Waarom ontstaat een schimmel soms wel en soms niet, terwijl de omstandigheden bijna hetzelfde lijken? Die vraag staat centraal in het afstudeeronderzoek van vierdejaarsstudent Daan van den Bosch. Tijdens zijn stage bij Qcumber onderzoekt hij hoe sensoren en data kunnen helpen om een hardnekkige schimmelziekte in de komkommerteelt beter te begrijpen én mogelijk te voorkomen.

Onderzoek midden in de praktijk
Daan volgt de opleiding Tuinbouw & Agribusiness, richting Teelt & Veredeling, aan Hogeschool Inholland. Voor zijn afstudeerstage loopt hij mee bij Qcumber: een moderne komkommerkwekerij waar gewerkt wordt met ledverlichting en innovatieve teeltsystemen. 

Tijdens zijn stage onderzoekt hij Mycosphaerella, een schimmelziekte die schade kan aanrichten aan de groeipunten, bladeren en opbrengstverlies kan veroorzaken in de tuinbouw. De ziekte tast verschillende delen van de plant aan, waardoor de groei achteruitgaat en kan lijden tot opbrengstverliezen of zelfs het wegvallen van een plant. “Als de schimmel in de kop van de plant ontstaat, groeit de plant eigenlijk niet goed meer verder,” vertelt Daan. “Daardoor kan deze plant een flinke groeiachterstand krijgen.” Het lastige? De schimmel bestaat al tientallen jaren, maar is nog steeds niet volledig onder controle.

Op zoek naar verbanden in data
Voor zijn onderzoek werkt Daan niet alleen tussen de planten, maar ook veel met technologie. Hij gebruikt verschillende sensoren die onder andere temperatuur, langgolvige stralingsenergie en planttemperatuur meten. “Met speciale camera’s kun je bijvoorbeeld het verschil in temperatuur van bladeren en de kop van de plant meten,” legt hij uit. “Daarmee probeer ik verbanden te vinden tussen het klimaat in de kas en het ontstaan van de schimmel.” Zijn onderzoek richt zich vooral op het analyseren van data. Niet in een laboratorium, maar direct in de praktijk bij verschillende kwekerijen. “Ik doe geen proef in een afgesloten ruimte, maar onderzoek echte situaties bij telers. Daardoor zoek je vooral naar patronen en verbanden.”

Van nieuwsgierigheid naar een afstudeeronderzoek
De manier waarop Daan bij Qcumber terechtkwam, laat goed zien hoe praktisch en direct de sector soms werkt. “Ik reed vanaf school naar huis en dacht: laat ik gewoon eens bij een kwekerij gaan kijken,” vertelt hij lachend. “Ik zag het bedrijf, belde de eigenaar terwijl ik voor de deur stond en vroeg of ze openstonden voor een stageplek.” Dat spontane bezoek bleek een succes. Samen met de eigenaar werkte hij uiteindelijk zijn afstudeeropdracht uit.

Technologie speelt steeds grotere rol
Volgens Daan wordt technologie steeds belangrijker binnen de tuinbouw. Zeker in moderne kassen, waar steeds meer gestuurd wordt op data en klimaat. “Hoe meer technologie je gebruikt, hoe meer je kunt sturen,” zegt hij. “Maar het maakt de teelt ook ingewikkelder. Als je aan veel knoppen draait, kan er ook meer fout gaan.” Juist daarom ziet hij sensoren en data-analyse als belangrijke hulpmiddelen voor de toekomst van de sector. Ze helpen telers om sneller problemen te herkennen en beter beslissingen te nemen.

Leren van de praktijk
Wat Daan vooral waardeert aan zijn opleiding, is de sterke verbinding met de praktijk. “Veel docenten hebben zelf ervaring in de sector en staan dicht bij de praktijk. Daardoor leer je niet alleen theorie, maar ook hoe het er echt aan toegaat.” Ook tijdens zijn stage merkt hij hoeveel kennis hij ongemerkt heeft opgebouwd. “Op school leer je steeds kleine stukjes. Achteraf merk je pas hoeveel daarvan toch blijft hangen en hoe je dat gebruikt tijdens zo’n onderzoek.”

