Het project Holli: Reflecteren moet je leren van Hogeschool Inholland is tot winnaar uitgeroepen van de AI Hackathon 2025. Tijdens dit driedaagse evenement, georganiseerd door de Universiteit Twente en de AI Coalitie voor Nederland (AIC4NL), ontwikkelde een team van onderzoekers, docenten en studenten een innovatieve AI-tool die Pabo-studenten helpt hun reflectievaardigheden te verdiepen. De chatbot Holli werd uitgeroepen tot een van de twee winnende innovaties. De jury roemde de brede toepasbaarheid van Holli – niet alleen binnen de Pabo of Inholland, maar ook daarbuiten.

Wat is Holli?
Holli is een prototype voor een AI-gestuurde reflectiechatbot, ontwikkeld vanuit het lectoraat Teaching, Learning & Technology (TLT). De tool is bedoeld voor studenten in de lerarenopleiding die worstelen met het voeren van een échte reflectieve dialoog. Holli modeleert het reflecteren door het stellen van verdiepende vragen. De tool fungeert als een digitale coach en leert studenten echt reflecteren en nadenken over hun handelen.

Reflectie als vakmanschap
Veel studenten vinden reflecteren lastig. Vaak blijft het bij een beschrijving van gebeurtenissen, zonder dieper in te gaan op de achterliggende didactische keuzes. "Wat nodig is," zegt onderzoeker en lerarenopleider Joan Besseling, "is dat studenten leren om een professionele dialoog met zichzelf te voeren – zoals leraren dat ook in de praktijk doen." Door het gebruik van Holli kunnen studenten dit reflectieve denken oefenen, op een moment dat het direct aansluit bij hun praktijkervaring.

AI als leer- én reflectietool
Het is de bedoeling dat de reflectiechatbot Holli deel uit gaat maken van een bredere AI-leeromgeving, ontwikkeld voor en door Pabo-docenten en studenten. In de toekomst kan Holli breder ingezet worden, bijvoorbeeld binnen andere Inholland-domeinen. "We hebben AI op een manier toegepast die het leren niet vervangt, maar die het leren ondersteunt,” aldus Klaas-Jan Lammers. 

De winst op de AI Hackathon betekent bovendien dat meerdere partners gaan meewerken aan de doorontwikkeling van Holli. Zo kan deze tool een duurzame bijdrage leveren aan het leraarschap van de toekomst.

De kracht van samenwerking
Het winnende team werd gesponsord door het lectoraat TLT en bestond uit: Klaas-Jan Lammers (docent-onderzoeker TLT), Joan Besseling (docent-onderzoeker TLT), Andrea Prince van Leeuwen (senior onderzoeker TLT), Ferry de Ruijter (Pabo-student), Nymphaea Notschaele (docent Techniek, Ontwerpen en Informatica, onderzoeker bij medische technologie) en Nick van Geenen (TU Eindhoven). Tijdens de Hackathon werkten zij intensief samen aan het ontwikkelen van Holli.

Meer weten?
Houd de website van het lectoraat Teaching, Learning & Technology in de gaten voor updates over Holli en de AI-leeromgeving, of neem contact op met Nynke Bos en Andrea Prince.

Onze hogeschool richt zich op onderwijs en op onderzoek. Bij Nynke Bos versterken beide disciplines elkaar. Want als lector Teaching, Learning & Technology voert ze onderzoek uit naar vernieuwingen die het onderwijs nog beter kunnen maken. “Het prettige van het hbo is dat ik als onderzoeker in en met de praktijk samenwerk en zo kan achterhalen welke innovaties nu echt meerwaarde bieden.” Lees het verhaal van Nynke.

Nynke studeerde psychologie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Omdat ze tijdens haar academische studie geen stage hoefde te lopen, kwam ze pas na haar afstuderen in aanraking met de praktijk. “Ik kwam in de verslavingszorg terecht. Wat ik moeilijk vond, was als patiënten na hun behandeling terugvielen in hun oude gedrag.”

Kiezen voor onderzoek
Internet kwam op en dat wekte Nynkes nieuwsgierigheid. Kun je bijvoorbeeld patiënten online ondersteuning bieden na hun ontslag? De onderzoeker in haar stond definitief op. Ze keerde terug bij de UvA om mee te werken aan de ontwikkeling van e-learning. “Op onderwijskundig gebied schoot ik nog te kort en daarom besloot ik aan de Open Universiteit de master Onderwijswetenschappen te volgen.”

Naar het hbo
Nynke kreeg de kans om te promoveren aan de Open Universiteit op blended learning. “Ik was zo gedreven dat ik dit onderzoek naast mijn fulltime baan aan de UvA deed.” Nynke stapte daarna over naar de Universiteit Leiden voor verder onderwijskundig onderzoek. “Daar kwam ik na een paar jaar achter dat ik mijn kennis niet kwijt wilde in wetenschappelijke artikelen, maar liever toepassen in de praktijk. Ik wilde naar het hbo.”

Unieke kans als lector
Nynke ging werken bij Hogeschool Saxion als senior onderzoeker naar multidisciplinair onderwijs. “Het prettige van het hbo is dat ik als onderzoeker in en met de praktijk samenwerk en zo kan achterhalen welke innovaties nu echt meerwaarde bieden.” In 2020 werd ze benaderd door Inholland. “Of ik wilde solliciteren voor de functie van lector. Zulke posities liggen niet voor het oprapen, dus ik ben ervoor gegaan.”

Ontwikkelen met open blik
Door corona kwam onderwijsvernieuwing zoals blended learning in een stroomversnelling. Maar ook met technologische innovaties zoals generatieve AI is Nynkes vakgebied volop in ontwikkeling. Hoe houdt ze die bij? “Het lectoraat organiseert hackathons met docenten en studenten om de nieuwe mogelijkheden te verkennen. Daarnaast heb ik een netwerk van lectoren in Nederland dat maandelijks samenkomt. LinkedIn werkt heel goed om op de hoogte te blijven en mijn blik staat altijd open voor wat er in de praktijk gebeurt. Zo ga ik op heel veel uitnodigingen in om in aanraking te komen met nieuwe, inspirerende toepassingen.”

Elkaar versterken
Haar up-to-date kennis zet Nynke in om antwoord te geven op vragen van opleidingen. Als onderzoeker versterkt ze haar collega’s in het onderwijs. Zo gaan ontwikkelingen in de agri- en foodsector zo snel, dat geprinte lesmaterialen die niet kunnen bijbenen. “Hiervoor kun je nu AI inzetten om samen met experts actueel lesmateriaal te genereren.” Daarnaast adviseert Nynke over niet-technologische onderwijsinnovaties, zoals over open leeromgevingen (labs). Wanneer zet je die succesvol in? “Het is een Inholland-brede zoektocht waarvoor ik een boekje heb geschreven om mijn bevindingen te delen. Wat ik heel sterk vind is dat collegelid Marije Deutekom daar ook echt open voor staat. Dat is de kracht van Inholland: we zijn een lerende organisatie, waarin we kritisch zijn op ons eigen handelen.”

Dienstbaar zijn
Als lector zit Nynke echt op haar plek. “Ik kan me inhoudelijk ontwikkelen in mijn vakgebied en daarmee dienstbaar zijn aan onze hogeschool. Optrekken met collega’s in ons gezamenlijke innovatietraject vanuit wat ik weet dat werkt in het onderwijs: dat is echt de vervulling van een droom.”

De invloed van artificiële intelligentie (AI) op onderwijs en werk is niet meer te negeren. Net zoals het internet ooit een revolutie teweegbracht, staat AI op het punt om fundamenteel te veranderen hoe we leren, lesgeven en werken. Toch merken onderzoekers van het lectoraat Teaching, Learning & Technology (TLT) dat veel studenten en docenten nog zoekende zijn: hoe zet je AI effectief in? Hoe voorkom je dat je AI gebruikt op een manier die niet bijdraagt aan je leerproces?

Om studenten hierin op weg te helpen, heeft het lectoraat TLT een online leeromgeving ontwikkeld. Deze digitale plek biedt O&I-studenten een toegankelijke en praktische manier om AI te leren kennen en direct toe te passen in hun studie en toekomstige beroep. Als lerarenopleider speel jij een belangrijke rol in het onder de aandacht brengen van deze waardevolle bron.

Waarom deze AI-omgeving?
“We merken dat studenten AI-tools zoals ChatGPT vooral intuïtief gebruiken, zonder goed te weten hoe ze de technologie optimaal kunnen benutten. Vaak benaderen studenten AI als een geavanceerde zoekmachine,” legt Klaas-Jan Lammers van het lectoraat TLT uit. “Ze krijgen een tekst terug die mooi klinkt, maar inhoudelijk weinig zegt. Of ze laten AI een tekst genereren zonder kritisch te kijken of die wel klopt.”

De AI-leeromgeving helpt studenten hiermee aan de slag te gaan. Hier ontdekken studenten  hoe ze: 

•        makkelijker lessen kunnen voorbereiden
•        sneller kunnen plannen en organiseren
•        creatieve werkvormen kunnen bedenken
•        efficiënter kunnen studeren

“Het gaat niet alleen om weten dat AI bestaat, maar vooral om leren hoe je het verantwoord en effectief gebruikt,” zegt onderzoeker Joan Besseling, die meewerkte aan de ontwikkeling van de omgeving. “Met de juiste kennis kunnen studenten AI inzetten als hulpmiddel.”

AI als vaardigheid voor de toekomst
De relevantie van AI reikt verder dan het volgen van een studie. In het werkveld wordt AI steeds vaker ingezet, ook in het onderwijs. “We willen voorkomen dat AI alleen wordt gebruikt om verslagen sneller af te krijgen,” zegt Klaas-Jan. “Het gaat erom dat studenten leren hoe AI hun onderwijspraktijk kan verrijken. Dit is niet een hype, maar een fundamentele ontwikkeling.”

Voor toekomstige leerkrachten is het dus essentieel om te begrijpen hoe AI werkt en hoe je de technologie effectief inzet in de klas. “In het onderwijs gebruiken sommige leraren AI om snel lesmateriaal te maken, terwijl anderen het inzetten om complexe onderwijskundige vraagstukken te analyseren,” vertelt Joan.  “Er wordt weleens gezegd: je wordt niet vervangen door AI, maar door iemand die AI beter weet te gebruiken. Dat klinkt misschien drastisch, maar we zien nu al dat AI het werk verandert.”

Jouw rol als lerarenopleider
Om studenten goed voor te bereiden op hun beroep, is het belangrijk dat zij toegang hebben tot betrouwbare kennis over AI. Als lerarenopleider kun jij helpen door hen te wijzen op de AI-leeromgeving en het gesprek over AI in de klas te stimuleren.

De AI-leeromgeving is nu beschikbaar voor alle studenten en docenten. Help jij mee om deze waardevolle bron onder de aandacht te brengen?

Meer weten? Neem contact op met het lectoraat TLT of bezoek de leeromgeving.

Artificiële intelligentie (AI) verandert niet alleen hoe we werken en studeren, maar ook hoe we lesgeven. Of je nu bezig bent met je opleiding of stage loopt: AI kan je helpen om efficiënter te werken, creatiever les te geven en je leerlingen beter te begeleiden. Maar hoe zet je AI slim in als toekomstig leraar? Het lectoraat Teaching, Learning & Technology (TLT) heeft een online omgeving ontwikkeld waarin je alles vindt over de toepassing van AI in het onderwijs.

Wil jij ontdekken hoe AI jouw werk als leraar makkelijker en leuker kan maken? Duik dan in de AI-omgeving en ga aan de slag met de tools en technieken. Want één ding is zeker: AI verdwijnt niet meer uit het onderwijs – en jij kunt er je voordeel mee doen!

Daarom is er nu een nieuwe AI-leeromgeving speciaal voor studenten. Hier ontdek je hoe je:

• makkelijker lessen kunt voorbereiden
• sneller kunt plannen en organiseren
• creatieve werkvormen kunt bedenken
• efficiënter kunt studeren

Een krachtig hulpmiddel in je studie én in je werk
Volgens AI-expert Klaas-Jan Lammers is het belangrijk dat je AI niet ziet als een kant-en-klare oplossing: “AI kan je helpen om sneller en efficiënter te werken, maar alleen als je weet hoe je het gebruikt. Met de juiste aanpak wordt het een krachtig hulpmiddel in je studie én later in je werk."

Ook Joan Besseling benadrukt waarom het zo belangrijk is om AI op de juiste manier te leren gebruiken: “In het onderwijs gebruiken sommige leraren AI om snel lesmateriaal te maken, terwijl anderen het inzetten om complexe onderwijskundige vraagstukken te analyseren,” legt Joan uit.

Probeer het zelf!
Op de sharepoint kun je waardevolle informatie vinden over hoe je kunstmatige intelligentie (AI) kunt inzetten in je studie en als leerkracht. Daarnaast biedt het uitleg over AI en de ethische overwegingen die hierbij komen kijken. 

Benieuwd? Klik hier om direct te starten!
Word geen student die AI gebruikt, maar een student die AI geletterd is!
 

“Het draait in de onderwijspraktijk om daden; het vakmanschap van leraren vraagt immers om handelingskennis. Maar handelingskennis lijkt weinig waardering te krijgen: daden van vakmanschap hebben een lagere status dan woorden óver vakmanschap.” 

Met deze boodschap trapt Jacquelien Bulterman-Bos, auteur van het boek ‘Het Lerarentekort - Pleidooi voor vakmanschap’, het congres af. Ze schetst hoe woorden en daden uit elkaar zijn gegroeid. Als reactie daarop heeft het belang van praktijkervaring wel meer erkenning gekregen. Toch blijft het voor veel studenten moeilijk om de conceptuele kennis van de opleiding te verbinden met de daden in de klas.

Hoe overbruggen we deze werelden? Hoe ziet een onderwijsstelstel eruit waarin vakmanschap centraal staat? Wat betekent dit voor de lerarenopleiding van de toekomst? Dat staat centraal tijdens het tweedaagse congres. Deze collega’s dragen daar vanuit hun visie en onderzoek aan bij:

Manon Joosten – Onderzoeker bij Lectoraat Design Thinking
Wat maakt Velon-Velov een mooi congres?
Twee dagen lang bezig zijn met onderwijs vóór het onderwijs op alle lagen is geweldig. Lerarenopleiders vanuit Nederland en België die ervaringen en nieuwe inzichten uitwisselen. We leren van elkaar en vanwege het praktijkgerichte karakter is dit vaak direct toepasbaar in eigen context.  

Het thema Woorden én Daden!; hoe geef jij daar invulling aan in je vakgebied? 
Het is één ding om te zeggen dat je een collectieve innovatie doet met studenten, maar het ook echt doen is een tweede. Wij doen het wel! Leraren in opleiding aan de ontwerptafel met praktijk en Inholland om hun onderwijs op curriculumniveau te verbeteren. 

Wat is het goud dat Rutger Kappe en jij weggeven in jullie sessie?
Lector Rutger Kappe van het lectoraat Studiesucces en ik geven gouden adviezen aan andere opleidingen over hoe je de leraar in opleiding ook echt als partner in je onderwijsinnovatie kan positioneren. We gaan voorbij het ophalen van feedback bij studenten. Zij ontwerpen echt met ons mee en zijn van toegevoegde waarde. We geven aan wat werkt goed, waar moet je op letten en wat krijg je ervoor terug?

Nynke Bos - Lector Teaching, Learning & Technology
Velon-Velov is een congres waar alles samenkomt: onderzoekers, lerarenopleiders, praktijkverhalen en nieuwe inzichten. Het voelt als een smeltkroes waarin ideeën en ervaringen vrijuit gedeeld worden, en dat maakt het elke keer weer inspirerend.

Bij het thema Woorden én Daden! zoom ik in op het bekende probleem: mooie praatjes over onderwijsinnovatie klinken goed, maar brengen ons niet dichter bij echte verandering. Ik neem mijn publiek mee in de vraag waarom innovaties zo stroef verlopen en hoe we echt kunnen versnellen zonder de complexiteit uit het oog te verliezen.

Wat ik meebreng? Een frisse blik op de vaak taaie processen achter onderwijsinnovatie. Mijn doel is om de mist rond die complexiteit te laten verdwijnen, zodat deelnemers met meer vertrouwen aan de slag kunnen.

Machteld de Jong - Lector Diversiteitsvraagstukken
Wat maakt Velon-Velov een mooi congres?
De mix van inspiratie en kennis en de veelheid aan fantastische collega’s die er zijn. 

Het thema Woorden én Daden; hoe geef jij daar invulling aan in je vakgebied? 
Aandacht voor diversiteit en inclusie is belangrijker dan ooit vandaag de dag. Wij doen dat met ons lectoraat door het verbinden van studenten, onderwijs en ons beroepenveld via onderzoek, onderwijs en het mede ontwikkelen van beleidsinterventies. Dat betekent met ons team keihard werken en voorleven wat inclusief werken en denken inhoudt.

