AI en andere digitale technologieën spelen een bepalende rol in ons leven. Dit heeft allerlei maatschappelijke gevolgen die nadelig kunnen uitpakken voor burgers, en met name kwetsbare mensen. Daarom moeten we het ontwerp, de ontwikkeling en toepassing niet alleen aan techniekexperts overlaten, vindt Cynthia Liem. Als lector Responsible Digital Society bij Hogeschool Inholland streeft ze naar een kritische, holistische kijk op digitale technologie met de burger als middelpunt.

Cynthia is op 1 september bij Inholland begonnen als lector. Daarnaast blijft ze universitair hoofddocent in verantwoorde en betrouwbare AI aan de TU Delft. Cynthia zet zich al jaren in om (discussies over) digitalisering toegankelijker te maken voor een breed publiek. “Deze discussie wordt vaak te beperkt gevoerd”, zegt ze. “Er is een kloof tussen ‘technische’ experts en ‘niet-technische’ gebruikers. Je ziet dat mensen met een niet-technische achtergrond vragen over digitale technologie snel overlaten aan techniekexperts, omdat ze zich hier zelf niet ‘slim’ genoeg voor voelen. Maar technologie speelt een grote rol in het leven van iedereen. Iedereen moet hier dus een stem in hebben.”

‘Waarheid’ van algoritmen
Volgens Cynthia moet digitale technologie veel kritischer bevraagd worden op sociaal-maatschappelijke gevolgen. “We moeten voorkomen dat slechts een select groepje experts de technologie ontwikkelt en dat die vervolgens te gemakzuchtig of afstandelijk wordt toegepast. Kijk bijvoorbeeld naar de toeslagenaffaire, en de controles op beurzen voor uitwonende studenten van DUO. Algoritmen werden vanuit dubieuze veronderstellingen ontworpen. Zo ontstond een nieuwe, onrechtvaardige waarheid die discriminatie in de hand werkte. Ook nu leeft het beeld dat AI het beter weet, in tijden van hype waarbij organisaties zo snel mogelijk AI willen toepassen.”

AI als airfryer
Laat het duidelijk zijn: Cynthia is absoluut niet tegen digitale technologie. Sterker nog, als wetenschapper in de informatica kan ze als geen ander ook voordelen benoemen en achterliggende concepten uitleggen. Voor wie IT een ver-van-mijn-bedshow lijkt, gebruikt ze graag sprekende metaforen: “AI is als een airfryer. Superhandig maar echt niet bedoeld om al je eten in te bereiden.”

Verantwoorde, inclusieve digitale samenleving
Bij Inholland ziet ze een uitgelezen kans om de discussie over het ontwerp, de ontwikkeling en de toepassing van digitale technologie breder te trekken en daarmee te werken aan een verantwoorde, inclusieve digitale samenleving. “Ik wil dit doen vanuit twee perspectieven. Allereerst het perspectief van instituten die digitalisering willen toepassen. Hoe kun je experts en professionals hierbij met een kritische, holistische blik naar technologieontwikkeling laten kijken, zodat zij hun verantwoordelijkheid pakken en de juiste behoeften benoemen? Daarnaast zijn er maatschappelijke groepen die bij deze discussies nooit aan tafel zitten en tegelijkertijd extra kwetsbaar kunnen zijn voor negatieve en onrechtvaardige gevolgen van technologietoepassingen. Wat zijn inclusievere manieren om dialogen over de impact van technologie met een representatiever en breder segment van de samenleving te kunnen voeren?”

Overtuigen met kunst
Om kritisch naar technologie te kijken en meerdere perspectieven toe te laten moet je een brede blik toelaten en de urgentie van het vraagstuk voelen. Cynthia doet hiervoor graag een beroep op kunst. “Kunst kan overtuigen, nieuwe perspectieven openen en het gevoel aanspreken”, zegt ze. “Ik gebruik in mijn publieke werk vaak mijn ervaringen als klassiek pianist. En ik zag hoe een toneelstuk over de toeslagenaffaire beleidsmakers liet doorvoelen wat voor leed er werd veroorzaakt. De culturele en creatieve sector hebben een unieke rol om de technologiediscussie te transformeren.”

Maatschappelijke impact
Binnen haar lectoraat wil Cynthia daarom de combinatie zoeken tussen kunst en praktijkgericht onderzoek om tot transformatieve, creatieve oplossingen te komen. “Inholland geeft me de ruimte om transdisciplinair met onderzoekers en maatschappelijke partijen samen te werken en zo echt impact te maken. Ik merk dat collega’s van Inholland een open blik hebben. Ze denken buiten hokjes en willen positieve verandering brengen in de praktijk. Daar pas ik goed bij.”

Concrete vraagstukken
Cynthia’s lectoraat heeft inhoudelijk veel raakvlakken met andere lectoraten van de faculteit Business, Recht en Creatieve Industrie (BRC), zoals Media, Technology & Society en Inclusion and the Creative Industries, terwijl haar achtergrond bijvoorbeeld ook expertise bij Toegankelijkheid van het Recht kan verrijken. “Ik ga graag de samenwerking aan met het onderwijs om de professionals van morgen te wijzen op de impact van technologie op mensen en om hen te leren om hun rol te pakken. Hoe precies, dat werk ik de komende tijd uit. Zeker is dat ik concrete vraagstukken ga oppakken samen met onderzoekers, studenten, docenten, professionals uit het werkveld en betrokkenen uit de samenleving.”

Ons praktijkgericht onderzoek levert een mooie bijdrage aan diverse maatschappelijke vraagstukken. In 2025 was onderzoek van Hogeschool Inholland zichtbaar op meerdere momenten in de media. Hoe brachten we dit tot stand? 

Maatschappelijke impact van praktijkgericht onderzoek vergroten gaat niet vanzelf. Het vraagt om een actieve aanpak: we nemen actuele, maatschappelijke vraagstukken als vertrekpunt van ons onderzoek en werken samen met partners uit het beroepenveld. Binnen de netwerken waarin we samenwerken wordt ons onderzoek gezien en gewaardeerd. Maar kunnen we ons praktijkgericht onderzoek ook in bredere kringen kenbaar maken? Hoe kan het onderdeel zijn van het maatschappelijk debat of een inspiratiebron voor beleidsmakers? En wat zou dat opleveren voor de zichtbaarheid van Inholland als betrouwbare publieke kennispartner voor de transitie naar een duurzame en veerkrachtige samenleving? 

Werkwijze impact maken met onderzoek 
We vergroten de maatschappelijke waarde van onderzoek door de samenwerking tussen onderzoekscommunicatie, persvoorlichting, onderzoekers en maatschappelijke partners. Samen verbinden we onderzoeksinzichten aan actualiteit, vertalen die naar herkenbare verhalen en maken die zichtbaar in het publieke debat. Zo dragen we bij aan vernieuwing in praktijk, beleid en onderwijs. We baseren ons hierbij onder andere op de aanpak van onder meer het Rathenau Instituut en hun ideeën over kairos. 

Deze doorwerking ontstaat overigens zelden door een publicatie of een mediaoptreden. Impact ontwikkelt zich in een keten van onderzoek, duiding, zichtbaarheid en vervolg. Lees het kader onderaan voor meer informatie over deze impact door onderzoekscommunicatie en persvoorlichting. 

Waardevolle mediamomenten 
Hieronder staan mooie voorbeelden van momenten waarop ons onderzoek zichtbaar landde in het maatschappelijk debat.  

Sociale veiligheid van vrouwen in de openbare ruimte 
Krista Schram is associate lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid en onderzoekt hoe (jonge) vrouwen de openbare ruimte ervaren, en welke ruimtelijke en sociale factoren bijdragen aan (on)veiligheidsgevoelens. In aanloop naar Internationale Vrouwendag bracht zij haar visie nadrukkelijk in het publieke debat: van landelijke media-aandacht tot gesprekken met gemeenten en veiligheidsprofessionals. Door haar onderzoeksinzichten te koppelen aan een breed maatschappelijk moment versterkte zij het gesprek over sociale veiligheid in beleid, praktijk en media. 

Krista werd door Regieorgaan SIA gevraagd om te spreken op het congres Impact en Onderzoek, schreef een opiniestuk voor ScienceGuide en deelde haar ervaringen in de podcast Route naar Impact. Daarmee laat ze zien hoe onderzoekers hun kennis betekenisvol kunnen laten landen en hoe bewuste mediabenutting kan bijdragen aan maatschappelijke doorwerking. 

Financiële redzaamheid van jongeren 
Paula Smith is onderzoeker bij het lectoraat Jeugd en Samenleving met een focus op de financiële positie van jongeren en de impact van geldstress op welzijn en toekomstperspectief. Tijdens de Week van het Geld 2025 wilde ze studenten financieel bewuster maken, met onder andere een letterlijke duik in een ballenbak: een Debt Dive. Dat leidde ook later in het jaar nog tot brede zichtbaarheid in de media, zoals dit artikel van de NOS. Ook kreeg Paula vervolgvragen vanuit maatschappelijke organisaties en beleidsmakers over financiële educatie en preventie. 

AI in de muziekindustrie 
Koos Zwaan is lector Innovation in the Music Industry en onderzoekt onder andere hoe nieuwe technologie de muziekindustrie verandert. In een jaar waarin generatieve AI sterk in de belangstelling stond, werd zijn expertise gevraagd om duiding te geven aan vragen over de gevolgen voor creativiteit, verdienmodellen en de positie van makers in de muziek. Door onderzoek te verbinden aan een actueel debat, bracht hij nuance en verdieping in publieke discussies: zoals dit artikel. 

Welzijn van studenten 
Lisa Klinkenberg is onderzoeker bij het lectoraat Studiesucces. Samen met haar wilden we de impact van haar onderzoek naar studentenwelzijn vergroten. Op basis van de onderzoeksdata konden we laten zien dat het bijvoorbeeld aantoonbaar slechter gaat met uitwonende studenten. Haar onderzoek werd opgepikt, bijvoorbeeld door Het Parool. Het droeg bovendien bij aan het bredere gesprek over studentenwelzijn en de rol van onderwijsinstellingen en de samenleving daarin. 

Dag van de Huisarts 
Elke Miedema is docent-onderzoeker Gebouwde omgeving gespecialiseerd in gezondheidsbevorderende gebouwen. In aanloop naar de Dag van de Huisarts vertaalde zij onderzoeksinzichten over het effect van zorgomgevingen op gezondheid en welzijn naar de vraag: hoe richt je een gezonde wachtkamer in bij huisartsen? In de Telegraaf, op radio en landelijke televisie en in vakmedia werd hier aandacht aan besteed. Zo draagt het bij aan het professionele debat vanuit verschillende stakeholders.

Oekraïense vluchtelingen
Martin Blaakman is lector Toegankelijkheid van het Recht. Vanuit zijn onderzoek naar juridische toegankelijkheid en bestaanszekerheid deelde hij inzichten over de positie van Oekraïense vluchtelingen. Door deze kennis beschikbaar te maken op het moment dat gemeenten en organisaties met acute vragen zaten, droeg het onderzoek bij aan publieke en beleidsmatige reflectie: lees bijvoorbeeld deze opinie of luister de radio-uitzending bij Pointer terug waarin Martin recent te gast was.

Samen werken aan doorwerking 
Maatschappelijke doorwerking ontstaat in samenwerking. Wanneer onderzoekers, beleidsmakers en praktijkpartners hun kennis en perspectieven verbinden, krijgt onderzoek betekenis in de werkelijkheid van alledag. Hogeschool Inholland blijft die verbinding actief versterken. Zo bouwen we stap voor stap verder aan onderzoek dat zichtbaar bijdraagt aan samenleving, beleid en praktijk. 

Inholland in de media 
Media-optredens van onze onderzoekers vind je terug in de rubriek In de Media op Iris. Deze widget is bovendien eenvoudig toe te voegen aan de Iris-nieuwspagina, zodat mediaverhalen direct zichtbaar zijn binnen het nieuws. 

Meer weten over impact maken met onderzoek? 
Op inholland.nl/impact vind je inspiratie, voorbeelden en praktische handvatten om als onderzoeker zélf je maatschappelijke impact te vergroten. 

“Een groot deel van mijn carrière ben ik werkzaam geweest in het publieke domein. Daar wilde ik een verschil maken voor mensen. In het hoger beroepsonderwijs is dat ook mogelijk met praktijkgericht onderzoek.” Het zijn de strijdbare woorden van Martin Blaakman, sinds juni lector Toegankelijkheid van het Recht. Wat zijn zijn plannen, op wie richt hij zich en hoe betrekt hij de professionals van de toekomst bij het lectoraat?

Eerst iets over de naam van het lectoraat: Toegankelijkheid van het Recht. Wat houdt dit in? “Het gaat vaak om toegang tot het rechtssysteem”, zegt Martin. “Dat iedereen in de samenleving de financiële middelen heeft om naar de rechter te stappen en dat informatie over de rechtsgang toegankelijk en begrijpelijk is. Maar het gaat er ook om dat mensen beseffen wanneer er sprake is van onrecht en dat ze bereid zijn om voor hun rechten op te komen. Door wantrouwen in de overheid durft niet iedereen dat, waardoor de bestaanszekerheid van mensen onder druk komt te staan.”

Burgers, professionals en studenten
In het onderzoek van het lectoraat staat het perspectief van burgers centraal. Zo zoomden Martin en zijn collega’s de laatste jaren in op de onzekere maatschappelijke positie van Oekraïense vluchtelingen. “Maar er zijn meer perspectieven van belang”, zegt hij. “Het gaat ook om de blik van de professionals in het rechtssysteem. Want naast toegang tot het recht moet er sprake zijn van rechtvaardige uitkomsten. Het toeslagenschandaal laat zien dat juridisch correcte procedures niet altijd rechtvaardige uitkomsten opleveren. En dan kom je automatisch uit bij ons onderwijs. We willen onze inzichten doorvertalen naar het curriculum voor studenten van Sociaal Juridische Dienstverlening en HBO-Rechten en betrekken hen bij ons onderzoek, zodat zij als toekomstige professionals leren van de fouten uit het verleden.”

Bestaanszekerheid centraal
“Een groot deel van mijn carrière ben ik werkzaam geweest in het publieke domein, zoals bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst en de Nationale Ombudsman”, zegt Martin. “Daar wilde ik een verschil maken voor mensen. In het hoger beroepsonderwijs is dat ook mogelijk met praktijkgericht onderzoek.” Hij kiest daarbij voor onderwerpen die mensen in hun bestaanszekerheid raken. “Mijn doel is om met de onderzoeksresultaten beleidsmakers en juridische professionals verder te helpen en dat ook al tijdens het onderzoek te doen met mensen in een kwetsbare positie.”

Sociale verantwoordelijkheid
De toekomstige professionals laat Martin altijd aanhaken. “Studenten moeten ervaring opdoen, weten wie hun doelgroep is, waar die mensen mee te maken hebben. Zo zijn studenten betrokken bij onderzoek naar arbeidsmigranten en onderzoek in de Rotterdamse Tarwewijk waar mensen leven in beschimmelde huurwoningen. Zo trainen we hen om te denken in termen van bestaanszekerheid, te zien waar een dossier afwijkt van de standaard, te reflecteren op hun eigen handelen en later als professional hun sociale verantwoordelijkheid te pakken.”

Onderzoeksplannen
Richtte Martin zich de afgelopen drie jaar in onderzoeksprojecten vooral op Oekraïense vluchtelingen, inmiddels neemt hij met collega-onderzoekers en studenten ook de bestaanszekerheid van EU-arbeidsmigranten onder de loep. “En vanaf het najaar richten we ons ook op Caribische Nederlanders, die naar Nederland zijn gekomen om te studeren, bijvoorbeeld bij Inholland”, voegt hij daaraan toe. “Waar komen ze na hun opleiding terecht, waar lopen ze tegenaan in een maatschappij die heel anders is dan de samenleving waar ze zijn opgegroeid? Tot slot willen we onderzoek doen onder juridische professionals die met kwetsbare burgers te maken hebben, vooral bij publieke organisaties, zoals UWV en gemeenten. Met welke ethische dilemma’s hebben zij te maken? Dat onderzoek willen ook onder onze afgestudeerden uitvoeren.”

Hbo cruciaal
Het moge duidelijk zijn: Martin wil impact maken. “Mijn werk op het hbo is cruciaal voor mij. Als politiek filosoof zijn er voor mij in Nederland weinig plekken om praktijkgericht onderzoek te doen en het thema bestaanszekerheid komt ook niet veel aan bod. Bij Inholland krijg ik die ruimte wel.”