Toekomst in de komkommerteelt
Na zijn afstuderen wil Daan eerst werkervaring opdoen in de sector. Daarna hoopt hij ooit een eigen komkommerbedrijf te starten. “De komkommerteelt zit een beetje in de familie,” vertelt hij. “Nu doe ik veel kennis en ervaring op die ik later goed van toepassing zou kunnen komen.” Zijn stage laat zien hoe modern de tuinbouw inmiddels is geworden: een sector waarin plantenkennis, technologie en data steeds meer samenkomen.

De Nederlandse hightech tuinbouwsector wil internationaal aan de weg timmeren. Maar waar liggen de kansen voor hen? Over die vraag hebben twaalf derdejaarsstudenten Tuinbouw & Agribusiness in Delft zich zes weken lang gebogen tijdens het Katapult-traject. In opdracht van drie bedrijven uit het Westland - OPUS watch, TTA-ISO en CORVUS Drones - onderzochten zij op welke internationale markten zij zich zouden kunnen richten. De studenten presenteerden hun bevindingen onlangs aan docenten en vertegenwoordigers van die bedrijven.

Arwen is één van de studenten die meewerkte aan het onderzoek voor TTA-ISO, een bedrijf dat onder andere ent-machines maakt. Enten wordt in de tuinbouw gebruikt om sterkere planten te kweken. Het bedrijf wilde onderzocht hebben of er internationaal een markt is voor ent-machines voor gewassen als koffie, avocado, watermeloen en citrusbomen. TTA-ISO vroeg de studenten om in kaart te brengen in welke landen de machines verkocht zouden kunnen worden en vervolgens een uitvoerbaar plan daarvoor te maken.

Arwen: “Het is leuk om met een échte vraag uit de praktijk aan de slag te gaan. Ondanks dat het lastig was om contact te krijgen met bedrijven in de landen die wij onderzochten, zoals Brazilië of de Verenigde Staten. Als je een mail stuurt, krijg je meestal geen antwoord en als je al iets krijgt, moet je er wekenlang op wachten. Er is dus nog verder onderzoek nodig voordat TTA-ISO hier echt mee aan de slag kan. Maar ondanks alles vond ik het een leerzaam traject. Ook door de reactie van de opdrachtgever op ons verslag. De tips die zij geven, kan ik straks in mijn afstudeerjaar goed gebruiken. En ja, kritiek hoort daar ook bij. We zijn aan het leren om onderzoek te doen. Je kunt niet verwachten dat het nu al helemaal perfect is.”

Opdrachtgever Peter Rietveld van TTA-ISO reageert enthousiast op de presentatie van de studenten: “Wat leuk, bedankt! Jullie conclusies kloppen, TTA-ISO is inmiddels al aanwezig in Brazilië. De enige tip die ik jullie nog wil meegeven, is om volgende keer zo’n plan ook door te rekenen. Je zoekt uit wat de personeelskosten voor enten zijn in Nederland en bijvoorbeeld de Verenigde Staten. Een machine kan 1000 plantjes per uur enten, een mens doet er 120 per uur. Met die cijfers kun je berekenen hoe lang je erover doet voor je de investering in zo’n machine hebt terugverdiend. Het is leuk om zo’n berekening te maken en aan je plan toe te voegen.”

Waardevolle lessen uit de praktijk
Ook Sebastiaan Zwinkels, Business Engineer bij OPUSwatch, was bij de presentaties aanwezig. Dit bedrijf uit Wateringen maakt een slimme applicatie voor arbeidsregistratie in de tuinbouwsector. OPUSwatch vroeg om een internationaal onderzoek naar de mogelijkheden op de Noord-Amerikaanse markt. De studenten bekeken de kansen breder en namen ook Scandinavië en West-Europa mee. Ze deden uitgebreid onderzoek met bestaande bronnen, interviewden een aantal tuinbouwbedrijven in het buitenland en kwamen tot de volgende conclusies: Scandinavië heeft de grootste groeimogelijkheden, in Noord-Amerika is het belangrijk om eerst naamsbekendheid op te bouwen via een lokale vertegenwoordiger en in Nederland gaat het zo goed dat de werkwijze in de rest van Europa kan worden uitgerold. 