Wat is het goud dat je weggeeft in jouw sessie/keynote?
In onze sessie gaan Huub Nelis en ik in op hoe je in de dagelijkse praktijk jouw lessen (als lerarenopleider en leraar in opleiding) inclusief maakt. Met heel concrete voorbeelden en veel ruimte voor interactie.

Mascha Enthoven - Lector De Pedagogische Opdracht
Dit congres is de enige plek waar specifiek het opleiden van leraren centraal staat. Lerarenopleiders uit Nederland en België komen bij elkaar om zich te verrijken met inzichten uit wetenschap én om zelf te kunnen presenteren en uitwisselen wat zij hebben onderzocht of ontworpen. Dé manier om het beroep van lerarenopleider als vakgebied te erkennen en verder te helpen ontwikkelen.

In mijn werk als lector stel ik me ten doel de verantwoordingskracht van leraren te helpen vergroten. Het concept verantwoordingskracht ontwikkelen wij als lectoraat om precies dat te vangen wat leraren nodig hebben om het beroep van leraar verder te brengen: woorden en daden. Leraren verantwoorden hun handelen veelal in de verhalen die zij vertellen over wat zij meemaken. Hoe zorgen we ervoor dat deze verhalen de vorm en inhoud krijgen om krachtig te zijn in het aanzetten tot zelf- en teamreflectie ter verbetering van het handelen? En hoe zorgen we ervoor dat deze verhalen de vorm en inhoud krijgen zodat zij krachtig genoeg zijn om anderen te overtuigen van de kwaliteit van het eigen handelen? 

Deze vragen staan in het onderzoek van mijn lectoraat centraal voor alle gebieden in het onderwijs: van verantwoording rond rekenen tot en met verantwoording van leerkrachthandelen op scholen waar een religieuze opdracht en een burgerschapsopdracht samen komen. Het is belangrijk en heel goed mogelijk dat we dit al leren aan leraren in opleiding.

Hoe kan technologie bijdragen aan sociaal-emotioneel leren? Hogeschool Inholland en onderwijsorganisatie SPON Drechtsteden slaan de handen ineen om deze vraag te beantwoorden. Door gezamenlijk praktijkgericht onderzoek willen beide partijen het onderwijs van SPON Drechtsteden versterken. Op donderdag 23 januari ondertekenden zij een samenwerkingsovereenkomst voor de duur van twee jaar. 

Onderzoek naar sociaal-emotioneel leren 
De samenwerking richt zich op de mogelijkheden van technologie binnen sociaal-emotioneel leren. Denk bijvoorbeeld aan Virtual Reality (VR) waarmee leerlingen sociale interacties kunnen oefenen, of software waarmee leerlingen hun emoties in verhalen kunnen uitdrukken. Het lectoraat Teaching, Learning & Technology van Hogeschool Inholland werkt samen met SPON Drechtsteden om deze toepassingen te onderzoeken en te embedden in de praktijk. 
 

Een waardevolle ervaring voor onderwijsprofessionals en studenten 
De samenwerking biedt kansen voor de onderwijsprofessionals van SPON om evidence informed te werken: weten wat werkt en waarom. Voor studenten van verschillende opleidingen van Hogeschool Inholland biedt dit kansen om mee te denken over praktijkoplossingen voor SPON Drechtsteden. Dit soort interdisciplinaire projecten geven studenten een betekenisvolle leerervaring en maken het onderwijs relevanter voor de maatschappij. 

Altijd elkaar versterken 
De samenwerking tussen SPON Drechtsteden en Hogeschool Inholland draait om elkaar versterken. Voor de medewerkers van SPON Drechtsteden biedt het traject mogelijkheden voor verdere professionalisering. Tegelijkertijd werken studenten en docenten van Inholland mee aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken zoals het versterken van sociaal-emotioneel leren in het gespecialiseerd onderwijs. 

Maatschappelijke impact vergroten 
Sociaal-emotioneel leren speelt een cruciale rol in het onderwijs van nu. Het helpt leerlingen om emoties te begrijpen, te reguleren en sociale vaardigheden te ontwikkelen. Technologie en onderwijs gaan in deze samenwerking hand in hand om een positieve impact te realiseren. 

Artificiële intelligentie (AI) heeft een punt bereikt waarop het werken en leren onmiskenbaar beïnvloedt, met implicaties die we nog maar net beginnen te begrijpen. Daarom organiseren het lectoraat Teaching, Learning & Technology (TLT), het team EdTech en Learning & Technology de komende periode pre-AI-hackathons op diverse Inholland-locaties.

Het lectoraat gebruikt de naam pre-hackatons omdat ze later in het jaar grotere sessies organiseren waarin ze multidisciplinair met behulp van generatieve AI (genAI) onderwijsvraagstukken willen verkennen. Deze pre-hackatons sessies zijn wat kleinschaliger en hebben als doel onderwijsprofessionals en studenten inspireren op de mogelijkheden van AI in het onderwijs en onderzoek.

Tijdens deze lunchsessies, die worden begeleid door experts als Klaas-Jan Lammers van het lectoraat TLT, krijgen deelnemers de kans om samen te leren, experimenteren en ontdekken hoe AI-tools effectief kunnen worden ingezet. Of je nu een beginner bent of al ervaring hebt, deze bijeenkomsten zijn voor iedereen toegankelijk. “We willen bewustwording creëren en kennis delen,” zegt Klaas-Jan. “Collega’s en studenten beseffen vaak niet dat AI anders is dan een geavanceerde Google. Het vereist een andere benadering, maar het potentieel is enorm.”

Wat kun je verwachten?
Elke pre-hackathon begint om 12.00 uur en duurt anderhalf uur. De sessies bieden een mix van inspiratie, hands-on opdrachten en ruimte om ervaringen te delen. We staan ook kort stil bij de stappen die Inholland zet op het gebied van AI, zowel vanuit het onderwijsbeleid als in samenwerking met IVT, om deze ontwikkelingen richting te geven en te ondersteunen. Zo ontwikkelden deelnemers tijdens een eerdere hackathon in Amsterdam hun eigen AI-assistent, wat leidde tot levendige discussies over de praktijktoepassingen van AI.

“Het mooie was dat mensen vanuit verschillende achtergronden – studenten, onderzoekers, docenten en zelfs facilitair medewerkers – elkaar inspireerden met hun eigen praktijkvoorbeelden,” vertelt Klaas-Jan. “Zo ontdekte een collega dat AI pas echt waarde toevoegt als je duidelijke context en instructies geeft, terwijl een ander besefte dat hij AI nog nooit écht had uitgeprobeerd.”

Studenten speelden hierin ook een belangrijke rol. “Tijdens onze sessie in Amsterdam sloten twee internationale studenten aan, die in eerste instantie twijfelden of ze wel op de juiste plek zaten. Uiteindelijk droegen ze waardevolle inzichten bij over hoe AI hen kon helpen bij onderzoeksvaardigheden en schrijfprocessen.

Begin klein, maar begin!
Voor wie twijfelt om met AI aan de slag te gaan, heeft Klaas-Jan een duidelijke boodschap: “Ga er gewoon mee experimenteren. Neem ruim de tijd om te oefenen met een AI-tool, zoals ChatGPT, en kies een onderwerp waar je bekend mee bent. Zo ontdek je snel wat wel en niet werkt. En vergeet niet: AI is geen kant-en-klare oplossing. Het is een dialoog, een hulpmiddel waarmee je moet leren omgaan.”

Ook raadt hij aan één van de pre-hackathons te bezoeken. “Het is een laagdrempelige manier om kennis te maken met AI, ideeën uit te wisselen en te zien hoe anderen ermee werken. En het mooiste is: je gaat naar huis met praktische tips en inspiratie om direct in je eigen werk toe te passen.”

De kracht van samen leren
Wat de pre-hackathons extra waardevol maakt, is het samen leren en reflecteren. “Veel studenten en docenten worstelen met vergelijkbare vragen,” zegt Klaas-Jan. “Hoe integreer je AI in je werk of studie? Hoe gebruik je het verantwoord? Tijdens deze sessies merk je dat het delen van ervaringen echt tot nieuwe inzichten leidt.”

Een goed voorbeeld hiervan was de discussie over hoe AI het onderwijsontwerp kan veranderen. “Waarom zouden we studenten nog eindeloos essays laten schrijven, als AI een groot deel daarvan kan genereren?” vraagt Klaas-Jan. “Als genAI een groot deel van het schriftelijk werk kan genereren, moeten we studenten dan op deze manier toetsen? Of zijn er andere toetsvormen waarmee studenten hun leer- en ontwikkelproces kunnen aantonen?”

Doe mee en hack je onderwijs!
De pre-hackathons zijn een opmaat naar de grote “Hack je onderwijs met AI”-bijeenkomsten in het najaar van 2025, waarin onderwijsprofessionals en studenten 24 uur de tijd krijgen om samen een onderwijskundig probleem op te lossen met behulp van AI. “Dit is een kans die je niet mag missen,” benadrukt Klaas-Jan. “Wie AI nu niet verkent, loopt het risico achterop te raken in een snel veranderende wereld.”

Praktische informatie
De pre-hackathons vinden plaats op de volgende data:

• 11 februari 2025 - Den Haag (12.00 – 13:30 uur)
• 3 maart 2025 - Haarlem (12.00 – 13:30 uur)
• 19 maart 2025 - Rotterdam (12.00 – 13:30 uur)
• 26 maart 2025 - Dordrecht (12.00 – 13:30 uur)
• 31 maart 2025 - Alkmaar (12.00 – 13:30 uur)

Wil jij meedoen? Meld je aan via dit formulier. Laat ons weten of je een AI-tool wilt demonstreren, en wij zorgen voor een inspirerende sessie – én een heerlijke pan soep!

Ben jij klaar om je onderwijs te hacken? Kom naar de pre-hackathons en ontdek hoe AI jouw werk of studie kan transformeren. “Samen leren we niet alleen van AI, maar ook van elkaar,” besluit Klaas-Jan. “En dát is wat deze bijeenkomsten zo bijzonder maakt.”

Op vrijdag 29 november was de EdTech Experience op de negende verdieping in het nieuwe pand van Inholland Amsterdam. Tijdens deze bijeenkomst kwamen docenten uit allerlei opleidingen samen van binnen en buiten Inholland om te laten zien hoe zij Extended Reality (XR) en AI integreren in hun onderwijs. Het was een mooie gelegenheid om kennis te delen, samenwerking op te zoeken en te ontdekken hoe deze technologieën het leren van onze studenten verrijken.

AI-gedreven avatars voor het oefenen van realistische gesprekken
De ochtend begon met een interview tussen EdTech-adviseur Renske de Beijer en Wybren Bosma, CEO van Meta-Skills. Samen met  Diana Gerritsen, Garmt Meulendijks en Hans Rader van Inholland werkt hij op dit moment aan een experiment met AI-gedreven avatars. Na dit interview konden de deelnemers langs verschillende showcases lopen, deze zelf uitproberen en vragen stellen.

Voorbeelden uit elk domein
Er was veel te zien, en het mooie was, er waren voorbeelden uit elk domein.

• Shant Bayramian van Creative Business presenteerde zijn werk aan de integratie van XR in de curricula en toonde enkele indrukwekkende studentenprojecten.
• Henk Kruizinga, facilitator van XR, liet zien hoe het Co-Design Canvas van lector Wina Smeenk eruit kan zien in een virtuele omgeving. Samen met Queensland University of Technology voert Inholland een experiment uit om te testen of een digitale versie net zo effectief kan zijn als de papieren versie.
• Laura Vos van de opleiding Verloskunde liet zien hoe VR wordt ingezet om studenten voor te bereiden op complexe bevallingsscenario's.
• Cedric Hoogland en Siyawash Reyhani presenteerden de Inholland VR-koffer, een praktische ondersteuning voor docenten die met VR aan de slag willen.
• BFL en GSW werken met CleVR. De leverancier liet zien hoe docenten zelf een avatars kunnen spelen in virtual reality om lastige gesprekken te oefenen.
• Ramon Vlaar en Joost Weijers van Bouwkunde (TOI) toonden de Gaussian splatting techniek, waarmee realistische virtuele omgevingen kunnen worden gecreëerd.
• Koen Ouwerkerk en Jos Meuleman van Luchtvaarttechnologie (TOI) lieten het werk van hun studenten zien: XR maakt abstract wiskunde-onderdeel inzichtelijk.
• Mirjam van Leeuwen (GSW) liet zien hoe zij de immersive room gebruikt in haar lessen en Frank Gombault was present om vragen over de techniek toe te lichten.
• Op de negende verdieping was ook de vernieuwde Escape Room te zien, gemaakt door Nick Dekker en Rinske Vlamings (AFL).
   

ROC van Amsterdam en Talland College te gast
Inholland zoekt graag samenwerking op, dus er waren ook gasten aanwezig. Wendy Giesberts, docent bij ROC Amsterdam College Airport, volgt bij Inholland de master Leren en Innoveren en liet zien hoe zij VR gebruikt om studenten te trainen in noodsituaties. Frank Schaap van het Talland College vertelde hoe zijn school XR inzet in het onderwijs, bijvoorbeeld met een 3Dscan van een vrachtwagen voor lessen Transport en Onderhoud.

EdTech motto 2025
Zoals Anneke de Maat van de Vraagbaak Online Onderwijs al schreef, benadrukte Renske de Beijer deze ochtend het belang van een goede implementatie van technologie. Inholland heeft de afgelopen 2 jaar veel pilots uitgevoerd. Hieruit is veel geleerd. Het nieuwe motto voor volgend jaar is: ‘Stop starting, start finishing’, Het is beter om met een paar pilots echt de diepte in te gaan, omdat je een technologie vaak voor meerdere doelen en opleidingen kunt inzetten. Dit vereist niet alleen onderwijskundige kennis, maar ook praktische ondersteuning en voldoende tijd om alles goed te regelen.”

In de agenda voor 2025

• Creative Business organiseert in samenwerking met team EdTech een event over ‘XR in het onderwijs’ in april 2025. Meer info bij Shant Bayramian
• Daarnaast organiseert team EdTech in samenwerking met het lectoraat TLT volgend jaar AI-hackatons. Alvast inschrijven kan. Meer info bij Klaas Jan Lammers
  • 11 februari – Den Haag 12.00 – 13:30 uur
  • 3 maart – Haarlem 12.00 – 13:30 uur
  • 19 maart - Rotterdam 12.00 – 13:30 uur
  • 26 maart - Dordrecht 12.00 – 13:30 uur
  • 31maart - Alkmaar 12.00 – 13:30 uur

Flexibilisering is een term die we steeds vaker horen in het onderwijs. Maar wat betekent dit precies en hoe kunnen opleidingen er concreet mee aan de slag? Nyncke de Jong, docent- onderzoeker bij het lectoraat Teaching, Learning & Technology, heeft een verkenning gedaan naar de verschillende vormen van flexibilisering en wat dit kan betekenen voor het hoger onderwijs.

De diversiteit onder studenten neemt toe, en opleidingen willen beter inspelen op hun unieke behoeften, talenten en ambities. " Daarom wordt er steeds vaker over flexibilisering gesproken”, legt Nyncke uit. "Het is echter een breed begrip dat op vele manieren geïnterpreteerd kan worden. Er is geen eenduidige definitie die opleidingen als leidraad kunnen gebruiken, en veel opleidingen weten niet goed waar te beginnen."

Flexibilisering van het onderwijs kent vele verschijningsvormen en bestaat daarom niet als één vastomlijnd concept. De verkenning van Nyncke is bedoeld om binnen Inholland het gesprek op gang te brengen over de verschillende vormen van flexibilisering, zoals het versnellen of vertragen van een studie, het verbreden of verdiepen van de inhoud, het samen met studenten vormgeven van het curriculum (co-creatie) en het modulair opbouwen van studieprogramma's. Door middel van een gerichte literatuurverkenning heeft Nyncke geprobeerd duidelijkheid te scheppen in deze diverse benaderingen, zodat opleidingen bewuste keuzes kunnen maken voor een specifieke vorm van flexibilisering – of er juist voor kunnen kiezen om geen flexibilisering door te voeren.

Uitdagingen
“Tijdens mijn verkenning keek ik naar praktijkvoorbeelden binnen en buiten de hogeschool. Hoewel flexibilisering veel voordelen kan bieden, brengt het ook uitdagingen met zich mee, zoals het creëren van flexibele lesroosters en het afstemmen van onderwijs op de uiteenlopende behoeften van studenten. Denk daarom als opleiding eerst goed na over wat je met flexibilisering wil bereiken. Flexibilisering is een middel is, geen doel op zich.”

Nyncke heeft ook gekeken naar de mogelijke impact van flexibilisering op het succes van studenten. Hoewel flexibilisering de potentie heeft om bij te dragen aan dit succes, zijn er nog geen eenduidige onderzoeksresultaten die dit bevestigen. Het is opmerkelijk dat flexibilisering in veel opleidingen al wordt omarmd, terwijl de wetenschappelijke onderbouwing nog beperkt is. Dit gebrek aan zekerheid komt voort uit het feit dat flexibilisering geen enkelvoudig concept is; het omvat diverse vormen en toepassingen, waardoor generieke uitspraken lastig te onderbouwen zijn.

