In het groene domein liggen tal van maatschappelijke vraagstukken rond veerkracht en duurzaamheid. Hoe produceren we bijvoorbeeld gezonder voedsel met minder milieu-impact? In het Centre of Expertise (CoE) Groen bundelt Inholland de kennis, kracht en kunde met de drie andere groene hogescholen in Nederland. Dit gezamenlijke praktijkgerichte onderzoek zetten we voort, want het Regieorgaan SIA ondersteunt het CoE ook voor de komende vier jaar met SPRONG-subsidie.   

Sinds 2019 werken onderzoekers door middel van praktijkgericht onderzoek aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken op het gebied van agro, food en leefomgeving. Als onderzoekscoalitie kunnen Hogeschool Inholland, Aeres Hogeschool, Hogeschool Van Hall Larenstein en HAS green academy door het bundelen van kennis en expertise inspelen op de uitdagingen van morgen en bijdragen aan een leefbare, gezonde, groene wereld. Programmamanager Olivier Bello: “Deze toekenning is een erkenning van het harde werk, de betrokkenheid en de visie van ons team, partners en stakeholders. Samen blijven we werken aan duurzame oplossingen, toekomstbestendige ontwikkelingen en een bloeiende groene sector.”

“Door deze samenwerking kunnen we slim omgaan met onze capaciteiten, ieder vanuit de eigen expertise”, zegt onderzoeker Jan-Willem Donkers. “We vullen elkaar mooi aan.” Frank van der Helm, associate lector Levende Plantenteeltsystemen: “We richten ons graag op brede vraagstukken. Deze onderzoeksprojecten zijn vaak te groot voor één hogeschool, want ze vergen veel verschillende expertises, voorbereiding en coördinatie. Gezamenlijk zijn we daartoe wel in staat.” 

Brede samenwerking 
De samenwerking is breder dan alleen de vier groene hogescholen. “Afhankelijk van de onderzoeksprojecten zijn andere partners uit het onderwijs en het werkveld betrokken”, zegt Jan-Willem. “Strategisch werken we samen met brancheorganisaties zoals LTO Nederland, maar ook met andere samenwerkingsverbanden en regionale ontwikkelingsmaatschappijen.” Uiteraard is ook het kennisveld aangehaakt, zoals andere, niet-groene hogescholen, mbo-instellingen en Wageningen University & Research. Donkers: “En aan het project nemen individuele bedrijven, professionals, docenten en studenten deel om uitkomsten van het praktijkgericht onderzoek te adopteren in het werkveld en het onderwijs.” 

45 projecten 
De samenwerking tussen onderzoek, onderwijs en beroepspraktijk staat centraal in de maar liefst 45 afgeronde en lopende projecten van het CoE Groen. “Het onderzoeksproject Het Nieuwe Telen, gas erop! is een geslaagd voorbeeld”, zegt Frank. Het Nieuwe Telen richt zich op onderzoek naar technieken en methoden om het energiegebruik in de glastuinbouw te verminderen. “Met ons project brengen we die kennis over naar het onderwijs en naar de praktijk. Dat resulteerde in een serious game waarmee je leert hoe je energiezuinig kunt telen.”  

Circulaire meststoffen 
Een ander mooi voorbeeld vindt Frank het fieldlab Circulaire Meststoffen. Hierin werken vier groene hogescholen, in samenwerking met de beroepspraktijk, onderzoekers en hbo- en mbo-studenten, aan het toepassen van circulaire meststoffen in de land en tuinbouw. “Kunnen we kunstmest vervangen door organische reststromen en hoe kunnen we tuinders stimuleren dit te doen? Dat is niet eenvoudig, maar door meststoffen uit een bioreactor en afvalstromen in te zetten hebben we laten zien wat er al mogelijk is. Zo kunnen we met praktijkonderzoek en kennisverspreiding bijdragen aan het gebruik van mest voor plantenvoeding in de moderne tuinbouw, wat een mogelijke oplossing biedt voor het mestprobleem.” 

