Als meisje hield Sietske Klooster niet van stilzitten. Ze kwam graag in de Zuid-Limburgse natuur, had een verzorgpaard en danste ballet op hoog niveau. Deze beweeglijkheid brengt ze terug in een nieuw principe voor ontwerpend onderzoeken. Met belichaamd systemisch co-design verzamelt ze betrokkenen rond een systemisch vraagstuk om hen uit hun hoofd te halen. Ze laat hen op een fysieke manier co-creëren zodat systemische verandering al doende ontstaat. In haar professional doctorate (PD) ontwikkelt ze dit principe tot een methode waarmee ook andere veranderprofessionals kunnen gaan werken.

Sietske is opgeleid als industrieel ontwerper. Al tijdens haar afstudeerproject aan de TU Delft combineerde ze het ontwerpen van producten met beweging. “Het idee is om niet zozeer een stoel of een beker te ontwerpen maar om een handeling te ontwerpen: de beweging om te zitten of de beweging om te drinken. Daarmee wijk je af van de gebaande paden in je hoofd en gebruik je je hele lichaam om tot een innovatief ontwerp te komen. Het brengt ons verder omdat ons lichaam als geheel slimmer is dan ons hoofd alleen. Je komt tot inzichten die je anders niet had kunnen bedenken.”

Lichamelijk ervaren
Het principe om bewegend te ontwerpen past Sietske inmiddels al 25 jaar toe om processen voor innovatie en systemische verandering op gang te brengen. Sietske ontwikkelde aanvankelijk de innovatiemethode Interactie Choreografie. Ze ontwikkelde die door tot een aanpak voor complexe transitievraagstukken, die nu de basis is voor haar PD rond belichaamd systemisch co-design. Ook hier is het de bedoeling om mensen uit hun hoofd te halen en vraagstukken lichamelijk te laten ervaren. Niet in je eentje, maar samen met andere betrokkenen. Zo ontstaat gezamenlijk inzicht en actie met perspectief voor systeemverandering.

Melk proeven
Sietske ontwikkelde de principes van belichaamd systemisch co-design via een zeven jarig project binnen de zuivelindustrie. “De melkproductie in Nederland is door de industrialisatie sterk veranderd”, zegt ze. “Terwijl we nu een zeer efficiënte, eenvormige en op export gerichte industrie kennen, was er vroeger veel meer diversiteit in de manier waarop we melk produceerden. Er waren verschillende koeienrassen, passend bij de verschillende Nederlandse waterrijke landschappen. En net als bij wijnen kun je dat verschil proeven: afhankelijk van de grondsoort, de vegetatie die erop groeit en het koeienras dat die vegetatie eet, smaakt melk verschillend en heeft die een verschillende samenstelling in onder meer vetten en eiwitten.”

Van sceptisch naar gemotiveerd
Onder de naam MelkSalon reisde Sietske met een proeverij-installatie door het Nederlandse landschap. Ze serveerde melk en zuivelproducten van verschillende boerderijen, landschappen en koeien. Hierbij bracht ze steeds andere stakeholders samen, zoals boeren, fabrikanten, consumenten en beleidsmakers om samen nippend te proeven uit delicate kopjes. Waar sommigen vooraf sceptisch waren over het idee van werken met diversiteit in melk, raakten ze door deze bijzondere proeverij-ervaring letterlijk fysiek gemotiveerd hier iets mee te gaan doen. “Vanuit deze gedrevenheid faciliteerde ik co-creatie tussen de stakeholders en daaruit vloeiend innovaties voort. Zo is er onder andere een hightech innovatie uit de MelkSalon ontstaan, die verschillen in melksmaak- en samenstelling op de boerderij verwerkt tot zuivelproducten, waarin die verschillen naar voren komen. Deze producten zijn nu te koop in de grotere supermarkten.”

Expertisenetwerk Systemisch Co-design
Van Inholland krijgt Sietske binnen het lectoraat Societal Impact Design de ruimte om het principe van belichaamd ontwerp door te ontwikkelen tot een methode waarmee ook andere ontwerpers systemische vraagstukken kunnen aangaan. Het kan daarmee een plek krijgen in de groeiende bibliotheek van methodologieën en kennisproducten waar het Expertisenetwerk Systemisch Co-design (ESC) aan werkt. “Mijn centrale vraag is hoe je de principes uit de MelkSalon kunt doorvertalen naar andere transitievraagstukken”, zegt Sietske. “Daartoe verken ik eerst bij welke projecten van het Expertisenetwerk ik kan aansluiten. Daarna kies ik een combinatie van projecten om mijn principes toe te passen en door te ontwikkelen in samenwerking met andere transitiemakers.”

Transitie naar een duurzame samenleving
“Ik verheug me op dit PD-traject”, zegt Sietske. “Het past bij me, vanuit mijn praktijkgerichte achtergrond. Met de PD kan ik inzichten uit mijn eigen onderzoekende ontwerppraktijk gaan delen en doorvertalen met andere transitiemakers, als bijdrage aan systemische veranderingen naar een duurzame samenleving. Graag zie ik ook dat studenten betrokken zijn bij de projecten die ik met de PD doe, zodat fysiek en belichaamd werken onderdeel kan worden van de beroepsontwikkeling.”

Aanwinst voor lectoraat en ESC
Sietske wordt tijdens haar traject begeleidt door Wina Smeenk, lector Societal Impact Design en voorzitter van ESC. Wina: “Ik ben heel benieuwd hoe Sietske haar principes in andere contexten gaat inzetten. Een PD is een aanwinst voor het lectoraat en ons ESC-netwerk omdat we met Sietske als figuurlijke ‘satéprikker’ de komende jaren embodied principes in onze lopende projecten kunnen testen en verder ontwikkelen.”

Presentator Niek Persoon, directeur van de Amsterdam Green Campus en voormalig manager van Inholland Life Sciences & Chemistry, heeft zich voor de gelegenheid uitgedost (mét pruik!) als ontdekkingsreiziger Alexander von Humboldt (1769-1859), ‘de uitvinder van de natuur’. Reden: we maken vandaag een reis, een ontdekkingstocht. Humboldt heeft een groot aantal onbekende gebieden in kaart gebracht en daarmee als voorbeeld gediend voor veel mensen.

Woest en ledig
Bart Combée, collegevoorzitter van Inholland, en Patrick Huntjens, Inholland-lector Sociale Innovaties in het Groene Domein, nemen deel aan een panel, samen met senior ontwerper openbare ruimte Nina Kopp en stadsecoloog Geert Timmermans, beiden werkzaam voor de gemeente Amsterdam. Ze worden geïnterviewd door Rien van Tilburg, bestuursvoorzitter van het Clusius College, over de ontwikkeling van de toekomstige wijk Sluisbuurt op Zeeburgereiland, toegespitst op biodiversiteit. Momenteel een ‘woest en ledig’ gebied, verrijst daar straks een prachtige woonwijk, maar wel met een hoge woondichtheid. Rien is benieuwd hoe de gemeente erin slaagt om daar straks de biodiversiteit alle ruimte te geven.

1:09:09​ Paneldiscussie over de inrichting van de Sluisbuurt, 1:12:00​ het panel wordt voorgesteld, 1:13:10 Bart Combée

“We gaan de openbare ruimte zoveel mogelijk biodivers inrichten”, antwoordt Nina Kopp. “Daarnaast geven we projectontwikkelaars duidelijke eisen om het ook in hun projecten mee te nemen. We besteden in de openbare ruimte bijvoorbeeld veel aandacht aan water: aan twee kanten van het Zeeburgereiland komt een ecologische hoofdstructuur, een NNN-route (Natuurnetwerk Nederland, samenhangend netwerk van bestaande en toekomstige natuurgebieden in Nederland - red). De westkant wordt ingericht voor bepaalde doelsoorten. Dat bevordert de ecologie en de biodiversiteit. Later gaan we bijvoorbeeld ook boardwalks op veilige afstand plaatsen zodat mensen kunnen zien wat er leeft en groeit in dat gebied.” Geert Timmermans geeft als mogelijke icoonsoorten voor het gebied de gierzwaluw (vanwege de hoogbouw), de vleermuis, de huismus, en in de wateren zou hij heel graag de otter zien, “als kers op de taart”.

