ-pont als podium voor gemeenschapsontwikkeling (SLUISlab).

Een vergelijkbare samenwerking bestond al in Creative Growth Initiative (CGI), waarin studenten van verschillende opleidingen met werkveldpartners gezamenlijk op zoek gaan naar oplossingen voor ‘wicked problems’, complexe vraagstukken. Simone: “We konden mooi gebruik maken van onze ervaringen van CGI, maar voor CGE was een andere structuur nodig. Samen met examen-, toets-, opleidingscommissies en andere betrokkenen hebben we de zeven opleidingsOERen die we hadden met elkaar vergeleken en vanuit onze gezamenlijkheid de samenwerking opgezocht.” Bjorn: “Er zitten grote gemene delers in: iedereen leert communiceren, ondernemen en projectmanagement. Natuurlijk met een kleuring vanuit het werkveld en daarmee de opleiding.”

CGE en CGI
CGE en CGI blijven naast elkaar bestaan. Gevraagd naar het verschil tussen beide, licht Simone toe: “Bij CGI gaat het om langlopende, ingewikkelde vraagstukken waarbij een groep eventueel ook dieper op een vraagstuk in zou kunnen gaan aan de hand van de resultaten van een andere groep. CGE bevat small tot medium size project-uitdagingen, meer kort-cyclisch en op te lossen binnen 15 tot 20 EC. In beide programma’s krijgen studenten de kans om ontwerpgericht te werken, zijn ze zelf verantwoordelijk voor hun leerdoelen en zoeken ze binnen de uitdaging naar een leerweg die daar het beste bij past.”

“Als je het mij vraagt, is dit nog maar het begin”, vindt Bjorn. “Ik hoop na de zomer studenten te verwelkomen die zeggen: ‘Hier kan ik het meeste leren; dit biedt mij meer dan een reguliere stage’.” Veel collega’s delen zijn enthousiasme: “We hadden al een tijdje de ambitie om dit te doen, maar het vraagt best veel om echt los te komen van je programma. Nu was de nood natuurlijk hoog en is het in een stroomversnelling gekomen. En het leuke is: studenten en docenten zijn superenthousiast om in deze multidisciplinaire lab-gemeenschappen met elkaar samen te werken. We kunnen eigenlijk niet meer terug.”

Denken in mogelijkheden
Corona zorgde voor de urgentie om te veranderen, maar de noodzaak was er al. Simone: “De buitenwereld laat zien dat de behoefte aan creativiteit en flexibiliteit groter wordt. Het zou niet goed zijn als wij daar niet in mee zouden gaan. Het is de nieuwe werkelijkheid. Daarom kan een stage bij ons in zo’n lab ook heel goed. Mensen zitten niet meer met elkaar op kantoor. Los van het feit dat we elkaar heel graag weer willen zien, moeten we toch ook denken in mogelijkheden. Het is goed als we onszelf wat minder vastzetten.” Bjorn vult aan: “Als we in deze bijzondere tijd onze studenten willen faciliteren, moeten we wel buiten het eigen curriculum alleen kijken. Dan is het in één keer een stuk makkelijker. Het is ook veel zichtbaarder geworden waarom we het doen.”

Ze hebben een netwerk gebouwd om het mogelijk te maken. Bjorn: “Volgend jaar gaan we doorontwikkelen, juist ook door andere mensen toe te voegen aan de community, waarbij wij alleen ondersteunend zijn om die beweging op gang krijgen en iedere keer stappen te kunnen maken.” Simone: “Docenten met interesse in onderwijsvernieuwing en onderzoekers kunnen hier met elkaar ontdekken. Je mag fouten maken, we bieden een veilige omgeving om het met elkaar te laten groeien. Er ontstaat nu al een soort olievlek, dat is een prachtige beweging. Mensen melden zichzelf aan: ‘Komt er een vervolg, ik wil graag meedenken!’ We hopen dat we dat kunnen vasthouden. Dat zou geweldig zijn, dan hebben we een groter doel bereikt dan we voor mogelijk hadden gehouden!”