Meer kennis en expertise 
De toegevoegde waarde van het CoE Groen heeft zich in de afgelopen jaren wel bewezen. “Gezamenlijk hebben we een grotere body of knowledge”, zegt Frank. “Als individuele hogeschool heb je maar weinig docenten of onderzoekers met kennis van bijvoorbeeld klimaatregeling. Door samenwerking kun je beter met vakgenoten sparren en kennis uitwisselen. Dat is heel waardevol.” Jan-Willem is het daarmee eens. “Als CoE bieden we meer kennis en expertise en vind je collega’s van de andere hogescholen veel gemakkelijker om samen projecten op te pakken.” 

Nieuwe SPRONG-subsidie 
Jan-Willem en Frank zijn dan ook heel blij dat met de nieuw toegekende SPRONG-subsidie het CoE Groen in elk geval nog vier jaar doorgaat. “Kijk, samenwerken is een avontuur van meerdere jaren”, zegt Jan-Willem. “Nu we elkaar hebben leren kennen en weten te vinden breekt de tijd aan om nog meer impact met elkaar te maken. Daarbij gaan we ons meer focussen op specifieke maatschappelijke vraagstukken zoals duurzame voedselproductie, het duurzaam inrichten van het landschap en de duurzame transitie van de landbouw. Allemaal vraagstukken waar transdisciplinaire samenwerking binnen het CoE Groen cruciaal is.” Frank is het daarmee eens: “Ook al zal elke hogeschool zich blijven richten op de eigen regio en de eigen expertises, we kunnen steeds beter de synergie in de samenwerking benutten.” 

Het gaat binnen dit project om meststoffen op basis van reststromen uit o.a. de veehouderij. Hogeschool Inholland richt zich samen met Van der Knaap potgrond, Lentiz MBO en SIGN op het gebruik van circulaire meststoffen in de glastuinbouw. Hierbij heeft Vivent Biosensoren zich aangesloten om hun model voor ijzergebrek, dat berust op AI, te trainen voor ijzergebrek in paprika.

De eerste fase van het onderzoek , dat verbonden is aan associate lectoraat Levende Teeltsystemen van Hogeschool Inholland, is nu afgerond. In deze fase is de opname van ijzer in een circulaire teelt van paprika onder invloed van verschillende biostimulanten onderzocht. Het is nodig deze opname te bevorderen omdat met deze bemesting methode geen gebruik is gemaakt van chelaat. Dit betekent dat natuurlijke processen  de opname van ijzer moeten bevorderen. De resultaten van de eerste proef die is uitgevoerd door studenten van hbo- en mbo opleidingen zijn samengevat in een leesbare hand out, hier te bekijken en downloaden.

Hoe smaakt een yoghurtvervanger gemaakt van veldbonen? Op dinsdag 25 juni kunnen bezoekers van het jaarlijkse NWO-festival TEKNOWLOGY de proef op de som nemen. Want dan serveert Inholland op een eigen stand dit gezonde, duurzame en innovatieve hoogstandje als toetje van een complete ketenaanpak. En er valt nog veel meer te beproeven, zoals een robot die broccoli oogst en een serious game om zo energiezuinig mogelijk komkommers en tomaten te telen. Het is een bloemlezing van wat we met praktijkgericht onderzoek te bieden hebben voor agri en food.

“NWO richt zich oorspronkelijk op de academische wereld”, zegt Jeroen Wildenbeest, associate lector Smart Farming. “Maar de organisatie betrekt steeds meer het praktijkgericht onderzoek van bijvoorbeeld hogescholen. Tekenend voor die ontwikkeling is de uitnodiging die onze onderzoeksgroep kreeg voor TEKNOWLOGY in Utrecht. Als een van de weinige hbo-instellingen zijn we aanwezig om de toegevoegde waarde van ons praktijkgericht onderzoek te demonstreren.” 