Vervolgstappen 
Na deze verkenning zet Nyncke de volgende stap door in gesprek te gaan met opleidingen binnen Inholland. Het doel van deze gesprekken is om te bepalen waar deze opleidingen staan op het gebied van flexibilisering en welke doelen ze hiermee nastreven. Daarnaast willen we samen met de opleidingen onderwijskundig onderbouwen welke stappen nodig zijn om deze doelen te bereiken. Wanneer de doelstellingen helder zijn, wordt het eenvoudiger om het proces te evalueren en kan er meer gezegd worden over het succes van specifieke vormen van flexibilisering. “Indien goed geïmplementeerd, kan flexibilisering eraan bijdragen dat het onderwijs beter aansluit op de behoeften en mogelijkheden van de student. Uiteindelijk gaat het erom dat we hen helpen hun potentieel te realiseren. "

Meer weten? 
Wil je meer weten over deze verkenning of in gesprek gaan over flexibilisering binnen jouw opleiding? Lees verder op: Flexibilisering in het onderwijs | Hogeschool Inholland Of neem contact op met:  nyncke.dejong@inholland.nl
 

Wat kunnen open leeromgevingen voor jouw onderwijspraktijk betekenen? In het dynamische landschap van het onderwijs bieden omgevingen zoals living labs, hybride leeromgevingen en interdisciplinaire labs nieuwe mogelijkheden om samen te werken én te leren. Toch zorgen deze samenwerkingsvormen in onderwijswereld af en toe voor verwarring. Het lectoraat Teaching, Learning en Technology wil met het magazine ‘Open leeromgevingen’ in deze wereld duiken en meer duidelijkheid geven.  

Binnen het onderwijs gaan de ontwikkelingen op het gebied van open leeromgevingen snel. “We zagen dat steeds meer onderwijsinstellingen, zowel binnen Inholland als daarbuiten, met open leeromgevingen werken. Deze variëren van interdisciplinaire minors tot samenwerkingen met externe partners, zoals in labs en living labs,” vertelt Judith Heijmans, onderzoeker bij het lectoraat Teaching, Learning & Technology. De medewerkers van het lectoraat merkten ook dat de samenwerkingsvormen hier en daar voor verwarring zorgden. Wat houden de verschillende open leeromgevingen precies in? Ze besloten het één en ander in kaart te brengen. Zo kwam het magazine tot stand.” 

Kennisdeling 
Het magazine heeft twee doelen: het delen van inzichten die het lectoraat heeft opgedaan en bundelen van reeds bestaand uitgevoerd onderzoek. Daarnaast is het magazine een toegankelijke vorm van kennisdeling. “Als onderwijsprofessional heb je niet altijd tijd om uitgebreide wetenschappelijke artikelen te lezen. Dit magazine bied je de mogelijkheid om snel en effectief kennis op te doen die je direct kunt toepassen in je eigen onderwijspraktijk,” vult Nynke Bos, lector Teaching, Learning & Technology aan. “Het magazine maakt subtiele verschillen tussen bijvoorbeeld een lab en een living lab helder. “Zo leggen we bijvoorbeeld uit wat een wicked problem nu precies is en wat het verschil is tussen een wicked problem en een maatschappelijk vraagstuk.”

Doel van onderwijs
Een terugkerend thema in het magazine is het belang om het doel van je onderwijs scherp te houden. En hoe de vorm waarin dit onderwijs gegoten wordt dit doel moet ondersteunen. Judith benadrukt: “We zien vaak dat de vorm, of het nu een lab of een interdisciplinaire minor is, leidend wordt in plaats van het onderliggende doel van wat we de studenten willen bijbrengen.” Het magazine biedt handvatten om dit onderscheid duidelijk te maken in jouw eigen onderwijspraktijk. “ Wat wil je nu eigenlijk dat jouw studenten leren?  Welke vorm van een open leeromgeving is daar het meest geschikt voor? En is een open leeromgeving hier eigenlijk wel het meest geschikt voor? Deze vragen staan centraal,” aldus Nynke.

Kortom: ben jij een onderwijsprofessional en wil je meer leren over open leeromgevingen, dan is dit magazine een waardevolle bron. Het geeft niet alleen dieper inzicht in de verschillende vormen van deze omgevingen, maar ook in de manier waarop deze kunnen bijdragen aan het opleiden van studenten die klaar zijn voor een veranderende wereld.

Meer weten?  
Wil je meer weten en ontdekken hoe open leeromgevingen jouw onderwijs kunnen verrijken?

Lees het magazine: Open Leeromgevingen

Ben jij bezig met blended learning in je onderwijs? Goed nieuws: de Toolkit Onderwijsontwerp Verbeteren is nu beschikbaar voor iedere onderwijsprofessional! De Toolkit Onderwijsontwerp Verbeteren is een hulpmiddel dat onderwijsprofessionals ondersteunt bij het gestructureerd evalueren en verbeteren van hun blended onderwijsontwerpen, door middel van praktische checklists, tools en inzichten uit de nieuwste wetenschappelijke literatuur. 

DeToolkit biedt een gestructureerde aanpak om blended onderwijsontwerpen effectief te evalueren en verbeteren. De toolkit is ontwikkeld door die lector Nynke Bos, PhD en Renée Schrauwen van het lectoraat Teaching, Learning & Technology.

Wat maakt deze toolkit uniek?
De focus van de Toolkit ligt op de evaluatie van het onderwijsontwerp zelf, in plaats van enkel te kijken naar de gebruikelijke feedback van studenten. Dit biedt docenten en onderwijsontwerpers een waardevol startpunt om hun vak of  cursus gestructureerd te verbeteren . De Toolkit Onderwijsontwerp Verbeteren volgt het beproefde ADDIE-model (Analyse, Design, Develop, Implement, Evaluate), waarbij de evaluatiestap centraal staat. Dit geeft gebruikers de mogelijkheid om op elk gewenst punt in het ontwerpproces in te stappen.

Wat biedt de Toolkit?
De toolkit biedt een concrete en toegankelijke methodiek voor het ontwerpen en evalueren van blended onderwijs. Onderwijsprofessionals kunnen direct aan de slag met:

·       Checklists en tools voor een snelle evaluatie van onderwijsontwerpen;

·       Inzichten uit de nieuwste wetenschappelijke literatuur;

·       Een focus op vier essentiële ontwerpaspecten: Authentiek leren, Scaffolding, Samen leren en Formatieve strategieën.

Renée Schrauwen legt uit: “We merkten dat docenten vaak nieuwe onderwijsvormen willen uitproberen, maar dat er weinig aandacht is voor een gestructureerde evaluatie van het ontwerp. Deze Toolkit biedt docenten de handvatten om dat op een efficiënte en doordachte manier te doen, zodat zij precies weten wat goed werkt en wat verbetering nodig heeft.”

Brede toepasbaarheid en flexibiliteit
Of je nu bezig bent met het evalueren van een bestaand onderwijsontwerp of een geheel nieuw ontwerp wilt ontwikkelen, de Toolkit past zich moeiteloos aan jouw situatie aan. Binnen enkele minuten krijg je al inzicht in de kwaliteit van je onderwijsontwerp en de mogelijke verbeterpunten. Dit maakt het een flexibel hulpmiddel dat zowel tijd bespaart als de effectiviteit van het onderwijs vergroot. De Toolkit is niet beperkt tot een specifiek onderwijstype en kan zowel door beginnende als ervaren professionals worden ingezet. “Binnen een kwartier heb je al een eerste indruk van de sterke en zwakke punten van je ontwerp,” aldus Renée.

Onderwijsontwerp verbeteren: een continue cyclus
De Toolkit ondersteunt een cyclische benadering van onderwijsontwerp, waarbij continue verbetering centraal staat. Nynke Bos benadrukt het belang van deze evaluatiecyclus: “Het proces van ontwerpen, evalueren en door ontwikkelen maakt het mogelijk om je onderwijs blijvend te verbeteren. Deze Toolkit helpt daarbij door de evaluatie niet als een losse stap te zien, maar als de kern van het proces.”

Direct aan de slag
Wil je de Toolkit Onderwijsontwerp Verbeteren om de kwaliteit van jouw onderwijs te verhogen? De Toolkit is nu beschikbaar voor alle onderwijsprofessionals en je kunt de tool zelfstandig gebruiken. Ben jij een onderwijsprofessional en werk je bij Hogeschool Inholland? Dan kun je zelf of met je team met de Toolkit aan de slag. Via Sharepoint vind je uitleg over de Toolkit en welke stappen je kunt doorlopen.

Werk je buiten Hogeschool Inholland? Dan kun je de Toolkit via Wikiwijs gebruiken. Lees op Wikiwijs welke stappen je kunt doorlopen en bepaal daarna zelf van welke onderdelen je gebruikmaakt. 

Heb je vragen, stuur dan een e-mail naar Renée via renee.schrauwen@inholland.nl  

Hoe kun je als onderwijsprofessional technologie effectief inzetten om sociaal-emotioneel leren (SEL) te versterken in het speciaal onderwijs? Deze vraag staat centraal in het onderzoek van Diana van Veen, onderzoeker bij het lectoraat Teaching, Learning & Technology van Hogeschool Inholland. De eerste resultaten liggen inmiddels op tafel en bieden een eerste inkijk op de huidige toepassing van technologie binnen het speciaal onderwijs. De volgende stap is het onderzoeken van verdere innovatiemogelijkheden.  

Diana, die zowel ervaring heeft in het speciaal onderwijs als in de zorg voor verstandelijk gehandicapten, werkt in het kader van dit project nauw samen met Heliomare Onderwijs. Ze benadrukt het belang van deze samenwerking: "Het is prachtig om praktijkgericht onderzoek te combineren met de ondersteuning van leerlingen met een beperking, zo kunnen we de onderzoeksresultaten direct inzetten. Wat weer ten goede komt van deze leerlingen, die een speciaal plekje in mijn hart hebben. Het is geweldig om op deze manier bij te dragen aan hun ontwikkeling." 

Leerlingen in het speciaal onderwijs hebben vaak te maken met beperkingen op fysiek, cognitief of sensorisch gebied, wat hun sociale vaardigheden kan beïnvloeden. Het toepassen van technologie heeft de potentie om in een ondersteunende rol het sociaal-emotioneel leren van deze leerlingen te versterken, zodat ze meer kansen krijgen om mee te doen in de samenleving. Diana bekijkt met welk soort technologie onderwijsprofessionals deze leerlingen nog beter kunnen ondersteunen. “We letten niet alleen op de effectiviteit van reeds ingezette technologieën, maar willen ook innoveren en gebruikte technologieën opschalen. Bijzonder is dat we tegelijkertijd ontdekken dat de middelen die Heliomare voor revalidatie inzet, ook geschikt zijn voor het speciaal onderwijs, zo ontstaat er een kruisbestuiving,” legt Diana uit.  

Effectiever inzetten 
Uit de eerste resultaten, verkregen uit vier focusgroepen en gesprekken met revalidatieprofessionals, blijkt dat technologie al breder wordt ingezet dan aanvankelijk gedacht. Diana ontdekte echter dat er ook onbenut potentieel is. "Tijdens de gesprekken beseften veel mensen hoeveel ze al doen op het gebied van sociaal-emotioneel leren, maar ze zien ook dat ze de bestaande technologieën nog effectiever kunnen inzetten.” Voorbeeld van succesvolle technologieën zijn 'de sprekende muur’ en ‘pictoschrijven’, die leerlingen ondersteunen bij het uiten van hun gevoelens en het nadenken over hoe je samen speelt. Ook wordt er gekeken naar de integratie van virtual reality (VR) en e-learnings, die al in de revalidatie worden gebruikt, in het onderwijs. 

De Inholland pabo 
Het onderzoek biedt niet alleen inzichten voor het speciaal onderwijs, maar heeft ook als doel pabo-studenten te enthousiasmeren voor een carrière in deze sector. De uitbreiding van keuzemodule Orthopedagogiek met speciaal onderwijs binnen de Inholland pabo is een belangrijke stap. Zo vergroten we de betrokkenheid van toekomstige leraren bij deze vorm van onderwijs. In een later stadium wil het lectoraat graag een werkveld-werkplaats bij Heliomare starten. Hier kunnen studenten met medewerkers van Heliomare werken aan uiteenlopende vraagstukken rondom de benutting van technologie binnen het onderwijs. Zo zorgt de samenwerking tussen Heliomare en Hogeschool Inholland niet alleen voor waardevolle onderzoeksresultaten, maar ook voor een sterke brug tussen theorie, praktijk en opleidingen binnen Inholland.  

Toekomstige stappen  
De volgende fase van het project richt zich op het verder onderzoeken en opschalen van technologieën binnen Heliomare Onderwijs. Onderzoekers van Heliomare voeren experimenten uit om de effectiviteit van verschillende technologieën te testen. Diana ondersteunt hen hierbij. Ondertussen werkt ze aan een literatuurstudie om te bepalen welke technologieën wereldwijd al succesvol zijn gebleken in vergelijkbare contexten. Diana sluit af: “Dit is een geweldig project, en ik ben trots op wat we samen met Heliomare tot nu toe hebben bereikt. Maar dit is pas het begin; er ligt nog zoveel potentieel om te ontdekken en te benutten voor het welzijn voor deze leerlingen.” 

Wil jij simpel en snel inzicht krijgen in manieren waarop je jouw onderwijsontwerp verder kunt ontwikkelen? Dan biedt de Toolkit ‘Onderwijsontwerp verbeteren’ uitkomst. De Toolkit is ontwikkeld door het lectoraat Teaching, Learning & Technology en geeft onderwijsprofessionals concrete handvatten op maat waarmee zij hun onderwijsontwerp op een heldere manier kunnen evalueren. Leer ermee werken en meld je aan voor een workshop.

“De werkdruk binnen het onderwijs is hoog waardoor onderwijsprofessionals veel met de uitvoering bezig zijn”, vertelt Renée Schrauwen, onderzoeker bij het lectoraat Teaching, Learning & Technology. “Als er een evaluatie plaatsvindt, bestaat deze vaak uit een vragenlijst aan studenten, maar we kijken niet objectief naar de inhoud van een ontwerp.” Met de Toolkit wil het lectoraat dat veranderen. Onderwijsprofessionals krijgen met de Toolkit ondersteuning zodat zij hun onderwijsontwerp zelf op een laagdrempelige manier kunnen verbeteren door de inhoud van hun eigen lessen te evalueren. “Zo kun je echt op een objectieve manier iets zeggen over de kwaliteit van je onderwijsontwerp”, vult lector Nynke Bos aan.

Snel een evaluatie
Het maakt bij het gebruik van de Toolkit niet uit of je een beginnende onderwijsprofessional bent of al jaren in het vak zit. Verder is de Toolkit niet alleen geschikt voor bestaande onderwijsontwerpen, je kunt er ook nieuwe onderwijsontwerpen mee vormgeven. “Tijd is ook geen probleem meer. Binnen een kwartier heb je een eerste indruk over de kwaliteit van jouw onderwijsontwerp. Later kan de inzet van de Toolkit zelfs tijd besparen, doordat deze jou helpt om heel gericht door te ontwikkelen”, legt Renée uit.  

Meteen inzicht in verbetermogelijkheden
In de Toolkit staan geen vragen over hoe leuk studenten een les vinden of hoe tevreden zij zijn. Wel kun je bekijken hoe jouw ontwerp in elkaar zit en wat er anders of beter kan zodat je meer uit je onderwijs kunt halen. “De Toolkit geeft bijvoorbeeld inzicht in hoeverre studenten actief met de lesstof aan de slag gaan en of er genoeg samenwerkmomenten in je ontwerp terugkomen”, zegt Renée. “Authentiek leren kan ook een onderdeel zijn. Hierbij gaat het erom of er binnen jouw ontwerp genoeg aansluiting met het werkveld is. Gebruik je casussen uit de praktijk? En zou je jouw onderwijsontwerp nog authentieker kunnen maken? En wil je dan toch een vragenlijst door studenten in laten vullen, ook dat behoort tot één van de vele mogelijkheden.”

Probeer de Toolkit zelf
Wil je aan de slag met de Toolkit, zelf of met je team? Dat kan nu al! Via SharePoint kom je in een omgeving terecht waar uitgelegd wordt wat je met de Toolkit kunt en welke stappen je kunt doorlopen. Vervolgens bepaal je zelf van welke onderdelen je gebruik maakt. “Of het nu om een uitgebreide analyse of korte checklist gaat, alles is mogelijk”, zegt Renée.

Doe ook mee aan de workshop 
Renée maakt jou en je team graag wegwijs in de tookit, zodat je deze zo optimaal mogelijk in kunt zetten. Je kunt deelnemen aan één van de onderstaande workshops op locatie. Of nodig Renée bijvoorbeeld uit op een studiedag van jouw domein.

Wil je je opgeven voor de workshop meld je hier dan aan. Heb je vragen? Stuur dan een e-mail naar: renee.schrauwen@inholland.nl.