Maatschappelijke impact
Inholland wordt een van de eerste bewoners van de Sluisbuurt. Hoe kan de hogeschool bijdragen aan de leefbaarheid en leefomgeving van de Sluisbuurt? “Wij voelen ons heel erg betrokken bij dat gebied”, vertelt collegevoorzitter Bart Combée enthousiast. “Niet alleen omdat we gebruiker zijn, maar ook vanwege onze visie op onderwijs: wij leveren graag onze bijdrage aan het oplossen van allerlei maatschappelijke kwesties. Dankzij onderzoek doen we nieuwe inzichten op over de praktijk, waar niet alleen onze studenten iets van opsteken, maar waarmee we tegelijkertijd een maatschappelijke impact hopen te hebben. Daar wordt iedereen beter van. Het leuke is dat we, door na te denken over onze eigen huisvesting in die Sluisbuurt, direct een bijdrage leveren aan de ontwikkeling daarvan. We doen dit op een zo transdisciplinair mogelijke manier, dus we kijken niet alleen naar de noodzakelijke toepassingen in zo’n gebied, maar ook naar gezondheid, duurzaamheid, circulariteit, economie en sociale structuur. Dus je denkt mee over de ontwikkeling van zo’n buurt, terwijl je er tegelijk ook deel van uitmaakt.”

Vanuit SLUISlab Inholland, tijdelijk gehuisvest in Nautilus op Zeeburgereiland, werken onderzoekers en studenten intensief samen met (toekomstige) buurtbewoners, lokale bedrijven en de gemeente Amsterdam aan placemaking-concepten om de Sluisbuurt nu al aantrekkelijk en leefbaar te maken. Ook lector Patrick Huntjens betrekt toekomstige buurtbewoners bij activiteiten met betrekking tot sociale innovaties in het groene domein. “Wij leren onze studenten – de toekomstige professionals – om vanuit een systeem te denken. Dus: hoe hangt alles met elkaar samen? Dat levert ook win-winsituaties op. Bijvoorbeeld in de vorm van multifunctioneel ruimtegebruik.”

Relatie tussen mens en natuur
“De groenblauwe infrastructuur (natuurlijke en halfnatuurlijke landschapselementen als onderdeel van een stedelijk gebied – red) is een enorme kans voor de Sluisbuurt”, concretiseert Patrick. “Natuurontwikkeling en recreatie kunnen prima samengaan met wateropslag of productie van energie of voedsel; tegelijkertijd heb je de kans om de sociale cohesie en de relatie tussen mens en natuur te bevorderen, bijvoorbeeld met buurtinitiatieven die zich richten op een stadstuin of gemeenschappelijk beheer van de openbare ruimte. Daarbij stimuleren we studenten om erover na te denken hoe je bevolkingsgroepen met uiteenlopende sociaaleconomische achtergronden met elkaar in verbinding brengt.” Rien concludeert dat, na het horen van al deze plannen, de belangstelling om in de Sluisbuurt te gaan wonen vast enorm toegenomen is!

De Tors, studenten Matilde Brambilla, Keisha Griffith, Cassandra van Waveren en Daniël Broomans, zijn derdejaarsstudenten van vier verschillende opleidingen. Ze voelden zich aangetrokken tot het nieuwe, avontuurlijke programma van de CGI-minor. Pas een week voordat ze samen aan dit project begonnen, leerden ze elkaar kennen. Na slechts een paar weken fysiek samenwerken, waren ze genoodzaakt om over te stappen naar MS Teams, vanwege de coronamaatregelen. Het was zeker niet gemakkelijk. Cassandra blikt terug: “Voor mij persoonlijk was het niet zo leuk om samen te werken via Teams. Communicatie was erg moeilijk en we leerden elkaar kennen via het scherm. Dat is niet mijn favoriete manier.”

Bewustzijn vergroten
Na een semester hard werken presenteerden ze een innovatief prototype aan vertegenwoordigers van de gemeente Amsterdam, leerregisseur Esther Bouw en SLUISlab-lead Karel Koch. “Ons concept ‘Seenergy’ staat voor ‘see the energy’", legt Matilde uit. “Ons doel is om het bewustzijn te vergroten over beweging – synoniem aan energie – en hoe wij daar als mensen natuurlijke dragers van zijn. Ons vertrekpunt was deze vraag: wat is het meest inclusieve en gebruikte element in een stad? Het antwoord: de straten. We wilden die transformeren.”

“Het draait allemaal om het activeren van de routes tussen de pont en de tram”, vult Keisha aan: “Hoe je verschillende delen van de Sluisbuurt met elkaar verbindt door van de ene plek naar de andere te gaan. We willen mensen helpen met hun reis door de Sluisbuurt.”

Menselijke kracht
“En zo kwamen we op het idee om interactieve en speelse elementen te plaatsen die stroom zouden opwekken op de paden van de Sluisbuurt”, vervolgt Matilde. “Mensen zullen degenen zijn die de schakelaar activeren door op die energieopwekkende tegels te stappen, te springen of te spelen. Energie wordt geproduceerd door niets meer dan menselijke loopkracht en het wordt verzameld en hergebruikt op basis van de behoeften van de gemeenschap. We willen de hele gemeenschap erbij betrekken.”

Keisha legt uit hoe het werkt: “De tegels worden op een generator geplaatst. Als je erop stapt, maakt de tegel contact met de generator en produceert hij energie. Hij verzamelt ook gegevens: hoeveel stappen zijn er gezet, hoeveel energie wordt er geproduceerd en wat kun je met de energie doen?”

Gezamenlijke en persoonlijke beloningen
De som van de collectieve bewegingen wordt weergegeven op digitale informatieborden in de wijk: op deze manier wordt de gemeenschap op de hoogte gehouden van haar collectieve inspanning. Op de borden wordt ook uitgelegd waarvoor de energie wordt gebruikt. Daarnaast voegen The Tors een persoonlijke beloning toe: de verzamelde data worden naar een mobiele app gestuurd waarin het mogelijk is om de individuele bijdrage te zien. “Dit zal mensen triggeren en hen motiveren om nog meer te bewegen.”

Hoeveel het Seenergy-concept zou kunnen bijdragen aan de stroomvoorziening van de Sluisbuurt, is op dit moment niet echt in te schatten. Daniël: “Ons doel is in eerste instantie om het concept zelf energie-neutraal te maken, om de generator en digitale informatieborden zelfvoorzienend te maken. Maar er is ook een optie voor de gemeente om de energie te gebruiken voor de gebouwen in de buurt.”

Positieve impact op het milieu
“Het is niet realistisch om te denken dat we met dit plan voldoende energie kunnen produceren om de hele buurt te ondersteunen”, zegt Matilde resoluut. "We zouden elke tegel in de Sluisbuurt moeten gebruiken en we zouden evenveel toeristen nodig hebben als in het centrum van Amsterdam. Nee, onze belangrijkste focus is om bewustzijn te creëren over beweging, gezondheid en energie.” Keisha voegt eraan toe: “Op dit moment zitten we in een lockdown, waardoor we allemaal vaker gaan wandelen. Dit bracht ons op het idee om een wandeling door de buurt wat leuker te maken door mensen hun eigen positieve impact op het milieu te laten zien.”