Technologie in agri en food
Op een eigen stand laat Inholland zien wat we kunnen betekenen voor het innoveren en verduurzamen van de agri- en food-productieketens. “Technologie, zoals robotisering en datascience, speelt hierin een heel belangrijke rol”, zegt Jeroen. “Bijvoorbeeld om de productiekosten te verlagen en de opbrengsten te vergroten, bedrijfsrisico’s te verminderen en duurzamer te telen.”

Rijdende en vliegende robots
De meerwaarde van technologie laat zich meteen aan het begin van de productieketen gelden. “In modellen maak je voorspellingen over de groei van je gewas. Door de daadwerkelijke groei en omstandigheden te meten, stel je die voorspellingen continu bij. Wij hebben daarvoor onder meer monitoringssystemen ontwikkeld op rijdende en vliegende robots. Deze robots kunnen gewassen ook scannen op ziekten en plagen.”

Autonoom broccoli oogsten
Voor TEKNOWLOGY heeft Jeroen ervoor gekozen een ander type robot te demonstreren. “We laten zien hoe deze robot autonoom broccoli detecteert én aan de hand van de grootte van de kroon selectief oogst. Het is een antwoord op het vraagstuk rond arbeidstekorten en arbeidsmigranten in de land- en tuinbouw en biedt bedrijven daardoor meer bestaanszekerheid. Het mooie is dat de technologieën benodigd voor de teelt van broccoli en de teelt van veldbonen In essentie dezelfde zijn.”

Telen in een serious game
Ook Frank van der Helm, associate lector Levende Teeltsystemen, zal aanwezig zijn in Utrecht. Hij legt daarbij het accent op het begin van de productieketen: het telen. “Ik laat zien hoe je met serious gaming op een aantrekkelijke manier complexe zaken kunt leren en studenten kunt meegeven hoe ze data kunnen gebruiken in de kas. Op TEKNOWLOGY maken we er een eenvoudig wedstrijdje van: probeer de klimaatregeling zo in te stellen dat je zo energiezuinig mogelijk tomaten en komkommers kweekt.”

Van game naar kas
Frank maakt gebruik van een spelvariant van KASSIM, een programma dat geprogrammeerd is door Wageningen University & Research (WUR). “In mijn onderwijs kan ik simulaties maken die speciaal aangepast zijn aan wat ik mijn studenten wil leren over klimaatregeling. Door input van een groep studenten die het model met Wageningen UR getest hebben, komt het model goed overeen met hoe klimaatregeling in de praktijk echt werkt. Dat is wat het hbo doet: onderzoek en onderwijs praktijkgericht maken, en daar zijn studenten heel blij mee. En ik ook: met serious gaming kun je langdurige, complexe processen als teelt en veredeling heel goed onderwijzen. Tuinbouw vraagt nu eenmaal kassen, techniek en tijd en studenten kunnen op bedrijven niet zomaar alles doen. Nu kunnen studenten hun eerste praktijkmeters met een simulatie maken voordat ze echt de kas in stappen.”

Interesse in het onderzoek van Frank? Aanstaande maandag 24 juni is hij te gast bij De Koplopers in de Balie (georganiseerd door Regieorgaan SIA) ‘De glastuinbouw: onterecht onbemind?’

Veldboon in plaats van soja
Naast demonstraties van innovaties in het telen (door Frank) en oogsten (door Jeroen en, op zijn uitnodiging, NHL Stenden Hogeschool) laat Feike van der Leij, lector Health & Food, een bijzonder innovatief product zien én proeven. Het is een alternatief voor yoghurt; niet van koemelk maar van veldbonen. “We willen hiermee bewijzen dat je met een gewas als de veldboon de transitie kunt maken van dierlijke naar plantaardige eiwitten. En dat niet alleen, de veldboon is een goed en duurzaam alternatief voor importsoja, waarvan de productie gepaard gaat met het kappen van tropisch regenwoud, verlies van biodiversiteit, veel transportkilometers en uitbuiting van lokale boeren.”