Data en locaties workshops:
Rotterdam: 27 maart 9.30 - 11.00 uur
Alkmaar: 2 april van 10.00 - 11.30 uur 
Haarlem: 12 april van 10.00 - 11.30 uur
Diemen/Amsterdam: 24 april 14.00 - 15.30 uur
Den Haag: 14 mei 9.30 - 11.00 uur

Wat is de toevoegde waarde van een docent onderzoeker? Gerton Cazemier, die voor de zomervakantie afscheid nam van het lectoraat Teaching, Learning & Technologie (TLT), gaat hierover in gesprek met zijn opvolger Joan Besseling. Een terug- en vooruitblik die duidelijk maakt dat docent onderzoekers voor waardevolle verbindingen tussen onderzoek en de onderwijspraktijk zorgen.

Gerton startte in 2017 bij het lectoraat TLT nadat een lectoraatslid hem in de wandelgangen van de pabo tegenkwam en vroeg of hij een bijdrage wilde leveren aan een Erasmusonderzoeksproject. Dit project focuste  op het ontwerpen van didactische richtlijnen voor het omgaan met mobiele technologie in de les; iets wat perfect aansloot bij Gertons expertise. Al snel nam Gertons betrokkenheid bij het lectoraat toe en ging hij steeds meer onderzoek doen. Zijn ervaringen bij het lectoraat hebben hem veel gebracht. “Ik kan mijn studenten nog beter ondersteunen en begeleiden bij hun praktijkonderzoek en daarnaast sla je als docent onderzoeker echt een brug tussen onderzoek en je onderwijspraktijk, het is een mooie wisselwerking. De momenten waarop je waardevolle kennis ontdekt die je in de praktijk kunt inzetten, geven de meeste voldoening,” vertelt Gerton enthousiast.  

Verbinding
Ook Joan, die het stokje van hem overneemt, heeft een onderwijsachtergrond en expertise op het gebied van digitale geletterdheid. Ze geeft de vakken Natuur en Techniek en Digitale Geletterdheid bij Hogeschool Inholland op de locatie Rotterdam en reageerde toen er een vacature voor TLT voorbijkwam. “Ik vind het belangrijk dat onderzoek niet abstract blijft en wil het praktisch inzetten zodat het invloed heeft op de dagelijkse praktijk van onderwijsprofessionals en niet ver van klaslokalen blijft. Doordat ik zelf in de praktijk bezig ben, hoor ik waar collega’s tegenaan lopen en zo ben ik de verbindende factor,” legt Joan uit. 

De afgelopen zeven jaar verzamelde Gerton veel voorbeelden van manieren waarop zijn onderzoek ten goede kwam aan het onderwijs. Hij onderzocht bijvoorbeeld hoe pabostudenten de laatste fase van hun opleiding ervaren en hoe de opleiding bij kan dragen aan het vergroten van hun didactische ICT-bekwaamheid. Een onderzoek waar interessante inzichten uit voort kwamen. Zo bleek dat er voor studenten nog meer rolmodellen nodig zijn op het gebied van digitale geletterdheid en dat studenten meer oefentijd willen om met technologie vertrouwd te raken. Pas dan zijn ze zeker genoeg om er zelf mee in de klas aan de slag te gaan. “Naar aanleiding van de uitkomsten zijn we binnen de opleiding meer tijd gaan besteden aan het oefenen,” legt Gerton uit. “Het mooiste wat er kan gebeuren is dat je onderzoeksuitkomsten direct in je lespraktijk kunt terugbrengen.”

Toekomst 
Joan bouwt verder op Gertons onderzoek en richt zich op het integreren van digitale geletterdheid in lerarenopleidingen. Haar doel is om bestaande lessen te verbeteren door digitale geletterdheid op een betekenisvolle manier te integreren. Bij een vak als pedagogiek kun je een visiestuk lezen over verschillende onderwijsvormen zoals Montessori, maar je kunt ook virtueel rondlopen in zo’n schoolgebouw en daar met elkaar over in gesprek gaan. “Dit is één voorbeeld van de mogelijkheden,” zegt Joan enthousiast.  

De afgelopen maanden ervaarde ze dat veel van waar het lectoraat mee bezig is, nog abstract is voor de meeste lerarenopleiders. “Collega’s zijn nieuwsgierig, maar weten nog niet wat ze er zelf aan hebben. Het is voor mij een leuke uitdaging om dat inzichtelijk te maken zodat collega’s de theorie in hun lessen gaan gebruiken. Die vertaalslag is voor mij een soort hoger doel.” Gerton knikt instemmend, “Dat is fantastisch, wat Joan doet, bouwt weer door en vindt een weg in de opleiding, die kennisvergroting komt weer ten goede aan de opleiding van studenten,” vult hij aan. 

Wat maakt maatschappelijke vraagstukken zo complex? Ze vragen om verandering, raken velen van ons en niemand is volledig verantwoordelijk. Om deze vraagstukken succesvol op te pakken heeft het lectoraat Societal Impact Design het Co-Design Canvas ontwikkeld, een verander- en ontwikkeltool dat mensen en ideeën verbindt, hun collectieve kennis benut en hen aanzet tot daadwerkelijke actie. Inmiddels wordt het Canvas al op verschillende plekken ingezet in het onderwijs en werkveld en draagt het concreet bij aan de veerkracht van mensen en onze samenleving. “Met het Canvas kom je letterlijk tot één overzicht van het iteratieve veranderproces.” 

Wina Smeenk, lector Societal Impact Design, is grondlegger van het Co-Design Canvas. “Met het Canvas doorloop je iteratief acht ontwerpbeslissingen rond een vraagstuk. Zo verdiep je je met elkaar onder meer in de context, de stakeholders en het doel van het verandertraject. H komen ze gezamenlijk in actie? Het is een iteratief proces waarin mensen telkens heen en weer bewegen tussen de verschillende ontwerpbeslissingen. Mooi is dat je met het Canvas letterlijk tot één overzicht komt van dit co-designproces, namelijk op één groot vel. Het leidt vervolgens tot een portfolio aan concrete projecten om samen aan het complexe, taaie vraagstuk te werken.” 

Master Leren en Innoveren 
Nynke Bos, lector Teaching, Learning & Technology, was bij de eerste kennismaking meteen gecharmeerd van het Canvas. “We hebben het curriculum van de master Leren en Innoveren vernieuwd. Een belangrijke reden was dat we merkten dat onze studenten, die de opdracht hebben hun opleiding te vernieuwen, binnen hun eigen organisatie nogal solistisch bezig waren. Maar als je in je eentje innoveert, sla je geen deuk in een pakje boter. In het Canvas zag ik daarentegen precies de elementen die we voor het nieuwe curriculum nodig hadden om wel te kunnen innoveren met impact, zoals een overzicht van de belanghebbende stakeholders. Pluspunt is ook dat je het niet kunt platslaan tot een stappenplan, want zo werken innovaties niet. Je houdt juist inzicht in het iteratieve proces en weet als student wanneer je wat nodig hebt. Het is ook een mooi visueel en actiegericht instrument dat onze studenten aanspreekt.” 

 

Canvas als rode draad 
Het Co-Design Canvas vormt nu de rode draad in de vernieuwde master Leren en Innoveren. Na een workshop ter introductie, pakken de studenten het Canvas er telkens bij om te reflecteren op de voortgang van hun opdracht. En zo aan het eind van de opleiding stil te staan bij de daadwerkelijke implementatie van hun vernieuwingen.  

Gerichte vragen om behoeftes en rollen in kaart te brengen 
“Het Canvas geeft mij houvast om het vraagstuk rond onderwijsvernieuwing aan te gaan”, zegt Lotte Kuin. Zij volgt de master om haar collega-docenten Verpleegkunde en Verzorgende IG op het Horizon College in Alkmaar te helpen in onderwijsontwikkeling. “Waar lopen ze tegenaan bij hun nieuwe, coachende rol? Wat hebben ze nodig om die rol te vervullen? Het Canvas gebruik ik nu vooral om ons vraagstuk met het hele docententeam en haar stakeholders scherp te krijgen. Op het Canvas staan heel gerichte vragen die we in een sessie met geeltjes beantwoordden. Zoals: welk belang heb je zelf bij het vraagstuk? Daaruit kwam naar voren dat docenten vooral behoefte hebben aan handvatten op papier waarin precies staat wat er van hen wordt verwacht binnen de vernieuwde opleiding.” 

Grote glimlach 
Een andere masterstudent is Ingrid Roks, docent software engineering bij de Hogeschool van Amsterdam. “We zijn onze ICT-opleiding aan het vernieuwen. Het vraagstuk waarop ik me focus is hoe we als nieuwe onderwijskundige teams de kwaliteit van het onderwijs bewaken. Het Canvas is echt een goed hulpmiddel om hiermee gezamenlijk aan de slag te gaan, om voor teambuilding te zorgen en om stil te staan bij vragen als: wie zijn we, wat is onze rol, waar willen we heen en welke impact willen we maken? Met het Canvas benader je die belangrijke en gevoelige onderwerpen op een luchtige, speelse manier; niet top-down maar van onderop. Zo visualiseerden we de impact: al snel kwamen we tot de conclusie dat we gaan voor blije, leergierige studenten. Na afloop kwam ik echt met een grote glimlach uit die sessie.” 

Regie op Dementie 
Ook buiten het onderwijsveld wordt het Co-Design Canvas gebruikt, bijvoorbeeld door Hilma van Slooten, sociaal ondernemer en oprichter van Regie op Dementie: een platform voor kinderen van ouders met dementie. “Met behulp van het Canvas wilde ik onderzoeken waar ons platform zich op richt. Door daar in gezamenlijke sessies met anderen over te praten, werd het scherper dan ooit dat we ons vooral op de mantelzorgende kinderen richten. We willen dat zij tijdige ondersteuning krijgen waarmee hun ouders langer op een prettige manier thuis kunnen blijven wonen.” Het Canvas hielp ook om na te gaan welke financiering past om Regie op Dementie te versterken. “Het heeft geleid tot een subsidieaanvraag bij ZonMw waarvan ik goede hoop op gunning heb.”  

Elkaar vasthouden 
Volgens Hilma is niet alleen het resultaat maar ook het veranderproces een groot pluspunt van het Canvas. “Als je echt gezamenlijk bezig bent met het Canvas, dan houd je elkaar vast. Je weet welk uitgangspunt en welk beoogd resultaat elke stakeholder heeft en vanuit dat gedeelde belang houd je het ook vol om de komende jaren met elkaar in te zetten op verandering.”  

 Doorontwikkeling Canvas 
Zoals het Canvas zelf aanzet tot verandering, verandert het Canvas zelf ook. “We onderzoeken welke werkvormen we zowel voor het fysieke als het online Canvas kunnen toepassen”, zegt Wina. “We experimenteren bijvoorbeeld met een rollenspel, lego of muziek uploaden. Het is nog lang niet klaar!” 

 Benieuwd naar dé verandertool voor hedendaagse uitdagingen? Bekijk deze video over de heldere aanpak van het Co-Design Canvas en lees hier meer over het Co-Design Canvas. 

Leer kinderen kritisch omgaan met technologie, stellen Nynke Bos en Alexander van Deursen. Knoppenkennis staat aan de basis van digitale geletterdheid (dg), maar kritische vaardigheden zijn uiteindelijk belangrijker. Juist op dat vlak is de kansenongelijkheid groot.

Bij dg komen kennis en kunde kijken. Alexander van Deursen, hoogleraar digitale ongelijkheid aan de Universiteit Twente, maakt daarin onderscheid tussen operationele, informatie-, communicatie- en contentvaardigheden. Daarin kun je functioneel vaardig zijn. Dan gaat het bijvoorbeeld om ‘knoppenkennis’: je weet wat je moet doen. Maar volgens van Deursen is vooral kritische vaardigheid heel belangrijk. Begríjp je ook wat je doet? Kun je fake nieuws herkennen? Voorzie je de impact van het bericht dat je online wil plaatsen? 

Van Deursen: ‘Als je bijvoorbeeld naar informatievaardigheden kijkt, dan gaat de functionele kant over het kiezen van zoekwoorden en het selecteren van informatie in een app. De kritische kant houdt in dat je kritisch kijkt naar de informatie op internet. Dat je bijvoorbeeld begrijpt hoe algoritmen bepalen welke informatie je te zien krijgt. Die kritische kant is eigenlijk veel belangrijker in de maatschappij, maar je hebt de functionele kant nodig om tot deze kritische kant te komen.’ 

Digitaal weerbaar 
Nynke Bos, lector onderwijzen, leren en technologie aan hogeschool InHolland, beaamt dat. ‘In het onderwijs zie je die twee vormen ook terug. Aan de ene kant proberen scholen leerlingen knoppenkennis bij te brengen door ze een robotje te laten programmeren. Aan de andere kant willen we digitale vaardigheden betekenisvol voor ze maken: wat doen ze ermee in de dagelijkse praktijk? Ik hecht veel meer waarde aan deze tweede vorm. Het gaat er juist om dat je leerlingen helpt een kritisch bewuste houding te ontwikkelen, waar ze levenslang baat bij hebben.’ Van Deursen: ‘Die kritische houding helpt ze om digitaal weerbaar te worden. De juiste instellingen kunnen toepassen voor het beschermen van je privacy, minder vatbaar zijn voor complottheorieën doordat je informatie in een goed kader kunt plaatsen. Maar digitale weerbaarheid beschermt bijvoorbeeld ook tegen cyberbullying.’

Kansenongelijkheid 
Juist bij de ontwikkeling van die kritische digitale vaardigheden speelt de achtergrond van leerlingen een opvallende rol. Van Deursen: ‘In ons onderzoek zien we dat sociale ongelijkheid – zowel economisch, sociaal, persoonlijk als cultureel – groter wordt door de toenemende digitalisering. Niet iedereen kan die bijhouden, heeft de nieuwste apparaten of is in staat om te gaan met de enorme complexiteit achter data. Maakt dat apparaat wel de juiste beslissingen voor mij? Kritisch gebruik van technologie wordt steeds belangrijker om ervan te kunnen profiteren, en om jezelf te kunnen beschermen tegen allerlei potentiële gevaren. Het hangt bijvoorbeeld ook heel erg samen met opleidingsniveau of sociaal-economische status. Bij mensen met een laag opleidingsniveau zien we dat zij in hun eigen sociale context vooral trucjes leren en knoppenkennis opdoen.’

De analfabeet van nu 
Veel jongeren verlaten school zónder voldoende kritische digitale vaardigheden op zak. Zowel Bos als Van Deursen gelooft dat scholen hierin veel kunnen betekenen voor kinderen. Van Deursen: ‘Juist voor die kritische kant heb je de setting van een school nodig. Dat leren de meesten niet van hun ouders of vrienden.’ Bos: ‘Digitale geletterdheid is voor mij wel echt de gelijkmaker. Als je niet genoeg digitaal geletterd bent, ben je eigenlijk de analfabeet van de huidige generatie.’ Maar hoe kunnen scholen dg breed oppakken, wanneer er al zoveel op het bordje van de leerkracht ligt? Het antwoord ligt deels in oplossingen op de lange termijn. Van Deursen: ‘Ik denk dat het ministerie een belangrijke coördinerende rol heeft om dit gelijk te trekken. Om te zorgen dat het op alle scholen op dezelfde manier geïntegreerd wordt.’ Bos: ‘Daarnaast ligt er een taak voor de pabo’s om hier nu al mee te beginnen: wat vraagt digitaal geletterd zijn van de leraren van de toekomst?’

Maak het betekenisvol 
Toch kunnen leerkrachten in het primair en voortgezet onderwijs ook op korte termijn al veel bereiken. Bos: ‘Het voelt voor leerkrachten vaak alsof er weer iets bij komt in een al overvol programma, maar digitale vaardigheden kun je juist heel goed integreren in je bestaande lessen. Denk bijvoorbeeld aan schatzoeken met coördinaten in een aardrijkskundeles. Dan leren ze heel goed navigeren op hun telefoon en worden ze spelenderwijs knoppenvaardig. Of wanneer leerlingen het in de klas hebben over een Instagram-foto, leg ze dan uit dat Instagram echt niet neutraal is in wat je te zien krijgt.’ Bos is er geen voorstander van om dg op te nemen in een methode of leerlijn. ‘Dan wordt het een afvinklijst van wat kinderen moeten kunnen, maar technologie ontwikkelt zich zó snel. Digitale geletterdheid gaat over een manier van denken, en over digitale vaardigheden betekenisvol gebruiken in het dagelijks leven.’ Wat relevant is voor jouw klas, dat weet jij als leerkracht het beste. Bos: ‘Probeer je eigen ideeën te ontwikkelen en kijk daarbij naar wat jouw leerlingen op dit moment nodig hebben. Er zijn hele mooie lesbrieven beschikbaar, bijvoorbeeld van Wikiwijs. En ik denk dat we veel meer aan kennisuitwisseling moeten doen. Sommige scholen zijn al heel ver op dit vlak.’