Dat de geplande verhoging van de eigen bijdrage voor werkende Oekraïense vluchtelingen een vergissing is, bepleit Martin Blaakman vandaag in Dagblad Trouw als in Binnenlands Bestuur. In het opiniestuk en in het interview met BB pleit de lector Toegankelijkheid van het Recht van Hogeschool Inholland er juist voor om te investeren in bestaanszekerheid en integratie. “Dan besparen we op de lange termijn geld.”

Veel Oekraïense ontheemden werken hier in laagbetaalde banen zonder zekerheid. Hun inkomen is vaak lager dan het minimumloon, terwijl ze ook kosten hebben, zoals reiskosten. Het kabinet wil de verplichte bijdrage aan de opvangkosten voor werkende Oekrainers in de opvang meer dan verdubbelen — van 105 naar 244 euro per maand. Volgens Martin is deze maatregel is gebaseerd op een onrealistische berekening. Daarnaast ondermijnt het de integratie en leidt op termijn tot hogere kosten voor de samenleving, omdat het hen verder klem zet in afhankelijkheid en stress, in plaats van te helpen zelfredzaam te worden en goed te kunnen integreren.

Daarnaast wijst hij op het ontbreken van perspectief: de tijdelijke beschermingsstatus wordt elk jaar verlengd, waardoor Oekraïners niet weten of ze mogen blijven. Dit in tegenstelling tot asielzoekers in Nederland die binnen zes maanden uitsluitsel krijgen over hun mogelijke verblijfsstatus. Lokale initiatieven, zoals blijkt uit recent onderzoek van het lectoraat in Coevorden, laten zien dat het anders kan door wél toekomstgericht te werken.

Martin roept het kabinet op deze verhoging te heroverwegen en juist te investeren in integratie, bestaanszekerheid en zelfredzaamheid. Dat is volgens hem niet alleen eerlijker, maar op lange termijn ook goedkoper.

 Lees zijn volledige opiniestuk hier: Opinie: Maak werken niet nog lastiger voor Oekraïners | Trouw

Veel Oekraïense ontheemden die in Nederland werk hebben gevonden, bevinden zich in een precaire financiële situatie. Dit blijkt uit het onderzoeksrapport ‘Werkende Oekraïners en hun bestaanszekerheid’ van associate lector Martin Blaakman (Toegankelijkheid van het Recht) van Hogeschool Inholland, dat onlangs verscheen. Martin onderzocht de situatie van 191 werkende Oekraïense ontheemden in 24 opvangcentra en komt tot de conclusie dat werken weliswaar helpt bij hun zelfredzaamheid en integratie, maar geen bestaanszekerheid garandeert. 

Lees ook het NOS-artikel Oekraïners moeten meebetalen aan opvang: 'Houd rekening met kwetsbare positie' of het artikel uit Binnenlands Bestuur Bestaanszekerheid Oekraïners onder druk door eigen bijdrage.

Kwetsbare groep met hoge kosten
Van de Oekraïense ontheemden die sinds de start van de oorlog naar Nederland vluchtten, heeft liefst 55% werk gevonden. Maar ook zij blijven kwetsbaar: een derde van de werkende Oekraïners heeft meer uitgaven dan inkomsten. Bovendien werken sommigen zonder een officieel contract (8,4%) of worden niet altijd uitbetaald (7,3%). “Werken draagt bij aan de zelfredzaamheid van Oekraïense ontheemden, maar het is niet altijd voldoende om bestaanszekerheid te garanderen,” licht Martin toe.

Daar komt bij dat Oekraïense werkenden vaak kosten hebben, zoals reiskosten, die Nederlandse bijstandsgerechtigden niet maken. Bij een vergelijking met mensen die een minimumloon verdienen, blijkt dat een aanzienlijk deel van de Oekraïners onder de bestaansminimumgrens belandt. Vooral alleenstaande ouders met kinderen worden hard geraakt. 

Beleidswijzigingen verhogen druk 
Vanaf 1 januari 2025 zijn gemeenten verplicht een eigen bijdrage te vragen aan Oekraïense ontheemden in gemeentelijke opvang die inkomsten uit werk hebben. Het kabinet heeft bovendien plannen om deze bijdrage in de toekomst te verhogen. "De gedachte is dat Oekraïners met een inkomen uit werk deze bijdrage kunnen betalen, maar dat gaat voorbij aan de kwetsbaarheid van deze groep,” benadrukt Martin. Hij vreest dat veel gezinnen hierdoor hun bestaanszekerheid verliezen. 

Voor de onderzochte groep, van wie 55% zich ernstig zorgen maakt over hun inkomen van de volgende maand, kan de verhoogde financiële druk leiden tot een verlies van zelfstandigheid. “Als mensen niet meer in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien, heeft dat ook invloed op hun vermogen om te integreren in de Nederlandse samenleving,” waarschuwt Martin. 

Oproep aan gemeenten
Het rapport doet een oproep aan gemeenten om bij het invoeren van de eigen bijdrage rekening te houden met de kwetsbare positie van Oekraïense ontheemden. Blaakman adviseert het hanteren van een drempelbedrag dat hoog genoeg is om financiële stabiliteit te waarborgen. Zonder zo’n maatregel dreigt een groot deel van deze gezinnen verder in de problemen te raken. 

“Gemeenten staan nu op een belangrijk kruispunt,” stelt Blaakman. “Ze hebben de kans om beleid te maken dat recht doet aan de unieke situatie van deze mensen. Het is belangrijk dat we voorkomen dat zij door de ondergrens van bestaanszekerheid zakken.” 

Dit onderzoek geeft voor het eerst inzicht in de financiële uitdagingen van Oekraïense ontheemden en geeft inzicht in wat gemeenten kunnen doen om werken lonend te houden. "Ook de Nederlandse samenleving is gebaat bij Oekraïners die dankzij werk voor zichzelf kunnen zorgen en sneller kunnen integreren, " stelt Blaakman. "Bovendien is bestaanszekerheid geen gunst, maar een recht. Gemeenten zijn aan zet om beleid te maken dat dat recht beschermt."

Meer weten over het onderzoek? Stuur een mailtje naar pers@inholland.nl.

“Het was een mooie dag”, blikt Martin Blaakman terug. De associate lector Toegankelijkheid van het Recht organiseerde deze Dag van de Rechtshulp, omdat in zijn eerdere onderzoek signalen kreeg dat Oekraïners weinig weet hebben van welke rechten ze hebben en hoe ze daarin hulp kunnen krijgen. 

Ongeveer 25 Oekraïners uit Rotterdam en zelfs uit Gouda en Amsterdam waren op de pop-up rechtswinkel afgekomen. Na de presentaties om de aanwezige organisaties voor te stellen, konden Oekraïners hun problemen voorleggen. Die problemen waren heel divers, volgens Martin. Zelf heeft hij geen rechtshulp gegeven, maar hij ging wel in gesprek met diverse Oekraïners. “Daaruit begreep ik dat sommigen echt graag willen werken, maar niet goed weten hoe ze dit moeten aanpakken.”

'Hoe word ik zzp'er in Nederland?'
Dat herkent Danny Seeram, student uit Rechtswinkel010, na afloop. Hij was één van de zes studenten van de rechtswinkels uit Rotterdam en Den Haag die deze dag aanwezig waren. “Een vraag die ik vandaag twee keer kreeg ging over: hoe kan ik zzp’er worden in Nederland? Dat gaat niet zo makkelijk als gedacht dus dat moet echt onderzocht worden. De weg naar rechtshulp blijkt toch moeilijk toegankelijk voor hen. Wij kunnen daar verandering in brengen en hen meer duidelijkheid geven daarover.”

Zijn collega Vinithan Kanthasamy herkent dat: “De mensen uit Oekraïne vinden het lastig om rechtshulp te vinden, vooral waar ze ervoor terecht kunnen. De rechten die ze hebben in Nederland als vluchteling vinden ze onduidelijk. De eerste vraag die de Oekraïners mij stelden was: ‘Ik ben in gesprek met jou en je geeft advies, is dat geheel gratis?’ Mensen weten vaak niet dat de hulp die wij bieden gratis is.”

Geslaagde pop-up rechtswinkel
Martin vindt dat het format van een pop-rechtswinkel zich zaterdag heeft bewezen. “Met dit initiatief hebben we ook laten zien dat we als rechtshulporganisaties kunnen optrekken en het verschil kunnen maken. Mensen hebben echte problemen voorgelegd. Daarover hebben ze advies gekregen. En voor problemen die niet meteen opgelost konden worden, zijn vervolgafspraken gemaakt.”
 
Roy Wittenberg, coordinator van Rechtswinkel010, beaamt de geslaagde pop-up rechtswinkel. “We moeten anders gaan kijken naar de toegangelijkheid van informatie en rechtshulp. Bellen naar een organisatie voor hulp is soms al een drempel, ook als het telefoonnummer gratis is. Pop-up (rechtswinkel)spreekuren in wijkcentra kunnen die drempel verlagen."

In de media verschenen ook:

• Inholland Rotterdam organiseert rechtsbijstanddag voor Oekraïners
• Rechtsbescherming Oekraïense vluchtelingen schiet tekort
• Voorkom uitbuiting en gebrekkige integratie, geef Oekraïners meer rechten

Martin Blaakman, associate lector Toegankelijkheid van het Recht, trekt zich het lot van de Oekraïense vluchtelingen aan. Uit zijn eerdere onderzoek bleek dat ze tegen allerlei problemen aanlopen in Nederland, onder meer rond huisvesting en werk. Desondanks schakelt bijna niemand van hen rechtshulp in. Alle reden voor Martin om te onderzoeken waardoor dit komt. En om op zaterdag 22 juni de Dag voor de rechtshulp voor Oekraïense vluchtelingen te organiseren. “Mijn onderzoek is altijd maatschappelijk geëngageerd: met deze dag wil ik hen daadwerkelijk verder helpen.”

Als het gaat om de naam van het lectoraat Toegankelijkheid van het Recht, heeft Martin bij voorbaat iets ‘recht’ te zetten. Want het gaat hier niet uitsluitend om de toegang tot het rechtssysteem, benadrukt hij. “Ik richt me op rechtvaardigheid: in hoeverre hebben mensen gelijke kansen om deel te nemen aan de samenleving? Hebben ze toegang tot goede woonruimte, krijgen ze gelijke kansen op de arbeidsmarkt? In mijn werk bij de Ombudsman heb ik daar veel ervaring mee opgedaan, en daaruit bleek bijvoorbeeld dat regelingen van de overheid ontoegankelijk waren. Bijvoorbeeld doordat ze ingewikkeld zijn en de taal waarin instanties communiceren moeilijk is.”

Bijzondere verblijfstatus
De toegankelijkheid van het recht voor Nederlanders is geen vanzelfsprekendheid, laat staan voor mensen uit het buitenland, zoals Oekraïense vluchtelingen. “Zij verkeren bovendien in een juridisch bijzondere positie”, zegt Martin. “Zij vallen onder een Europese regeling die hun tijdelijk extra bescherming geeft. Op bepaalde punten hebben zij dezelfde rechten als statushouders. Anders dan andere asielzoekers, mogen ze betaalde arbeid verrichten en een woonruimte huren. Maar ze verschillen ook weer van statushouders, omdat Nederland heeft bepaald dat ze geen verblijfsrecht opbouwen, zoals dat in Duitsland wel het geval is. Als de Europese regeling afloopt en ze in Nederland willen blijven, moeten ze net als andere asielzoekers de procedure doorlopen van de Immigratie- en Naturalisatiedienst.”

Extra onzekerheid
Een extra probleem voor de Oekraïners is, dat de Europese regeling in maart 2025 afloopt. “Wat daarna komt, is afhankelijk van de politieke wil om de vluchtelingen te steunen en daarmee van de nieuwe verhoudingen in het Europees Parlement na de verkiezingen”, zegt Martin. “Door deze onzekerheid staan de Oekraïners er nog zwakker voor dan arbeidsmigranten uit EU-landen. Beide groepen hebben te maken met slechte huisvesting en verkeren aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Maar omdat de juridische status van Oekraïners voor de langere termijn onzeker is, zal geen werkgever hun een vast contract geven.”

Ontevreden over werk, wonen en zorg
Eind 2023 rondde Blaakman een onderzoek af naar de toegang tot basisvoorzieningen voor Oekraïense vluchtelingen gezien vanuit hun eigen ervaringen. Hoewel de meesten zich veilig voelen in Nederland, is de ontevredenheid over werk, huisvesting en zorg onder hen groot. “De meesten wonen in tijdelijke voorzieningen van de gemeenten. Hoewel driekwart van hen hoogopgeleid is, hebben ze vaak geen goede toegang tot banen in hun vakgebied, bijvoorbeeld door een taalbarrière en niet-matchende diploma’s, en komt 99 procent financieel niet of net rond.”

Rechtshulp vinden
Naar toegang tot rechtshulp was niet specifiek doorgevraagd. “Hun verhalen doen vermoeden dat ze tegen allerlei juridische problemen aanlopen, maar de weg naar rechtshulp of rechtsbescherming lijken ze niet weten te vinden. Denk aan rechtswinkels, zoals die van Hogeschool Inholland Rotterdam, het Juridisch Loket of Stichting Je Goed Recht. Ik wil nader onderzoeken in hoeverre Oekraïners hiervan kennis hebben en er gebruik van maken en hoe de toegang voor hen uiteindelijk kan worden verbeterd.”

Stichting Je Goed Recht
Carlijn Vervoort is directeur van Stichting Je Goed Recht. “We bieden gratis rechtshulp aan Rotterdammers. Formeel voor minder vermogende mensen, maar in de praktijk kan het ook gaan om mensen met een groter budget, kleine ondernemers, zzp’ers en studenten. Het gaat dan bijvoorbeeld over huurproblemen of een arbeidsconflict. We bieden die hulp heel laagdrempelig aan met spreekuren in de wijken en een fysieke winkel op de Beijerlandselaan op Zuid die op dinsdagen ook ’s avonds open is. Je kunt zonder afspraak binnen lopen. Daarmee komen we tegemoet aan een groeiende behoefte. De maatschappij wordt steeds ingewikkelder, zeker voor mensen die niet uit Nederland komen en niet onze taal spreken. Er zijn haast geen plekken waar mensen even naar binnen kunnen stappen en hun vraag kunnen stellen.”

Nauwelijks vragen van Oekraïners
Oekraïense vluchtelingen zien ze bij Je Goed Recht weinig. “En dat betekent niet automatisch dat het goed met hen gaat. Ik vermoed dat velen van hen aan het werk zijn. Dat is op zich mooi. Maar worden ze niet uitgebuit? Arbeidsmigranten uit de Europese Unie weten ons wel te vinden. Misschien omdat zij al langer in Nederland verblijven en inmiddels de weg weten.”

Agressieve werkgever
Een Oekraïense vluchteling die wel rechtshulp zocht, is Tatjana Gvozdariova. Ze woont met haar dochter in een huurappartement, werkte in een bloemisterij en daarna in een restaurant. Toen haar een nieuwe baan als kok werd aangeboden, ontstonden er problemen. “Mijn nieuwe baan was vrij ver weg. De eigenaar van het bedrijf zou het vervoer goed regelen, maar hij kwam zijn belofte niet na. Ik werd veel vroeger dan nodig opgehaald en maakte ook door overuren veel tijd door op mijn werk, zonder dat ik daarvoor werd uitbetaald. In de loop van de tijd ontstond een waslijst aan dergelijke problemen. Ik besloot daarom ander werk te zoeken. Toen ik dit vond en mijn werkgever liet weten dat ik vertrok, reageerde hij agressief. Hij stelde absurde voorwaarden om onze samenwerking te verbreken.”

Hulp van het Juridisch Loket
Tatjana’s dochter adviseerde om contact op het nemen met het Juridisch Loket. “Tijdens het gesprek heb ik de adviseur screenshots van de correspondentie met mijn werkgever gegeven en de situatie beschreven. Op dezelfde dag ontving ik een e-mail met een lijst artikelen uit de arbeidswetgeving waarin mijn rechten en situatie werden uitgelegd. Conclusie was dat niets mij verplichtte langer op die plek te blijven werken.” Tatjana stuurde deze informatie door naar haar werkgever. “Hij beseft dat ik in mijn recht stond. Ik heb van baan kunnen veranderen en werk nu in een team waar de arbeidsomstandigheden voldoen aan de wet. Ook de houding van mijn nieuwe werkgever ten opzichte van werknemers is veel beter. Ik dank de medewerkers van het Juridisch Loket hartelijk voor hun snelle reactie en hulp in zo’n korte tijd!”