Het team heeft een aantrekkelijke brochure gemaakt met een plattegrond waarop iedere groep tegels te zien is, elk met een eigen uitstraling en doel. Cassandra is vooral blij met hun idee van de ‘street art’-tegels in de hoofdstraat: “We willen daar 500 tegels met straatkunst neerleggen. Die worden onwijs groot en kleurrijk!” Daniël ziet dat idee ook zitten, “niet alleen omdat het er druk zal zijn en er daarom veel voetstappen worden gemaakt, maar ook vanwege de cocreatie: we laten bewoners van het eiland zélf die tegels ontwerpen.” De Tors willen graag samenwerken met kunstenaars, maar ook met lokale scholen zodat kinderen kunnen helpen met het ontwerpen van de 500 tegels in de hoofdstraat. Elk jaar kan de ‘look’ van de tegels aangepast worden door verschillende kunstenaars of scholen – of een school in samenwerking met een kunstenaar. Echt een ‘Creative Growth Initiative’ ván buren vóór buren!

“Waarom níet zoiets doen?”
Onder de vertegenwoordigers van de gemeente Amsterdam waren Mirjana Milanovic, hoofdontwerper Sluisbuurt, en Jan Straub, senior projectmanager Zeeburgereiland. Na het bekijken van de presentaties van alle CGI-teams, was hun eerste reactie: “Waarom níet zoiets doen?” Ze waren erg onder de indruk van dit innovatieve concept en prezen de synergie van verschillende aspecten: gezondheid en welzijn aan de ene kant, en duurzaamheid en communitybuilding aan de andere kant.

“Ik denk dat we een concept hebben ontwikkeld waar we echt trots op kunnen zijn!”, besluit Cassandra.

Tijdens de kick-offweek worden de studenten onder begeleiding van fotograaf Steef Fleur, communicatiestrateeg Barbara Philipp en artdirector Matthijs Koppen creatief uitgedaagd om een tentoonstelling voor de Sluisbuurt in aanbouw te organiseren. De opdracht die ze krijgen is om de Sluisbuurt een gezicht te geven. En zo tegelijkertijd het achterliggende verhaal te ontdekken dat bewoners, samenwerkingspartners zoals de gemeente Amsterdam en lokale ondernemers, en natuurlijk de hogeschool verbindt. Aan de hand van dit verhaal leren alle belanghebbenden elkaar beter kennen en dat helpt om van de Sluisbuurt een nog mooiere plek te maken.

Placemaking voor de Sluisbuurt
De realisatie van de Sluisbuurt is enorm belangrijk voor Hogeschool Inholland. Bijna alle opleidingen in Amsterdam en Diemen verhuizen in de toekomst naar het nieuwe gebouw in die toekomstige wijk. Dit betekent dat ongeveer 7.500 studenten daar mogen studeren. Tegelijkertijd is dit hét moment voor de hogeschool om een duurzame verbinding op te bouwen met de omgeving, de bewoners en plaatselijke ondernemers. Nu al werken studenten en onderzoekers vanuit het SLUISlab op het Zeeburgereiland in multidisciplinaire vraagstukken aan placemaking – belevenisconcepten – voor de Sluisbuurt, samen met gemeente en bewoners. De kick-offweek van het Creative Future programma is een voorbeeld van hoe de samenwerking met de buurt nog verder wordt gestimuleerd.

Coronaproof tentoonstelling in Nautilus
De foto's bij dit artikel lichten al een tipje van de sluier op. Nieuwsgierig geworden? Bezichtig de tentoonstelling ‘Het gezicht van Zeeburgereiland’ op vrijdag 5 februari van 14:30 tot 15:45 uur via een openbare Teams-vergadering (klik hier) gepresenteerd door Karel Koch en Kim Hagenaar van het SLUISlab. In de uitzending geven organiserende studenten een virtuele tour waarin zij toelichting geven op het ontwikkelingsproces van hun creaties en hoe de tentoonstelling tot stand is gekomen. Wil je de tentoonstelling op locatie bekijken? Dat kan ook. Vanaf vrijdagmiddag 16:00 uur is de tentoonstelling, buiten vanaf de straat, door de ramen van Nautilus Expobar 24 uur per dag coronaproof te zien.

Adres: Nautilus, Eef Kamerbeekstraat 1006, Amsterdam.

Meer informatie over Sluisbuurt of SLUISlab is te vinden op onze sharepointpagina over de nieuwbouw Inholland Amsterdam.
Of neem contact op met lab-coördinator Kim Hagenaar: kim.hagenaar@inholland.nl

Mariëlle volgt de opleiding Tourism Management bij Inholland Haarlem. Haar stage bij een specialist in wellness- en kuurvakanties stopte toen de boekingen sinds half maart uitbleven. “Op zich logisch, maar ik kreeg er wel de kriebels van”, vertelt Mariëlle. “Hoe moest ik nu verder? Toen kwam mijn studieloopbaanbegeleider met het CGE-programma. Op basis van onder meer motivatie, competenties en leerdoelen werd ik ingedeeld in een groep die aan de slag ging voor Citylab Haarlem en Haarlem Food Future. Met als opdracht om een nieuwe, maatschappelijk relevante toepassing voor olifantsgras te bedenken.”

Snel schakelen
Mariëlle: “We hadden elkaar nog nooit ontmoet en alle contacten verliepen digitaal. Dat was in het begin een beetje raar, maar we hadden een superfijne groep waarmee we lekker konden werken. Er moest veel gebeuren in korte tijd en onderling moesten we snel schakelen. Daardoor heb ik mijn flexibiliteit enorm verbeterd, wat een van mijn leerdoelen was. Ook heb ik veel geleerd op het gebied van online samenwerking, wat zeker de komende jaren van pas gaat komen.”

De groep bedacht een concept voor Happy Soups. Daarbij krijgen mensen die ‘een extraatje kunnen gebruiken’ een beker soep aangeboden. Gemaakt van gered voedsel en geserveerd in bekers van olifantsgras, een duurzaam geteelde grondstof. “Deskresearch was een ander belangrijk leerdoel. Dat heb ik onder meer gedaan door me te verdiepen in olifantsgras en mijn bevindingen samen te vatten. Daarnaast heb ik aanleunwoningen in de regio Haarlem in kaart gebracht, en die benaderd om te onderzoeken of bewoners interesse hadden in Happy Soups.”

Terug naar de tekentafel
“We zijn in het proces een paar keer teruggestuurd naar de tekentafel. Dat is op het moment zelf niet fijn, want de opdrachtgever is dan nog niet tevreden. Maar het is wel heel leerzaam en het heeft tot een beter resultaat geleid, waar we uiteindelijk heel trots op zijn en wat we zelfs hebben mogen presenteren aan minister Van Engelshoven. Dat had ik half maart allemaal niet kunnen bedenken. CGE was voor mij echt een uitkomst, anders had ik nu mijn derdejaarsstage nog moeten doen. Nu heb ik dat jaar kunnen afronden en hoop ik dit jaar af te studeren.”

Positive Provocation
Jasmien El Dahshan, student Leisure & Events Management aan Inholland Diemen, vond het na een eerdere afgekeurde stage-opdracht riskant om in deze tijd een stage in de eventbranche te zoeken. “Na contact met de opleidingsmanager mocht ik aan de slag binnen het team dat vanuit het ULT-lab en het SLUISlab een ‘Positive Provocation’ ging ontwikkelen voor Amsterdam-Noord en Zeeburgereiland. Dat heeft geleid tot het concept van een app die bijdraagt aan het verspreiden van toerisme, door met een flexibele toeristenbelasting te werken. Drukke wijken als het centrum zijn rood, daar betaal je het hoogste bedrag. Rustige gebieden, bijvoorbeeld campings aan de rand van de stad, zijn groen en daar betaal je niets. Zo kan een toerist de verblijfskosten drukken én spreid je toerisme over de stad. Bovendien worden de opbrengsten van de toeristenbelasting terug geïnvesteerd in de betreffende wijk.”

Stad in balans
“We hebben een persbericht verspreid en op social media gedeeld om reacties te krijgen van bewoners, ondernemers, ambtenaren en politici. Je bent niet zozeer bezig bent met een zelfbedacht concept omdat het je ‘wel leuk lijkt’, maar met een echt bestaand probleem dat leeft onder inwoners. Ik ben zelf geboren en getogen Amsterdamse en vind het heel gaaf om in mijn eigen stad na te denken over oplossingen om het – wat mij betreft uit de hand gelopen – massatoerisme wat meer in balans te krijgen. Die vertaalslag van idee naar praktijk, alles waar je dan tegen aanloopt, is heel leerzaam.”