Sebastiaan: “Ik mis de kwantitatieve onderbouwing in dit onderzoek. De studenten zeggen aan dat er in Scandinavië duizenden tuinbouwbedrijven zijn, maar wat voor bedrijven zijn dat? Hoeveel medewerkers hebben zij? Hoe zit het met de arbeidskosten daar? De studenten geven aan dat ze te weinig tijd hadden voor het onderzoek, maar met een beetje onderzoek moet je toch wel meer informatie boven tafel kunnen krijgen. De studenten zijn bij de start bij ons op bezoek geweest, maar daarna heb ik ze niet meer gezien. Dat is jammer, want wij hebben een schat aan informatie waarvan zij gebruik hadden kunnen maken.”

“Ik hoop dat de studenten hiervan leren. Er is een enorm tekort aan hbo-opgeleide mensen in ons vak. Als jij je in een project als dit onderscheidt, zwaaien echt alle deuren voor je open. Dat is voor ons ook een belangrijke reden om aan dit soort projecten mee te doen. Wij krijgen zo zicht op het talent dat bij Inholland rondloopt. Daarom blijven wij graag samenwerken met de opleiding. Ik heb voor de docenten dan wel een tip: laat een onderzoek als dit minder vrijblijvend zijn. Iets meer begeleiding tijdens de opdracht kan volgens mij voor zowel de studenten als de bedrijven winst opleveren.”

Ambassades en LinkedIn
De derde ploeg studenten bracht voor CORVUS drones de Aziatische exportmarkt in kaart. Via onderzoek kwamen zij erachter dat Taiwan voor dit product een interessante groeimarkt is, op de voet gevolgd door Vietnam. Ook hier is de opdrachtgever verbaasd dat de studenten tijdens hun onderzoek geen contact hebben gezocht. De opdrachtgevers hebben nog wel een paar tips voor de studenten, zoals: Nederland heeft een fantastisch netwerk van ambassades. Daar kun je gebruik van maken. En als je mensen benadert, doe dat dan via LinkedIn. Dat werkt beter dan een gewone mail.

Student Tim reageert: “Wat ons tijdens het onderzoek het meest heeft verbaasd, is dat de regelgeving en cultuur in de landen die wij onderzochten zo verschilt. Daardoor kost het veel tijd om je informatie te verzamelen. Maar tegelijkertijd is het heel leuk om zo met de praktijk bezig te zijn.”

Rob van der Helm, docent Bedrijfskunde en begeleider: “Het is een uitdaging om op dit soort ingewikkelde vragen antwoorden te vinden. De tips van de opdrachtgevers komen de studenten in hun afstudeerjaar ongetwijfeld goed van pas. Maak gebruik van de netwerken van mensen die je kent. En zoals de bedrijven al aangeven, zij hebben zelf ook veel data. Daar kun je gewoon gebruik van maken, je hoeft niet alles zelf te bedenken.”

Wat als je planten kunt telen zonder afhankelijk te zijn van het weer, zonlicht of seizoenen? Voor vierdejaarsstudent, Tuinbouw & Agribusiness, Matthijs den Haan is dat dagelijkse kost tijdens zijn afstudeerstage bij Certhon, een technisch tuinbouwbedrijf dat wereldwijd hoogwaardige kassen en indoor farming-oplossingen ontwikkelt. Daar onderzoekt hij welke gewassen en markten interessant zijn voor indoor farming: een innovatieve manier van telen in een volledig gecontroleerde omgeving. En precies dat laat zien hoe techniek, duurzaamheid en innovatie samenkomen in de toekomst van de tuinbouw.