 Praktische handvatten uit onderzoek
“Het is belangrijk dat de verschillende instanties rond rechtshulp elkaar helpen”, zegt Carlijn. “Er is hartstikke veel werk te verrichten en dan is het goed om elkaars kennis te delen en nieuwe inzichten te benutten vanuit het onderzoek van Inholland. Ik ben dan ook heel benieuwd naar de bevindingen uit Martins vervolgonderzoek: waarom maken Oekraïners zo weinig gebruik van onze diensten? Hoe worden we nog beter zichtbaar en wat zijn de praktische handvatten om drempels weg te nemen?”

Praktijkgericht onderzoek is een van de twee benen waarop Hogeschool Inholland staat. Zetten we daarin een stap vooruit, dan kan het andere been (ons onderwijs) volgen. Zo willen voortgang boeken op brede maatschappelijke thema’s. Vanuit die gedachte heeft het domein Business, Finance & Law (BFL) sinds vorig jaar de onderzoekskracht gebundeld in één kenniscentrum. “Want brede, maatschappelijke thema’s vereisen een integrale benadering.”

Hans Bossert is naast lector Finance & Accountancy voorzitter van het kenniscentrum BFL. “Historisch was de vreemde situatie ontstaan dat ons domein de beschikking had over twee kenniscentra. Dit belemmerde een goede samenwerking, wat zonde was, omdat we met elkaar zo veel te doen hebben op het gebied van de veerkrachtige samenleving en duurzame leefomgeving. Deze brede, maatschappelijke thema’s vereisen een integrale benadering vanuit meerdere lectoraten tegelijk, binnen het domein van BFL én daarbuiten.”

Positie praktijk gericht onderzoek
De samenvoeging van de onderzoeksactiviteiten binnen één kenniscentrum doet volgens Hans ook recht aan de positie die het praktijkgericht onderzoek aan het verwerven is. “Er is maatschappelijk gezien veel behoefte aan en vraag naar praktijkgericht onderzoek. Opdrachtgevers en subsidieverstrekkers willen werken aan concrete oplossingen die toepasbaar en houdbaar zijn. Hogeschool Inholland kan hierin een kennispartner zijn, omdat we naast onderwijs het onderzoek als kerntaak opvatten. Beide takken versterken elkaar, bijvoorbeeld doordat we met nieuwe inzichten uit onderzoek het onderwijs verbeteren.”

Kracht van BFL
Oplossingen toepasbaar en houdbaar maken: daar ligt onder meer de kracht van BFL, stelt Hans. “Neem de kringlooplandbouw. Vanuit ecologisch oogpunt is die zeer wenselijk, maar verdien je er ook een goede boterham mee? Is het bedrijfseconomisch interessant? Wij kunnen in een vroeg stadium ontwikkelingen in andere domeinen onderzoeken op financiële, economische, organisatorische en juridische aspecten, zodat vernieuwingen ook echt van de grond kunnen komen.”

Onderzoeksagenda in de maak
Daarnaast hebben de lectoren, (docent-)onderzoekers en studenten van BFL van oudsher eigen thema’s die ze oppakken, van duurzaam ondernemerschap en persoonlijk ondernemerschap tot toegankelijkheid van het recht en veiligheidsbeleving. “Met al onze verschillende lectoraten werken we nu aan een gedeelde onderzoeksagenda en één kwaliteitssysteem. Het feit alleen al dat we zijn samengevoegd, betekent dat we elkaar beter leren kennen en automatisch nieuwe mogelijkheden ontdekken. We zijn in één klap in omvang gegroeid en daarmee in staat grotere projecten binnen te halen.”

Koppeling met onderwijs
BFL zet verder in op een sterke koppeling tussen onderzoek en onderwijs. “Met het inbrengen van onderzoeksresultaten en door studenten bij onderzoek te betrekken verbeteren we het onderwijs. En met verdubbeling van het aantal docent-onderzoekers kunnen we als onderzoeksgroep ook meer doen. Die wisselwerking is niet alleen goed, maar ook leuk. Denk aan docenten die bijvoorbeeld één dag in de week als onderzoeker een eigen interessegebied verder kan uitdiepen. Ik nodig ze graag uit om met ideeën te komen.”

Samen met werkveld
Ook de samenwerking met het werkveld is al jaren stevig. “Het bedrijfsleven is direct betrokken bij het formuleren van nieuwe onderzoeksopdrachten. Het is het uitgangspunt van praktijkgericht onderzoek: eerst nagaan waar organisaties en professionals in de praktijk mee te maken hebben en dan met theorie en nader onderzoek een antwoord daarop ontwikkelen volgens methodisch zeer strenge maatstaven. In kenniswerkplaatsen geven studenten daar invulling aan door deelopdrachten uit te voeren bij de bedrijven zelf. Deze dynamiek met het werkveld en het onderwijs maakt het praktijkgericht onderzoek zo boeiend.”

Lees ook →

Toen Rusland Oekraïne aanviel, gebeurde iets totaal nieuws in Europese landen: de Richtlijn Tijdelijke Bescherming werd ingezet. "Dit was dé kans om uit te zoeken hoe die richtlijn in de praktijk werkt", zegt Martin Blaakman, lector Toegankelijkheid van het Recht.

Lees verder op Nu.nl

Eerder publiceerden we onderstaande artikelen en verhalen over het onderzoek van Martin naar de leefomstandigheden van Oekraïners:

*Het artikel in de Volkskrant is alleen toegankelijk voor abonnees. Het artikel is intern op te vragen via onderzoek.communicatie@inholland.nl.  

Al bijna een jaar lang doet Martin Blaakman onderzoek naar de leefomstandigheden van Oekraïners, samen met vier Oekraïense vluchtelingen op een werkervaringsplek bij Hogeschool Inholland. Zij onderzoeken toegang tot basisvoorzieningen, zoals kinderopvang, zorg en woonruimte. 

Dag van de Rechtshulp voor Oekraïners
“In de media is veel aandacht voor Oekraïners in Nederland. En dat is belangrijk”, zegt Martin verder.  “Want deze groep heeft het in meerdere opzichten niet makkelijk, zoals uit ons onderzoek blijkt. Zo hebben we bijvoorbeeld zorgen dat ze de weg naar rechtshulp, zoals rechtswinkels, onvoldoende of zelfs niet kennen. Daarom ben ik bezig, samen met de rechtswinkels van Inholland in Rotterdam en Den Haag, een ‘Dag van de Rechtshulp voor Oekraïners’ te organiseren. Andere rechtswinkels in Nederland zijn van harte welkom zich hierbij aan te sluiten.”

Eerder publiceerden we onderstaande verhalen over het onderzoek van Martin naar de leefomstandigheden van Oekraïners:

Al bijna een jaar lang doen vier Oekraïense vluchtelingen op een werkervaringsplek bij Hogeschool Inholland onderzoek naar de leefomstandigheden van Oekraïners. Vanuit het lectoraat Toegankelijkheid van het recht onderzoeken associate lector Martin Blaakman en zijn team samen met de Oekraïense onderzoekers de toegang tot basisvoorzieningen, zoals kinderopvang, zorg en woonruimte. Maar wat betekent de werkervaringsplek bij Inholland voor de onderzoekers zelf? Hoe ervaren zij de hogeschool en wat is hun persoonlijke verhaal? Snizhana Savko en Yaroslava Chebanova vertellen erover.

Click here for the English version.

“Toen ik hier aankwam had ik niets. Ik heb mijn oude leven volledig achtergelaten. Snel heb ik slechts wat foto’s, documenten en wat praktische spullen meegenomen, maar ik had geen ruimte voor kleding”, vertelt Snizhana Savko (27). “Het is heel fijn dat zoveel mensen willen helpen, maar in het begin voelde dat ongemakkelijk.” Als voorbeeld vertelt ze dat ze bij een opvang in Polen veel mensen zag die zich schaamden om humanitaire hulp te moeten aannemen. “Voorheen kochten we alles zelf. Het voelt minderwaardig dat je dit nu niet zelf kunt. Alsof je zwak bent, maar we zijn niet zwak. We hebben de oorlog overleefd.” Snizhana is daarom blij als ze kan werken. “Ik kan mijn familie nu een beter leven geven dan wanneer we enkel een uitkering ontvangen. En ik betaal belasting wat ik een vorm van dankbaarheid vind richting het land dat mij heeft geholpen aan voorlopige veiligheid.”

Werken om overeind te blijven
Yaroslava Chebanova bevestigt dat veel Oekraïners liever niet hun hand ophouden. “Zodra we in Nederland aankwamen en mochten werken, is mijn zus aan de slag gegaan. Niet alleen wil ze alles zelf kunnen betalen, ze heeft het werk ook nodig om overeind te blijven.” Zelf wilde Yaroslava ook heel graag aan het werk, maar dan wel in de medische wereld. Ze is arts, maar omdat ze de Nederlandse taal niet spreekt, ving ze overal bot. “Als ik een maand lang alleen maar borden moet afwassen, houd ik dat niet vol. Ik heb uitdagend werk nodig. Tegelijk heb ik nu een half jaar lang vrij weinig gedaan en dat breekt op.” Niet dat ze stilzat, ze deed vrijwilligerswerk en zette zelf projecten op. Zo bakte Yaroslava met haar zus en zoon koek en zoetigheden die ze tijdens Koningsdag verkochten. Met het opgehaalde geld kocht ze medicijnen en stuurde die naar Oekraïne. 

Inmiddels is Yaroslava drie keer terug geweest in Oekraïne. “Het is moeilijk de realiteit te accepteren. Je werk, je huis, je leven; alles laat je achter en je begint helemaal opnieuw.

Ik sprak een Oekraïense notaris die nu maaltijden bereidt op Schiphol.” Het is volgens Yaroslava niet alleen het werk waarin ze concessies moeten doen, het is ook de onzekerheid over hun toekomst in Nederland. “Nu woon ik met mijn zoon in een kantoorpand. Om te koken en douchen moeten we naar een ander gebouw. Ik zou graag een eigen plek willen, maar dat kan pas als ik meer zekerheid heb rondom werk.” Tegelijk weet Yaroslava dat woonruimte in Nederland beperkt is. Dat ze daarnaast een tienerzoon heeft die gebonden is aan school, maakt het nog lastiger. Ze staart naar haar handen. “In het begin dachten we dat we snel terug konden, maar ik weet nu dat de oorlog lang gaat duren.”

Veel vragen maar geen antwoorden
Ook Snizhana is daar bang voor. De angst dat het tussen Oekraïne en Rusland mis zou gaan, leeft al lang bij haar. “Als kind verhuisde ik naar Kharkiv. Dat ligt ongeveer dertig kilometer van de Russische grens en voorheen was de voertaal daar voornamelijk Russisch. Maar na de Russische aanval op de Krim in 2014 switchte Snizhana bewust terug naar de Oekraïense taal. En niet alleen zij en haar familie. “Veel meer mensen gingen weer Oekraïens praten. Het geeft een meer vrij gevoel”, legt Snizhana uit. Ook haar moeder is zich altijd bewust geweest dat de situatie in hun land kon veranderen. “Zij heeft me op het hart gedrukt om te leren. Een goede opleiding is je grootste rijkdom, zei mijn moeder, je neemt het altijd met je mee. Kennis weegt niets.”

“Toen de bommen vielen was ik bang”, vertelt Snizhana. “Ik had nooit gedacht Oekraïne te verlaten en het was een moeilijk besluit, maar ik maakte het omdat ik geen keus had. Als je niet gaat, is er misschien geen morgen.” In het begin hadden haar moeder, hun drie honden, twee katten en zijzelf opvang bij een gastgezin. Inmiddels zitten ze al een tijdje in een opvanglocatie in Den Haag. “Er is altijd geluid en ik slaap slecht. Binnen een paar maanden sluit deze opvang en dan moeten we weg, maar ik heb geen idee waar naartoe en de gemeente geeft geen informatie.”

Die onzekerheid komt volgens Snizhana boven op het trauma dat veel Oekraïners al hebben. “Mensen hebben al psychische problemen door alles wat ze hebben meegemaakt, plus de onzekerheid over familie die in Oekraïne is achtergebleven. En hier hebben we geen stabiliteit. Werk, wonen, van alles is onzeker. We hebben veel vragen, maar krijgen geen antwoorden.” Het laat volgens Martin Blaakman zien dat de toegang tot basisvoorzieningen in Nederland beter kan. “Juist die onzekerheid maakt het voor mensen moeilijk om een bestaan op te bouwen, zelfs al is het tijdelijk. En juist dat is wat ze zo hard nodig hebben.”

Leren interviewen
Van wie de Oekraïense onderzoekers wel antwoorden krijgen, is van de mensen die ze interviewen voor het onderzoek van Inholland. “Als arts ben ik gewend heel doelgericht te interviewen”, vertelt Yaroslava. “Ik moet dan in een korte tijd alle benodigde informatie binnenhalen. Voor Inholland moest ik juist heel anders interviewen. Dat heb ik echt moeten leren. In het begin waren mijn interviews te kort en te zakelijk”, lacht Yaroslava. Juist omdat ze in dezelfde situatie zitten als de mensen die ze interviewen, weten ze voor Inholland waardevolle verhalen en informatie op te halen. Tegelijkertijd valt het doen van interviews om precies diezelfde reden zwaar. “Zeker wanneer je iets persoonlijks vraagt terwijl je weet dat het moeilijk is. Iedereen hier heeft iets of iemand verloren en dat raakt mij als Oekraïense ook.” Toch merkte Yaroslava dat de interviews voor beide partijen goed waren. “Ik kan organiseren, spreek Engels en heb over sommige dingen informatie, maar zij hebben mij op hun beurt ook geholpen met bijvoorbeeld informatie voor mijn zoon. Het is was meer dan een interview, we hielpen elkaar.”

De werkervaringsplek bij Inholland is voor Snizhana heel belangrijk.  Ze hoopt in de toekomst als psycholoog aan de slag te kunnen en is bezig met een vervolgstudie. “Mensen weten niet wat we kunnen en welke ervaring we hebben, maar ook in Oekraïne hebben we goede universiteiten en zijn er hoogopgeleide mensen. Met Inholland op mijn cv hoop ik dat ik meer kans maak op een leuke baan die bij mijn opleidingsniveau past.” Toch wil Snizhana het liefst terug naar Oekraïne. “Ik hoop dat we winnen en dat we over twee jaar terug kunnen. Dat is mijn plan”, lacht Snizhana. Gelijk daarna is ze weer serieus. “Ik ging met mijn moeder en onze honden vaak wandelen in de bossen, maar ik denk niet dat dat nog kan. Je weet niet waar bijvoorbeeld mijnen liggen. Ook vind ik het spannend of we dan écht veilig zijn of dat het tijdelijk is. Rusland is geen goede buurman.”

Gevoel van thuis
Yaroslava hoopt voor de komende jaren op een toekomst in Nederland. Vooral voor haar zoon. “Hij wil het liefst terug en vindt het moeilijk om hier te zijn. Waar ik juist probeer te integreren, sluit hij zichzelf nog af. Maar hij doet zijn best en ik hoop dat hij stapje voor stapje zijn plek gaat vinden.” Hoewel tijdelijk, heeft ze bij Inholland haar plek gevonden. “Op elke andere werkplek moet je gewoon werken en vraagt niemand wat. Hier voel ik me gesteund. We beginnen altijd de dag met de vraag hoe het gaat. We worden gezien, er is begrip voor onze gevoelens en situatie.”

Ze is blij dat ze nieuwe dingen leert en ondanks dat ze nu ook in het ziekenhuis werkt en tijd te kort komt, wil ze niet bij Inholland stoppen. “Deze plek is voor mij rehabilitatie.” Er komt een warme glimlach op haar gezicht. “Met Kerst kwamen we met het team van Inholland bij elkaar. Iedereen had wat gekookt en het voelde als familie. Het was het eerste gevoel van thuis sinds ik hier in Nederland ben.”

Meer weten over het onderzoek en de resultaten?
Houd onze kanalen in de gaten voor meer persoonlijke verhalen van Oekraïense vluchtelingen in Nederland. Wil je graag meer weten over de resultaten? Lees hier verder en vraag het onderzoeksrapport aan in Engels, Oekraïens of Nederlands. 