“Meestal heb je veel kaders en regels bij schoolopdrachten. Hier had ik het gevoel dat we echt vrij werden gelaten en dat niks fout was. Alles in samenspraak met de opdrachtgever natuurlijk, van wie we regelmatig feedback kregen. Maar we mochten al onze creativiteit aanwenden en inzetten en zo ontwikkel je jezelf heel snel. Dat helpt me straks weer bij mijn afstudeeropdracht en natuurlijk ook na mijn afstuderen. Ook vond ik het prettig om dit met studenten van andere opleidingen te doen. Iedereen werkt vanuit zijn of haar eigen vakgebied, heeft een andere aanpak en werkt met andere modellen. Heel interessant. En, ook niet onbelangrijk, zo kan ik mijn derde jaar goed afronden en me volledig storten op het afstuderen.”

Samen met de Hogeschool van Amsterdam (penvoerder), Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en sinds kort ook de Gerrit Rietveld Academie vormt Inholland het samenwerkingsnetwerk Centre of Expertise (CoE) for Creative Innovation. Na een periode waarin geïnvesteerd is in innovatie- en kennisnetwerken en thematische innovatielabs, is de laatste maanden vooral ingezet op de herprofilering van het CoE. Aanleiding daarvoor was de toetreding van de Gerrit Rietveld Academie als vierde partner, maar ook de nieuwe rol van een Centre of Expertise, zoals de Vereniging Hogescholen die had voorgesteld: als motor voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken.

Kick-off
De vier hogescholen vierden samen met vertegenwoordigers uit het werkveld en partners uit Amsterdam de doorstart van het CoE én de lancering van de nieuwe naam tijdens een online kick-off. Het bestuur en de programmaraad van het netwerk blikten terug op de successen van de afgelopen zeven jaar die de toegevoegde waarde van deze samenwerking voor het onderwijs, onderzoek en grootstedelijke thema’s wel bewezen hebben. “Eigenlijk hebben we teruggekeken naar wat is er opgebouwd de afgelopen jaren, welke lessen we daaruit kunnen leren, en wat we meenemen naar een nieuwe fase waarin we weer volop nieuwe projecten gaan opstarten”, vertelt Peggy van Schijndel, manager Onderzoek en Innovatie, die tijdens de kick-off een korte presentatie verzorgde over het Urban Leisure & Tourism Lab.

De burgers in de wijk
Naast het ULT-lab werden nog drie andere parels gepresenteerd die binnen het CoE zijn opgebouwd. Peggy ziet daarin een rode draad: “We zoeken allemaal naar die verbinding tussen de vraagstukken in de stad en de bijdrage die de creatieve industrie kan leveren aan een duurzame en inclusieve samenleving. En we doen dat elk met nét weer een andere ontstaansgeschiedenis, in combinatie met studenten, docenten, partijen uit de creatieve industrie en betrokkenen, in ons geval de burgers in de wijk.”

Creatieve innovaties
Die lokale bevolking weet precies waar de uitdagingen liggen in de eigen woonomgeving, zoals het plaatselijke toerismevraagstuk. “Als je daar dan creatieve professionals aan toevoegt – ontwerpers bijvoorbeeld – dan kunnen zij gezamenlijk tot creatieve innovaties komen. Het Centre of Expertise krijgt niet voor niets de naam ‘Creative Innovation’: dat gaat dus juist over kennis in thema’s als gezondheid, duurzaamheid of energietransitie, én de bijdrage die de creatieve professional daar met methoden en technieken aan kan leveren.”

Langs het slingerpad van het creatieve proces
De inbreng van Inholland in dit Centre of Expertise komt vooral vanuit het creatief-zakelijke domein. Er is bij Inholland heel veel commitment om vanuit onderwijs en onderzoek bij te dragen aan een meer duurzame en inclusieve stad, juist ook binnen de creatieve opleidingen. Die maatschappelijke gedrevenheid is nu sterker verweven in dit gezamenlijke Centre of Expertise. Zoals Marij Urlings, directeur domein Creative Business, in haar videoboodschap over het CoE for Creative Innovation zegt: “We zijn verheugd dat maatschappelijke vraagstukken nu ook in dit Centre of Expertise een belangrijke rol gaan spelen. (…) Wij zijn er trots op om langs het slingerpad van het creatieve proces een bijdrage te leveren aan uitdagingen in de maatschappij.”

“We wilden deze kick-off graag op het bouwterrein van de Sluisbuurt laten plaatsvinden”, legt Karel Koch, lablead van het SLUISlab, uit. Het terrein wordt door het ingenieursbureau van de gemeente Amsterdam en bouwbedrijf Dura Vermeer bouwrijp gemaakt. De komende tien jaar gaan zij zich gezamenlijk bezighouden met de ontwikkeling van deze nieuwe wijk. “Ze zijn op dit moment druk bezig met de voorbereiding voor de infrastructuur”, vertelt Karel. “Het bouwterrein is nog niet veilig genoeg, maar het is ons gelukt om toestemming te krijgen om pal ernaast, bij ‘Keet Zeeburgereiland’ onze kick-off-week te organiseren.”

Nautilus
“Het plan was om vanaf september 2020 met ons SLUISlab op een tijdelijke locatie te zitten in de Sluisbuurt”, gaat Karel door. “Er zou ook tijdelijke horeca komen, maar dat is nog even uitgesteld door de gemeente. Wel hebben we een plek gevonden in een pand in de naastgelegen Sportheldenbuurt: Nautilus. Vanaf nu zitten de onderzoekers van het SLUISlab daar elke donderdag, samen met CGI-leerregisseur Esther Bouw en haar studenten.”

Esther Bouw vult aan: “Buurtonderzoek en dingen uitproberen zijn belangrijk voor de CGI-studenten; om dat goed te kunnen doen wilden we zo graag het terrein op!” Esther begeleidt de komende twintig weken evenzoveel studenten in multidisciplinaire vraagstukken rondom ‘placemaking’ voor de Sluisbuurt. Het gaat hierbij om belevenisconcepten met een tijdelijk karakter, om de openbare ruimte aantrekkelijk te maken voor en met de buurtbewoners. CGI-studenten volgen uiteenlopende opleidingen aan verschillende vestigingen van Inholland. Deze lichting is afkomstig van Leisure & Events Management, Verpleegkunde, Facility Management, Tourism Management (Nederlands- en Engelstalig) en Creative Business (Nederlands- en Engelstalig).

‘Placemaking Picknick’
Tijdens de kick-off-week hebben de studenten onder begeleiding van beeldend kunstenaar Rob Voerman en industrieel ontwerper Davy Wouda een podium en festivalmeubilair ontworpen en gebouwd. Een mooie manier om met elkaar kennis te maken en gelijk al in teams samen te werken. Cris van Dijk, student Verpleegkunde, vertelt daarover: "Gewoon dóen, dat leerde ik tijdens de week. We zijn handiger dan gedacht! Door krachten te bundelen kun je met iets simpels iets moois neerzetten."

Op vrijdag werd het startsein voor het CGI-semester gegeven tijdens het programma ‘Placemaking Picknick’, waarbij de presentatie in handen was van Karel Koch en Noor Mohamed, student Leisure & Events Management.

Rondleiding op het bouwterrein
Een nieuwbouwquiz en een rondleiding op het bouwterrein vormden onderdeel van het programma. Merel de Boer en Myrthe Dortants van het Inholland-voorbereidingsteam nieuwbouw Amsterdam brachten de studenten in spelvorm onder meer bij dat het silhouet van de Sluisbuurt is geïnspireerd op de Canadese stad Vancouver.