Indoor farming: telen in een gecontroleerde omgeving
Tijdens zijn afstudeerstage duikt Matthijs diep in de wereld van indoor farming. Hierbij worden gewassen geteeld in een afgesloten ruimte waarin het volledige klimaat nauwkeurig gestuurd kan worden, zoals licht, temperatuur en luchtvochtigheid. Een vorm van indoor farming is vertical farming, waarbij gewassen in meerdere lagen boven elkaar worden geteeld. Certhon is een Nederlandse kassenbouwer met meer dan 130 jaar ervaring. Naast turnkey kas- en indoorfarmingprojecten ontwerpt en ontwikkelt Certhon technische oplossingen voor innovatieve teeltsystemen.

“Je bent met indoor farming volledig onafhankelijk van het buitenklimaat,” vertelt Matthijs. “Daardoor kun je planten heel precies sturen tijdens de groei.”

Volgens Matthijs biedt dat voordelen. Denk aan meer controle over de kwaliteit van het gewas en een schonere werkomgeving, met als gevolg minder tot geen ziektes en plagen. Maar tegelijk zijn er ook uitdagingen. “Je hebt geen zonlicht, dus alles draait op kunstlicht. Dat kost veel energie. Vooral bij gewassen die veel licht nodig hebben, lopen de kosten snel op.”

Van idee naar marktonderzoek
Voor zijn afstudeeronderzoek kijkt Matthijs niet alleen naar techniek, maar vooral naar de markt. Welke gewassen zijn geschikt voor indoor farming? En belangrijker nog: is er ook echt vraag naar? Zijn onderzoek begon met een uitgebreide literatuurstudie. Daarna sprak hij met bedrijven uit de sector en zette hij enquêtes uit onder mogelijke klanten. “Je zoekt eigenlijk naar een gewas waarbij indoor farming echt een probleem oplost,” legt hij uit. “En waarbij bedrijven ook bereid zijn om daarvoor extra te investeren.” Daarbij kijkt hij niet alleen naar de technische mogelijkheden, maar ook naar de grootte van de markt. “Een toepassing kan nog zo slim zijn, maar als er nauwelijks vraag naar is, blijft het lastig.”

Een stage buiten de traditionele tuinbouw
Wat Matthijs aanspreekt aan zijn opleiding, is de brede opzet. Studenten leren niet alleen over teelt, maar ook over techniek, onderzoek en business. “Je krijgt veel verschillende vakken en daardoor ontdek je ook welke richting bij je past,” vertelt hij. “Ik loop nu stage bij een technisch bedrijf in plaats van bij een traditioneel tuinbouwbedrijf. Dat laat wel zien hoeveel kanten je op kunt.” Ook de praktijkervaring tijdens de opleiding helpt hem tijdens zijn stage. “Vanaf het eerste jaar leer je onderzoeken, verslagen schrijven en professioneel werken. Daar heb ik nu echt veel aan.”

Leren van specialisten uit de sector
Bij Certhon werkt Matthijs samen met mensen uit verschillende vakgebieden, zoals sales specialisten, technische experts en agronomisten. Juist die combinatie vindt hij interessant. “Het is een internationaal bedrijf dat tuinbouwprojecten realiseert over de hele wereld. Dat technische en projectmatige spreekt mij heel erg aan.”
Tijdens zijn onderzoek ontdekt Matthijs ook steeds nieuwe inzichten over indoor farming. Zijn beeld van de sector veranderde flink tijdens zijn stage. “Ik dacht eerst dat indoor farming eigenlijk niet echt rendabel was. Maar nu zie ik dat er wel degelijk kansen zijn, zeker naarmate oplossingen voor duurzame energieopwekking en energieopslag zich verder ontwikkelen.” 

Onderzoek dat direct gebruikt wordt
De resultaten van Matthijs’ onderzoek worden straks direct gebruikt binnen Certhon. Het bedrijf krijgt regelmatig vragen over nieuwe toepassingen van indoor farming. Dankzij het onderzoek van Matthijs kan sneller worden bepaald welke markten kansrijk zijn en welke minder interessant zijn. “Het mooie is dat mijn onderzoek echt gebruikt gaat worden,” vertelt hij. “Soms loop ik naar mijn begeleider toe met nieuwe inzichten of bedrijven die ik ben tegengekomen. Dat levert meteen interessante gesprekken op.” 