Please note: the research publication will be published in English, Ukrainian and Dutch soon. 

Al bijna een jaar lang doen vier Oekraïense vluchtelingen op een werkervaringsplek bij Hogeschool Inholland onderzoek naar de leefomstandigheden van Oekraïners. Vanuit het lectoraat Toegankelijkheid van het Recht onderzoeken associate lector Martin Blaakman en zijn team en vier Oekraïense onderzoekers de toegang tot basisvoorzieningen, zoals kinderopvang, zorg en woonruimte. Maar wat betekent de werkervaringsplek bij Inholland voor de onderzoekers zelf? Hoe ervaren zij de hogeschool en wat is hun persoonlijke verhaal? Alina Stepanenko en Anna Golub zijn beiden zelf jurist en daardoor extra gemotiveerd om aan dit onderzoek mee te werken.

Click here for the English version.

“Ik verwachtte hier maar kort te zijn, dus ik dacht dat het niet nodig was om Nederlands te leren. En met Engels kan ik mij goed redden in Nederland”, vertelt Alina Stepanenko. Door de oorlog in haar land verruilde zij met pijn in haar hart Oekraïne voor Rotterdam. Maar de oorlog duurt langer dan gedacht en nu, een jaar later, spreekt ze al een aardig woordje Nederlands. “Dat is ook het advies van associate lector Martin Blaakman van Inholland”, zegt ze. “Wil je een leuke baan vinden, dan moet je de taal leren.” Een leuke werkervaringsplek heeft ze in ieder geval. Samen met drie andere Oekraïense vrouwen doet ze bij Inholland onderzoek naar de leefomstandigheden van Oekraïners in Nederland.

Wie betaalt de reiskosten?
Een van de andere vrouwen is Anna Golub. Zij woont met haar twee kinderen in Barendrecht en deelt het huis met een ander gezin. “Dat is niet altijd makkelijk. Zij willen niet in Nederland blijven, maar terug naar Oekraïne. Ze blijven hopen dat de oorlog snel over is. Je ziet dat bij meer mensen. Veel van hen zitten psychisch in de knoop. En het mag hier dan wel veilig zijn, er is geen stabiliteit. Ik woon bijvoorbeeld nu in Barendrecht, maar kan zo maar ineens moeten verhuizen. Deze tijdelijke woonsituatie is heel onzeker en dat maakt dat mensen soms ook terughoudend zijn om werk te zoeken. Dit zie je dan ook terugkomen in het onderzoek dat we doen voor Inholland. Mensen willen heel graag werken, maar wat als ze ineens een heel stuk verder weg moeten wonen? Wie gaat de reiskosten betalen?”

Alina heeft ook geen stabiele woonplek, maar ze heeft wel veel geluk gehad, vertelt ze. “Er is op sociale media een internationale groep voor juristen. Nadat ik had gedeeld waar ik in Oekraïne met mijn dochtertje zat, kreeg ik binnen een dag een reactie van Astrid, een Nederlandse advocate.” Samen met haar moeder, broertje van zeventien en haar toen zeven maanden oude baby, vertrokken ze naar Nederland en woonden ze een half jaar bij Astrid en haar man in Rotterdam. “De eerste dagen hebben zij ons enorm geholpen. Zij gaven ons wat we nodig hadden en hielpen met zaken als de registratie en een bankrekening. Ik ben heel dankbaar dat ze ons een veilige plek boden. Voor het eerst in twee maanden konden we rustig slapen en werden we niet wakker van het luchtalarm.” Voordat haar dochter werd geboren was ze hoofd van een juridische afdeling. “Natuurlijk zou ik weer hetzelfde werk willen doen, maar zonder kennis van het Nederlandse rechtssysteem en goede beheersing van de Nederlandse taal, gaat dat voorlopig niet lukken.” Alina glimlacht kort. “Je kunt wachten of je kunt een nieuw leven opbouwen. In het begin wachtte ik alleen maar. Nu doe ik allebei. Ik bouw een nieuw leven op, maar hoop toch terug te kunnen naar huis.”

Ik weet wat ik moet zeggen
Ook voor Anna is het leven hier best een puzzel. Ze heeft twee jonge kinderen van drie en vijf jaar en haar man vecht in Oekraïne. “Toen ik aankwam wilde ik gelijk werken, zodat ik geld kon verdienen. Ik kon terecht als docent op een Oekraïense school in Rotterdam, maar als zij niet de opvang voor mijn kinderen hadden geregeld, had ik helemaal niet kunnen werken.” Toen de school sloot wees iemand haar op de vacature voor werkervaringsplekken bij Inholland. “In Oekraïne was ik jurist. De nadruk bij het onderzoek van Inholland naar de leefomstandigheden van Oekraïners in Nederland ligt op toegang tot het rechtssysteem. Dus ik wilde dit heel graag doen.”

Dat Alina en Anna zelf uit Oekraïne komen, draagt in dit geval positief bij aan het onderzoek. “Ik begrijp de situatie en ik begrijp de cultuurverschillen”, legt Anna uit. “Ik ben onderzoeker én iemand die ook de oorlog heeft gezien.” Ze pakt haar telefoon, scrolt door haar foto’s en draait haar telefoon. Ze laat een foto zien van een mooi appartementencomplex dat recentelijk deels is verwoest. “Hier heb ik tien jaar gewoond.” Ze is even stil, slikt en gaat weer verder. “Ik wil Oekraïense mensen helpen. Ik weet wat ik moet zeggen.” “Precies dit is citizens science”, legt Martin uit. “Mensen laten participeren die bepaalde kennis en vaardigheden bezitten die belangrijk zijn voor het onderzoek. Deze Oekraïense vrouwen zitten in dezelfde situatie als de mensen die ze interviewen. Dat zorgt voor extra vertrouwen en daarmee voor meer waardevolle interviews.”

Van goede baan naar laagbetaald werk
Een tijdje terug heeft Alina, naast de werkervaringsplek bij Inholland, werk gevonden bij een uitzendbureau in Zwijndrecht. “Omdat mijn moeder op mijn dochtertje past, ben ik nu de kostwinner”, vertelt Alina die blij is dat ze dit werk kan doen. “Ik ben recruiter voor Oekraïners die aan het werk willen en nu merk ik nog meer hoe belangrijk de taal is. Ik spreek veel hoogopgeleide Oekraïners die thuis een goede baan hadden, maar omdat zij geen Engels of Nederlands spreken, komen ze nu vrijwel alleen in aanmerking voor laagbetaald werk.” Onbedoeld voordeel is dat haar werk voor het uitzendbureau extra en waardevolle input oplevert voor het onderzoek, door het contact met landgenoten.

Inmiddels is het eerste deel van het onderzoek bij Inholland afgerond. Er zijn interviews gedaan met Oekraïners waarbij gevraagd is naar de eerste stappen en ervaringen in Nederland. Het gaat dan onder meer over toegang tot medische hulp en scholing, over woonruimte en werk. “Wat opvalt,” vertelt Anna, “is dat ik veel verschillen zie tussen Oekraïners. Opleiding, leeftijd en wel of geen gezin, spelen allemaal een rol. Lang niet iedereen spreekt Engels. Daarnaast zijn veel mensen bang en hebben ze geen netwerk. Vooral mensen die bombardementen hebben meegemaakt, hebben psychische problemen.”

Wat er volgens haar nodig is, is stabiliteit. Dat ze toegang krijgen tot medische hulp waaronder psychologen. Dat ze geld hebben om te kunnen leven, dat kinderen naar school kunnen en dat ze echt voldoende taallessen kunnen volgen in plaats van een keer in de week een uurtje bij een vrijwilliger. Het liefst ziet Anna dat er een duidelijk plan is dat vluchtelingen al gelijk bij binnenkomst in Nederland, stap voor stap helpt en stabiliteit biedt. “Dat er winst te behalen valt, staat buiten kijf”, bevestigt Martin. “Het is belangrijk dat Oekraïners op een volwaardige manier kunnen meedoen in de Nederlandse samenleving en wij denken dat ons onderzoek, waarin ook de nodige aanbevelingen komen, daaraan bijdraagt.”

Veiligheid is nu het belangrijkste
Los van de leefomstandigheden speelt voor velen ook mee dat partners en vaders in Oekraïne zijn achtergebleven. “Ik wil ook het liefst terug naar het leven dat ik had,” Alina slaat haar ogen neer, “maar dat gaat niet meer, zelfs als de oorlog over is. Ik hoop dat we uiteindelijk terug kunnen, maar veiligheid, ook voor onze dochter, is nu het belangrijkste.”

Anna zou het liefst in Nederland blijven. “Ik wil mijn kinderen veiligheid geven en een goede opleiding.” Ook houdt ze van de Nederlandse cultuur. “Mensen zijn open en ik heb leuke contacten in de buurt.”  Maar de onzekerheid en gebrek aan stabiliteit heeft ook op Anna impact. Ze slaapt slecht en het maakt het er niet beter op dat ze haar man soms moeilijk kan bereiken. “Laatst had ik tien dagen geen contact. Maar ik moet sterk zijn. Voor mijn kinderen en voor mijn man. Ik heb gewoon geen keus.”

Meer weten over het onderzoek en de resultaten?
Houd onze kanalen in de gaten voor meer persoonlijke verhalen van Oekraïense vluchtelingen in Nederland. Wil je graag meer weten over de resultaten? Lees hier verder en vraag het onderzoeksrapport aan in Engels, Oekraïens of Nederlands. 

Please note: the research publication will be published in English, Ukrainian and Dutch soon. 

In het kantoor van associate lector Martin Blaakman zit een klein meisje rustig aan een tafel te tekenen. Om haar heen zijn onderzoekers in gesprek over het uitzetten van een survey. Het meisje blijkt de dochter van een van de jonge Oekraïense onderzoekers. “Ze is hier voor het eerst”, legt Martin uit. “Er was vandaag geen plek bij de kinderopvang.” De onzekerheid over opvang is volgens hem een typerend voorbeeld voor de omstandigheden waarin veel Oekraïners proberen te werken. “Dit is precies wat we met ons onderzoek in kaart willen brengen: de leefomstandigheden van Oekraïense vluchtelingen in Nederland.” Dat doet Martin niet alleen: naast Jossian Zoutendijk werken er vier Oekraïense vrouwen aan mee, via een werkervaringsplek bij Inholland.

Click here for the English version.

Bij Inholland wordt al langer gewerkt met werkervaringsplekken. Daarmee kunnen net afgestudeerden onderzoekservaring opdoen en krijgen ze begeleiding in het vinden van hun plek op de arbeidsmarkt. Volgens Martin Blaakman is dit onderzoeksproject dan ook tekenend voor de maatschappelijke betrokkenheid van Inholland. “We zagen allemaal de enorme instroom van Oekraïners toen de oorlog uitbrak. Vanuit het lectoraat wilden we een invulling geven aan de maatschappelijke verantwoordelijkheid die we voelden en zo ontstond het idee voor de werkervaringsplekken.”

Inholland steunde dit plan en stelde budget beschikbaar. “Op deze manier kunnen we op twee manieren wat voor Oekraïners betekenen. Als eerste natuurlijk het onderzoek waarmee we in kaart brengen hoe de Oekraïners, die in Nederland zijn opgevangen, toegang hebben tot basisvoorzieningen en ten tweede kunnen we de onderzoekers laten zien hoe de arbeidsmarkt in Nederland werkt.” Als voorbeeld noemt Martin LinkedIn. “Hier is dat enorm belangrijk, maar in Oekraïne gebruikt vrijwel niemand LinkedIn. Ik heb ze dus aangespoord om daarvoor een account aan te maken. Daarnaast kunnen ze gebruik maken van het uitgebreide netwerk dat Inholland heeft.”  

Citizens science
Vanuit het lectoraat Toegankelijkheid van het Recht wilde Martin onderzoek doen naar de leefomstandigheden van de bijna honderdduizend Oekraïense vluchtelingen in Nederland. De focus van het onderzoek is de toegang tot basisvoorzieningen. “Een deel van het onderzoek is gebaseerd op het idee van citizens science”, vertelt Martin. “Dat is mensen die zelf tot de doelgroep behoren, maar geen onderdeel zijn van de hogeschool of universiteit, onderzoek laten doen. Ik ben daar een groot voorstander van omdat zij beter toegang hebben tot die doelgroep. Dat zit hem in taal en cultuur, maar ook in vertrouwen. De diepte-interviews door de Oekraïense vrouwen zijn zo waardevol, omdat ze zelf uit Oekraïne komen en de oorlog hebben meegemaakt. Zij werden als betrouwbaar ervaren en dat is voor de onderzoeken die ik doe enorm belangrijk.”

Martin realiseert zich dat er een verschil is tussen Oekraïense vluchtelingen en andere vluchtelingen uit bijvoorbeeld Syrië of Afghanistan. “We zien en horen natuurlijk ook de droevige berichten over opvang in Ter Apel. Onderzoek naar hun leefomstandigheden vind ik ook nodig. Toch hebben we nu bewust gekozen voor dit project en dat heeft te maken met de EU-richtlijn die voor het eerst van toepassing is verklaard op de groep Oekraïners”, legt Martin uit.

Met de richtlijn van de Europese Unie wordt de asielprocedure als het ware overgeslagen om landen te ontlasten bij een plotselinge grote toestroom van vluchtelingen. “Juridisch gezien is dit heel bijzonder én het is nieuw”, vertelt Martin. “Waar asielzoekers te maken krijgen met een jarenlange procedure, mogen Oekraïners gelijk bij aankomst zelfstandig zoeken naar werk en woonruimte. Daarnaast merkten we dat er in onze maatschappij een groot draagvlak is voor deze vluchtelingen. Dat werpt de vraag op in hoeverre ze makkelijk toegang krijgen tot basisvoorzieningen zoals gezondheidszorg of juridische hulp.”

Ruimte om te landen
Martin schudt zijn hoofd. “Helaas merken we nu al uit ons onderzoek dat, ondanks de wil om te helpen, er toch veel obstakels zijn. Neem bijvoorbeeld het gebrek aan een structurele plek bij de kinderopvang of terecht kunnen bij een dokter.” Ook andere onderzoeken rondom Oekraïense vluchtelingen laten die knelpunten zien, maar het onderzoek van Inholland is volgens Martin onderscheidend en aanvullend. “Ons onderzoek bestaat uit drie delen. De veertig diepte-interviews die de Oekraïense onderzoekers hebben gedaan, een enquête en een foto-onderzoek. Om representatief te zijn voor Oekraïense vluchtelingen in Nederland, hadden we bijna vierhonderd reacties nodig op onze enquête. Mede dankzij Ukrainians in the Netherlands Foundation die onze enquête mede verspreidde, hebben we er ruim negenhonderd”, vertelt Martin trots. “En de foundation gaat ook helpen bij de verspreiding van ons foto-onderzoek. Daarbij roepen we Oekraïners op om foto’s te maken van hun woon- of werksituatie. Bijvoorbeeld een foto van je keuken of van de kleding die je op je werk draagt. Omdat het heel eenvoudig is om hieraan mee te doen, hopen we daarmee andere Oekraïners te bereiken.”

Inmiddels loopt het onderzoek vlot, maar het bleek wel minder eenvoudig dan gedacht. “In totaal werken vier Oekraïense vrouwen mee aan het onderzoek. Ze zijn enorm enthousiast, gedreven en spreken aardig Engels. Maar het kostte tijd om een modus te vinden om te starten. Kinderopvang is bijvoorbeeld een probleem, maar ook de woonplaats. Reiskosten moeten ze zelf voorschieten, maar dat kunnen ze niet altijd. Bovendien wil ik ze de ruimte geven om te landen. Ik neem echt de tijd om te vragen hoe het met ze gaat, hoe ze Nederland ervaren en wat ze tegenkomen. Ook hebben ze tal van vragen die ze hier nu makkelijker durven stellen. Bijvoorbeeld hoe regel ik studiefinanciering of hoe kan ik mijn kind laten wisselen van school? Ook daar helpen Jossian en ik ze verder mee.”

Geen inkomen houdt mensen in gijzeling
De ervaringen van de vier Oekraïense onderzoekers komen aardig overeen met de voorlopige uitkomsten van het onderzoek: geen vaste woonruimte, gebrek aan privacy, moeite met het vinden van werk en al helemaal werk dat past bij de opleiding, kennis en ervaring, het vinden van kinderopvang en onderwijs voor hun kinderen en natuurlijk zorgen om familie en vrienden die in het oorlogsgebied zijn achtergebleven.