Een kans voor het onderwijs 
Bos vindt het mooi dat we spreken over digitale ‘geletterdheid’, omdat de parallel met lezen zo sterk is. Kinderen hebben een technische leesvaardigheid nodig, maar moeten bovenal ontdekken dat het kúnnen lezen ze een wereld aan mogelijkheden geeft: informatieve boeken, tijdschriften, ondertitelde games en films. ‘Zo gaat het er bij dg ook om dat je aansluit bij de belevingswereld van de leerlingen in jouw klas, en ze meegeeft wat ze nodig hebben om te profiteren van de mogelijkheden.’ Van Deursen: ‘En tegelijkertijd de kritische vaardigheden meegeeft om ze weerbaar te maken tegen de risico’s van technologie.’ Bos: ‘Precies. Op die manier kan het onderwijs de ultieme gelijkmaker zijn voor de kansen van kinderen.’

Dit artikel is eerder gepubliceerd in de Didactief special Digitale geletterdheid en geschreven door: Irène Storm.
Kijk voor meer informatie over Didactief op: Didactiefonline.nl 

Hogeschool Inholland en revalidatie- en speciaal onderwijsorganisatie Heliomare ondertekenden maandag een samenwerkingsovereenkomst voor de de duur van vijf jaar. Beide partijen willen hiermee gezamenlijk verder werken aan het versterken van het onderwijs van Heliomare met behulp van de inzet van innovatieve oplossingen en technologie.

De samenwerking is tot standgekomen na intensief overleg tussen Heliomare en het lectoraat Teaching, Learning & Technology van Hogeschool Inholland. In eerste instantie betreft het een samenwerking die zich richt op onderzoek naar de kansen die technologie kan bieden aan leerlingen van Heliomare. Hierbij valt te denken aan de inzet van Virtual Reality (VR) bij het oefenen van sociale interactie of de inzet van een sociale robot die emoties van leerlingen spiegelt en zo ondersteunt bij het herkennen hiervan. 

In een later stadium worden mogelijkheden verkend om een zogenaamd onderwijslab Heliomare te starten. In dit onderwijslab werken Inholland-studenten vanuit verschillende opleidingen samen met medewerkers van Heliomare aan uiteenlopende vraagstukken rondom de benutting van technologie binnen het onderwijs van Heliomare. De interdisciplinaire leerervaring biedt studenten en docenten van Inholland de kans om samen met de medewerkers van Heliomare bij te dragen aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken.

Elkaar versterken 
Heliomare en Hogeschool Inholland kunnen elkaar met de tot standkoming van deze samenwerkingsovereenkomst versterken. Voor medewerkers van Heliomare biedt het mogelijkheden voor verdere professionalisering. Voor studenten van Hogeschool Inholland wordt hiermee een betekenisvolle leeromgeving gecreëerd waarin zij samen kunnen werken aan vraagstukken binnen het onderwijs van Heliomare en kunnen werken aan het ontwikkelen van een onafhankelijk en innovatieve denkwijze. 

De ondertekening vond plaats op Heliomare College De Velst in Heemskerk. Jan Welmers, voorzitter Raad van Bestuur Heliomare, en Wilbert Zwanenburg, regiomanager van het Inholland-domein Onderwijs en Innovatie Haarlem en Alkmaar zetten hun handtekening onder het officiële document. 

Het leesonderwijs in Nederland moet beter. De leesvaardigheid van leerlingen holt al jaren achteruit en uit onderzoek blijkt dat we inmiddels ver achterlopen bij veel andere Europese landen. Om dit aan te pakken heeft NWO een subsidie toegekend van 5,3 miljoen euro voor acht jaar. In een groot consortium van universiteiten, hogescholen, lerarenopleidingen, bibliotheken, uitgevers, stichting lezen en stichting leerplanontwikkeling, is Hogeschool Inholland betrokken bij het ontwerpen van onderwijsinterventies. Nynke Bos, lector Teaching, Learning & Technology gaat de meerwaarde die technologie hierbij kan hebben, onderzoeken.  

Leren lezen in digitale tijdperk 
“Van de basisschool tot hoger onderwijs, we leren leerlingen vooral technisch lezen”, vertelt Nynke. “Het gaat om zinnen analyseren en de opbouw en structuur van een tekst. Maar wat staat er nou precies? En wat doet een tekst met je? Daar is nauwelijks aandacht voor. We benaderen lezen bijna wiskundig in plaats van dat lezen een mooie beleving kan zijn. Goed kunnen lezen zorgt dat je beter kunt reflecteren en beter leert zelf na te denken.” Nynke zegt er gelijk bij dat zij niet de expert is in lezen. “Mijn expertise zit in ontwerponderzoek, technologie en het samenwerken met verschillende disciplines om tot nieuwe inzichten en ontwikkelingen te komen. Dus, hoe leer je leerlingen lezen in dit digitale tijdperk? Dat is wat ik samen met twee promovendi van de Universiteit Leiden en de Universiteit van Amsterdam ga inbrengen in dit onderzoek naar leesonderwijs.” 

Verrijkte boeken 
Een uitdaging waar Nynke graag haar tanden in zet. “Er is veel desinformatie en miscommunicatie. We leren nu niet of het waar is of niet, maar juist dat is belangrijk. Welke emotie roept een tekst bij je op? Hoe komt dat en wat zijn gevolgen? Want we weten allemaal dat het met nepnieuws behoorlijk uit de hand kan lopen”, zegt Nynke. Maar daarnaast kan de technologie volgens haar ook een andere rol spelen bij meer leesplezier en de aandacht bij het lezen beter vasthouden. “Boeken met enkel bladzijdes vol met tekst kan demotiverend werken. Verrijkte boeken met bijvoorbeeld VR, audio of video kunnen een waardevolle toevoeging zijn.” Nynke heeft nog meer ideeën waarbij de technologie nu al wordt gebruikt zoals boektalk-kanalen en shared reading. “Dat kunnen we nog verder uitbouwen. Wat we dus gaan onderzoeken is wat werkt, waarom en voor wie.” 

Samenwerken met meerdere expertises
“Het mooie van dit onderzoek is dat iedereen die op enig vlak van betekenis is in leesonderwijs, erbij betrokken is”, vertelt Nynke enthousiast. “Voorheen was elke organisatie of instelling vanuit zijn eigen expertise bezig, maar de slagkracht om het probleem op te lossen was gewoon onvoldoende. Met dit consortium is iedereen aan boord en ik denk dat we juist daarom tot oplossingen gaan komen.” Het is volgens Nynke ook echt hét schoolvoorbeeld van hoe Inholland haar studenten wil opleiden: multidisciplinair komen tot inzichten en oplossingen.

Veel korte pilots 
“We gaan sowieso pilots draaien bij onze eigen PABO, maar ik hoop ook dat onze studenten gaan onderzoeken hoe dit in de klas werkt.” Aan de ene kant duurt acht jaar nog lang, zeker omdat de urgentie hoog is, maar aan de andere kant biedt dit wel hele mooie kansen, vindt Nynke. “We kunnen veel korte interactieve pilots doen, waarbij we gaan onderzoeken wat werkt en waarom. En,” voegt ze toe, “dit onderzoek sluit ook nog eens goed aan bij bestaande projecten van Inholland als digitale geletterdheid en informatievaardigheden.” 

Leesplezier terugbrengen 
“Ook leuk is dat we veel van elkaar leren. Mijn collega van de Universiteit van Amsterdam zei me dat ze nog geen beeld had van de rol van technologie. Dat komt wel, zei ik. Maar net zo goed leer ik nu meer over leesvaardigheid.” Nynke glimlacht. “Wat ik vooral hoop is dat we gezamenlijk een nieuwe lesmethode ontwikkelen waarmee we het leesplezier terugkrijgen. Als kind verslond ik boeken. Tot de middelbare school waar ik als 14-jarige Van den vos Reynaerde moest lezen. Voor mij was daar toen geen doorkomen aan. Daarom ben ik blij dat dit project gaat over het betekenisvol maken van lezen voor leerlingen en studenten.” 

Op woensdag 6 april sprak Nynke Bos haar lectorale rede uit, zowel voor publiek bij Hogeschool Inholland Den Haag als toehoorders online. Blended dus, geheel conform het thema dat ze besprak: blended learning. Een onderwerp waarover veel over wordt gepraat. Maar volgens de lector Teaching, Learning & Technology komt het nu vooral aan op weloverwogen implementatie. “Daarbij is blended learning geen doel maar een middel om doelstellingen zoals activeren, differentiëren en personaliseren mogelijk te maken.” 

Lucas Rurup, directeur van het Domein Onderwijs & Innovatie, leidde de lectorale rede enthousiast in. “We willen samen leren, over grenzen heen. Hoe doen we dat in verschillende contexten? Deze rede gaat daarbij helpen. Het geeft praktische handvatten voor onderwijsontwerpers en een vergezicht voor opleidingen. Ik heb zelf onderwijskunde gestudeerd en vond het heerlijk om de rede door te lezen.” 

Veel praten, weinig doen 
Blended learning, de term valt continu in onderwijsland. “We hebben het er al jaren over”, begint Nynke haar rede. “We praten veel maar doen te weinig. Hoe komt dat?” Ze constateert dat de definitie van blended learning niet eenduidig is vanwege de verschillende verschijningsvormen die samenhangen met de verschillende doelstellingen die je met blended learning kunt nastreven. En dat bemoeilijkt de discussie. 

Doelstellingen blended learning 
Nynke onderscheidt zes doelstellingen. “Je kunt studenten online actief met studiestof aan het werk zetten. Of je intensiveert het fysieke onderwijs, bijvoorbeeld door vooraf kennisclips te sturen zodat de contacttijd daarna voor andere zaken kan worden benut. Je kunt het onderwijs ook flexibiliseren, zodat studenten meer keuzevrijheid heeft in waar, wanneer en in welk tempo die leert. Je kunt differentiëren: studenten krijgen verschillende inhouden of leerroutes aangeboden. Of je gaat een stap verder door onderwijs te personaliseren en te focussen op individuele leerroutes. Tot slot kun je in virtuele omgevingen levensechte situaties oefenen.” 

Geen doel, wel een middel 
“Blended learning is geen doel op zich maar een middel om een van de zes doelstellingen te bereiken”, benadrukt Nynke. “Heb je die doelstelling scherp, dan kun je nadenken over het ontwerp.” Over het ontwerpen van blended learning is inmiddels een bibliotheek vol geschreven. “En toch blijft de implementatie achter. De implementatie is dan ook het grootste vraagstuk.” 

Nadelen van best practices 
Volgens Nynke moeten instellingen bij de implementatie niet te veel varen op best practices. “Het risico is dat het leidt tot kopieergedrag en dat er te weinig rekening wordt gehouden met de eigen specifieke context. Daarnaast krijgen tegenvallende effecten in best practices te weinig aandacht of zijn best practices zo groots en meeslepend dat ze demotiverend werken.” Voor de implementatie van blended learning is een institutionele aanpak in elk geval wel verstandig, stelt Nynke. “Niet alle ballen op de docent, maar onder meer ook een beleidsmatige inbedding en een technische en onderwijskundige ondersteuning.” 

Wicked problems aanpakken 
Van klimaatverandering tot multiculturele integratie en van armoede tot voedselveiligheid: Nynke benoemt enkele wicked problems die vragen om een multidisciplinaire aanpak. “Studenten leren dit in hybride leeromgevingen, living labs waarin ze bij voorkeur met partners uit het werkveld aan de slag gaan met authentieke vraagstukken uit de praktijk. Het is het onderwijs van de toekomst dat we met technologie eenvoudiger, beheersbaar en navolgbaar kunnen maken.” 

Seamless personal learning environment 
Wie een écht hybride leeromgevingen opzet, komt zogeheten seams tegen, grenzen tussen fysiek en online, tussen werkveld, school en privé, tussen formeel leren en informeel, zoals het bekijken van YouTube-filmpjes. “Mooi zou zijn om tot seamless learning te komen, waarbij de student een continue leerervaring heeft ondanks de verschillende contexten waarin die zich beweegt. Zijn of haar personal learning environment, de PLE, is daarin de verbindende factor waarmee de student volledig de regie heeft en bepaalt welke tools die gebruikt om te leren. De vraag hoe we tot zo’n PLE kunnen komen, staat centraal in het onderzoeksprogramma van mijn lectoraat.” 

Strategie van Inholland 
Het enthousiasme van domeindirecteur Lucas vóór de rede deelde Bart Combee erna. De bestuursvoorzitter memoreerde aan het feit dat zowel hij als Nynke anderhalf jaar geleden bij Inholland aantrad. “Het was in de tijd dat we ons afvroegen hoe we het onderwijs na corona nog beter kunnen maken. Dat is mijn en jouw agenda. Met hybride leeromgevingen en authentieke beroepstaken raak je de strategie van Inholland. Ik kijk uit naar de ontdekkingsreis waarin we hybride leeromgevingen gaan implementeren. Gewoon doen en terwijl je het doet ervan leren.” 

Officiële installatie 
Met de overhandiging van een sculptuur werd Nynke officieel geïnstalleerd als lector. Bart liet de uitreiking over aan Hans Smeele, beleidsadviseur bij het Domein Gezondheid, Sport & Welzijn. “Ik zet me in om de dialoog in docententeams over onderwijsvernieuwing op gang te brengen. We gebruiken daar gesprekskaarten voor om een meer activerende blend in het onderwijs te krijgen.” 

Als lector Teaching, Learning & Technology bij Hogeschool Inholland onderzoekt Nynke Bos de rol die technologie speelt en kan spelen om het leerproces van studenten te versterken. Tijdens haar lectorale rede op woensdag 6 april bij Inholland Den Haag gaat zij in op de kansen en bedreigingen van Blended Learning. Tegelijkertijd blikt zij ook vooruit naar de toekomst: welke rol speelt technologie in het onderwijs in 2030?  Wil je erbij zijn? Meld je aan!

De lectorale rede is zowel fysiek als online bij te wonen, en vindt plaats op woensdag 6 april 2022 van 13.45 tot 17.00 uur  bij Hogeschool Inholland Den Haag

Programma

• 13:45 uur-  Inloop en ontvangst in de Mauritszaal
• 14:15 Opening door domeindirecteur Lucas Rurup
• 14:30 Workshops 
• 15:30 Pauze
• 15:45 Lectorale rede in het Auditorium met livestream
• 16:45 Inauguratie
• 17:00 Receptie

 Meer informatie en aanmelden 

Noteer de lectorale rede van Nynke Bos alvast in je agenda! Binnenkort meer informatie.

Lector Nynke Bos (Teaching, Learning & Technology) is uitgenodigd om deze week tijdens de SURF Onderwijsdagen haar visie en kennis te delen over de toekomst van het onderwijs. Onze ‘inspirerende expert’ kan niet wachten om het ‘goede verhaal’ te delen over blended leren. Graag neemt ze misvattingen weg en maakt zichtbaar wat de meerwaarde is. Desgevraagd geeft ze vast een voorproefje.

Als een van de hoofdsprekers op de SURF Onderwijsdagen geef je jouw antwoord op de hoofdvraag ‘hoe brengen we ict-vernieuwing in het onderwijs tot bloei’. Wat wil je dat de aanwezigen onthouden van jouw verhaal? 
"Allereerst wil ik benadrukken hoe trots ik ben op onze docenten. Hoe zij de afgelopen twee jaar het onderwijs doorgang hebben kunnen geven in deze ingewikkelde tijd en met beperkte tijd en middelen. Het is echt ontzettend knap hoe zij dit gedaan hebben, vaak zonder enige directe ondersteuning en veelal individueel (vooral in de beginperiode).

We moeten nu wel voorzichtig zijn in de vervolgstappen. Want het online onderwijs van de afgelopen periode heeft niets te maken met blended learning. De doelstellingen zijn totaal anders. Gedurende corona was het doel om vooral het onderwijs door te laten gaan, en dat is gelukt! Maar bij blended learning zijn de doelstellingen anders. Kijk bijvoorbeeld naar het ontwerpen van activerend onderwijs. Dit vraagt om een herontwerp van je onderwijs vanuit specifieke doelen die significant anders zijn dan het ‘onderwijs überhaupt laten doorgaan’.

Het lastige daarbij is dat online onderwijs een vervelende bijsmaak heeft gekregen en geassocieerd wordt met een één-op-één-vertaling van campusonderwijs dat studenten individueel op zolderkamertjes ‘consumeren’. Door deze verwarring zijn de meeste mensen wel even klaar met de inzet van technologie in het onderwijs. Dat is ontzettend jammer, want docenten hebben laten zien dat zij ontzettend digitaal vaardig zijn! Daarom is het nu zaak om, vanuit de juiste (maar geheel andere) doelstellingen het onderwijs te herontwerpen waarbij juist ook technologie een belangrijke rol speelt.

Wat is volgens jouw expertise blended leren in de context van de huidige ontwikkelingen? 
“De zolderkamertjesperiode heeft ons allemaal laten voelen hoe belangrijk de fysieke interacties zijn met elkaar en met studenten in het bijzonder. De logische reactie is natuurlijk nu ook: weg met de technologie en allemaal weer snel terug naar de campus! Maar het is nu juist belangrijk om na te denken hoe we waardevolle fysieke interacties optimaal benutten. Zeker omdat we de laatste tijd hebben gemerkt wat een groot goed dit is in het onderwijs.