Een blik op de toekomst
Over een paar weken levert Matthijs zijn scriptie in. Daarna wil hij graag verder in de wereld van techniek, tuinbouw en business development. “Wat mij vooral trekt, is het ontdekken van nieuwe markten en nieuwe kansen. Die combinatie van techniek, commercie en internationale projecten vind ik heel gaaf.”
Zijn stage laat zien hoe breed de tuinbouwsector tegenwoordig is. Niet alleen werken in een kas, maar ook bezig zijn met innovatie, duurzaamheid, techniek en internationaal samenwerken.

Bas, Renske en Jolien vertellen hoe zij hun passie voor planten, duurzaamheid, ondernemerschap en ecologie hebben omgezet in betekenisvol werk. Of je nu droomt van een baan als bedrijfsadviseur, praktisch onderzoeker of allround medewerker in een modern tuinbouwbedrijf: deze opleidingen bieden een stevige basis én volop mogelijkheden om impact te maken.

“Ik help tuinders slim en duurzaam vooruit kijken" - Bas, bedrijfsadviseur bij aaff. 

Bas was altijd al geïnteresseerd in ondernemerschap en glastuinbouw. Na zijn studie Tuinbouw & Agribusiness werkt hij nu als bedrijfsadviseur bij aaff. Hij ondersteunt tuinders bij financiële analyses, strategische vraagstukken en subsidieaanvragen.

Zijn werk gaat niet alleen over cijfers en strategie, maar vooral over begrijpen wat er in een bedrijf speelt. Bas adviseert tuinders en helpt ze keuzes te maken die zowel op korte als lange termijn werken. “Het is steeds schakelen tussen wat de cijfers laten zien, wat er in het bedrijf gebeurt en welke acties nodig zijn,” zegt hij. “Pas als alles klopt, weet je dat je echt impact hebt.

“Ik werk aan duurzame voedselproducties” - Renske, praktisch onderzoeker fytopathologie bij Rijk Zwaan

Renske wilde graag werken met planten, onderzoek en duurzame voedselproductie. Nu werkt ze als praktisch onderzoeker fytopathologie bij Rijk Zwaan, een internationaal bedrijf dat zich richt op gezond zaad en innovatieve teeltsystemen. “Ik werk in kleine teams aan projecten die ik zelf kan uitvoeren, waardoor het persoonlijk en leerzaam blijft,” vertelt ze enthousiast.

Renske onderzoekt bijvoorbeeld ziekten in gewassen zoals sla, spinazie en komkommer, en test biologische oplossingen zoals nuttige bacteriën of schimmels die planten beschermen tegen ziekten. Met haar werk zorgt ze ervoor dat zaden en planten gezond blijven, zodat boeren wereldwijd betrouwbare en gezonde oogsten kunnen produceren.

“Ik maak tuinen groener met duurzame teelt” - Jolien, allround medewerker bij Kwekerij Marcel Vijverberg

Jolien wilde graag werken met planten en de praktijk van een moderne kwekerij. Nu werkt ze als allround medewerker bij Kwekerij Marcel Vijverberg, waar ze zorgt voor bloeiende seizoensproducten en een goed lopend kwekerijproces. “Geen week is hetzelfde. Je werkt met levende planten en met mensen, dat houdt het elke dag interessant,” vertelt ze enthousiast.

Haar werk bestaat uit het potten van planten, klaarzetten van orders, watergift, planning en biologische bestrijding. Ook klantcontact hoort erbij, zowel op de kwekerij als telefonisch. De kennis die ze tijdens haar AD Tuinbouwmanagement opleiding opdeed over teelt, planning en ondernemerschap gebruikt ze nu dagelijks in de praktijk.