Vervolg op Bean me up!
De yoghurtvervanger is het trotse resultaat van het afgeronde onderzoeksproject Bean me up!, waarin onderzoekers, studenten en externe partners van Inholland ervaring opdeden met het opzetten van een complete veldboonproductieketen. En dat leverde nog meer gezonde en smakelijke producten op, zoals een eiwitrijke muffin voor een dieet tegen ondervoeding bij ouderen. “Binnenkort starten we met een vervolgproject om de productieketen voor veldbonen robuuster te maken, de teelt vaker biologisch en de veldboon beter te verwaarden. Ook door waterlinzen (foodgrade eendenkroos) en een derde gewas toe te voegen zorgen we dat de functionele toepassing in voedselproducten toeneemt.”

Meer weten over de veelbelovende ontwikkeling van de veldboon?

Bij onze hogeschool zijn onderwijs en praktijkgericht onderzoek onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het zijn gelijkwaardige kerntaken. Zij versterken elkaar en met maatschappelijke vraagstukken als uitgangspunt houdt onderzoek ons onderwijs up-to-date. Om te zien ‘wie waarmee bezig is’ kwamen (associate-)lectoren van Hogeschool Inholland eind oktober bijeen. Ook ging het over de impact die we als hogeschool willen maken met praktijkgericht onderzoek.

“Mede dankzij praktijkgericht onderzoek zijn Inholland-studenten voorbereid op de uitdagingen van morgen”, zegt Marije Deutekom. Namens het college van bestuur was zij initiatiefnemer van de bijeenkomst. “Ook docenten profiteren als zij direct betrokken zijn bij praktijkgericht onderzoek. Het helpt hen om hun lessen beter te maken en zich verder te professionaliseren in hun vakgebied.”

Als onderwijs- én onderzoeksinstelling
Marije haalt het Strategisch Plan van onze hogeschool aan: “We willen bijdragen aan een vitale metropool. Daarbij zijn maatschappelijke vraagstukken ons vertrekpunt. Hierin willen we een kennispartner zijn in verbinding met het werkveld, een innovatiemotor voor de verschillende regio’s van de Inholland-locaties. Die rol kunnen we alleen vervullen als onderwijs- én onderzoeksinstelling. Onze lectoren, docent-onderzoekers, docenten en studenten werken, onderzoeken en leren met elkaar én het werkveld. Zo leren we vanuit de praktijk en werken we aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken.”

Elkaar beter leren kennen
De lectoren geven richting aan ons praktijkgericht onderzoek. Op 30 oktober kwamen zij bijeen. “Het idee is om elkaar beter te leren kennen en nog beter te zien wie waarmee bezig is”, zegt Marije. “Zo stappen we sneller naar elkaar toe voor de domeinoverstijgende vraagstukken die we gezamenlijk kunnen aanpakken, bijvoorbeeld binnen de profilerende thema’s duurzame leefomgeving en veerkrachtige samenleving.”

Echt impact maken
De lectorenbijeenkomst ging ook over de impact die we willen maken met praktijkgericht onderzoek. Marije refereert opnieuw aan het Strategisch Plan. “Als je kijkt naar onze ambities: wat vinden we belangrijk en aan welke criteria moet ons praktijkgericht onderzoek dan voldoen? Hoe maken we daadwerkelijk impact op het onderwijs, het onderzoeksdomein en het werkveld en hoe kunnen we dat laten zien?”

Bedrijven betrekken
“Ik denk dat betrokkenheid van het werkveld een heel belangrijk criterium is voor onze onderzoeksprojecten”, zegt Frank van der Helm, associate lector levende plantenteeltsystemen. “Hoe groter hun betrokkenheid in het proces, bijvoorbeeld door co-creatie, hoe beter de nieuw ontwikkelde kennis bij hen beklijft. Veel beter dan wanneer we die kennis alleen maar zouden delen via een onderzoeksrapport.”