“Taal is een van de grootste obstakels”, vertelt Martin. “De taalcursussen zijn te beperkt en vaak overdag, maar dan zijn mensen juist vaak aan het werk. Tegelijk is de Nederlandse taal een must als je een leuke baan op niveau wilt vinden. Dat kost echter tijd, terwijl ze ook een baan nodig hebben om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien. Met een inkomen krijg je toegang tot een woning, tot kinderopvang en überhaupt tot keuzes. Geen inkomen houdt ze in gijzeling.” Toch komen er uit de interviews ook positieve verhalen. “Oekraïners voelen zich in principe veilig. Simpelweg: er is hier geen oorlog. Er gaan hier geen luchtalarmen af en je kunt hier veilig over straat. En mensen vinden ook troost in ons landschap of in musea die ze kunnen bezoeken. Het is gelukkig niet alleen kommer en kwel.”

Op de vraag of hij denkt dat Inholland de vier vrouwen heeft kunnen helpen, is Martin even stil. “Het is veel voor ze. Een aantal heeft er een andere baan naast. Ze hebben geen stabiele huisvesting en twee van hen hebben jonge kinderen. Ik heb ze gevraagd of het niet te veel is om naar de hogeschool te komen, maar ze geven allemaal aan dat juist fijn te vinden. Hier vinden ze toch iets van rust en kunnen ze bijkomen. Dat ze met het onderzoek bijdragen aan de positie van Oekraïners motiveert ook.”

Kwetsbaar maar veerkrachtig
“In Oekraïne hadden deze vrouwen het goed en door zo’n stomme oorlog zitten ze ineens aan de onderkant van de samenleving”, zegt Martin met een zucht. “Je ziet de kwetsbaarheid die mensen hebben als ze net in Nederland aankomen. Niet alleen bij Oekraïners, ik zag hetzelfde bij asielzoekers toen ik bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst werkte. Maar ook in onze eigen samenleving zijn er kwetsbare mensen. Mensen die bijvoorbeeld laaggeletterd zijn, een laag inkomen hebben, geen huis kunnen vinden of geen geld hebben voor kinderopvang. Eigenlijk zijn de Oekraïense vluchtelingen een spiegel die alle problemen in onze samenleving laat zien.”

Het maakt volgens Martin duidelijk dat het in Nederland niet goed geregeld is. Dat de Oekraïense onderzoekers, ondanks alle problemen die ze hebben, zo veerkrachtig zijn, is voor Martin bewonderenswaardig. “Ze hebben zorgen om familie in Oekraïne, zijn kostwinner, helpen mede-Oekraïners, zijn bezig met het zoeken naar een leuke baan. Ik zie geen sombere vrouwen, maar sterke, betrokken en zelfstandige mensen die gewoon blijven doorgaan!”

Martin hoopt alle resultaten van de onderzoeken eind dit jaar te presenteren. Ik weet nog niet in welke vorm ik dat ga gieten, maar zeker is dat we knelpunten willen agenderen en dat we aanbevelingen doen waar de overheid en instanties mee aan de slag kunnen om daarmee de leefomstandigheden van Oekraïense vluchtelingen concreet te verbeteren.” Eén belangrijke aanbeveling wil Martin al wel uit de doeken doen. “De tijdelijke EU-richtlijn geeft Oekraïners voor drie jaar de gelegenheid om te werken. Maar wat gebeurt er daarna? Daar moet nu al over worden nagedacht.”

Deel zijn van de oplossing
Zeker is dat Martin het jammer gaat vinden als het project is afgelopen, maar plannen voor nieuwe projecten heeft hij ook. “Ik zou heel graag eenzelfde soort onderzoek willen doen naar leefomstandigheden van asielzoekers en statushouders. Ook zou ik de situatie van arbeidsmigranten in kaart willen brengen. Hoe fatsoenlijk gaan wij met hen om? Ik wil dat we niet alleen onderzoek doen en resultaten aandragen, maar ook deel zijn van de oplossing. Want als ik ook maar iets in mijn carrière heb geleerd, is het wel dat we misschien nu een goed leven hebben, maar dat dat absoluut niet vanzelfsprekend is.”

Meer weten over het onderzoek en de resultaten?
Houd onze kanalen in de gaten voor meer persoonlijke verhalen van Oekraïense vluchtelingen in Nederland. Wil je graag meer weten over de resultaten? Lees hier verder en vraag het onderzoeksrapport aan in Engels, Oekraïens of Nederlands. 

Please note: the research publication will be published in English, Ukrainian and Dutch soon. 

Martin Blaakman is begin september gestart als associate lector a.i. Toegankelijkheid van het Recht bij Hogeschool Inholland. En dat doet hij met een missie. De toegankelijkheid van het rechtssysteem wil hij verbreden met een democratische benadering. Helpt het rechtssysteem om inwoners van Nederland toegang te garanderen tot basisbehoeften en mee te doen in de samenleving? Of werkt het juist belemmerend, zoals bij de toeslagenaffaire? “Onze studenten moeten leren onrecht te signaleren en daar iets aan te doen. Daar worden ze betere juristen van.” 

Martin heeft gezien hoe het recht in de praktijk functioneert. Hij werkte jaren in het overheidsdomein. “Daar zag ik geregeld dat wat ‘zo goed geregeld is in de wet’ door aanvullende regelgeving en in de uitvoering een geheel andere uitwerking kreeg. Neem de fraudewet. Om fraude tegen te gaan is een systeem opgezet dat mensen soms juist dwingt om fraude te plegen. De vraag is hoe je daar als jurist mee omgaat. Kijk je er strikt juridisch naar en veroordeel je die mensen? Of benader je het probleem vanuit een breder begrip van rechtvaardigheid, waardoor je ziet dat mensen klem zijn komen te zitten in het systeem?” 

Toegankelijkheid en onrechtvaardigheid 
Met het lectoraat onderzoekt Martin de toegankelijkheid van het recht vanuit een democratisch oogpunt: kan iedereen meedoen? “Je kunt onderzoeken of de informatie van de juridische dienstverlening helder is en goed toegankelijk via internet. Ik voeg daar graag een maatschappelijke, democratische benadering aan toe en stel de vraag of iedereen wel de beschikking heeft over bijvoorbeeld een computer om de informatie op internet te vinden. Is dat er niet, dan is de toegang tot het recht alsnog in het geding en is er sprake van onrechtvaardigheid. Bij het gemis van zo’n basisvoorziening haken mensen af in onze democratie.”   

Belemmerend rechtssysteem 
Volgens Martin kan het rechtssysteem twee rollen vervullen als het gaat om sociaal-maatschappelijke rechtvaardigheid. “Het systeem kan een middel zijn om voor basisvoorzieningen voor iedereen te zorgen. Denk aan de Urgenda-klimaatzaak, waarin het onder meer gaat om een veilige en gezonde leefomgeving. Maar het systeem kan ook voor een belemmering zorgen, zoals is gebeurd in de toeslagenaffaire. Dat laatste los je niet op als je er alleen met een juridische blik naar kijkt. Je moet in gesprek gaan met de burgers, luisteren naar hun verhalen en onderzoeken wat er mis is gegaan.” 

Niet alleen een juridische blik 
“Een van de aandachtspunten van het lectoraat is om onderzoek te doen bij mensen die bepaalde basisvoorzieningen missen en na te gaan welke rol het rechtssysteem daarin heeft gespeeld”, vertelt Martin. “Daarnaast wil ik onderzoek doen naar de beleving van onrecht en het rechtssysteem bij mensen. En ten slotte neem ik het perspectief van de professionals en aankomende professionals mee, zoals onze studenten HBO-Rechten en Sociaal Juridische Dienstverlening. De problemen die zij zullen tegenkomen zijn zo complex, dat je het niet redt met alleen een juridische blik. Achter elke casus zit een maatschappelijke realiteit. Herken je in de problemen een rode draad, ontdek je een vorm van onrecht? En kun je daar vervolgens ook iets tegen doen? Ik wil de gereedschapskist van juristen vullen zodat ze kunnen handelen bij sociaal onrecht.” 

Onrecht leren signaleren 
Met crises zoals de toeslagenaffaire, de aardgaswinning in Groningen en de energiearmoede is volgens Martin de tijd rijp voor juristen die varen op juridische expertise én een moreel kompas. “Studenten moeten leren onrecht te signaleren en daar iets aan te doen. Daar worden ze betere juristen van. Het maakt hun werk wel moeilijker. Want zodra je je juridische oogkleppen afzet, ga je dilemma’s zien die je niet zomaar oplost en ook zullen ingrijpen op jezelf als persoon.”  

Mooie leerschool voor juristen 
In het leertraject van juristen met een moreel kompas neemt Martin studenten graag mee in zijn onderzoeksprojecten. “Bij het bepalen van de onderzoeksvraagstukken zal ik docenten uitnodigen mee te denken over invalshoeken. Studenten kunnen vervolgens deelnemen aan onze projecten. Bijvoorbeeld door met ervaringsdeskundigen in gesprek te gaan, wat een mooie leerschool is om zich te verplaatsen in de doelgroep, goed te luisteren en zich in toegankelijke taal te uiten.”  

Theorie en praktijk verenigen 
Met zijn aanstelling als associate lector a.i. maakt Martin voor het eerst de overstap naar het hoger beroepsonderwijs. “Mooi is dat ik hier theorie en praktijk kan verenigen en kan laten zien dat sociaal-maatschappelijke gelijkheid geen abstract begrip is, maar een doorwerking heeft in het dagelijks leven. Het lectoraat is wat mij betreft geslaagd als we met ons onderzoek laten zien dat een maatschappelijke benadering nodig is om toegang tot het recht en toegang tot de democratie te verbeteren. Het zijn zaken waar ik voor sta en Inholland biedt me een heel mooie kans om dat op de agenda te zetten.”

Naar schatting heeft 1 op de 17 Nederlanders een licht verstandelijke beperking (lvb). Voor hen is het lastig om in de complexer wordende maatschappij mee te komen. Bovendien komen ze vaker (opnieuw) in aanraking met politie en justitie. Om dit patroon te doorbreken, slaan organisaties in Rotterdam Zuid de handen ineen om mensen met lvb eerder te herkennen en gepast te bejegenen. Ze riepen daarbij de hulp in van onderzoekers en studenten van Hogeschool Inholland. 

“De lvb-pilot is voortgekomen uit het Nationaal Programma Rotterdam Zuid”, vertelt officier van justitie Loes van der Wees. “Doel van het programma is om de zestien meest kwetsbare wijken van Nederland nieuw perspectief te geven. Ook partners in de justitiële keten kunnen bijdragen aan verbetering van het leven van mensen in deze wijken. Namelijk door te helpen voorkomen dat mensen met politie en justitie te maken krijgen en recidiveren. Dit speelt vooral bij mensen met lvb. Zij zijn oververtegenwoordigd in de strafrechtketen, als dader en als slachtoffer.” 
 

Aangepaste benadering 
Mensen met lvb zijn gebaat bij een aangepaste benadering. Denk aan een rechtszitting in eenvoudigere taal, een advocaat die wat meer uitleg geeft en taakstraffen in de eigen wijk om ingewikkelde reizen te voorkomen. “Maar het probleem is, dat je aan de buitenkant niet kan zien of iemand lvb heeft”, zegt Loes. “Daarom is het belangrijk dat alle organisaties en professionals in de keten mogelijke signalen van lvb herkennen. Niet alleen als mensen met lvb in aanraking komen met politie en justitie, maar ook bij hulpvragen in het sociaal domein.”

Inholland gevraagd 
Zo zette organisaties in Rotterdam Zuid de pilot op om mensen met lvb zowel in de strafketen als in het sociale domein zo vroeg mogelijk te signaleren om ze zo op een gepaste manier te benaderen. Loes sprak hierover met Ineke van den Berg, emeritus lector Toegankelijkheid van het Recht. Kon Inholland niet met onderzoek aansluiten? “Inholland zit op Zuid en heeft studenten die uit de wijken komen”, zegt Loes. “Het is een grote meerwaarde als zij onderzoek naar onze werkwijze verrichten, omdat ze weten waar het over gaat.” 
 

Studenten meteen betrokken 
Ineke en mede-onderzoeker Jossian Zoutendijk pakten het vraagstuk op. “Het bottom-up-initiatief van professionals en hun brede betrokkenheid maakt dit onderzoeksproject uniek”, zegt Ineke. “Opmerkelijk is dat het sociale en juridische domein elkaar hebben weten te bereiken en met elkaar dit hebben ontwikkeld. Wij hebben er meteen studenten Sociaal Juridische Dienstverlening bijgehaald. Ze deden mee aan trainingen en sessies voor deskundigheidsbevordering, waarin experts en mensen met lvb kwamen uitleggen waar zij in de praktijk tegenaanlopen. Indrukwekkend was ook een sessie waarbij deelnemers met een virtual reality-bril door de ogen van iemand met lvb kon kijken.” 

Onderzoek en aanbevelingen 
De pilot zorgde voor bewustwording bij professionals om lvb te herkennen en er gepast mee om te gaan. Ook weten de professionals en organisaties elkaar hierin beter te vinden. Er kwamen werkinstructies om gezamenlijk mensen met lvb beter te begeleiden, waarbij onder meer een screeningsinstrument wordt ingezet. “Drie studenten hebben we laten onderzoeken hoe die werkinstructies in de praktijk worden gebracht”, zegt Jossian. “Ze namen diepte-interviews af bij professionals en deden heel praktische aanbevelingen. Bijvoorbeeld om een nieuwe kick-off te organiseren voor de vele nieuwe professionals die inmiddels bij de organisaties aan het werk zijn. Maar ook om de werkinstructie visueler en daarmee praktischer te maken.” Het onderzoek van de studenten leverde bovendien gegevens op die Jossian en Ineke konden gebruiken voor hun evaluatierapport van de lvb-pilot.

Laagdrempelig stroomschema 
Een van de betrokken studenten is Marwa Kabtani. “Op zoek naar een afstudeeropdracht kwam ik deze pilot tegen en ik vond het meteen interessant. Onze maatschappij draait om zelfredzaamheid. Mensen met lvb zijn kwetsbaar en hebben daar ondersteuning bij nodig.” Marwa ging in gesprek met professionals van het wijkteam en welzijnsorganisaties DOCK en Thuis Op Straat. Van haar kwam het idee om van de werkinstructie een laagdrempeliger stroomschema te maken. “Daarnaast kwam ik onder meer met de aanbeveling om de advocatuur meer in de samenwerking te betrekken en om meer te doen aan deskundigheidsbevordering.” 

Gesloten keten 
Anjana Koendan-Pandaij is participatiemakelaar bij DOCK. “Sinds de pilot hebben we onze werkwijze aangepast en zetten we voor het coachen van jongeren altijd het screeningsinstrument in. Goed is ook dat de keten in het sociale domein nu is gesloten: er zijn korte lijntjes tussen de organisaties en we komen geregeld bijeen. Maar we moeten wel blijven trainen om onze kennis over lvb op peil te houden.” En die kennis is volgens Anjana ook belangrijk voor toekomstige professionals. “Voor alle mensen is er een andere aanpak nodig, bij mensen met lvb is het nog belangrijker om te weten wat de kenmerken zijn, zodat wij zo goed mogelijk begrip kunnen creëren en een werkwijze kunnen hanteren. Spreek ze aan in alledaagse taal, vraag of ze je uitleg hebben begrepen. Niemand is hetzelfde, dus kun je mensen ook niet op dezelfde manier benaderen.” 

Bewustwording 
Inmiddels is Marwa afgestudeerd en werkt ze als procesbegeleider WIA voor het UWV. “Het was leuk om voor mijn afstudeeropdracht op professionals af te stappen en hun ervaringen te noteren. En de omgang met mensen met lvb vind ik ook heel belangrijk. Het moet echt een onderdeel zijn in de opleiding van studenten Sociaal Juridische Dienstverlening. Want juist wij kunnen later als professional heel veel voor hen betekenen.” Loes is het daarmee eens. “Naast het inslijten van een nieuwe werkwijze en elkaar als professionals en organisaties gemakkelijker kunnen vinden, gaat het om bewustwording bij alle professionals. We moeten ons in Nederland niet alleen richten op mensen met een IQ van 100 en meer.” 