In dit verhaal vertelt Bas van Dijk hoe hij zijn interesse in ondernemerschap, financiën en de glastuinbouw heeft ontwikkeld tot een rol met impact. Hij combineert momenteel een master International Business met zijn werk als bedrijfsadviseur bij accountants- en advieskantoor aaff. 

“Onze adviezen helpen tuinders toekomstbestendig ondernemen: financieel gezond, strategisch slim en duurzaam.” 

Bas voert sinds zijn afstudeerstage verschillende adviestrajecten uit voor ondernemingen in de glastuinbouwsector. Hij werkt aan financiële analyses, strategische vraagstukken en subsidieaanvragen. Daarnaast is hij betrokken bij de opbouw van het TopTeam Tuinbouw, een sectorbreed team dat binnen de organisatie nieuwe structuur en expertise brengt. 

Bas: “De kracht van ons werk zit in het verbinden van cijfers, strategie en sectorinzicht. Zo help je bedrijven keuzes maken die nú werken, maar ook op lange termijn standhouden.” 

Bas vindt het interessant om in een grote organisatie te werken en tegelijk direct impact te hebben op bedrijven in een sector die steeds in beweging is. Duurzaamheid ziet hij als: zorgen dat bedrijven kunnen blijven draaien en hun impact op het milieu verminderen. 

Tijdens zijn opleiding bouwde hij aan zijn basiskennis van de sector en deed hij verschillende internationale projecten, onder andere in Kenia en Marokko. Die ervaringen gaven hem het inzicht dat een stevig theoretisch fundament, zoals zijn huidige master, helpt om complexere vraagstukken gestructureerd en goed onderbouwd aan te pakken. “Mijn belangrijkste tip? Wees proactief en creatief. De sector is klein, dus je netwerk is goud waard.” 

Met zijn werk draagt Bas nu bij aan een financieel gezonde, innovatieve en toekomstgerichte glastuinbouwsector.

Met haar passie voor planten, duurzaamheid en onderzoek bouwt Renske Anker-Marck aan een baan met wereldwijde impact. Ze werkt als praktisch onderzoeker fytopathologie bij Rijk Zwaan, waar ze zich richt op bodemziekten en zaadgezondheid. Fytopathologie is de wetenschap die onderzoekt hoe en waarom planten ziek worden, en hoe je die ziekten kunt voorkomen of bestrijden.

“We zoeken biologische oplossingen voor ziekten in de bodem, omdat chemische bescherming van zaden steeds verder wordt afgebouwd. Ons werk is super relevant voor zaadbedrijven wereldwijd.” 

Renske onderzoekt ziekten in gewassen zoals sla, spinazie, komkommer en wortel. Samen met haar team duikt ze in literatuur, voert ze experimenten uit in klimaatcellen of op het veld, en test ze biologische oplossingen, zoals nuttige bacteriën of schimmels die bijdragen aan ziektewering. 

“Ik vind het fascinerend om te zien hoe een werkzame stof reageert op een ziekteverwekker, en waarom een plant soms wel en soms minder snel ziek wordt.” 

Sinds oktober 2025 werkt Renske bij Rijk Zwaan. Ze leert veel in het lab en onderzoekt daar hoe resultaten zich vertalen naar praktijkomstandigheden in klimaatcellen en veldproeven, onder andere door plant–pathogeen interacties te analyseren. De prettige, familiaire sfeer binnen het bedrijf motiveert haar om verder te groeien. Haar opleiding bij Hogeschool Inholland vormt een stevig fundament. De kennis over plantenziekten en genetica gebruikt ze dagelijks, net als het opzetten van experimenten, statistische analyses en het zoeken en beoordelen van wetenschappelijke literatuur. 

Ook de praktijkervaring uit de opleiding is waardevol. Zo werkte ze in het derde jaar aan een project bij Vertical Farming-bedrijf Growy in Amsterdam, samen met drie studenten uit China. 

“Je leert enorm veel als je samen met studenten uit verschillende disciplines en culturen aan een echt bedrijfsprobleem werkt.” 