Roelof Veen (omgevingsmanager) en Roy Belmer (directievoerder) van de gemeente Amsterdam legden tijdens de rondleiding uit dat op het terrein een laag zand is gestort die op sommige plekken 5 meter dik is. Deze zandlaag zorgt ervoor dat de onderliggende grond in de loop van de tijd door het gewicht inklinkt, waardoor er een stabiele bodem ligt die de infrastructuur kan dragen. Onder andere voor het fundament van gebouwen moet een deel van het aangebrachte zand weer worden afgegraven. Daardoor tekent de omtrek van het Inholland-gebouw zich al af en dat was duidelijk te zien!

Zichtbaar in de buurt
Kim Hagenaar, coördinator van het SLUISlab, blikt tevreden terug op het evenement: “Het mooie is dat we hier met het SLUISlab het nieuwbouwteam van de Inholland Service Organisatie, de CGI-studenten en docenten, collega’s van de onderzoeksgroep Creative Business én medewerkers van de gemeente Amsterdam aan elkaar koppelen. Zo brengen we placemaking, nieuwbouw en vernieuwing rond leren en onderzoeken bij elkaar. Ook in Nautilus gaan we nu aan de slag met studenten, onderzoekers, bewoners én partners uit het werkveld. Zo worden we letterlijk zichtbaar in de buurt en kunnen we makkelijker de mogelijkheden voor onze studenten verkennen. Gelukkig zie ik bij alle partijen veel flexibiliteit en vertrouwen: we gaan het gewoon dóen!”

Zonder de labs van het Domein Creative Business van Inholland was Happy Soups er niet geweest. In labs werken studenten aan echte vraagstukken, samen met onderzoekers en professionals. Dat gaat ook in coronatijd door – en dat bood kansen toen stageplaatsen door corona verdwenen! In no time werden honderd alternatieve stages en afstudeerplekken gecreëerd.

De naam van deze oplossing: Creative Growth Experience. Want het ís dan ook een hele ervaring voor studenten: ze gaan in zeven weken tijd een uitdagend, maatschappelijk vraagstuk te lijf. Dat doen ze samen met professionals uit het werkveld.

Beker van olifantsgras
Die kans lieten Amber Stolk, Daphne Heinink, Julia van der Kolk, Lisette Meijer, Mariëlle Klaassen en Max de Groot niet schieten. Ze ontwikkelden samen met partners Haarlem Food Future en Betekeniseconomie Noord-Holland een nieuwe, maatschappelijk relevante toepassing voor olifantsgras. Dat is een duurzaam geteelde grondstof dat een natuurlijk alternatief voor plastic kan zijn. De studenten zijn afkomstig van vier verschillende opleidingen: Tourism Management, Business Studies, Creative Business (voorheen Media & Entertainment Management) en AD Facilitair Eventmanagment.

Hoewel de studenten colleges, workshops en coaching kregen, werden ze eigenlijk in het diepe gegooid. “Ze kregen veel verantwoordelijkheid in dit traject. Dat maakte heel veel energie los, waardoor ze veel voor elkaar kregen”, zegt Martijn Arnoldus, die de studenten coachte. Hij houdt zich bij Inholland bezig met de ontwikkeling van labs zoals Citylab Haarlem, waarbinnen Happy Soups plaatsvond.

Voedsel redden
Student Julia van der Kolk (Creative Business) vertelt dat het team veel verschillende toepassingen voor olifantsgras overwoog. “Eerst dachten we aan doggy bags, lunchboxen of picknickmanden. Ondertussen zochten we naar een sociaal-maatschappelijke invulling.” De studenten moesten een paar keer terug naar de tekentafel, totdat ze op hét idee kwamen: herbruikbare soepbekers van olifantsgras die voedselverspilling in Haarlem helpen tegengaan.

De soep wordt bereid met ‘gered voedsel’, zoals groenten die supermarkten weggooien omdat de houdbaarheidsdatum is overschreden. Maar vaak is de kwaliteit nog heel goed. “In mijn werk in de horeca zie ik hoeveel prima voedsel wordt weggegooid”, zegt Julia. “Zonde, zeker als je weet dat mensen het goed kunnen gebruiken.”

Al veel interesse
Over het olifantsgras in de soepbeker kreeg het team advies van ELGRA, een bedrijf dat is aangesloten bij Betekeniseconomie Noord-Holland. De soep wordt in deze duurzame beker aangeboden aan mensen die wel een extraatje kunnen gebruiken. De studenten maakten een lange lijst van partijen die kunnen bijdragen aan Happy Soups. Julia: “Ik fietste letterlijk de hele stad door om mensen te overtuigen om mee te doen. Het project begon voor mij zo echt te leven.” Van alle kanten is er al interesse: supermarkten, zorginstellingen, scholen, een bakkerij, de Subway.

Denkkracht van studenten
Marjan de Boer is een van de oprichters van werkveldpartner Haarlem Food Future. “Het Happy Soups-concept past heel goed bij waar wij mee bezig zijn: het duurzamer én gezonder maken van de voedselvoorziening in Haarlem. Bij het bedenken van nieuwe ideeën maken we graag gebruik van de denkkracht van hbo-studenten. Het team van Happy Soups wist in korte tijd veel te presteren, wat ik ontzettend knap vind.”

Motivatie is key
Max de Groot, student Business Studies: “De werkveldpartners waren heel geïnteresseerd in onze ideeën. Onze mening telde echt. We hadden veel vrijheid. We konden eigen leerdoelen opstellen en zelf bepalen welke collegestof we toepasten.” Tijdens het project was er veel aandacht voor persoonlijke ontwikkeling en motivatie. Coach Martijn: “Kun je iets van jezelf in je keuzes leggen? Word je er enthousiast van? En kun je dat enthousiasme overdragen? Dat zijn belangrijke vragen, zeker bij creatieve opleidingen. De waarde van een creatieve professional is dan ook gekoppeld aan zijn of haar motivatie.”

Uitgewerkt plan
Hoewel het project succesvol werd afgesloten, is Julia niet van plan om te stoppen. “Ik werd er zó enthousiast van, dat het gek voelde toen het opeens stopte. Namens Haarlem Food Future werk ik het plan daarom uit.” Ze bruist van de ideeën: “Misschien wordt de soep uitgedeeld in armere wijken, bijvoorbeeld vanuit een soepbus. Ik word blij van dingen regelen en organiseren, zeker voor een mooi maatschappelijk doel.” Haarlem Food Future ondersteunt Julia graag bij het realiseren van het concept. Marjan: “Ik ben blij dat dit geweldige idee niet op de plank blijft liggen.”

Bezoek donderdag 3 september de online jaaropening 2020-2021. Daar is ook aandacht voor project Happy Soups, want dat laat goed zien hoe samenwerking jou vormt tot de professional die het verschil maakt. Meld je aan via inholland.nl /jaaropening.

In september ondertekenden de gemeente Haarlem en Inholland Haarlem de intentieverklaring Citylab; een concept waarin onderwijs, bedrijfsleven en gemeente zich buigen over concrete maatschappelijke vraagstukken uit de stad. In november volgde een meet-up en werden mogelijke opdrachten besproken. Aan het begin van 2020 zijn, met Cityhap op 20 januari, de pitches van eerstejaarsstudenten Creative Business op 24 januari en in februari de start van studenten Informatica in het – nieuwe – kantoor van Citylab, de eerste concrete activiteiten een feit.

Ieder resultaat van het Citylab is een co-creatie tussen studenten en professionals vanuit gemeente, ondernemingen en onderwijs. Zo heeft de gemeente Haarlem aan studenten Creative Business de opdracht gegeven om bewoners van Haarlem en haar wijk Schalkwijk dichter bij elkaar te brengen. Wessel Pasveer, een van de tweedejaarsstudenten Creative Business die hiervoor Cityhap bedacht: “Zowel in het centrum van Haarlem als in Schalkwijk hebben we op straat mensen aangesproken. Wat vinden zij van Schalkwijk? Vinden zij dat de bouw van nieuwe woningen, het vele groen en de complete make-over van het winkelcentrum het imago van Schalkwijk een positieve boost geeft?” De meningen hierover liepen nogal uiteen.