In de discussie over de toekomst van de rol van technologie in het onderwijs, moet het gaan over hoe technologie het leerproces van studenten kan versterken. Laten we hierbij de focus leggen op hoe technologie de interacties op de campus kan verdiepen. Dit alles juist om het contactonderwijs van nog meer waarde te laten zijn!

Hoe kan blended leren bijdragen aan activerend, studentgericht onderwijs?
“Het kernelement van activerend leren is dat studenten actief betrokken worden bij hun leerproces en leeractiviteiten. In plaats van passief informatie te ontvangen (kennisoverdracht) gaan studenten actief met de stof aan de slag. Daardoor ontstaat een beter begrip en kennis van de stof die niet bereikt wordt door luisteren en lezen alleen.

Natuurlijk kun je dit doen zonder technologie, door goede huiswerk- of reflectieopdrachten te ontwikkelen. Alleen kun je met technologie betere, mooiere en dus effectievere opdrachten ontwikkelen om studenten te activeren. Denk bijvoorbeeld aan filmpjes met daarin verwerkte vragen, een online samenwerkingsopdracht en het op elkaar reageren via een forum. De mogelijkheden zijn talrijker en stellen studenten in staat om echt in interactie te gaan met de content (en eventueel te manipuleren). Dit komt dan naast de interactie met studenten en docenten te staan waardoor er een krachtige leeromgeving tot stand komt.

Het gaat er dus niet om dat docenten een bestaand college omzetten naar een kennisclip. Dat is nog geen interactie met de content! Laat ze in plaats daarvan echt een herontwerp maken waarin die actieve omgang zit met de stof, die vervolgens in interactie met docenten en studenten op locatie verder uitgediept kan worden. Het contactonderwijs wordt daarmee niet alleen intensiever benut, maar wordt voor zowel docenten en studenten een stuk interessanter!

Als jij denkt aan het onderwijs van de toekomst, blended georganiseerd. Welke stappen kunnen wij dan als Inholland zetten en wie maken deze stappen?
“Zoals ik eerder zei, dit is het moment om door te pakken. Juist om de beweging ‘terug naar normaal’ te voorkomen met als doelstelling het campusonderwijs, het face-to-face-contact nog beter te benutten. Nu is blended learning helemaal niet iets nieuws, zijn docenten al jaren bezig met de inzet van technologie om hun onderwijs te verrijken en te verbeteren. Echter, als we blijven hangen op innovaties op docentniveau komen we nooit voorbij de fase van goede bedoelingen. Daarom is het nu zaak om gezamenlijk, met multidisciplinaire teams, door te pakken en te redeneren op curriculumniveau. Op deze manier wordt het dan uiteindelijk ‘heel gewoon’ voor studenten om zelf een actieve participant te zijn van het eigen leerproces. “

Nynke Bos spreekt tijdens het plenaire programma van de SURF Onderwijsdagen. Dit onderwijs- en ict-evenement voor mbo, hbo en wo vindt op 9 en 10 november plaats in Den Bosch. Meer informatie over inhoud en aanmelden vind je op de website.

Inmiddels hebben we allemaal ervaring opgedaan met online werken. We vergaderen, leren en doceren vanachter schermen. En waar dat in maart 2020 onverwachts een flinke aanpassing vergde, raakten we er meer bedreven in en zagen we ook de pluspunten ervan. Hoe docenten de afgelopen anderhalf jaar online doceren ervaarden en welke lessen we daaruit kunnen leren, onderzocht de onderzoekslijn Teaching, Learning & Technology.

Praatplaat als hulpmiddel
De uitkomsten van het onderzoek hebben de onderzoekers visueel uitgewerkt in een zogenaamde ‘praatplaat’. “Deze coronapandemie dwong ons tot online doceren en daar leerden we veel van. Zo onderscheiden we uit de gesprekken met docenten van verschillende domeinen twee fasen: voor de zomer en na de zomer. Docenten liepen tegen nadelen aan, maar ontdekten ook voordelen, “vertelt lector Nynke Bos. “We hebben ze verwerkt in een praatplaat, omdat we deze geleerde lessen willen meenemen in de toekomst. De praatplaat kunnen teams gebruiken om het gesprek op gang te helpen. Herkennen docenten zich in de ervaringen van collega’s? En wat zijn hun eigen geleerde lessen?”

Klik op de afbeelding voor de pdf.

“Inholland heeft de ambitie om blended learning verder te ontwikkelen. Een belangrijk aandachtspunt vanuit ons onderzoek is daarbij het creëren van een veilig innovatieklimaat. Denk bijvoorbeeld aan het ontwikkelen van een teamvisie en het inregelen van de juiste ondersteuning. Ook deze blik op de toekomst vind je terug in de praatplaat,” vult docent-onderzoeker Judith Heijmans aan.

Online leren na corona
Wil jij met je team doorontwikkelen? Vanuit het onderzoek kunnen Nynke en Judith de eerste stappen naar blended learning definiëren:

1. Neem misvattingen over blended learning weg; het is niet hetzelfde als online teaching.
2. Bepaal welk doel je met blended learning wilt bereiken; in het rapport is een tabel opgenomen om hiermee aan de slag te gaan.
3. Definieer gezamenlijk een groeimodel passend bij de doelstellingen; in het rapport staan enkele bestaande modellen genoemd.

Lees het volledige rapport en gebruik de praatplaat (pdf). Voor vragen of opmerkingen kun je terecht bij nynke.bos@inholland.nl of judith.heijmans@inholland.nl

Emeritus lector Teaching, Learning & Technology, Jos Fransen, heeft een heldere visie op de toekomst van het onderwijs. Dat hij afgelopen maand met pensioen ging, wil zeker niet zeggen dat hij met zijn visie en kennis achter de geraniums verdwijnt. Zo verscheen vorige week een opiniestuk van zijn hand in de Volkskrant. Hierin betoogt hij dat leerkrachten niet gewoon hun oude lessen afdraaien voor de camera, maar de mogelijkheden van online onderwijs gebruiken om studenten zelfstandig te laten werken.

Jos concludeert in het artikel dat de coronapandemie weliswaar gezorgd heeft voor meer inzet van technologie in het onderwijs, maar dat dat niet automatisch zorgt dat het onderwijs nu veranderd is. Hij pleit voor het opnieuw inrichten van online onderwijs zodat het effectief en minder belastend wordt voor docenten en studenten. Als tegelijkertijd naar een herontwerp van de essentie van het leerproces gekeken wordt, maken we volgens hem écht een stap naar toekomstgericht onderwijs.

Meer zelfstandigheid
Aldus Jos vergroten we de studentbetrokkenheid door het onderwijs meer activerend te maken. Dat kunnen we versterken door studenten ook meer regie te geven over hun leerproces. Geef hen meer inzicht in de voortgang en ze krijgen meer invloed op hun leren. Geef hen daarnaast meer invloed op hoe zij leren. En maak hen meer eigenaar van het toetsen, zodat het meer ten dienste staat van het leerproces. Het zal ervoor zorgen dat studenten beter gemotiveerd zijn.

Als we vervolgens de sociale interactie en binding laten ontstaan door elkaar in 20 procent van de onderwijstijd in levende lijve te ontmoeten, gelooft Jos dat we die langverwachte onderwijsrevolutie alsnog in gang zetten. Lees het volledige artikel hier.

Luister ook de podcast!
Jos spitste in gesprek met Inholland-collegelid Huug de Deugd, zijn visie nog specifieker toe op Inholland. Hij deed dit aan hand van de vier pijlers van de Kwaliteitsafspraken: beroepsproducten, activerend onderwijs, leergemeenschappen en ondersteuning door technologie.

Nee, ook lector Nynke Bos stond lang niet altijd te applaudisseren bij het online onderwijs in Nederland van de afgelopen maanden. "Je zag geregeld dat het lesrooster één op één werd overgezet van de fysieke naar de online omgeving. Dat kon aan het begin ook niet anders. Van de ene op de andere dag moesten opleidingen massaal onderwijs op afstand organiseren, zonder dat er tijd was voor een gedegen herontwerp. Hierdoor ervaren docenten en studenten eerder problemen dan een meerwaarde van online onderwijs.”

Meerwaarde van technologie
Bos snapt dat docenten verlangen naar het moment dat de scholen weer opengaan. “Maar we moeten beseffen dat corona voorlopig een rol blijft spelen in het onderwijs. Het goede nieuws is dat digitale technologie wel degelijk meerwaarde biedt, als je de middelen op een goede manier inzet.”

Contacttijd verbeteren
Ook zonder corona is de inzet van technologie in het onderwijs essentieel, stelt Bos. “Het onderwijs draait steeds meer om het leren van vaardigheden. Daarvoor is het belangrijk dat docenten en studenten voldoende contacttijd hebben. Dan heb ik het niet over hoorcolleges. Het overdragen van kennis kan net zo goed online gebeuren. Sterker nog, als je studenten thuis online de theorie laat leren, komen ze beter voorbereid op locatie en kun je de tijd face to face veel beter benutten met interactie en dingen doen.”

Monitoren en op maat begeleiden
Volgens Bos neemt kennisoverdracht met digitale middelen extra voordelen met zich mee. “Digitaal kun je het leerproces van studenten heel goed monitoren. Het is nog een onontgonnen gebied, maar je kunt in kaart brengen hoe individuen en groepen studenten leren, waardoor je hen ook veel beter op maat kunt begeleiden. Zeker met de steeds grotere rol voor programmatisch toetsen komt het erop aan om goed te monitoren.”

Inholland-tool: TeamTester
"Interessant vind ik de ontwikkeling van de TeamTester binnen de onderzoekslijn Teaching, Learning & Technology. Deze tool laat zien welk aandeel iedere individuele student heeft in een gezamenlijke opdracht. Hiermee kun je analyseren hoe studenten een effectief team vormen. Zit elke student in een projectgroep wel in zijn kracht? Zo niet, hoe kun je hen daarin begeleiden?”

In praktijk brengen
Bos kijkt met waardering naar het werk van haar voorganger, lector Jos Fransen, die eind augustus met pensioen is gegaan. “Ik ben onder de indruk van de invalshoek en de kwaliteit van de onderzoekslijn. Die staat supergoed in de steigers, ik voel me hierin thuis. Natuurlijk kunnen er thema’s afvallen en bijkomen. Een thema dat ik nu belangrijk vind, is ‘Pioniers in onderwijsvernieuwing’. Er is inmiddels goede technologie beschikbaar, maar hoe maak je een duurzame stap van het pionieren naar de brede toepassing in de onderwijspraktijk?”

Opleidingen adviseren
Bij Inholland wil Bos docenten motiveren om technologie didactisch in te zetten. “Dit kan op basis van hun vragen, maar ik wil ook op hen toe stappen en nagaan wat voor studenten ze willen opleiden en hoe technologie daarin kan helpen. Technologie moet voor docenten gemeengoed gaan worden en ingebed raken in curricula, niet als sluitstuk maar als beginpunt. Zo benut je echt de gecombineerde kracht van fysiek en online onderwijs.” Verder zoekt Bos graag de samenwerking met andere onderzoekslijnen in haar onderzoeksgroep, zoals De Pedagogische Opdracht en Studiesucces. “Interessant is ook de onderzoekslijn Data Driven Smart Society. Wellicht dat we samen kunnen werken om patronen in leerprocessen beter te herkennen en studenten daarop te begeleiden."

“Maatwerk is waar het om gaat in toekomstgericht onderwijs,” zegt Jos Fransen, lector Teaching, Learning & Technology in de podcast die we opnamen ter ere van zijn afscheid. “Het is geen kwestie van standaardaanpakken. Bij het ontwerpen van leerpraktijken gaat het om de vraag welke aanpak voor wie op welk moment in welke vorm het meest passend is. Wat voor wie op welk moment het beste werkt. En dan kijken we niet alleen naar de inhoud, maar ook naar de omgevingen waarin het leren plaatsvindt en hoe technologie hierin kan ondersteunen.”

De uitdaging
Voor iedereen die betrokken is bij curriculumontwikkeling verkent onderzoeker Jeroen Bottema in deze podcast samen met Jos en Huug de Deugd, interim-voorzitter van het College van Bestuur van Inholland, hoe het onderwijs heringericht kan worden in het perspectief van de vier pijlers uit de Kwaliteitsafspraken. Ze bespreken wat we hebben geleerd van de afgelopen maanden en kijken vooruit naar de uitdagingen die docenten vanaf september het hoofd moeten bieden rekening houdend met het 1,5 meter onderwijs. Allen zijn het erover eens dat de onvermijdelijke omschakeling naar online onderwijs snel gemaakt was, maar dat een volgende stap nodig is om het online onderwijs verder te ontwikkelen.

Technologie
In de podcast deelt Jos ook zijn ideeën over de rol van technologie in het hoger beroepsonderwijs. Daarbij maakt hij onderscheid tussen educatieve technologie die het leerproces moet ondersteunen en de technologie die professionals in de beroepspraktijk gebruiken. In opleidingen moet namelijk ook aandacht zijn voor die beroepsspecifieke technologie. Om opleidingsteams te helpen bij het herinrichten van het onderwijs vanaf september ontwikkelde de onderzoekslijn Teaching, Learning & Technology een verhelderend keuzediagram.

Meer weten?
De volledige podcast (47 min) kun je hierboven beluisteren of via deze link. Daarnaast kun je de afscheidsrede van Jos hier downloaden, waarin hij uitgebreid reflecteert op de vier pijlers vanuit onderwijskundig perspectief. Een gedrukte versie kun je opvragen via cindy.koelmanvandoornik@inholland.nl. Ook maakten we onderstaande presentatie waarin de essentie van de afscheidsrede in ongeveer een kwartier wordt toegelicht.

Aan de nalatenschap van hem en zijn team zou eigenlijk aandacht besteed worden in een afscheidsconferentie, maar genoodzaakt door corona moest hij zijn heil zoeken in de technologie. Dat past ook wel bij een lector die de afgelopen jaren met zijn team onderzoek deed naar effectief gebruik van educatieve technologie.

Podcast over toekomstgericht onderwijs
Volgende week verschijnt een podcast waarin Jos in gesprek gaat met Huug de Deugd, interim-voorzitter College van Bestuur, over toekomstgericht onderwijs bij Inholland. Jos en Huug kijken terug op de afgelopen periode en blikken vooruit op het 1,5 meter-onderwijs vanaf september. Jos bepleit het nadenken over en herinrichten van onderwijs vanuit onderwijskundig perspectief. De vier pijlers van de Kwaliteitsafspraken - beroepsproducten, activerend onderwijs, leergemeenschappen en ondersteuning door technologie - bieden hier volgens hem geschikte handvatten voor. In de podcast maak je kennis met zijn ideeën hierover.

Opvolging door Nynke Bos
Na de zomer volgt Nynke Bos Jos op als lector van de onderzoekslijn. Nynke heeft een achtergrond als onderzoeker bij de Universiteit van Amsterdam, Universiteit van Leiden en Saxion Hogescholen. De afgelopen jaren deed zij veel ervaring op met onderzoek naar online en blended onderwijs. Per 1 september treedt Nynke in dienst en zal zij zich nader voorstellen.

Het studiejaar loopt op z’n einde en daar komen heel wat online toetsen bij kijken. MS Stream heeft een nieuwe functie die je enorm helpt je studenten zo efficiënt mogelijk te instrueren en begeleiden. Voortaan maak én bewerk je video’s met slechts een paar drukken op de knop. En klaar? Delen maar! Want ook dat is heel eenvoudig. 

Kennisclips zijn een ideale manier om studenten goed voor te bereiden op toetsen en tentamens. Natuurlijk bestonden er al verschillende manieren om dit soort video’s op te nemen, bijvoorbeeld via Powerpoint. Het voordeel van de nieuwe video-functionaliteiten in MS Stream is dat het vergeleken met andere mogelijkheden zeer gemakkelijk in het gebruik is. 

Je kennisclip/video opnemen 
Het opnemen van een video is zó gepiept. Je kiest je webcam, microfoon en het scherm dat je in je kennisclip wilt delen. Je start de opname en als je klaar bent, stop je deze weer. Daarna kun je je video uploaden en publishen. Er staat dan meteen een link klaar en de mogelijkheid je video te delen. 

In deze korte video zie je hoe je dit doet. 

De opname bijsnijden 
Vooral de aanloop voor je daadwerkelijke presentatie als het stukje aan het einde wil je misschien wegsnijden. Ook dat doe je heel gemakkelijk. Je sleept het streepje naar waar je de video wilt beginnen en daarna naar waar je ‘m wilt stoppen. ‘Apply’ en klaar. 

In deze korte video zie je hoe je dit doet. 