Met haar werk draagt Renske bij aan duurzame oplossingen om zaden gezond te houden en zo de wereldwijde voedselvoorziening te versterken. 

Eén van die alumni is Jolien van Uffelen, afgestudeerd aan de opleiding AD Tuinbouwmanagement en inmiddels allround medewerker bij Kwekerij Marcel Vijverberg in Maasland.

Bloeiende seizoensproducten, een hecht team en elke dag nieuwe uitdagingen, dat is waar Jolien haar energie uithaalt. “Geen week is hetzelfde. Je werkt met een levend product, en je hebt te maken met mensen om je heen, dit valt niet te plannen.” Als allround medewerker ondersteunt ze de eigenaar van de kwekerij. Dat betekent dat ze op een dag de ene keer planten pot, orders klaarzet of gewassen wijder zet, en het volgende moment bezig is met watergift, planning, biologische bestrijding of verkoop. Ook klantcontact, zowel op de kwekerij als telefonisch, hoort bij haar rol. Die afwisseling vindt ze juist het leukst: 

“Het werken met bloeiende seizoenproducten zorgt elk jaargetij weer voor een nieuw beeld in de kas. Iets wat nooit verveeld!” 

Waar draagt haar werk eigenlijk aan bij? Voor Jolien is dat heel duidelijk: een groenere en prettigere leefomgeving. Door het telen van duurzame hang- en terrasplanten maken we tuinen en balkons kleurrijk. Tegelijkertijd werken we aan een duurzamere sierteeltsector, met oog voor natuur, biodiversiteit en kwaliteit. De kwekerij werkt bijvoorbeeld met biologische bestrijders zoals lieveheersbeestjes en sluipwespen en regenwatercirculatie.  

Volgens Jolien sluit de AD Tuinbouwmanagement perfect aan op haar werk. Tijdens de opleiding leerde ze hoe teelt, planning en ondernemerschap samenkomen in een modern tuinbouwbedrijf. “Je leert marktgericht denken, plannen, én vooruitkijken. Die kennis gebruik ik dagelijks.”  

Wat haar het meest is bijgebleven? Het klasverband met gemotiveerde medestudenten. “Iedereen had iets met tuinbouw: ervaring, een familiebedrijf of een duidelijke ambitie. Dat werkt zó motiverend.”  

Twijfel je of een tweejarige opleiding bij je past? Volgens Jolien is de AD‑variant ideaal voor wie snel de praktijk in wil, maar wel een stevige basis zoekt. Zelf studeert ze na haar AD verder: op dit moment volgt ze een post-hbo Bedrijfskunde bij Inholland, zodat ze nog meer kan bijdragen aan de groei van de kwekerij. “Als je voelt dat dit jouw richting is: ga ervoor. De opleiding zit dicht bij de praktijk én je kunt daarna alle kanten op.” 

Een artikel schrijven over jouw afstudeerproject voor een internationaal wetenschappelijk tijdschrift. Wie droomt daar niet van? Haokun Fu pakte de kans als student Tuinbouw & Agribusiness. Ze deed onderzoek naar de redenen van jongvolwassenen in de Randstad en Shanghai om wel of niet vegetarisch te eten. En daarin blijken beide groepen sterk te verschillen. “Het biedt een uniek kijkje in hoe we bij de verschillende bevolkingsgroepen de transitie naar een plantaardig dieet kunnen doorzetten”, prijst lector Feike van der Leij.

Haokun studeerde eerst twee jaar in Shanghai. Dankzij een samenwerking van haar universiteit met Hogeschool Inholland kon ze het Double Degree-programma volgen. Hierdoor nam ze in 2019 het vliegtuig om de laatste twee jaar in Nederland te studeren. “Ik wil graag verder in de agribusiness of voedselindustrie”, zegt ze. “In Nederland kan ik me verder verdiepen in zaken als logistiek en productieketen. Daarnaast geniet ik van het leven in Nederland, de omgeving, het comfort.”