Naar aanleiding van het online symposium over de kindertoeslagenaffaire presenteerde het lectoraat Toegankelijkheid van het Recht van de onderzoeksgroep Recht & Veiligheid van Hogeschool Inholland deze week de uitkomsten van het symposium. Deze uitkomsten zijn aangedragen door de deelnemers van het symposium en bevatten oplossingen om soortgelijke situaties te herstellen, op te lossen, en proactief en preventief aan te pakken. Het manifest voor toegankelijk recht en menselijkheid  bevat ‘gereedschappen en denkwijzen’ om (aanstaande) professionals te helpen dit soort affaires en de gevolgen ervan te voorkomen. Met ontwerpgericht/ontwerpend onderzoek zijn antwoorden en praktische toepassingen bedacht. De rechtsbehoeften van de mensen staan hierin centraal.

“Het manifest en het verslag van het symposium vormen een belangrijke bijdrage aan de maatschappelijke discussie over de kinderopvangtoeslagenaffaire”, laat emeritus lector Ineke van den Berg (Toegankelijkheid van het Recht) in een reactie weten. “Deze laten zien wat het belang is van het opleiden van professionals met een moreel kompas die nadenken over de waarden zoals gelijkwaardigheid en aandacht voor de rechtsbehoeften van de burgers bij zijn werkzaamheden.”

De toeslagenaffaire laat zien dat het recht voor veel gedupeerden niet toegankelijk was. Ook institutionele discriminatie, enerzijds door mensen, anderzijds door algoritmen en systemen, speelde een rol. Tijdens het symposium op 23 april jongstleden hebben tal van deskundigen zich over deze kwestie gebogen. Lectoren, onderzoekers en docenten van tien hogescholen, studenten en opleidingsmanagers, gerechtsdeurwaarders, een gedupeerde, (sociaal) advocaten, een Tweede Kamerlid, vertegenwoordigers van de Nederlandse Belangenvereniging voor Gerechtsdeurwaarders, het UWV en College van de Rechten van de Mens deden mee. De gebruikte legal designmethoden en uitkomsten staan in het verslag ‘Ontwerpen voor toegankelijk recht’.

Meer oog voor de mensen en de menselijke maat in de dienstverlening
Deelnemers van het symposium werd gevraagd hoe zij zich zouden voelen indien zij slachtoffer zouden zijn van de toeslagenaffaire. De antwoorden gingen onder andere over gevoelens van onmacht, afwijzing, wanhoop, boosheid en schaamte. Vervolgens ging het over behoeften zoals gehoord worden, er mogen zijn, erkenning en excuses voor het leed en onrecht. Er zou vooral meer oog voor de mensen moeten zijn en menselijke maat in de dienstverlening.

“Er is een andere mindset nodig in de samenleving, politiek, uitvoering en het bestuur”, zo staat in het verslag beschreven. “Een andere manier van denken, andere uitgangspunten en ideeën over mensen en de samenleving. En een grondige heroverweging van definities, waarden, normen, criteria en de wijze waarop we een probleem, uitdaging of vraagstuk beschrijven. Evenals verbeelding voor een nieuw, ander, beter verhaal.”

De deelnemers van het symposium hebben oplossingen aangedragen om situaties te herstellen:. “Ze hebben het idee dat er nu langs elkaar heen wordt gewerkt, mensen maar wetten en regels uitvoeren zonder na te denken en dat de menselijke maat ontbreekt.”

‘Dit biedt uitzicht op een betere toekomst voor mensen’
Tijdens het symposium zijn antwoorden en praktische toepassingen bedacht om rechtvaardigheid voor gedupeerden en betrokkenen te realiseren en problemen te voorkomen. “De uitkomsten laten zien dat je met een grote, diverse en interdisciplinaire groep deelnemers en innovatief, activerend en maatschappelijk relevant onderwijs, en ontwerpgericht/ontwerpend onderzoek in zeer korte tijd tot inzichten, oplossingsrichtingen en leerervaringen komt: uitzicht op een betere toekomst voor mensen en toegang tot recht voor iedereen.”

Namens Hogeschool Inholland zijn verbonden aan het document en het symposium: Ineke van den Berg (emeritus lector Toegankelijkheid van het Recht), Janet van de Bunt (lector Toegankelijkheid van het Recht), Peter van den Heuvel (extern interdisciplinair designer van het Inholland Legal Design Lab) en Mark van der Zee (docent-onderzoeker).

Lees het verslag ‘Ontwerpen voor toegankelijk recht’ dat verscheen naar aanleiding van het legal designsymposium van 23 april 2021.

De Wij Inholland awards worden jaarlijks uitgereikt aan de Onderzoeker van het Jaar en de Docent van het Jaar. Jossian Zoutendijk is een van de drie genomineerden, omdat hij zich met passie inzet voor onderzoek waarbij de waarden ‘persoonlijk & dichtbij’ tot uiting komen. De jury waardeert ook de combinatie met het onderwijs dat hij maakt in het experiment WhatsApp-buurtpreventie.

Verschillende derdejaars studenten Internationale Veiligheidskunde (IVK) hebben stagegelopen bij het experiment en ook eerste- en tweedejaars hebben zich ingezet. Onder begeleiding van Jossian en zijn collega’s gingen zij de wijk in en voerden de nul- en eenmeting uit. Dit deden ze door langs de deuren te gaan met een vragenlijst. In totaal hebben bijna 80 studenten bijgedragen aan het experiment.

Ineke van den Berg heeft dinsdag 28 september afscheid genomen als lector Toegankelijkheid van het Recht. Ze gaat genieten van een welverdiend pensioen. Maar haar strijdbaarheid is er niet minder om. “De rechtsbehoeften van mensen moet in de (sociaal-)juridische dienstverlening centraal komen te staan.”

In 2017 trad Ineke aan als lector bij Hogeschool Inholland. Met projecten gericht op onderzoek en onderwijs zette zij zich in voor een toegankelijkere (sociaal-)juridische dienstverlening. “Uit verschillende onderzoeksrapporten is duidelijk geworden dat die toegankelijkheid voor grote groepen mensen in de samenleving in het geding is. Dit heeft te maken met de kosten, met het feit dat mensen de weg naar juridische dienstverlening niet weten te vinden. Maar het komt ook door het vaak onbegrijpelijke taalgebruik, ingewikkelde wet- en regelgeving en het niet centraal zetten van de rechtsbehoeften van de mensen.”

Bekijk de persoonlijke afscheidsrede van Ineke hieronder. Meer lezen? De tekst gaat verder onder de video. 

Menselijke maat
Volgens Ineke is de toegankelijkheid van het recht ook onder druk komen te staan doordat de menselijke maat is verdwenen. “De dienstverlening is vaak alleen gericht op efficiëntie, op automatisering en digitalisering. Ik ken een verhaal van een jurist die uitsluitend met standaardbrieven mocht corresponderen, want bellen was te duur. Maar hij wilde de situatie van de mensen beter begrijpen en besloot hen toch te bellen. Het resultaat? Die mensen voelden zich gehoord en dienden daardoor minder bezwaarschriften in, wat uiteindelijk kosten bespaarde.”

Studenten anders leren werken
Inekes pleidooi voor toegankelijke juridische dienstverlening is even simpel als uitdagend: “Luister naar de rechtsbehoeften van mensen. Zet die centraal en ga dan na wat je daarin kunt betekenen. De dienstverlening moet niet aanbod- maar juist vraaggericht georganiseerd worden. Dat is een boodschap die juist in het hoger beroepsonderwijs kan landen met onze focus op de beroepspraktijk. Wij kunnen studenten anders leren werken met oog voor wat mensen echt nodig hebben.”

Legal design
In de afgelopen vier jaar heeft Ineke studenten en docenten nauw betrokken bij Toegankelijkheid van het Recht. “Samen hebben we ontwerpend gewerkt en onderzoek gedaan vanuit het Legal Design Lab. Legal design is het ontwerpen van nieuwe juridische informatie, producten, diensten, organisaties of systemen waarin de mens en zijn toegang tot recht centraal staan. Het is een interdisciplinaire ontwerpaanpak om juridische problemen te voorkomen of op te lossen en om het welzijn van mensen te bevorderen.”

Mkb-ondernemers helpen
“Studenten gingen volgens de principes van legal design aan de slag”, vertelt Ineke verder. “Ze zochten bijvoorbeeld mkb’ers op om met hen te praten over de ondoorgrondelijke huurcontracten voor bedrijfsruimten. Studenten zagen met eigen ogen wat de rechtsbehoeften van deze mensen waren, pasten daarop hun informatie aan en leerden in de praktijk razend veel. Ook maakten studenten van de rechtswinkel toegankelijke informatie voor een website over bewindvoering.”

Normatieve professionals
“Het is belangrijk dat studenten zich vanaf jaar 1 ontwikkelen tot normatieve professionals”, zegt Ineke. “Deze tijd vraagt van juristen om te kunnen nadenken over de morele dilemma’s en over waarden als rechtvaardigheid, menselijke waardigheid en welzijn. Daarom is het nodig om professionals op te leiden die vanuit hun eigen waardenkader een beroep gaan uitoefenen. Professionals die zich bewust zijn van de morele dimensies van de beroepspraktijk en betreffende procedures en protocollen kunnen wegen. Bij Inholland zijn we bezig met de ontwikkeling van een moreel-dilemma-app om hen daarbij te helpen.”

Accent op preventie
Ineke is trots dat ze bij Inholland een zaadje heeft kunnen planten voor een juridische praktijk met meer aandacht voor de menselijke maat, rechtsbehoeften én preventie. “Want het is goed om in een vroeg stadium op zoek te gaan naar oplossingen en een juridische strijd te voorkomen. Het recht bestaat niet bij de gratie van conflicten.”

Interdisciplinair onderwijs en onderzoek
Ineke hoopt op een toekomst waarin juristen optrekken met professionals uit andere disciplines. “In de maatschappij zijn veel problemen te ingewikkeld om monodisciplinair op te lossen. Denk bijvoorbeeld aan mensen met schulden. Daar zitten behalve financiële en juridische vaak ook sociale aspecten aan vast. Dat vraagt om nieuwe oplossingen. De vraag is hoe we studenten interdisciplinair leren samenwerken. We hebben op de valreep naar aanleiding van onze ervaringen een rapport met aanbevelingen geschreven voor een betere infrastructuur voor interdisciplinaire samenwerking in het onderwijs en onderzoek.”

Cursus legal design
Ze mag dan haar pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt, het recht laat Ineke niet links liggen. Ze volgt met interesse initiatieven die de toegankelijkheid vergroten. Zo zag ze mooie voorbeelden langskomen bij de Raad voor Rechtsbijstand, waar ze als commissielid aanvragen voor de Subsidieregeling Stelselherziening rechtsbijstand beoordeelde. “Zoals Samen Recht Vinden, een project in Zeeland om met een bus het recht bij de mensen thuis te brengen.” Ineke keert ook zeker het onderwijs niet de rug toe. “Ik ga samen met een ontwerper/docent, docenten en professionals in de praktijk een cursus legal design geven. Zo kunnen zij leren werken en onderzoeken vanuit de rechtsbehoeften. Ze kunnen de benodigde innovaties hiervoor ontwerpen en die toepassen in de praktijk of doorgeven aan de aankomende professionals en als werkwijze in het onderwijs gebruiken.”

Wil je de afscheidsrede van Ineke zien? Bekijk dan hieronder haar persoonlijke videopresentatie.

Ineke van den Berg neemt afscheid als lector Toegankelijkheid van het Recht. Op dinsdag 28 september om 16.00 uur spreekt zij online bij Inholland Rotterdam haar afscheidsrede uit. Je bent van harte uitgenodigd om online hierbij aanwezig te zijn, zet de datum alvast in je agenda!

In haar afscheidsrede 'Er is meer tussen hemel en aarde dan (alleen) het wetboek. De verbeelding van juristen' gaat Ineke van den Berg in op hoe een andere - creatieve en reflectieve - mindset een waardevolle bijdrage kan leveren aan de juridische beroepspraktijk.

copyright Peter van den Heuvel

Inlevingsvermogen, maatwerk en creatief denken
De uitdagingen voor de (toekomstige) professionals zijn groot. Voor de innovatie van juridische dienstverlening en de ethische dillema’s binnen de juridische beroepspraktijk, zijn hbo’ers nodig die verder kunnen kijken dan de regels en de toepassing ervan; mensen die altijd de mens blijven zien en horen. Er zijn meer toegankelijke en rechtvaardige oplossingen nodig die zorgen voor de toegang tot recht.

Dat vergt behalve het kunnen inleven in mensen ook maatwerk, praktische wijsheid en creatief denken. Waarbij praktische wijsheid staat voor het zoeken naar antwoorden in concrete situaties waarvoor geen standaardantwoorden uit regelgeving, leerboeken en protocollen te vinden zijn. Waar juist door het opdoen van kennis en ervaring en het aansluiten bij de rechtsbehoeften van de mensen creatieve oplossingen worden gevonden, zowel om juridische problemen te kunnen oplossen, als ook te voorkomen.

Legal design omvat methoden die zowel in de praktijk als in het onderwijs toegepast kunnen worden. Het vraagt een andere, vooral creatieve en reflectieve mindset, is tegelijkertijd activerend onderwijs en is werken in en met de praktijk. De verbeelding van studenten en docenten hebben geleid tot mooie praktijken en inzichten in wat werkt.

Save the date: dinsdag 28 september!

Er komt niet veel terecht van het compenseren van de ouders in de toeslagenaffaire, zo opende het NOS Journaal donderdag. Door problemen bij de Belastingdienst lijkt de financiële regeling compleet vast te lopen. De opdracht was ‘simpelweg onuitvoerbaar’, legt Inholland-lector Janet van de Bunt uit in het journaal, waar zij als deskundige aan het woord komt. Uitgebreider komt Janet ook aan het woord in een artikel op NOS.nl. Ook schoof Janet aan tafel bij Nieuws en Co op Radio 1 (vanaf minuut 13).

“De belangrijkste fout van deze financiële regeling is dat niet duidelijk is wat wordt bedoeld met ‘onterecht’ De kinderopvang is onterecht teruggevorderd, maar in de regeling wordt niet uitgelegd wat daarmee bedoeld wordt. Dan kun je de regeling ook niet uitvoeren”, aldus Janet in het NOS-journaal.

In het artikel ‘Compensatieregeling toeslagenaffaire kan nog lang na-etteren in rechtzaal’ geeft Janet aan dat de regeling slecht in elkaar zit omdat het “onder te hoge druk is opgesteld”. “Er is niet gekeken naar wat de slachtoffers nodig hebben.” Volgens de lector moet er een nieuw begin worden gemaakt met de Catshuisregeling, om onder andere criteria toe te voegen waarop je wordt afgewezen.

Als dat niet gebeurt voorspelt Van de Bunt dat afgewezen gedupeerden kansloos zijn bij de rechter. "Als een rechter dit gaat toetsen zal deze waarschijnlijk een afwijzing moeten handhaven."

Bekijk het journaal via NPO Start en/of lees het artikel via NOS.nl

Het opinieartikel dat lector Janet van de Bunt (Toegankelijkheid van het Recht) schreef over de compensatieregeling na de toeslagenaffaire trof doel. De NRC publiceerde haar artikel waarna SP-Kamerlid Renske Leijten Kamervragen stelde. De Catshuisregeling zou voor willekeur zorgen waardoor gedupeerde ouders opnieuw tussen wal en schip zouden raken.

Renske Leijten zorgde samen met Pieter Omtzigt voor opheldering rondom de toeslagenaffaire die 26.000 ouders dupeerden. Naar aanleiding van het artikel vroeg Leijten staatssecretaris Van Huffelen onder meer of het klopt dat de Catshuisregeling (opnieuw) tot willekeur leidt en of de staatssecretaris terug naar de tekentafel moet. 

Het kabinet probeert met de zogenoemde Catshuisregeling gedupeerde ouders te compenseren voor hun schade met een bedrag van 30.000 euro.

Lees het opinieartikel via de website van Janet van de Bunt  om te begrijpen waarom ze zich hard maakt voor een betere regeling voor de gedupeerde ouders. 

Dit is een initiatief van de Legal Tech Alliantie en onderzoekslijn (lectoraat) Toegankelijkheid van het Recht van Hogeschool Inholland. Je ziet en ervaart wat je tegen kunt komen als je ontwerpt voor mensen met allerlei achtergronden, mogelijkheden en beperkingen. 