Laagdrempelig en veel mogelijkheden 
Estella Griffioen, docent Creative Business en verbonden aan de Inholland-onderzoekslijn Teaching, Learning & Technology: “Kennisclips zijn ideaal om het onderwijs en toetsen goed voor te bereiden en soepel te laten verlopen. Deze nieuwe functionaliteit is heel laagdrempelig en biedt je daarmee veel mogelijkheden. Zo kun je een instructie voor bij een toets maken, of een persoonlijke boodschap meegeven. Ook kun je zo gemakkelijk een college samenvatten of een toets of college nabespreken.” 

Update infographic 
De nieuwe mogelijkheden staan nu ook in de infographic Hoe zet ik video in?, inclusief stap-voor-stap uitleg.

Bij het vormgeven van online onderwijs, hebben docenten vooral behoefte aan ondersteuning van collega’s met meer ervaring. Dit is een van de conclusies van een eerste verkenning van de onderzoekslijn Teaching, Learning & Technology (TLT) naar ervaringen van docenten met online onderwijs. Verder zijn docenten positief over het verzorgen van online onderwijs, al is het wel vermoeiender dan regulier lesgeven. “Het is even wennen, maar ook een uitdaging.”

Vanwege het coronavirus is fysiek onderwijs niet meer mogelijk en werken we ‘op afstand’. Docenten gingen massaal aan de slag met Moodle, Teams en andere omgevingen om het onderwijs online vorm te geven. Onderzoekers van de onderzoekslijn Teaching Learning & Technology hebben een eerste verkenning uitgevoerd naar de ervaringen van docenten in de periode van half maart tot begin april met het verzorgen van online onderwijs en welke ondersteuning ze daarbij hebben ervaren of nog wensen.

De antwoorden laten zien dat veel docenten online vooral onderwijsactiviteiten vormgeven dat ze voor half maart al gewend waren om uit te voeren. Wat voorheen face-to-face werd gedaan wordt nu online gedaan.

Docenten hebben behoefte aan ondersteuning bij het vormgeven aan activerende werkvormen zodat de betrokkenheid van studenten bij het eigen leerproces ook wordt versterkt. Zij geven aan dat naaste collega's hen het meest geholpen hebben bij het verzorgen van online onderwijs en benadrukken het belang hierbij van ondersteuning door meer ervaren collega's.

Ook onderstrepen zij het belang van ondersteuning door onderwijs- en ICT-experts en de informatie die de hogeschool aanbiedt via het platform Online Onderwijs Ondersteuning. Wel mist men een heldere structuur in deze informatie. Het ontbreekt docenten ook aan tijd om kennis te nemen van alle beschikbare informatie, dus een goede structuur is daarom belangrijk.

Door de coronacrisis is ons online onderwijs in een snelkookpan terechtgekomen. Nooit eerder gingen we zo tegelijk en massaal aan de slag met platforms, apps en diensten als Moodle, Microsoft Teams, Zoom, Slack en Google Classroom. Maar hoe komt online onderwijs eigenlijk het best tot zijn recht en wat is de rol van de docent? We vragen het lector Jos Fransen, onze expert op het gebied van online leren.

De laatste weken zien Jos en zijn team van de onderzoekslijn Teaching Learning & Technology hoe collega’s uit het onderwijs trots hun eerste online colleges, webinars en andere werkvormen delen via diverse kanalen.

Jos benadrukt dat techniek uiteindelijk slechts een middel is. Net als in het fysieke onderwijs is het in online onderwijs belangrijk om betekenisvolle interactie met en tussen studenten vorm te geven en goed na te denken over de rol van de docent hierin. Het leren van studenten staat ook in online onderwijs centraal.

Voor sommigen gesneden koek, voor anderen nieuw
“Alle docenten hebben zich natuurlijk inmiddels afgevraagd hoe ze hun onderwijs online kunnen aanbieden. Het ligt voor de hand dat de eerste drempel die moet worden genomen de technologie zelf is. Voor sommigen al gesneden koek, maar voor veel anderen relatief nieuw. Logisch dat we dan vooral zien dat lessen die voorheen in een lokaal werden gegeven, nu min of meer overgezet worden naar de online omgeving. Je moet tenslotte eerst wat ervaring opdoen met die technologie. Dan is er even geen ruimte om ook iets anders met je onderwijs te doen.”

Eerst ervaren wat wel en minder goed werkt
“We weten uit veel onderzoeken dat dit ook de gebruikelijke volgorde is als docenten met technologie aan de slag gaan. De eerste stap is wat je voorheen face-to-face gewend was te doen overzetten naar de online omgeving. Als je wat langer bezig bent en de technologie al een beetje routine begint te worden, dan ervaar je ook wat online wel en minder goed werkt en ontdek je ook nieuwe mogelijkheden.”

Experimenteren met andere aanpak
“Zo zal vrijwel elke docent ervaren dat een online les verzorgen vermoeiender is en veel vraagt van de concentratie van studenten. Dat is vaak de aanleiding om te experimenteren met een andere aanpak, waarbij je bijvoorbeeld extra materiaal online aanbiedt aan studenten of hen iets anders laat doen dan alleen het volgen van jouw presentatie. Dat is een volgende stap, waarbij de aanpak van het onderwijs wordt verrijkt en verandert.”

Wil je meer weten over online onderwijs? Ga naar het platform Online Onderwijs. 

Lees ook: Heb je vragen over hoe jij aan de slag kunt met online onderwijs? 

“Bij innovatie loop je vaak tegen de paradox aan dat we vooraf moeten berekenen wat iets kost en wat het oplevert, terwijl we dat niet kunnen weten!”, zegt Guido in zijn bewogen keynote. Daarom adviseert hij ons goed te kijken naar de werkwijze van architecten en designers. Zij beginnen immers met niets en leveren iets onverwachts op. De benadering is meer zoekend en oplossingsgericht, waarbij de mens centraal staat. “Het is net als met schilderen. Je doet, reflecteert en gaat weer verder, zonder precies te weten wat het eindresultaat is. Durf te laten zien waaraan je denkt, zonder dat het af is.”

Ook technologie is belangrijk, zegt Guido, vooral in ondersteunende zin. Denk aan Moodle of de inzet van video. “Het belangrijkste is dat we onze studenten leren om expressie te geven aan wat in hun hoofd zit. Techniek hoort daar gewoon bij, het is niet iets aparts. Het zorgt ervoor dat we kunnen nadenken.”

Teamtester: een mooi resultaat van design thinking
Na de keynote staan Arsjaad Imami (teamleider Facility Management en Ad FEM) en FM-docent Ouafila Bejja-Essayah nog even na te praten. Met het verhaal van Guido vers in het hoofd, vertelt Arsjaad zijn collega vol enthousiasme over de workshop waar hij vandaag kennismaakte met de Teamtester. De onderzoekslijn Teaching Learning & Technology heeft deze app in samenwerking met de stafdienst IVT voor het onderwijs ontwikkeld. De manier waarop is ook een mooi voorbeeld van design thinking: prototypes volgden elkaar op, werden getoond aan docenten en studenten en vervolgens doorontwikkeld.

Met Teamtester kunnen studentenprojectteams hun ontwikkeling richting effectief samenwerken volgen en sturen. Een concreet voorbeeld van technische ondersteuning dat helpt om het onderwijs makkelijk te maken en studiesucces te verbeteren.

Leren door creëren
Naast de klassieke manier van denken, gericht op het zoeken naar oorzaken en het nemen van beslissingen, raadt Guido deze manier van denken en werken meer te embedden in het onderwijs van Inholland. Design thinking is niet beter dan andere manieren van denken, benadrukt Guido. “Ik ben blij als een chirurg eerst een diagnose probeert te stellen, alvorens zij het mes in me zet. Maar design thinking leent zich uitstekend voor andere typen problemen, in organisaties en in de maatschappij.” Het uitgangspunt, leren door creëren, leidt volgens hem tot innovatie. “Gelukkig zie ik al veel goede voorbeelden bij Inholland!”

‘Ik nodig iedereen uit om hiermee aan de slag te gaan!’
“Ik ben er behoorlijk van onder de indruk”, zegt Arsjaad. “Studenten kunnen in de app vragen beantwoorden en een grafiek maakt vervolgens inzichtelijk hoe het in het team staat met doelgerichtheid, het vertrouwen en of er sprake is van vooruitgang. Ik zou iedereen bij Inholland willen uitnodigen om hiermee aan de slag te gaan!”

Zijn collega Ouafila woonde de workshop van onderwijsontwikkelaar Hans Rader (master Leren & Innoveren) bij over hoe je met simulaties aan de slag kunt met samenwerkend leren. Studenten zijn hierbij actief in de praktijk én in de digitale leeromgeving. “Ik vind het erg interessant om te kijken hoe ik dit voor onze opleiding kan inzetten. Het geeft ons vooral mogelijkheden om cases die je niet direct in de praktijk kunt toepassen, eerst in een veilige omgeving te simuleren. Met al het vallen en opstaan wat daarbij hoort. Daarbij kun je goed meenemen of een student handelingsbekwaam is. Dat lukt in de praktijk lang niet altijd.”

Dat de bevlogenheid van Arsjaad en Ouafila kenmerkend is voor derde Dag van het onderwijs, merkt ook collegevoorzitter Jet de Ranitz. “Het is ongelofelijk fijn om hier die positieve energie te voelen”, zegt ze in haar slotwoord tot de collega’s. “En wat ik heel erg goed vind aan de les die Guido ons heeft meegegeven is dat we best wel wat losser mogen zijn in de dingen die we proberen. Heb je een plan? Begin dan een gesprek met je team of met je clustermanager. Is dit nog wel de manier waarop wij dingen moeten doen? Wat hebben onze studenten nodig? Wat heeft ons werkveld nodig? Ga dat gesprek met elkaar aan!”

Lees ook: Ewald Edink wint Wij Inholland award - Docent van het jaar 2020

Of bekijk de video's:

• Jet de Ranitz sluit de dag af.. en opent de borrel
• Huug de Deugd vertelt in welke richting de hogeschool beweegt.
• Impressie van de workshop inZOOMEN uitZOOMEN  

De basisscholen van de stichting Openbaar Primair Onderwijs Dordrecht (OPOD) zijn opleidingsscholen geworden van Inholland Pabo Dordrecht. Dit houdt in dat de OPOD-scholen zelf de Pabo-studenten gaat begeleiden en beoordelen die stage komen lopen. OPOD biedt openbaar onderwijs op dertien basisscholen verspreid over zestien locaties in Dordrecht.

De Pabo zorgt ervoor dat leerkrachten van OPOD opgeleid worden tot stagebegeleider. Ook wordt er in samenwerking met Inholland een onderwijsprogramma ontwikkeld voor startende leerkrachten. Verder doet de onderzoekslijn Teaching, Learning en Technology van Inholland praktijkonderzoek naar digitaal onderwijs. Dit in samenwerking met studenten.

OPOD-scholen nu opleidingsscholen voor Pabo Dordrecht https://t.co/HGJ20vhOcF

— AD De Dordtenaar (@ADdeDordtenaar) September 17, 2019

“Bestuurlijk werkt OPOD al jaren samen met ons,” zegt opleidingsmanager Satish Rambhadjan van Inholland Pabo Dordrecht. “Deze toetreding toont de betrokkenheid bij de ontwikkeling van de leerkracht en de kwaliteit die OPOD daarmee nastreeft bij de ontwikkeling van studenten en leerkrachten. De opleidingsschool wordt hiermee aangevuld met een bestuur dat zich kenmerkt als innovatief en vooruitstrevend.”

“In de opleidingsschool werken we samen om een vertaalslag te maken van landelijke en regionale ontwikkelingen naar het onderwijs onder andere via gezamenlijke projecten”, zegt Rambhadjan. “De ontwikkeling van studenten en opleiding van leerkrachten bij de opleidingsschool staat centraal. Je ontwikkeling stopt niet na het afronden van de Pabo.”

"Voorheen stelden we stageplekken beschikbaar, maar waren we verder niet heel actief’’, zegt bestuurder Niek Barendregt van OPOD in het AD. "Door de begeleiding meer naar ons toe te trekken, kunnen we de stagiaires nog beter klaarstomen voor een baan bij ons en laten zien waar OPOD voor staat.’’

De miniconferentie is een aanrader voor leerkrachten, ICT-coördinatoren en leidinggevenden in het primair onderwijs. Zo kunnen leerkrachten ervaren hoe zij authentieke leeractiviteiten kunnen ontwikkelen met mobiele technologie. En verkennen leidinggevenden en ICT-coördinatoren hoe zij leerkrachten kunnen begeleiden om gebruik te maken alle mogelijkheden die de huidige technologie biedt.

Wees welkom
Geïnteresseerden in deze bijeenkomst zijn van harte uitgenodigd om deel te nemen. Het uitgebreide programma en aanmeldmogelijkheid vind je hier.

DEIMP
Deze bijeenkomst wordt georganiseerd in het kader van het internationale project DEIMP (Designing and Evaluating Innovative Mobile Pedagogies). De onderzoekslijn Teaching, Learning & Technology participeert in dit onderzoek waarin wereldwijd de handen ineengeslagen zijn om leerkrachten te ondersteunen zodat zij de kansen en mogelijkheden van mobiele technologie optimaal kunnen benutten. Erasmus+ subsidieert dit project.

Onderwijsruimte van de toekomst, technologierijke learning spaces, active classrooms, moderne klaslokalen, high-tech collegezalen. Het is slechts een greep uit de termen die onderzoekers van de onderzoekslijn Teaching, Learning & Technology tegenkwamen in hun onderzoek naar technologierijk learning spaces in het Nederlandse hoger onderwijs. Na onderzoek bij 28 onderwijsinstellingen onderscheiden zij vier typen technologierijke learning spaces. 

Naast de aandacht voor het inrichten van de digitale omgeving van het onderwijs, zien we in het hoger onderwijs toenemende aandacht voor het inrichten van de fysieke leeromgeving op de campus. Ontwikkelingen op het terrein van activerende didactiek en blended learning, flexibilisering en het ontwerpen van leerpraktijken waarbij studenten participeren in leer- en onderzoeksgemeenschappen, vragen om innovatieve onderwijsomgevingen waar studenten en experts elkaar kunnen ontmoeten om kennis te delen en te creëren.

“Over technologierijke learning spaces wordt op congressen veel gesproken en ook bij Inholland denken we na over hoe we de onderwijsruimtes optimaal kunnen inrichten om het actief leren van studenten te ondersteunen”, vertelt Estella Griffioen, onderzoeker bij de onderzoekslijn Teaching, Learning & Technology. Hogeschool Inholland heeft op dit moment vier van dergelijke technologierijke learning spaces. Zo heeft de opleiding Medisch Beeldvormende en Radiotherapeutische Technieken in Haarlem de beschikking over een lesruimte die bedoeld is om samenwerkend leren te bevorderen.

Onderzoek in samenwerking met SURF
“Over hoeveel hbo- en wo-instellingen in Nederland al over dergelijke onderwijsruimtes beschikken, hoe deze zijn ingericht en hoe je deze optimaal kunt benutten, was weinig bekend”, gaat Griffioen verder. Daarom leek het Griffioen een logische stap om bij andere onderwijsinstellingen te kijken naar ontwikkelingen op dat terrein. In samenwerking met SURF heeft de onderzoekslijn Teaching, Learning & Technology daarom een verkennend onderzoek uitgevoerd naar inzet en gebruik van technologierijke learning spaces. Daarbij werden 13 wo- en 15 hbo-instellingen betrokken.

Uit de resultaten blijkt dat in totaal 64% van de instellingen beschikt over één of meerdere technologierijke learning spaces. Onder de bevraagde hbo-instellingen beschikt 47% over een dergelijke lesruimte, onder de wo-instellingen is dat 77%. Met negen instellingen zijn vervolgens semi-gestructureerde interviews afgenomen waarin verder is gesproken over de inrichting, implementatie en effectieve inzet van de technologierijke learning spaces.

Het onderzoek levert het interessante inzicht op dat er vier soorten technologierijke learning spaces te onderscheiden zijn:

1. Samenwerkend leren
   Ruimtes die zijn ingericht om het samenwerkend leren te ondersteunen. Per groep studenten is meestal een tafel met een scherm beschikbaar.
2. Multi-locatieleren
   Ruimtes waarin studenten zowel ter plekke (in de klas) als op afstand (online) tegelijkertijd het onderwijs kunnen volgen.
3. Simulaties en/of experimenteren
   Ruimtes die, afhankelijk van het type opleiding, bepaalde technologie bevatten zoals medische of technische instrumenten.
4. Augmented reality/virtual reality 
   Ruimtes die specifiek zijn ingericht voor virtual- en/of augmented reality toepassingen.

Het zijn vaak de pioniers onder de docenten die vrijwillig gebruikmaken van deze ruimtes. Zij gebruiken de learning spaces ten behoeve van activerende didactiek en om studenten te stimuleren om samen te werken. Deze ruimtes maken dat mogelijk omdat docenten er instructie, interactie en productie kunnen combineren. Er zijn indicaties dat docenten geneigd zijn om hun onderwijs aan te passen als gevolg van de mogelijkheden die technologierijke onderwijsruimtes bieden.