Kennis breed uitwisselen
“Voor ons onderzoek is onderlinge uitwisseling van kennis heel belangrijk”, zegt Perica Savanović, lector Gebouwde omgeving. “Daarin zoeken we bijvoorbeeld ook andere hogescholen op waarvan we ons normaal gesproken willen onderscheiden. En daarin kunnen we trots zijn op Inholland. Tegen collega's van de Hogeschool van Amsterdam zeg ik wel eens plagerig: zullen we jullie helpen? Want Inholland zit niet alleen in Amsterdam maar doet onderzoek met partners in de hele Randstad en daarbuiten. En tegen mensen in het werkveld benadruk ik de pluspunten van praktijkgericht onderzoek: we sparren met professionals en betrekken toekomstige professionals, onze studenten. Daarmee zijn we onderscheidend ten opzichte van het academisch onderzoek van universiteiten.”

Meer interdisciplinair samenwerken
Volgens Marije mogen we, net als Perica, meer vanuit trots vertellen welk prachtig onderzoek we met onze hogeschool doen. “De één-Inholland-gedachte is daarbij een middel om meer interdisciplinair samen te werken en ons verder te ontwikkelen als kennispartner binnen onze profilerende thema’s: de duurzame leefomgeving en de veerkrachtige samenleving.”

Docent en onderzoeker
Hierbij vallen praktijkgericht onderzoek en onderwijs steeds meer samen. Niet alleen op organisatieniveau, maar ook in het dagelijks werk dat we als collega’s verrichten. Frank is daar zelf een voorbeeld van. “Ik ben jaren docent-onderzoeker geweest. De waarde van die gecombineerde functie heb ik altijd omarmd. Ook als associate lector blijf ik onderwijs geven. De kennis uit het onderzoek dat ik doe, neem ik mee om mijn lessen beter te maken en me verder te professionaliseren in mijn vakgebied.”

Oproep: werk ook mee aan ons onderzoek
Frank, Marije en Perica zouden docenten willen oproepen mee te werken aan het onderzoek van Inholland-collega’s. Marije: “Het is mooi om als onderwijsprofessional met hart voor je eigen vakgebied samen met studenten het werkveld te helpen veranderen in onderzoeksprojecten.” Perica voegt toe: “Naast de meerwaarde om je als professional te ontwikkelen zorgt onderzoek ook voor verdere afwisseling in je werk als docent.”

Geïnteresseerd in ons onderzoek?
Ben je benieuwd welk onderzoek we uitvoeren in jouw vakgebied? Kijk eens op onze website. Spreekt jou een thema of concreet onderzoeksproject aan? Neem dan contact op met de betrokken collega.

Wie een bezoek brengt aan een tuinbouwkas, stapt als het ware in een nieuwe biotoop. Een plek waar de paprika’s, tomaten of rozen strikt gescheiden opgroeien van andere levensvormen, die mogelijk een bedreiging vormen. Frank van der Helm wil als nieuwe associate lector Levende Plantenteeltsystemen , onderdeel van Integrale Voedsel- en Productieketens, werken aan stabiele biodiverse ecosystemen voor de productie van voedsel en bloemen. “Ik wil het leven terugbrengen in de tuinbouw.” 

De tuinbouw zit in turbulent vaarwater. Door allerlei internationale ontwikkelingen is het steeds lastiger voor ondernemers om hun huidige economische model in stand te houden. Denk aan steeds strengere eisen rond gewasbeschermingsmiddelen, emissie van stikstof, fosfaat en CO2 en stijgende energieprijzen. Dit maakt Frank van der Helm , zelf zoon van een tuinbouwer, niet pessimistisch. Integendeel. “De uitdagingen in de tuinbouw bieden een uitgelezen kans om nieuwe kennis en technologie toe te passen. Het kan gaan om hightech toepassingen, zoals automatisering, robotisering en sensortechnieken, maar ook om nieuwe kennis over plantweerbaarheid, ecosystemen, moleculaire biologie en biochemische technologie.” 