Los een probleem op: activerend onderwijs
Het online symposium op vrijdag 23 april is bedoeld om docenten, onderzoekers, studenten en mensen uit de praktijk kennis te laten maken met legal design. Legal design kan omschreven worden als het ontwerp(en) van nieuwe juridische informatie, producten, diensten, organisaties of systemen, waarin de mens en zijn toegang tot recht centraal staan. Bij het voorkomen en oplossen van juridische problemen en vraagstukken begin je bij de (rechts)behoeften van mensen. En in de praktijk blijkt dat de behoeften van individuen en doelgroepen niet zijn gehoord, niet begrepen of niet goed zijn uitgewerkt. Bijvoorbeeld als je de taal niet goed machtig bent, instructies niet begrijpt of jouw situatie net even anders is dan anders. Een ontwerp en de toepassing van technologie daarin hebben een belangrijke invloed op het welzijn van mensen, rechtvaardigheid, autonomie en menselijke waardigheid. Dit zijn belangrijke waarden in legal design.

Daarom organiseert onderzoekslijn Toegankelijkheid van het Recht een ervaringsgericht symposium waarin de kinderopvangtoeslagenaffaire centraal staat en ervaringsdeskundigen je meenemen in hun vragen en problemen. Er worden allerlei manieren aangeboden om snel inzichten te verzamelen die relevant zijn voor het ontwerp(en) van een oplossing: leren, innoveren én samenwerken.

Lees ook het opiniestuk 'Catshuisregeling betekent wéér systeemfalen' in NRC over de kinderopvangtoeslagenaffaire, door Janet van de Bunt, collega-lector Toegankelijkheid van het Recht van Ineke van den Berg.

Zet de mens centraal en begin bij zijn (rechts)behoeften
Bij lotgenotenbijeenkomsten voor de toeslagenaffaire bleken vrijwel alle gedupeerde ouders een migratie-achtergrond te hebben. De Belastingdienst legde de dubbele nationaliteit van ouders vast als een kenmerk bij de risicoselectie voor fraude-opsporing en zette ouders met een bepaalde nationaliteit op een zwarte lijst. Een geval van ongeoorloofde discriminatie, zo oordeelde de Autoriteit Persoonsgegevens achteraf. Tot nu toe is deze discriminatie van ouders wel onderkend door het kabinet, maar is daar verder geen aandacht aan besteed. Welke (rechts)behoeften hebben deze gedupeerde ouders en hoe ‘vang’ je deze in je ontwerp? 

Wie zijn de mensen die de technologie en automatisering ontwerpen in een uitvoeringsorganisatie als de Belastingdienst? Onder welke voorwaarden mogen kenmerken worden vastgelegd voor automatische risicoselectie? En wordt er wel goed geluisterd naar de verschillende gebruikers? Hoe voorkom je fouten en problemen en hoe los je problemen op in de uitvoering? We gaan samen achteruitkijken en vooruitvinden en bespreken ook wat dit betekent voor het onderwijs, de Legal Tech Alliantie en de praktijk.

Aan de slag!
Na een korte introductie in legal design en de kinderopvangtoeslagenaffaire ga je gezamenlijk aan de slag. Je zult zien en ervaren hoe je in korte tijd met anderen de vele verschillende aspecten mensen en hun praktijkvraagstukken kunt belichten. In een breakoutsessie werk je aan een van de uitkomsten van legal design: informatie, producten, diensten, organisaties en systemen. Je gaat hierbij aan de slag met de kennis en ervaring van ervaringsdeskundigen. In de plenaire sessie wordt gereflecteerd op de (deel)uitkomsten en leren van en met elkaar. Op deze wijze krijg je snel inzicht in legal design en wat dit voor jou kan betekenen in het onderwijs of de praktijk.

Als ‘empathisch jurist’ is Janet van de Bunt per 1 maart aan de slag gegaan als nieuwe lector Toegankelijkheid van het Recht. Voorlopig nog even in duofunctie met Ineke van den Berg, maar op den duur zal Janet als opvolgster de onderzoekslijn van Ineke overnemen. “Ik ben heel gemotiveerd om met hbo-studenten aan de slag te gaan en mijn liefde voor het recht en rechtzoekenden op hen over te brengen.”

De afgelopen jaren heeft Ineke het zogenaamde Legal design bij Inholland op de kaart gezet. Het gaat om een innovatieve, ontwerpgerichte aanpak om juridische problemen te voorkomen of op te lossen. Voorbeelden zijn toegankelijke documenten, gebruiksvriendelijke apps of toegankelijke juridische dienstverlening. Ineke is nog een half jaar aan Inholland verbonden om ‘haar’ onderzoekslijn aan Janet over te dragen.

‘Toegang tot het recht voor iedereen’
Janet runt een eigen adviespraktijk en werkte tot dusver in de rechtspraak en lange tijd aan de universiteit, van 2012 tot 2020 achtereen verbonden aan de Universiteit Leiden, Tilburg University en de Vrije Universiteit. Ze geeft heel graag les aan studenten en probeert niet alleen uit te leggen wat het recht inhoudt, maar ook waar het recht toe zou moeten leiden: toegang tot het recht voor iedereen.

Toegankelijkheid staat bij haar hoog in het vaandel. “In de rechtspraak probeerde ik al vonnissen te schrijven die toegankelijk geschreven waren. Zo paste ik mijn taalgebruik aan rechtzoekenden waar het om ging. En in mijn onderzoek aan de universiteit probeerde ik op te komen voor mensen die op de een of andere manier het onderspit dolven op die manier het recht voor hen toegankelijk te maken. Denk bijvoorbeeld aan de gedupeerden van de aardbevingen in Groningen met schade aan hun huizen of werknemers die met chroom VI, een gevaarlijke stof, moesten werken en ernstig ziek werden.”

In de bres voor slachtoffers van rampen
In 2016 promoveerde Janet op het onderwerp ‘Het rampenfonds’, over de vraag hoe de toegang tot het recht voor slachtoffers van rampen kan worden gewaarborgd in rampenfondsen. “Mijn laatste project aan de universiteit ging over de gedupeerde ouders van de kinderopvangtoeslagaffaire die geen toegang tot het recht hadden. Zij verloren hun bezittingen en hun banen door het strenge invorderingsbeleid van de Belastingdienst. Ik onderzocht welke stappen zij kunnen ondernemen om hun schade van de Belastingdienst vergoed te krijgen.”

Legal design voor Rotterdammers
Haar focus op toegankelijkheid van het recht zet ze nu voort bij Inholland, en nu ook specifiek gericht op de regio Rotterdam. “Ik ben van plan te onderzoeken welke behoeften bewoners van Rotterdam precies hebben en op welke wijze het recht voor hen toegankelijker kan worden gemaakt. Dit doe ik met behulp van Legal design. Dus op een ontwerpgerichte, creatieve manier.

Gekeken naar het werkveld en opleidingen ziet Janet nu al tal van kansen voor samenwerking. “Als je aan Legal design doet, werk je altijd samen met creatieve ontwerpers die helpen nadenken over wat mensen nodig hebben en kunnen gebruiken. Ook kunnen techneuten helpen bepalen welke it-techniek kan worden ingezet, denk aan big data, artificial intelligence, maar ook aan apps of games. Ik hoop daarom veel samen te gaan werken met het Domein Creative Business en ook met Techniek, Ontwerpen en informatica. Dat kan mooi in het Legal Design Lab.”

Uiteraard is toegankelijkheid van het recht ook een belangrijk thema voor studenten Juridische Dienstverlening en HBO Rechten. “Er gelden in Nederland allerlei wetten op basis waarvan burgers rechten hebben. Van belang hierbij is dat zij ook weten dat zij die rechten hebben en deze geldend weten te maken. Studenten van genoemde opleidingen moeten daarom niet alleen leren over de inhoud van het recht, maar ook over de toegankelijkheid en waar het aan schort. Zo kunnen zij later in hun werk gericht mensen helpen. Door bijvoorbeeld in begrijpelijke taal uit te leggen wat hun rechten zijn en hen adviseren over de beste aanpak om hun juridische probleem op te lossen.”

‘Dit onderzoek hoort thuis in het hbo’
Gevraagd naar haar motivatie om bij Inholland aan de slag te gaan zegt Janet: “Ik ben een empathisch jurist en het lot van rechtzoekenden gaat mij zeer aan het hart. Ik vind het van groot belang dat rechtzoekenden hun rechten ook echt geldend kunnen maken. Wat is er dan mooier dan onderzoek te mogen doen naar Toegankelijkheid van het recht? Dit onderzoek hoort thuis in het hbo, omdat het toegepast onderzoek is - naar echte problemen van echte mensen. Ik ben heel blij dat Inholland mij de kans geeft aan deze onderzoekslijn te werken.”

“Ik ben ook heel gemotiveerd om met hbo-studenten aan de slag te gaan”, zegt ze tot slot. “Ik wil mijn liefde voor het recht en voor de rechtzoekenden graag op hen overbrengen. Ik hoop hen zo te motiveren voor hun studie, maar ook te inspireren om met hun kennis en vaardigheden later mensen te helpen in hun werk.”

Meer informatie over Janet van de Bunt vind je haar Inholland-profielpagina of op haar website .

Het Basisboek legal design – Ontwerpen voor toegankelijk recht is het eerste boek in Nederland dat design introduceert in de juridische praktijk. “Legal design is een manier van denken, kijken en werken om problemen op te lossen en juridische dienstverlening te innoveren”, zegt Ineke. “Namelijk zoals een designer of ontwerper dat doet. Het gaat over juridische informatie en bijvoorbeeld ook over de organisatie van juridische dienstverlening.”

Andere mindset
Met het boek leren (aankomende) professionals uit allerlei disciplines, dus ook studenten HBO Rechten en Sociaal Juridische Dienstverlening, hoe je mensgericht en ontwerpgericht kunt werken. “Het heeft alles te maken met een andere mindset”, legt Peter uit. “Alle juridische informatie, producten, diensten, organisaties en systemen zijn vanuit een bepaald idee ontworpen. Soms werkt dit niet goed voor een rechtzoekende. Het basisboek laat zien hoe je dat idee en dus ook de ervaring van de rechtzoekende kunt veranderen.”

Inleven en meedenken
Studenten HBO Rechten en Sociaal Juridische Dienstverlening passen de principes van legal design inmiddels toe. “Ze namen bijvoorbeeld contact op met mkb-ondernemers om te praten over huurcontracten voor bedrijfsruimten”, zegt Ineke. “Dat zijn vaak ondoorgrondelijke, juridische documenten.” De studenten hebben juridische vraagstukken rond dat contract op een voor de ondernemer begrijpelijke manier opgelost.” Volgens Peter begint dat bij inleven. “Onze studenten spraken met de mkb’er ook over zijn werkomgeving, plannen en behoeften. Zo kregen zij meer inzicht in de mogelijkheden van de ondernemer en konden ze meedenken over de strategie van hun bedrijfsruimten.”

Visuele uitleg
Studenten hebben voor het vak Advies Informatieveiligheid een ICT-protocol van een gemeente voor verschillende gebruikers toegankelijk gemaakt. Studenten van de Rechtswinkel deden dit met informatie over bewindvoering. “Die informatie is in een soort ‘geheimtaal’ geschreven”, zegt Ineke. “Voor vakgenoten is dat geen probleem. Maar de mensen die onder bewind staan moeten het ook begrijpen. Onze studenten hebben de informatie op vier verschillende manieren uitgewerkt. Andere studenten zijn voor een project de wijk in gegaan om verhalen van mensen op te halen om meer inzicht te krijgen in hun belevingswereld.” Peter: “Het basisboek laat ook zien hoe je de ervaring van rechtzoekenden bij juridische dienstverlening kunt verbeteren.”

Studenten enthousiast en trots
De studenten zijn enthousiast over het praktijkgerichte onderwijs waarin levensechte vraagstukken centraal staan. “Ik ben trots op dat we iets opstellen waar je mensen uiteindelijk mee helpt”, zegt Rune, student HBO Rechten. “Die mkb’er van ons vond het fijn. Dat je mensen die iets niet begrijpen het toch op een makkelijke manier aan ze uit kan leggen, zodat ze het wel begrijpen en ze er wel mee verder kunnen. En dat ze er iets mee konden is natuurlijk fantastisch.” Peter merkte de drive bij studenten ook. “De groep die de visuele uitleg over bewindvoering had gemaakt, was eigenlijk klaar. Toch wilden ze nog heel graag als extraatje het een stap verder uitwerken en het resultaat presenteren aan het advocatenkantoor voor wie ze het gemaakt hadden.”

Meer ontwerp- en praktijkgerichte opdrachten
De opleidingen HBO-Rechten en Sociaal Juridische Dienstverlening gaan de activerende, ontwerp- en praktijkgerichte werkwijze structureel inbedden in het onderwijs. “Hbo’s zijn de plekken bij uitstek om dit soort vraagstukken op te pakken. Niet alleen met studenten van onze opleidingen, maar bijvoorbeeld ook van Creative Business. Zeker voor de complexe vraagstukken, de wicked problems, heb je verschillende disciplines nodig om ze op te lossen.” Peter is het daarmee eens. “Het zijn interessante tijden waarin we legal design nodig hebben om kwesties rond bijvoorbeeld klimaat, migratie en digitalisering aan te pakken. Waarden als rechtvaardigheid en toegankelijkheid van het recht zijn heel actueel. Onze studenten kunnen daar een belangrijke rol in spelen.”

Het Erasmus MC en het Amsterdam UMC zijn op zoek naar enthousiaste studenten die gestandaardiseerde interviews willen afnemen onder zwangere vrouwen omtrent deelname aan de NIPT. Het doel van dit landelijke vragenlijstonderzoek is om in kaart te brengen wat de redenen zijn van zwangere vrouwen om niet deel te nemen aan de NIPT. De interviews zullen worden afgenomen bij zwangere vrouwen door heel Nederland. Dit zal gaan in samenwerking met verloskundigenpraktijken aangesloten bij dit onderzoek. Door de huidige COVID-maatregelen zal dit in de meeste gevallen gaan om online (Zoom, Microsoft Teams, etc.) interviews. Hierdoor maakt het niet uit waar je woont; de meeste interviews zullen vanuit huis kunnen worden afgenomen.

De studenten krijgen vooraf een interviewtraining verzorgd door de hoofdonderzoekers van het onderzoek (Amsterdam/Rotterdam). Meer informatie over de studie is te vinden op de NIPT consortium website.

Wat vragen we van jou?

• Je bent een vrouwelijke studente met een afgeronde havo- of vwo-opleiding
• Je hebt affiniteit met de gezondheidszorg, in het bijzonder de verloskundige zorg
• Je hebt bij voorkeur ervaring met counselingsgesprekken of ervaring met het afnemen van interviews
• Je bent in de periode november 2020 – februari 2021 minimaal 10 dagen beschikbaar
• Je bent redelijk flexibel in je tijd in verband met het inplannen van de interviews
• Je kunt vertrouwelijk omgaan met de verzamelde data
• Je hebt een goede beheersing van de Nederlandse en Engelse taal en beschikt over goed ontwikkelde communicatieve vaardigheden

Wat bieden wij jou?
Een interviewtraining en vergoeding van € 11.90 bruto per uur (schaal 4). Dit is exclusief eindejaarsuitkering en toeslag uurloners.

Vragen of interesse?
Voor meer informatie over deze functie kun je contact opnemen met de TRIDENT-2 onderzoeksassistent, mw. I. El Hammoud, e-mail: i.elhammoud@amsterdamumc.nl.

Interesse in de functie? Solliciteer dan snel door een korte motivatiebrief en je CV te mailen naar: i.elhammoud@amsterdamumc.nl. De deadline om te solliciteren is woensdag 11 november. Online sollicitatiegesprekken zullen plaatsvinden tussen 16-20 november. Voor de studenten die worden aangenomen zal een interviewtraining worden gepland in de week van 23-27 november.

Inholland-lector Ineke van den Berg (Toegankelijkheid van het recht), is betrokken bij dit project als adviseur. 

Een moneycoach kan dan helpen. Moneycoaches zijn studenten van de opleiding Sociaal Juridische Dienstverlening (SJD) van Inholland Rotterdam die voor hun stage mbo-studenten van Albeda College helpen met vragen en problemen over geld.