'Richt lesruimtes in met oog voor onderwijsvisie'
Omdat het de verwachting is dat het aantal technologierijke learning spaces toeneemt, is het van belang om het inrichten van deze ruimtes goed te verbinden aan de onderwijsvisie van de instelling. Om de mogelijkheden van de technologierijke learning spaces goed te benutten, is het belangrijk om docenten zowel didactisch als technisch te ondersteunen en te trainen.

Meer informatie over learning spaces en het onderzoek van de onderzoekslijn Teaching, Learning & Technology tref je aan in de samenvatting van de resultaten, conclusies en aanbevelingen (pdf). De onderzoekslijn is ook betrokken bij de special interest group over dit thema.

Welke onderzoeker van Inholland die maatschappelijk relevant en praktijkgericht onderzoek heeft gedaan verdient volgens jou de Wij Inholland award in de categorie onderzoek? We zijn op zoek naar een Inholland-onderzoeker en onderzoeksteams die innovatief onderzoek hebben gedaan, aansluitend op de Inholland-thema’s gezond, duurzaam en creatief én daarmee een brug slaand naar het werkveld. De uitreiking vindt plaats tijdens de Dag van het Onderzoek, dinsdag 25 juni 2019 bij Inholland Den Haag. Je hebt tot 24 mei 2019 om je voordracht in te zenden.

Naast een eervolle vermelding krijgt de winnaar een award, volop publiciteit en een geldbedrag van 2.500 euro om te besteden aan individuele scholing en persoonlijke ontwikkeling. Hierbij kan gedacht worden aan een cursus, workshop, congres of werkbezoek gerelateerd aan de onderzoeksactiviteiten.

Welk onderzoek komt in aanmerking?
Voor de Wij Inholland award - Onderzoek 2019 komen alle onderzoeksprojecten in aanmerking die zijn uitgevoerd door een onderzoeker of onderzoeksteam in dienst van Inholland. Daarnaast hebben de projecten geresulteerd in een publicatie of ander tastbaar onderzoeksresultaat.

Winnaar 2018
Vorig jaar ging de award naar Petra Boersma (onderzoekslijn Gezondheid & Welzijn van Kwetsbare Ouderen) voor haar onderzoek naar de Veder Contact Methode om te communiceren met mensen met dementie.

Wat zijn de beoordelingscriteria?
De beoordelingscriteria zijn gebaseerd op het Inholland Onderwijskompas en het Brancheprotocol Kwaliteitszorg Onderzoek (BKO):

• Persoonlijk en dichtbij: het onderzoek is van belang voor het onderwijs en de beroepspraktijk, en de resultaten worden in het onderwijs en het werkveld gebruikt.
• Durf te leren: het onderzoek is gericht op innovatie en vernieuwing, zowel in aanpak als qua doorwerking.
• Diversiteit als kracht: het onderzoek heeft een discipline- en/of domeinoverstijgend karakter of is op andere wijze gericht op verbinding.
• We bekennen kleur: het onderzoek draagt bij aan de profilerende thema’s Duurzaam, Gezond en Creatief.
• Kwaliteit in interactie: het onderzoek heeft een grondige methodologische basis en is het resultaat van coproductie met andere partijen.
• Grensverleggend onderzoek: is dit jaar het thema van de Dag van het Onderzoek en daarmee een extra criterium. Waarom is juist dit onderzoek grensverleggend?  

Jury
De jury maakt uit alle inzendingen een eerste selectie op basis van de bovengenoemde criteria. Dit leidt tot een shortlist van drie onderzoeken die vervolgens nader beoordeeld worden door de jury. De samenstelling van de jury wordt later bekendgemaakt. 

Hoe draag je iemand voor?
Je kunt een eigen onderzoek inzenden, maar ook een ander voordragen. De inzending bevat in ieder geval onderstaande informatie:

• een motivatie per criterium waarom het onderzoek voor de Wij Inholland award - Onderzoek 2019 in aanmerking komt;
• een korte beschrijving van het onderzoeksproject;
• achtergrondinformatie over de onderzoeker (bijvoorbeeld curriculum vitae);
• een kopie van een publicatie/publiciteit over het onderzoeksresultaat.

Je kunt de inzending tot 24 mei 2019 per e-mail versturen naar Bart Muusse. de secretaris van de jury.

#ondersteuningdoortechnologie #activerendonderwijs #leergemeenschappen #beroepsproducten

“Leren met behulp van peerreviews gebeurt als studenten elkaar feedback geven op hun werk. Zij kunnen daarmee het wederzijdse leerproces versterken, mits de peerreview goed is georganiseerd. Dit wordt ‘scripting’ genoemd. Scripting richt zich idealiter op twee aspecten: sociale én cognitieve scripting (proces en inhoud). Bij ‘social scripting’ wordt vastgelegd welke interacties tussen wie waar plaatsvinden en bij ‘cognitive scripting’ wordt de aandacht van de studenten gericht op de juiste inhoud, onder andere door middel van vragenlijsten passend bij de opdracht en afgeleid van het beoordelingsformulier. Dit voorkomt ongerichte feedback."

Zeven stappenplan voor docenten
Om de docent bij de organisatie te helpen, is een zeven stappenplan ontwikkeld, waarbij ook de mogelijkheden die de technologie biedt zijn opgenomen. De eerste stappen gaan over het geven van feedback, want voordat studenten elkaar feedback kunnen geven, moeten zij uiteraard weten wat kwalitatieve feedback is en moeten zij daarmee hebben geoefend”.

Verkeerde zuinigheid
Is dit alles niet veel meer werk voor zowel studenten als docenten, waarom zouden zij bereid zijn die extra inspanning te leveren? “De kosten moeten tegen de baten opwegen. Dat geldt voor docenten en studenten. Als de docent de peerreview adequaat script, wordt de leerpraktijk intensiever en effectiever. Dit kan de behoefte aan summatieve toetsen verlagen. Ook verhoogt een effectievere leerpraktijk de leeropbrengst en daarmee kan het aantal herkansingen verminderen. Het zou verkeerde zuinigheid zijn om geen tijd te willen investeren in de voorbereiding want als de peerreview goed in de steigers staat, dan is de opbrengst hoger dan bij het ‘oude’ onderwijs en dat levert tijd op”.

Effectief leerproces
“Bij twee kringen was recent het afstudeerrendement van de studenten die hun werk inleverden zelfs 100%. Het is moeilijk aan te tonen dat dit door de peerreviews komt die in die kringen hebben plaatsgevonden, maar het scripten draagt zeker bij aan de effectiviteit van het leerproces omdat het de aandacht van de studenten richt op de juiste aspecten. De opvallend hoge slagingspercentages zijn vermoedelijk toe te wijzen aan een bredere set factoren, waarvan peerreview er één is, die met elkaar leiden tot een effectief samenwerkend leerproces. Dergelijke resultaten geven natuurlijk veel voldoening. Zo gaan de kosten voor de baten uit en dat geldt ook voor studenten.”

Leren is effectiever en leuker als je het samen doet
“Het peer reviewen is ook voor studenten een investering die zich uitbetaalt want zij krijgen extra feedback. Door de bespreking daarvan krijgen ze zicht op waar ze staan ten opzichte van hun medestudenten en worden eventuele misconcepties blootgelegd. Doordat de student zijn werk meerdere malen reviseert op basis van ontvangen peerfeedback ontvangt de docent een verbeterde versie van het werk waardoor zijn feedback aan dat niveau nog iets kan toevoegen. In het algemeen zijn studenten in staat feedback te geven op concrete aspecten (hoe zaken zijn uitgevoerd). Docenten kunnen dan meer holistisch reageren."

Elkaar ondersteunen
Doordat studenten andersoortige feedback geven dan de docent en op het niveau dat ze aankunnen, ervaren studenten het nut van samen leren en ontstaat een sfeer van elkaar ondersteunen. Zij gaan de samenwerking ook actiever zoeken, bijvoorbeeld door zelf bijeenkomsten te plannen of te vragen om in het volgende jaar weer met elkaar op deze wijze te mogen samenwerken. Een recent voorbeeld van de activerende werking was dat bij een kritisch gesprek met een student over diens afstudeeropdracht enkele andere studenten zich uit eigen beweging aansloten. Zij deden dit omdat zij samen dit proces waren ingegaan en zij samen de eindstreep wilden halen.”

Betekenisvol
Peerreviews worden gezien als vorm van activerend leren. Wat maakt dat dit inderdaad zo is? “Door studenten kritisch te laten kijken, voelen zij zich meer eigenaar en raken zij meer betrokken. Studenten overwegen feedback van peers kritischer dan feedback van experts en ook dat draagt bij aan het leerproces. Door te vragen welke feedback duidelijk was en te bespreken waarom die wordt overgenomen, voelen studenten zich verantwoordelijk voor de kwaliteit van hun feedback. Bovendien, wie geen feedback geeft, mist de kans om peerfeedback te ontvangen."

Moodle
De ‘workshop tool’ in Moodle biedt de mogelijkheid om peerreview eenvoudig te organiseren buiten lesbijeenkomsten om. In Moodle is het zichtbaar voor de andere deelnemers wat iemand doet en daarvan gaat een vorm van sociale druk uit waardoor studenten worden aangezet tot actieve deelname. De ‘chat functie’ in Moodle kan worden benut om studenten bijvoorbeeld individueel op werk te laten reageren. Als de in de chat genoteerde feedback vervolgens in het team wordt besproken, blijkt dat ze met elkaar al heel veel weten. Zo gaat het leren haast vanzelf.”

“Samenwerkend leren wordt als didactische werkvorm vaak ingezet in het hbo, maar leidt vaak niet tot de gewenste leerresultaten. En mopperende studenten”, geeft TLT-onderzoeker Jeroen Bottema aan in zijn blog.

Samen werken of samen leren?
In de animatie wordt uitgegaan van samenwerkend leren waarin een groepsproduct wordt ontwikkeld. Met name in projectonderwijs zie je dat studenten vaak moeten ‘samenwerken’ aan één product waarbij er al snel geklaagd wordt over het meeliftgedrag van medestudenten. Vaak worden de taken verdeeld en om vervolgens individueel uitgevoerd te worden. Van samenwerkend leren is dan geen sprake. Sommige studenten worden ook wat ‘moe’ van dergelijke opdrachten, doen het liever zelf en denken dan ook een beter resultaat te halen.

Studenten krijgen te horen dat ‘leren samenwerken’ een belangrijke vaardigheid is voor het toekomstige beroep. Maar hier schuilt toch een misvatting. Natuurlijk zijn samenwerkingsvaardigheden van belang, maar het is de vraag of je deze ontwikkelt in een leerteam van studenten. Teams van studenten die samen leren doen dat in een andere context dan teams in de beroepspraktijk: de samenwerking kent andere doelen en een ander proces.

Effectief samenwerkend leren

Dus wanneer is samenwerkend leren dan zinvol?

1. Als de opdracht groot en complex genoeg is zodat de inbreng van kennis en creativiteit van de teamleden echt nodig is. Op basis hiervan is vervolgens een verdeling van de taken mogelijk. Teamleden zien ook dat inzichten vanuit verschillende perspectieven waardevol zijn. 
2. Als het leerproces bijdraagt aan de verdieping van het leren van elke afzonderlijke student en ook leidt tot een hogere leeropbrengst voor elke student.

Het proces van samenwerkend leren moet gelijk vanaf het begin goed worden begeleid.

Lees verder op Leervlak.nl, waar je de complete blog van Jeroen Bottema vindt.

Zo lijkt door flexibilisering van het onderwijs het begeleiden van een student belangrijker te worden dan instructie geven. Coaching is dan een voor de hand liggende methode, maar gaat dat werken? Docent-onderzoeker Martin Mesman onderzocht het in zijn project ‘Effectiviteit van coaching als begeleidingsmethode’.

Het internationale project DEIMP waarin de onderzoeksgroep participeert, leverde in een verkennend onderzoek op dat leerkrachten de mogelijkheden van mobiele technologie nog nauwelijks benutten. Wat hiervan de redenen zijn, is ook onderzocht en komt aan bod in het jaarverslag. Tot slot vond binnen de onderzoekslijn ‘De Pedagogische Opdracht’ een wisseling van de wacht plaats, omdat lector Jeroen Onstenk met pensioen ging. Zijn opvolger Mascha Enthoven stelt onderzoek expliciet in dienst van het versterken van de pedagogische conditie van leraren. In het jaarverslag nog een terugblik van Jeroen op 14 jaar geïntegreerd pedagogisch handelen in onderwijs en lerarenopleiding.

Het jaarverslag is online te lezen.

Vanuit de training Basiskwalificatie Didactische Bekwaamheid (BDB), die alle startende docenten volgen, is er al aandacht om met technologie in de klas aan de slag te gaan. Maar al snel bleek dat er behoefte was aan meer diepgang.

“Deze training is bedoeld om collega’s, die geïnteresseerd zijn in de inzet van technologie voor leren en lesgeven, in hun ontwerpproces te begeleiden”, vertelt Jeroen Bottema, cursusleider en specialist vanuit de Inholland-onderzoekslijn Teaching, Learning & Technology. “We willen docenten laten nadenken over didactische vraagstukken en het ontwerpen van onderwijs. Tijdens de cursus ontwerpen docenten een leerpraktijk met didactische inzet van ICT, voeren deze uit en evalueren deze met collega’s en/of studenten. Binnen de cursus geven de docenten elkaar feedback en inspireren elkaar.”

De vraagstukken van docenten verschillen. Sommigen willen aan de slag met de ‘Flipping the Classroom’ waarbij studenten vooraf de theorie bestuderen, bijvoorbeeld via video, om in de les actief met de leerstof te werken. Anderen willen alles weten over het gebruik van peer review. Daarnaast zijn er ook vraagstukken op curriculumniveau: een minor herontwerpen, of een nieuwe manier van het organiseren van intervisie in de stage.

Afscheid nemen van het klassieke zenden
“Bij onze opleiding zijn wij nog vrij klassiek aan het werk, we zenden veel en de student luistert,” vertellen cursisten Afke Theunissen en Afra Kotiso van de opleiding Sociaal Juridische Dienstverlening van Inholland Rotterdam, waar ze ook in de curriculumcommissie zitten. Mede daarom zijn ze deze cursus gaan doen, maar vooral ook om een onderzoeksmodule onder handen te nemen. “We merkten dat de resultaten tegenvielen. Studenten waren te weinig actief en docenten te hard aan het werk. Het is dan goed om een andere manier van onderwijs te hanteren. Daarnaast hebben we net ons curriculum vernieuwd. We willen graag ook dat de didactiek en lesmethode aansluiten op ons nieuwe onderwijs.”

Goed voor motivatie en tegen werkdruk
De cursus heeft Afra en Afke veel inzichten gebracht. Afra: “Het is belangrijk dat je niet alleen aan de inzet van ICT denkt, maar eerst het doel van je lessen bepaalt en dan pas de middelen om dat mee te bereiken. Voor onze module willen we bijvoorbeeld Flipping the Classroom inzetten waar studenten voor een groot deel thuis de instructie bestuderen. Het zenden halen we helemaal weg uit de lessen, in de lessen draait het om verdieping van de instructie. We checken dan wel bij de studenten of ze het voorbereid hebben, anders heeft het geen zin om de lessen te volgen. We gaan er na de zomer mee aan de slag. Heel spannend, maar als het goed is halen we hiermee betere resultaten. En dat docenten niet overwerkt raken is een belangrijk bijkomend voordeel.”

René Boonstra is docent bij de opleiding Communicatie waar momenteel ook nog veel op een traditionele manier wordt lesgegeven, maar waar het ontwerp van experimenteel onderwijs nu stevig op de agenda staat. “In mijn eigen lessen heb ik weleens wat geprobeerd, maar het was vaak ad hoc. Ik wil blended learning nu wat meer op gestructureerde wijze inzetten. Daar is deze cursus zeker goed voor. Ik heb in de colleges veel technieken voorbij zien komen die bruikbaar zijn voor waar wij mee bezig zijn. Ik raad collega’s zeker aan ook dit traject te doen. Dit is de manier van onderwijs waar we steeds meer naartoe gaan binnen de hogeschool.”

Leren is durven
Blended learning helpt het onderwijs effectiever, efficiënter en aantrekkelijk te maken en studenten actief te betrekken bij het leren. Belangrijk aan de cursus is dat collega’s leren nadenken hoe je bestaande technologie kunt inzetten op een goede manier, geeft Jeroen Bottema aan, en dat die ervaring en kennis gedeeld wordt. En in het kader van Leren = durven: “Hier wordt echt geëxperimenteerd. Wat docenten hier doen, hebben ze vaak nog niet eerder gedaan. Dat kan spannend zijn, dus het vraagt om een veilige omgeving. De cursus is dan een mooi platform om er met elkaar over te praten; een stukje professionalisering dat de collega’s vervolgens verder kunnen uitdragen.”

Meer weten over de cursus Ontwerpen van Blended Learning? Ook het komende studiejaar wordt de training aangeboden op diverse momenten in het jaar. Ga voor meer informatie naar het Leerportaal.