Cityhap: eten verbindt
Om een discussie over het wonen en winkelen Schalkwijk te stimuleren, nodigden de studenten vijf Haarlemse hobbykoks uit om te koken voor hun zelfgekozen introducees. “Twee van de vijf koks, en ook hun introducees, wonen in Schalkwijk. De andere 20 gasten wonen elders in Haarlem. Geweldig toch, om inwoners uit verschillende wijken met elkaar in contact te brengen door ze samen te laten koken en eten.” De studenten hebben het multiculturele diner en de discussie die aan tafel plaatsvond gefilmd, om er vervolgens een korte documentaire over te maken. “Informatief, inhoudelijk en persoonlijk. En natuurlijk hopen we dat deze pilot aanzet tot een serie vervolgopdrachten voor de gemeente”, voegt Wessel eraan toe.

Onder de Toren
Het diner vond plaats bij Kookstudio Haarlem, bij de Lichtfabriek. “Simpelweg omdat je daar beschikt over een keuken, en genoeg ruimte hebt om met een grote groep te tafelen”, verklaart Jorien Stoop, die vanuit Inholland Haarlem nauw betrokken is bij Citylab. Van deze locatie is het een mooi bruggetje naar de nieuwe locatie van Citylab, dat tot dusver gevestigd zat in de Slachthuisbuurt. Onlangs ontving Jorien de sleutel van Onder de Toren, een bruisend bedrijfsverzamelgebouw gevestigd in de voormalige KPN-toren in de Waarderpolder. “We delen het gebouw met verschillende bedrijven. Daarnaast is de locatie goed te bereiken met zowel de auto als met het openbaar vervoer. Voordeel voor de studenten is dat je met de trein binnen 10 minuten van Inholland naar Citylab reist.” Vanuit Onder de Toren gaan Inholland-studenten van de Haarlemse opleidingen werken aan de vele Haarlemse vraagstukken. Maandag 3 februari betrekken de eerste studenten (60 studenten van de opleiding Informatica) het nieuwe onderkomen. 

Studenten die deelnamen aan de minors SLUISlab CGI, SLUISlab CGE en ULT-lab CGE, leverden de afgelopen weken prachtige duurzaam verbindende concepten op, bleek uit diverse online eindpresentaties. Een groot deel van de studententeams richtte zich op vraagstukken rondom de Sluisbuurt op Zeeburgereiland, waar Inholland Amsterdam/Diemen zich over een paar jaar vestigt.

Sociale functie
Een goede bereikbaarheid wordt bijvoorbeeld heel belangrijk voor zowel studenten en collega’s van Inholland alsook de buurtbewoners en bedrijven die zich in de nieuwe wijk gaan vestigen. Dat begint met een pont die een tijdelijke verbinding realiseert tussen het Oostelijk Havengebied en Zeeburgereiland. De gemeente Amsterdam is al druk bezig met het onderzoek naar mogelijkheden voor de aanleg van zo’n tijdelijke pontlijn en bijbehorende infrastructurele maatregelen en producten. Maar hoe mooi zou het zijn om de pont ook een sociale functie te geven? Om buurtbewoners met elkaar in contact te brengen? Daar hebben twee studententeams zich vanuit het SLUISlab over gebogen.

Team 1 bestaat uit Nancy, Celine, Annemieke, Linda, Daniela, Bodil en Volkan, afkomstig van de opleidingen Ad Facilitair Eventmanagement, Tourism Management, Creative Business (MEM) en Business IT & Management. Zij hebben een concept bedacht dat uit twee elementen is opgebouwd: een digibord op de pont, waarop je met behulp van je smartphone en een QR-code een oproep kunt plaatsen, en een interactieve plattegrond op de vloer van de pont.

Oproepen
Annemieke legt het concept uit: “Op zo’n digibord kun je allerlei soorten oproepen plaatsen. Denk aan een groep vrouwen die een zangclub wil oprichten en daar nog leden voor zoekt. Of een alleenstaande moeder die een oppas nodig heeft voor haar zoontje. Berichten zijn te plaatsen via je telefoon, maar alleen te lezen via het digibord, omdat we niet willen dat iedereen alleen maar op zijn telefoon zit te kijken.”

“Wij zoeken naar een langere verbinding tussen mensen dan alleen een gesprekje op de pont,” vult Celine aan. “Dat bereiken we dus met de oproepjes op het digibord. Als mensen daarop reageren en met elkaar in contact komen, ontstaat er een duurzame verbinding. Wij geven ze een klein zetje.”

Daarnaast is de groep – geïnspireerd door musea – op het idee gekomen om een interactieve plattegrond in de vloer van de pont te verwerken. “Je gaat op een stip staan voor meer informatie over datgene wat jij interessant vindt. Wat is er te doen op Zeeburgereiland? Welke restaurants zijn aanraders? Maar je ziet ook leuke weetjes over de buurt, of een stukje historie.”

Koffiepunten sparen
Nicole, Kylie, Jennifer, Sven, Benthe, Manon en Roni van team 2 komen eveneens met een digitaal platform in de vorm van een interactief scherm, maar toch heel anders uitgewerkt. ‘Smart Together’ biedt de mogelijkheid om in het midden van de pont, met behulp van gratis wifi en je eigen mobiele device, games en oud-Hollandse spelletjes te spelen met je medepassagiers. Maar je kunt ook koffiepunten sparen, de nieuwsbrief of hotspots van de buurt bekijken of meedoen aan buurtpeilingen. Roni en Benthe vertellen er meer over: “Ook zonder mobiele telefoon kun je op een analoge manier toch spellen spelen. En aan beide wallen zijn er koffietentjes, gerund door lokale ondernemers.” Op een speelse manier stimuleert het team dat passagiers hun lege koffiebeker keurig in de prullenbak werpen.

Peter Blummel, omgevingsmanager bij de gemeente Amsterdam, reageert enthousiast: “Erg leuk dat jullie van de pont een plek maken om koffie te drinken. Dat creëert een rustmomentje en brengt mensen inderdaad met elkaar in contact. En vanuit het platform kun je heel veel verschillende dingen doen. Zoiets als het sparen van koffiepunten: het zijn kleine dingen die bijdragen aan een fijne pontervaring.” Ook het digibord en de vloerplattegrond van team 1 vindt hij interessante ideeën: “In zo’n nieuwe wijk zijn veel mensen aan het ontdekken wie de andere bewoners zijn en waar ze elkaar bij kunnen helpen. En ik denk dat een vloerplattegrond wel een geschikte methode is om op de pont in gesprek te raken.”

Tijdelijke nederzetting
Hiernaast zijn er nog veel meer mooie belevenisconcepten ontwikkeld, die bijdragen aan de opbouw van een prettig en leefbaar Zeeburgereiland. Zoals SluisBox, een intergenerationele jukebox waarop je de collectieve muzieksmaak van de eilanders gezamenlijk kunt beluisteren in een park. En Sluisdorp, een tijdelijke, verplaatsbare nederzetting met muziek, foodtrucks, een speeltuin, games, een interactieve muur, markt, podium, kroeg, een boekhoek waar ook workshops gegeven worden en een sporthoek. Maar ook Waste = Food, een openbaar toegankelijke duurzaamheidsbeleving met ‘edutainment’ voor en door bewoners van Amsterdam-Noord, waarbij je elkaar leert hoe je voedsel recyclet. Dit laatstgenoemde concept is vanuit het Urban Leisure & Tourism Lab (ULT-lab) ontwikkeld.

Sharmilee Jayakkumaran, stedenbouwkundig ontwerper bij de gemeente Amsterdam, staat te popelen om een aantal ideeën te implementeren. “En wat ik nou ook zo fijn vind, is dat we gedurende dit proces veel van elkaar geleerd hebben. Dit onderwijsconcept is zo waardevol!”