Naar een systeem van weerbaar telen 
Als associate lector wil Frank van der Helm de verstoorde ecologische balans in de tuinbouw herstellen. “Een gewas staat een stuk sterker als je het laat groeien in een ecosysteem met een grote diversiteit aan levende organismen. Er zijn veel meer organismen die kunnen bijdragen aan de gezonde productie van het gewas dan ziekten en plagen.” Deze benadering wordt ook wel weerbaar of biologisch telen genoemd.

Biodiversiteit versterken en rendabel produceren 
“Biologische teelt of ‘organic’ is nu toch nog een niche in de tuinbouw, maar daar gebeuren wel heel interessante dingen”, vindt Van der Helm. “Door die kennis en kunde te combineren met nieuwe wetenschappelijke inzichten en nieuwe technologie, denk ik dat we levende teelsystemen kunnen ontwerpen als evenwichtige ecosystemen. Op die manier ontstaat een tuinbouwsector waarin telers de biodiversiteit versterken en rendabel produceren. Wat ik ook hoop is dat er zo weer plek is voor jonge ondernemers die kleinschalige bedrijven opstarten. Werken in de tuinbouw is toch meer dan een beroep, het is een levenswijze. Op deze manier wil ik tweeledig het leven terugbrengen in de tuinbouw.” 

Onderzoek, onderwijs en voorlichting 
Met onderzoek, onderwijs en voorlichting hoopt Frank van der Helm bij te dragen aan, wat hij noemt, de ecologisering van de tuinbouw. “Binnen het lectoraat lopen al verschillende onderzoeksprojecten. Bijvoorbeeld gericht op de biologische kwaliteit van de bodem en op het toepassen van circulaire meststoffen als alternatief voor kunstmest. Ik heb meegeschreven aan een projectvoorstel over natuur-inclusieve tuinbouw waarvan ik hoop dat het gehonoreerd wordt door NWO.” 

Jonge professionals opleiden 
Frank van der Helm was acht jaar docent-onderzoeker bij Hogeschool Inholland en zal blijven lesgeven. “Dat geeft me energie. Bovendien is onderwijs belangrijk om de tekorten aan hbo-professionals in de tuinbouw op te vullen. Jonge professionals zullen meewerken aan de transitie waarin de tuinbouw zich bevindt. Ik wil hun zoveel mogelijk kennis en vooral ook inzicht meegeven. Door mee te werken aan onze onderzoeksprojecten doen studenten al vroeg ervaring op met de complexiteit van onze tuinbouwproductiesystemen. Later, in de beroepspraktijk, kunnen ze daarnaar handelen.” Met voorlichting richt Frank van der Helm zich met name op de bedrijfsadviseurs, die een belangrijke rol hebben in de koers die ondernemers kiezen. “Als zij de basis kennen van weerbaar telen, kunnen ze daar ook goed over adviseren.” 

Combinatie van praktische en theoretische kennis 
Dat onderzoek, onderwijs en voorlichting zo vervlochten zijn, is het fijne van het werken in het hoger beroepsonderwijs, vindt Frank van der Helm . “We zitten heel dicht op de praktijk. Bij hbo-onderzoek en onderwijs werken we zo veel mogelijk samen met bedrijven en onderzoekers. En oud-studenten zie ik overal in de sector terugkomen; als ondernemer, als teeltspecialist of als adviseur. Ik dank veel aan mijn praktische achtergrond. De combinatie van praktische en theoretische kennis maakt dat je echt snapt wat er bij de productie in de tuinbouw gebeurt.”