Malika Malaab, Maryam Loukili en Abdel Shaik Soeltan zijn moneycoach
“Ik heb zelf ervaren hoe moeilijk het is om je financiën op orde te krijgen”, zegt Malika. “Daarom wil ik graag de mbo-studenten helpen als ze schulden hebben.” Maryam merkt dat ze in haar stage leert om het recht op verschillende manieren toe te passen. “Deze stageplek vraagt veel zelfstandigheid. Met laptop en telefoon regel ik alles zelf.” Abdel: “Tijdens mijn stage heb ik meer geleerd over rechtsgebieden en de wereld waarin mbo-studenten leven.” De contacten tussen student en moneycoach gaan vooral via WhatsApp. De moneycoaches komen ook naar Albeda voor persoonlijk contact. Het is contact van student naar student, waardoor de mbo-studenten eerder hun verhaal doen en advies aannemen.

'We leren mbo'ers communiceren met schuldeisers en organisaties'
De problemen zijn heel verschillend. Ze gaan over studiefinanciering, ingewikkelde brieven, schulden. Of de mbo’er wil overzicht over financiën. Veel mbo’ers weten niet waar ze recht op hebben. “Wij helpen, maar de student moet het zelf doen”, zegt Abdel. “We geven ze de juiste tools, we laten zien waar ze recht op hebben en we leren ze communiceren met schuldeisers en organisaties.” Soms gaat de moneycoach mee naar gesprekken met schuldeiser, bewindvoerder of kredietbank, of naar een hoorzitting bij de rechtbank.

'Onze hulp zorgt voor meer rust in het leven van de mbo-student'
De mbo-student heeft vaak ook andere problemen. Horen de moneycoaches de student daarover vertellen? Dan geven ze dat door aan het schoolmaatschappelijk werk van Albeda. Die helpt de student dan daarmee. Abdel: “We hebben veel persoonlijk contact en horen dan af en toe ook over heel gevoelige situaties. Daar moet je als coach mee kunnen omgaan. We kunnen er ook over praten met onze stagebegeleider.” Financiële problemen kunnen ook invloed hebben op de schoolprestaties. De hulp van de moneycoach zorgt voor meer rust in het leven van de student. Je ziet de studieresultaten dan meestal weer beter worden.

De moneycoaches leren zelf ook van hun stage
“Je bent bezig met verschillende problemen”, zegt Maryam, “en dat vraagt van je dat je scherp blijft. In onze opleiding behandelen we schuldenproblematiek. In deze stage merk ik dat de werkelijkheid anders is. We leren creatiever te zijn dan in de boeken staat.” Malika: “Ik merkte dat ik meer kennis heb dan ik zelf dacht. En dat ik daarmee mbo-studenten kan helpen met hun hulpvragen.” De moneycoaches krijgen regelmatig complimenten. ‘Je hebt me echt goed geholpen.‘ Daar doen Malika, Maryam en Abdel het voor. “Schulden vormen een maatschappelijk probleem. Het is zo fijn dat wij met de kennis die we bij Inholland heb opgedaan, kunnen bijdragen aan de oplossing van dat probleem.”

Albeda College en Inholland Rotterdam werken samen voor Moneycoaches
De samenwerking is een initiatief van Albeda, dat ook de kosten van de stagiairs (laptop, stagevergoeding) betaalt. “Een flink aantal van onze studenten heeft grote financiële problemen”, vertelt Erik van Teeseling, schoolmaatschappelijk werker bij Albeda. “De meeste studenten worden in hun tijd bij Albeda 18 jaar. Dan zijn ze zelf verantwoordelijk voor veel financiële zaken. Vaak kunnen ze daar niet mee omgaan, waardoor ze in de problemen komen. Met als gevolg dat ze dreigen uit te vallen. Met de hulp van moneycoaches houden we ze op school.”

Lector Ineke van den Berg doet onderzoek
Ineke van den Berg is lector Toegankelijkheid van het Recht en doet praktijkgericht onderzoek naar hoe het recht beter bereikbaar kan worden voor burgers. “De wereld is ingewikkeld en digitaal geworden. Betalen doen we online of met pinpas. Dan ben je je niet bewust wat je uitgeeft. Brieven van instanties staan vol ingewikkelde termen en officiële taal. De overheid moet zorgen dat haar informatie veel makkelijker te lezen is, vooral voor jongeren. Een van de resultaten van onderzoek is dat schuldeisers vaker sociaal laten incasseren. Er is dan op een positieve manier aandacht voor de persoon met schulden. Zo is de kans dat een betalingsachterstand een grote schuld wordt een stuk kleiner. En draait de maatschappij niet op voor de kosten van schuldsanering. Het onderwerp armoede en schulden komt steeds meer terug in het curriculum van onze hogeschool. Dat is goed, zo weten jongeren al vroeg wat er speelt.”

Hoe kan het recht worden ingezet om natuurwaarden en leefbaarheid te beschermen? En welke waarden moeten, kunnen en behoren te worden beschermd? Deze vragen staan dinsdag 29 oktober centraal tijdens het Kenniscafé Nieuwkoop: broedplaats voor ecologie, economie en recht bij Inholland Rotterdam. Iedereen met interesse in dit onderwerp is welkom.

Het Kenniscafé wordt georganiseerd door de Gebiedscoöperatie Nieuwkoop, de Inholland-onderzoekslijn Toegankelijkheid van het Recht en de Inholland-opleidingen Landscape & Environment Management en Finance & Accountancy.

De Gebiedscoöperatie Nieuwkoop is opgericht om vorm en inhoud te geven aan de transitie naar een meer circulaire economie en de duurzame ontwikkeling binnen de gemeente Nieuwkoop. In het Kenniscafé wordt de dynamiek van dit gebied vanuit verschillende invalshoeken aan de orde gesteld en besproken.

Ecologische, juridische en economische vraagstukken
Een van de sprekers is Hans Blom, natuurgids bij het Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid (IVN) Nieuwkoop. Hij coördineert de monitoring van otters in de Nieuwkoopse Plassen voor de Zoogdiervereniging Nederland. Hans studeerde privaat- en strafrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ook adviseert en ondersteunt hij als zelfstandig ondernemer organisaties bij duurzaamheidsvraagstukken.

Vanuit de ecologische, juridische en economische invalshoek komen er tijdens het kenniscafé diverse vragen aan de orde, zoals:

• Wat is de impact van de Europese Habitatrichtlijn en de Nederlandse natuurbeschermingswetgeving op de gebieden die grenzen aan de Nieuwkoopse Plassen?
• Wat zijn de monetaire en niet monetaire waarden van de Nieuwkoopse Plassen?
• Hoe verhouden die niet monetaire waarden zich tot de vooronderstelde economische waarde van het vliegverkeer rondom Schiphol?
• Wat zou moeten prevaleren: ecologie of economie of is er een combinatie mogelijk?
• Over welke ecologische waarden gaat het hier of zou het hier moeten gaan?
• Hoe kan het landschap beter ingericht of benut worden en wat zou er dan moeten gebeuren?
• Hebben veehouders een toekomst in en om natuurgebieden?

Speciaal voor studenten zijn er mogelijkheden om over stages of afstudeeropdrachten van gedachten te wisselen.

Locatie: Inholland Rotterdam, Posthumalaan 90, Zaal Huiskamert (rechtdoor bij de ingang op de begane grond)

Datum/tijd: 29 oktober 2019, 16.00 tot 18.00 uur

Met enige regelmaat komt het in het nieuws: jonge vrouwen van vooral Marokkaanse, Turkse en Hindoestaanse afkomst die doelwit zijn van ‘exposen’. De wildste (verzonnen) verhalen en beschuldigingen gaan rond, waarbij de namen, telefoonnummers en social media profielen van de meisjes worden gedeeld. De gevolgen zijn groot. Maar hoe veilig voelen zij zich op het hbo? Over deze onderzoeksvraag buigt associate lector Krista Schram zich met studenten van de opleiding Integrale Veiligheidskunde van Inholland Rotterdam.

Veiligheidsbeleving in de online wereld
Cybercriminaliteit neemt toe, maar er wordt relatief nog weinig onderzoek gedaan naar de veiligheidsbeleving van burgers in de online wereld. Krista schetst de gevolgen van cyber crime: “Hacken of stalken heeft enorme impact op het gevoel van veiligheid. Niet alleen online, maar ook offline voelen slachtoffers zich bedreigd. De angst dat je die stalker ook op straat tegenkomt is groot. Dat zie je ook terug bij meiden die exposed worden en thuis door jongens opgezocht worden.”

Volgens Krista is het beleid nog niet toegesneden op online veiligheid, terwijl dit juist zo belangrijk is: “Exposen is strafbaar, maar aangifte doen heeft eigenlijk geen zin. Doordat er nog geen beleidsregels zijn, vindt in de praktijk geen of nauwelijks opvolging plaats.” Nadat Krista haar onderzoek naar de impact van exposen in het hbo heeft afgerond, geeft ze vervolg aan de uitkomsten en doet ze uiteindelijk praktijkgerichte aanbevelingen voor het ontwikkelen van beleid.

Krista Schram is nu ruim een jaar associate lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid bij onze Onderzoeksgroep Recht en Veiligheid. Daarnaast is ze docent Onderzoeksvaardigheden en afstudeerbegeleider bij de opleiding Integrale Veiligheidskunde. Lees meer over Krista Schram

Veldwerk in Rotterdam
Krista heeft inmiddels behoorlijk wat ervaring opgedaan in onderzoek naar de veiligheid van burgers en is gespecialiseerd in het opzetten en uitvoeren van veldwerk in (Rotterdamse) wijken en onder moeilijk bereikbare groepen.

Met veel enthousiasme vertelt ze over haar onderzoekswerk: "Als onderzoeker leg ik mij vanuit mijn eigen praktijk al jaren toe op de leefbaarheid en veiligheid in buurten en op de manier hoe mensen - van verschillende herkomst en leefstijl - op een zo prettig mogelijke manier kunnen samenleven. Daarvoor ben ik ook actief in buurtbemiddeling en veldwerk, waarbij ik probeer te doorgronden wat voor mensen de veiligheid in hun buurt maakt (of breekt) en hoe zij kijken naar wat zijzelf en wat anderen aan die veiligheid (kunnen) doen. Je moet daarbij vaak laagje na laagje afpellen om het werkelijk te kunnen begrijpen."

Studenten betrekken bij onderzoek verdien je dubbel en dwars terug
Het onderzoek dat ze vanuit de onderzoekslijn Publiek Vertrouwen in Veiligheid doen is heel praktijkgericht en daarom zeer geschikt voor bijvoorbeeld afstudeeropdrachten. Krista werkt bij haar onderzoeken nauw samen met een aantal studenten en is daar zeer positief over: “Studenten kunnen over het algemeen heel veel, maar het is wel belangrijk om ze goed te selecteren, begeleiden en trainen. Selecteer mensen die zowel talent als affiniteit met het onderzoek hebben. En besteedt vervolgens voldoende tijd en aandacht aan begeleiding en training. Dat is een investering die zich dubbel en dwars terugverdient.”

Wanneer het ambt van de gerechtsdeurwaarder nog niet zou bestaan en voor de huidige maatschappij vormgegeven zou moeten worden, hoe zou dit beroep er dan uit moeten zien? Het antwoord op deze vraag is te vinden in het rapport ‘De toekomstbestendige deurwaarder’. Inholland-lector Ineke van den Berg (Toegankelijkheid van het Recht) presenteert de toekomstvisie dinsdag 4 juni bij Inholland Rotterdam.

Vanuit de onderzoekslijn Toegankelijkheid van het Recht (onderzoeksgroep Recht & Veiligheid) heeft lector Ineke van den Berg zich samen met een werkgroep uit de beroepsgroep gebogen over de toekomst van de deurwaarderspraktijk. Aan de ontwerpsessies is onder meer deelgenomen door deurwaarders, schuldhulpverleners, incassobureaus, juristen, en door vertegenwoordigers uit de sociale advocatuur, het ministerie, de toezichthouder, de opleider, de rechtspraak, digitaliseringsspecialisten en beroepsverenigingen.

Doel was om met zoveel mogelijk mensen na te denken over de toekomst van de gerechtsdeurwaarder in de veranderende wereld. De visie ‘De toekomstbestendige deurwaarder’ is het resultaat en wordt 4 juni gepresenteerd van 14.00 tot 16.30 uur bij Inholland Rotterdam aan de Posthumalaan 90.

Programma

• 14.00 uur - Inloop
• 14.30 uur - Ontvangst door de dagvoorzitter en presentatie rapport door Ineke van den Berg, lector Toegankelijkheid van het Recht.
• 15.00 uur - Overhandiging van het rapport door Ineke van den Berg aan het ministerie van Justitie en Veiligheid en aan Wilbert van de Donk, voorzitter van de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (KBvG).
• 15.15 uur - Presentatie van stellingen met interactieve discussie
• 16.30 uur - Borrel

Aanmelden
Belangstelling? Aanmelden is mogelijk bij mery.schijf@inholland.nl.

Bevorder vreedzame en inclusieve samenlevingen met het oog op duurzame ontwikkeling, verzeker toegang tot recht voor iedereen en creëer op alle niveaus doeltreffende, verantwoordelijke en open instellingen.

Welke onderzoeker van Inholland die maatschappelijk relevant en praktijkgericht onderzoek heeft gedaan verdient volgens jou de Wij Inholland award in de categorie onderzoek? We zijn op zoek naar een Inholland-onderzoeker en onderzoeksteams die innovatief onderzoek hebben gedaan, aansluitend op de Inholland-thema’s gezond, duurzaam en creatief én daarmee een brug slaand naar het werkveld. De uitreiking vindt plaats tijdens de Dag van het Onderzoek, dinsdag 25 juni 2019 bij Inholland Den Haag. Je hebt tot 24 mei 2019 om je voordracht in te zenden.

Naast een eervolle vermelding krijgt de winnaar een award, volop publiciteit en een geldbedrag van 2.500 euro om te besteden aan individuele scholing en persoonlijke ontwikkeling. Hierbij kan gedacht worden aan een cursus, workshop, congres of werkbezoek gerelateerd aan de onderzoeksactiviteiten.

Welk onderzoek komt in aanmerking?
Voor de Wij Inholland award - Onderzoek 2019 komen alle onderzoeksprojecten in aanmerking die zijn uitgevoerd door een onderzoeker of onderzoeksteam in dienst van Inholland. Daarnaast hebben de projecten geresulteerd in een publicatie of ander tastbaar onderzoeksresultaat.

Winnaar 2018
Vorig jaar ging de award naar Petra Boersma (onderzoekslijn Gezondheid & Welzijn van Kwetsbare Ouderen) voor haar onderzoek naar de Veder Contact Methode om te communiceren met mensen met dementie.

Wat zijn de beoordelingscriteria?
De beoordelingscriteria zijn gebaseerd op het Inholland Onderwijskompas en het Brancheprotocol Kwaliteitszorg Onderzoek (BKO):

• Persoonlijk en dichtbij: het onderzoek is van belang voor het onderwijs en de beroepspraktijk, en de resultaten worden in het onderwijs en het werkveld gebruikt.
• Durf te leren: het onderzoek is gericht op innovatie en vernieuwing, zowel in aanpak als qua doorwerking.
• Diversiteit als kracht: het onderzoek heeft een discipline- en/of domeinoverstijgend karakter of is op andere wijze gericht op verbinding.
• We bekennen kleur: het onderzoek draagt bij aan de profilerende thema’s Duurzaam, Gezond en Creatief.
• Kwaliteit in interactie: het onderzoek heeft een grondige methodologische basis en is het resultaat van coproductie met andere partijen.
• Grensverleggend onderzoek: is dit jaar het thema van de Dag van het Onderzoek en daarmee een extra criterium. Waarom is juist dit onderzoek grensverleggend?  

Jury
De jury maakt uit alle inzendingen een eerste selectie op basis van de bovengenoemde criteria. Dit leidt tot een shortlist van drie onderzoeken die vervolgens nader beoordeeld worden door de jury. De samenstelling van de jury wordt later bekendgemaakt. 

Hoe draag je iemand voor?
Je kunt een eigen onderzoek inzenden, maar ook een ander voordragen. De inzending bevat in ieder geval onderstaande informatie:

• een motivatie per criterium waarom het onderzoek voor de Wij Inholland award - Onderzoek 2019 in aanmerking komt;
• een korte beschrijving van het onderzoeksproject;
• achtergrondinformatie over de onderzoeker (bijvoorbeeld curriculum vitae);
• een kopie van een publicatie/publiciteit over het onderzoeksresultaat.

Je kunt de inzending tot 24 mei 2019 per e-mail versturen naar Bart Muusse. de secretaris van de jury.