Hoe kunnen grote Europese steden gastvrij blijven en open blijven staan voor de steeds toenemende stroom bezoekers en tegelijkertijd rekening houden met woon- en leefbehoeften van hun bewoners? Het antwoord op deze belangrijke vraag moet komen van het SMARTDEST-project. De onderzoeksgroep Creative Business van Hogeschool Inholland heeft ruim 2,5 ton subsidie gekregen om bij te dragen in dit Europese onderzoek. Projectleider Guido Stompff: “Dit biedt nieuwe kansen om vanuit ons Urban Leisure & Tourism Lab, samen met studenten, bewoners en gemeente, te werken aan Amsterdam als leefbare stad.”

Vanuit het Urban Leisure & Tourism Lab schreef associate lector Roos Gerritsma mee aan een EU-Horizon2020-call voor een internationaal onderzoek naar innovatieve oplossingen op het gebied van inclusiviteit en duurzame stedelijke gebieden. Het onderzoeksvoorstel van een consortium van acht partners uit twaalf verschillende landen werd gehonoreerd. Inmiddels is het driejarige SMARTDEST-project ‘Cities as mobility hubs: tackling social exclusion through ‘smart’ citizen engagement’ gestart. Onderzocht wordt hoe de aanhoudende groei en veranderende wensen van een diversiteit aan bezoekers aan grote Europese steden te combineren valt met de woon-en leefbehoeften van bewoners van een stad. 

Nieuwe inzichten door vergelijken van stadsdata
Amsterdam is één van de acht case studies. Het Urban Leisure & Tourism Lab in Amsterdam Noord leent zich bij uitstek als ‘thuisbasis’ voor dit onderzoeksproject. In het lab werkt de onderzoeksgroep Creative Business al geruime tijd samen met stadgebruikers, overheden, bedrijfsleven, docenten en studenten aan sociale innovatievraagstukken die worden opgehaald in de wijk. Dit krijgt vorm in (onder andere) publicaties, events, tours, winkelconcepten en (tijdelijke) ontmoetingsplekken. Het SMARTDEST-project maakt het nu mogelijk om bestaande stadsdata van Amsterdam te vergelijken met die van andere Europese steden, zoals bijvoorbeeld Barcelona, Venetië en Jeruzalem, en samen daarop nieuwe inzichten te ontwikkelen.

Urban Leisure & Tourism Lab heeft voortrekkersrol
“Maar we gaan ook co-creatief actieonderzoek doen om beter te begrijpen welke interventies in Amsterdam tot meer leefbaarheid kunnen leiden”, zegt Wina Smeenk, associate lector bij Inholland (Empathisch Co-design). “Om zo nieuwe kansen te vinden voor sociale innovatieprojecten die een positieve impact en draagvlak hebben”. Lector Guido Stompff (Design Thinking), projectleider voor het SMARTDEST-onderzoeksdeel van Inholland, vult aan: “Wat dit project voor onze onderzoeksgroep en onze opleidingen extra bijzonder maakt, is dat ons lab een voortrekkersrol heeft. De partnersteden zijn nog niet zo ver dat zij daadwerkelijk een operationeel lab hebben. Bovendien zijn al die onderzoekers verbonden aan een universiteit. Ik hoop dat we hier echt kunnen laten zien wat wij als hogeschool – een University of Applied Sciences - kunnen betekenen in onderzoek”.

Over Horizon 2020 en SMARTDEST
Horizon 2020 is het grootste onderzoek- en innovatieprogramma van de Europese Unie; over een periode van zeven jaar (2014-2020) wordt ieder jaar zo’n 80 miljard euro beschikbaar gesteld. Het SMARTDEST-Consortium heeft in totaal zo’n 3 miljoen euro tot zijn beschikking waarvan de onderzoeksgroep Creative Business 262.000 euro toegewezen heeft gekregen.

Meer weten? Neem dan contact op met het onderzoeksteam:

Guido Stompff (lector Design Thinking)
Ko Koens (lector New Urban Tourism)
Wina Smeenk (associate lector Empathisch Co-design)
Roos Gerritsma (associate lector Urban Leisure & Tourism)
Swen Waterreus (docent-onderzoeker opleiding Tourism Management)

Het onderwijs
Avi (helemaal rechts op de foto) was onder de indruk van het hoge niveau van de minor. “Wat het sterke is van design based research is dat je daadwerkelijk een product maakt. Zo ga je van theoretisch idee naar pilot en dan verder, richting realiteit. Om een idee verder te brengen, heb je anderen nodig en moet je veel onderzoek doen. Er zijn zó veel factoren die je mee moet laten wegen, zoals de economie, geld, inclusie…” Alles bij elkaar heeft de minor de blik van de entrepreneur-in-spé verruimd. “Je ziet een tour maar kijk je naar alle factoren, dan gaat het over het maken van een betere wereld, voor locals én toeristen.”

Chantal en Naomi vonden de minor leerzaam maar ook zwaar op zijn tijd. “Het is een opdracht vanuit een bestaande opdrachtgever. Dat maakt dat je veel serieuzer nadenkt over de gevolgen van waar je mee bezig bent”, geeft Chantal aan. Naomi vindt het waardevol dat ze tijdens de minor heeft leren werken met design based research. “Wat we maken, testen we gelijk bij de doelgroep. Zo krijg je steeds beter zicht of wat je maakt ook aansluit bij de vraag. Het is een mooie manier van werken, daar ga ik ook veel aan hebben bij het schrijven van mijn eindscriptie.”

“Met design based research maak je wat, in plaats van erover te schrijven”, en dat vond Rianne een meerwaarde van de aanpak. “Voor het eerst heb ik het gevoel te werken aan een project met waarde. Met wat ik doe en bedenk, help ik de praktijk. Dat motiveert! Soms was het lastig om alle betrokkenen tevreden te houden. Aan de ene kant heb je amsterdam & partners die wat wil, en aan de andere kant school die je beoordeelt. Dat brengt spanning met zich mee maar ook daar leer je weer van.” Ook de Engelstalige Rachel is enthousiast over de minor. “Dit project brengt alles wat je hebt geleerd bij elkaar. Marketing, development, economie… het is alsof je bij een echt bedrijf werkt. En daar horen soms ook dingen bij die je minder leuk vindt. Net als in het echte leven, zeg maar.”

Het onderzoek
Naar het thema overtoerisme, waar beide opdrachten een oplossing voor zoeken, heeft associate lector Roos Gerritsma veelvuldig onderzoek gedaan. Met haar tekstuele bijdragen aan (les)boeken, stroomt de kennis die ze in de loop der jaren heeft opgedaan terug het onderwijs in. “Vanuit het Urban Leisure & Tourism Lab bieden we, naast de nodige theoretische onderbouwing, studenten de mogelijkheid onderzoek te doen. Zo zijn afgelopen collegejaar twee afstudeerstudenten verder doorgegaan met het project uit deze minor. Wat wij als onderzoekers hiervan leren, verwerken we in onderzoek en publicaties. Ik vind het belangrijk om wat we leren terug te geven aan het onderwijs want de resultaten zijn voor iedereen relevant. Zo bouwen we verder op elkaars kennis en dragen we samen bij aan een duurzame en inclusieve wereld. Dit collegejaar maakt het lab onderdeel uit van de jury en zijn we in gesprek met minorcoördinator Manon Joosten over verdere doorontwikkeling van onze samenwerking in de komende collegejaren.”

De Inholland-studenten uit Diemen, Rotterdam en Haarlem hadden tijdens de minor Destination Development de keuze uit twee opdrachten, allebei met als doel het spreidingsbeleid van toeristen in Amsterdam te ondersteunen en meaningful encounters tussen bewoners en bezoekers te stimuleren. De helft beet zich vast in een concept om meer bezoekers te verleiden om naar de Gooi- en Vechtstreek te gaan, de andere helft richtte zich op het aanleveren van content voor de I Amsterdam City Card app van amsterdam & partners. De invulling was aan de studenten zelf en kwam tot stand door desk research, gesprekken met bewoners, toeristen en experts, observaties en testen of de oplossing wel houdbaar, haalbaar en bruikbaar is (design based research). Daarnaast werden er ter inspiratie gastcolleges gegeven en excursies georganiseerd. Op 11 november presenteerden de acht groepen bij Inholland Diemen hun plannen aan de hand van een posterpresentatie aan een divers publiek, waaronder afgevaardigden vanuit de gemeente Amsterdam en het MRA bureau (Metropool regio Amsterdam). Zij maakten tevens deel uit van de jury.

Het werkveld
Micha van Hoorn, creative director bij Better Together Agency, is via de gemeente Amsterdam gevraagd om de studenten tijdens de minor op weg te helpen. Tijdens een gastles heeft hij ze verteld wat creativiteit is, en in de reviewronde heeft hij de eerste concepten van feedback voorzien. “Wat me opvalt, is dat een groot deel van de studenten gedreven, serieus, betrokken en enthousiast is. Het creatieve niveau is hoog, dat zag je vandaag ook tijdens de posterpresentatie. Wat ik ze als tip mee wil geven, is dat creativiteit alleen niet genoeg is. Naast 10 procent inspiratie is het gewoon heel hard werken. Dat geldt ook voor het eindresultaat; het verschil tussen een goed idee en succes is de mate van uitvoering.”

Social incubator Wouter Smeets (Glimpse) helpt professionals bij het proces van idee naar impact. “Professionals hebben meestal veel inhoudelijke expertise maar dat is anders dan weten welke stappen je moet zetten voor impact. Tijdens het proces is het belangrijk om vroeg de belangrijkste aannames en risico’s te testen. Zit de doelgroep wel echt te wachten op jouw oplossing? Weet je zeker dat je hiermee een relevant probleem oplost? Er valt veel te winnen op doelgroep-kennis. Je merkt dat studenten - maar ook ondernemers! - bekenden bevragen en dan krijg je wenselijke, gekleurde antwoorden. Het is essentieel om informatie te krijgen van gebruikers, daarop te testen en op basis daarvan je product te bouwen of aan te passen.”

Het aspect dat vanuit het werkveld gezien nog meer terug mocht komen, was het businessmodel achter de ideeën. De laatste tien weken van de minor zal de focus daarom meer komen te liggen op testen en ondernemerschap waarbij het werkveld, onder andere met een gastcollege van Wouter, nauw betrokken is. Kijkend naar de toekomstige professional, heeft Wouter een duidelijk beeld voor ogen. “De markt zoekt mensen die iteratief, in kleine stapjes, werken. Progressie is daarbij belangrijker dan perfectie. Test je aannames aan het begin van het proces om te voorkomen dat je verder bouwt op verkeerde aannames en steek je energie in wat echt belangrijk is.” Wat hem verder opvalt, is dat studenten nu nog te vaak worden beoordeeld op het eindresultaat en minder op de weg daarnaartoe. “Geef ze een veilige omgeving waarin ‘goed genoeg voor nu’ al goed is. Laat ze veel testjes en onderzoek doen en kijk naar de essentie. Studenten willen een mooi eindproduct maar in mijn ogen zou het ook al goed zijn als ze aan het einde zeggen: we hebben het onderzocht maar het gaat niet werken. Ook dat zou met een mooi cijfer beoordeeld moeten worden.”

Lees ook 'Posterpresentatie minor Destination Development levert twee winnaars op'.

Bij de minor Destination Development bedenken studenten Tourism Management kleinschalige lokale oplossingen voor het complexe probleem van overtoerisme in Amsterdam en de metropoolregio. Opdrachtgever amsterdam&partners kwam met twee opgaven: creëer of bevorder betekenisvolle ontmoetingen die de toerist/bezoeker én de lokale bewoner een interessante ervaring bieden…

1. Binnen de stad Amsterdam met behulp van de I amsterdam City Card-app.
2. In het ‘Kasteel en Tuin’-gebied.

Binnen beide opdrachten dienden de studenten het toerisme-spreidingsbeleid van de gemeente Amsterdam te ondersteunen. Vier groepen bedachten een concept voor de Gooi en Vechtstreek. De andere helft leverde content voor de I amsterdam City Card-app van amsterdam&partners.

Kraamkamer van de kunst
De groep ‘Step INTO the painting’ kon niet om het schilderachtige landschap in de Gooi en Vechtstreek heen. “Tijdens een netwerkevent met als onderwerp hoe we toeristen naar de omgeving buiten Amsterdam kunnen trekken, raakten wij in gesprek met een expert die ons vertelde dat de Gooi en Vechtstreek ook wel de ‘kraamkamer van de kunst’ wordt genoemd. Waarom? Een aantal schilders uit het verleden trok vanuit Amsterdam naar het Kasteel en Tuin-gebied om zich daar te laten inspireren door de natuur en de stilte”, licht student Rianne toe. “Daar zijn prachtige schilderijen uit voortgekomen.”

Het idee voor een tour was geboren. “Wij hebben plekken geselecteerd die geportretteerd zijn en waar een boeiend verhaal achter zit. En zo hebben wij een aanbevolen route ontworpen.” Op de betreffende locatie aangekomen popt er in een app op je telefoon een video op met daarin het beeld van het bijbehorende schilderij.

“Het duurde lang voor wij tot dit concept kwamen. Het ging echt met vallen en opstaan, dat was behoorlijk stressvol. Daarom hebben we nu slechts één schilderij per plaats; daar willen we er graag nog meer aan toevoegen. Zeker ook omdat er in die streek weinig openbaar vervoer is en je er wel veel tijd voor moet uittrekken om van de ene plek naar de andere te komen.”

Vijf zintuigen
De groep I amazed baseerde zich voor hun app ‘city surprise tour’ op de vijf zintuigen: je begint de tour op een bepaald punt en beslist ter plekke waar je zin in hebt en welke richting je kiest. Student Rachel legt uit: “Als je bijvoorbeeld honger hebt, ga je niet eerst een heel stuk lopen, maar kies je direct voor een eetcafé op de route. Daardoor creëer je jouw eigen beleving van de tour en die is voor iedereen anders.” Haar groepsgenoot Daphne vertelt over het proces: “Het was superleuk, maar ook echt zwaar. We zijn heel opgelucht en blij met dit resultaat, we hebben er hard voor gevochten!” Voor Rachel valt nu veel op z’n plek: “Alles wat ik de afgelopen jaren tijdens mijn studie heb geleerd, komt nu samen. Ik snap het gewoon allemaal veel beter!”

Intensief traject
Maar liefst 54 vierdejaarsstudenten Tourism Management werkten in een intensief traject met behulp van ontwerpgericht onderzoek in groepen toe naar mooie toeristische producten. Het betrof studenten van Inholland Diemen, Haarlem en Rotterdam die allen voor de minor Destination Development gekozen hadden. Het werden tien weken vol excursies, netwerkbijeenkomsten, gastcolleges, workshops, sessies met experts bij amsterdam&partners en Better Together Agency, consultancy-sessies met docenten, bureau- en werkveldonderzoek en natuurlijk onderling overleg en uitwerking van ideeën.

Uiteindelijk werden ze op 11 november in de gelegenheid gesteld om hun prototype – dat ze eerst in het veld hadden getest met toeristen en bewoners en daarna hadden verbeterd – met een posterpresentatie over het voetlicht te brengen voor onder meer vertegenwoordigers van de gemeente Amsterdam, het Metropoolregio Amsterdam Bureau, House of Hospitality en amsterdam&partners. Twee juryteams, bestaande uit externe experts, een wethouder en namens Inholland lector Guido Stompff en associate lector Roos Gerritsma van het Urban Leisure & Tourism Lab, selecteerden elk een finalist. Beide genomineerde groepen verzorgden nog een slotpresentatie; de jury en het aanwezige publiek waren daarvan zo onder de indruk dat ze allebei wonnen.

Lees ook het artikel 'Testen, testen en nog eens testen tijdens minor Destination Development'