Growth Experience Lab
Haar afstudeeronderwerp viel op een dag letterlijk in haar inbox. “Van de opleiding kregen wij als studenten allerlei suggesties voor onderzoeksprojecten.” Die suggesties kwamen van Gerry Kouwenhoven, onderzoeker bij het Research and Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences. Gerry: “Vanwege corona konden veel stages en onderzoeksprojecten bij externe partners niet doorgaan. We hebben daarom het Growth Experience Lab opgezet waar studenten samen met onderzoekers mee konden werken aan relevante, praktijkgerichte onderzoeksprojecten. De wisselwerking met studenten is geweldig. Met hun energie, onbevangen kijk en vaak vanuit hun betrokkenheid met een betere wereld inspireren ze ons, geven ze de aanzet voor nieuwe ideeën.”

Duurzame eiwittransitie
Haokun koos al snel haar onderzoeksproject uit. “Ik vond de duurzame eiwittransitie wel cool klinken, ook al wist ik er niet veel vanaf.” Haokun haalde al snel haar kennisachterstand in. “Ik ben heel veel artikelen over dit onderwerp gaan lezen en wilde het echt goed begrijpen.” Dat was nodig, omdat studenten bij Gerry een soort sollicitatiegesprek voeren voorafgaand aan hun onderzoeksproject. “Ik vraag door over hun motivatie, wat ze precies willen onderzoeken.”

Van vlees naar plantaardig voedsel
Haokun nam vervolgens contact op met de verantwoordelijke voor het onderzoek naar de duurzame eiwittransitie: Feike van der Leij, lector Health & Food. Maar wat houdt dit onderwerp in? “Naarmate de welvaart in de wereld toeneemt, kunnen meer mensen het zich veroorloven om vlees te eten”, legt Feike uit. “Dat gebeurt onder meer in China. Maar de groeiende vleesproductie is zeer belastend voor het klimaat en de planeet. De oplossing zou een duurzame eiwittransitie zijn: als meer mensen vegetarisch of veganistisch gaan eten.”

Onderzoek Shanghai en de Randstad
Dankzij haar achtergrond kon Haokun een mooi vergelijkend onderzoek doen naar de eiwittransitie in zowel Shanghai als de Randstad. Kiezen jongvolwassenen in beide stedelijke omgevingen voor een vleesrijk of plantaardig dieet? En als de keuze op het laatste valt, wat zijn daar dan de redenen voor? Eén verschil kwam al snel naar voren. De Chinezen reageerden veel sneller op de online enquête dan de Nederlanders. “Uiteindelijk vond ik met hulp van social media en docenten ook voldoende Nederlandse respondenten”, zegt Haokun.

Geld versus gezondheid
De conclusie van het onderzoek? “In de Randstad zie je echt een overgang naar een plantaardig dieet. Dat verraste me. In Shanghai zijn er relatief minder vegetariërs. Daar is vegetarisch eten een stuk duurder en hebben veel jongvolwassenen niet zo veel geld.” De redenen om over te stappen naar vegetarische producten verschilt om die reden ook. “In Shanghai is geld het belangrijkste motief, in de Randstad gaat het om gezondheid. Bij beide groepen staat het milieueffect op de tweede plaats.”

Als een huis
Gerry was onder de indruk van het onderzoek. “Het biedt mooie aanknopingspunten voor de retail en de voedingsmiddelenindustrie om in te spelen op de Nederlandse en Chinese markt. Bovendien is het nieuwe kennis die we in opleidingen zoals Dier in de Duurzame Samenleving, Food Commerce & Technology en Tuinbouw & Agribusiness ook kunnen meenemen.” Feike: “Het verhaal van Haokun staat als een huis. Het biedt een uniek kijkje in hoe we bij de verschillende bevolkingsgroepen de transitie naar een plantaardig dieet kunnen doorzetten.”

Journal of Agriculture and Environmental Sciences
Feike moedigde Haokun aan om over haar onderzoek een beknopt wetenschappelijk artikel te schrijven. “Voor een bachelorstudent is zo’n publicatie redelijk bijzonder. Er zit ook een didactische doelstelling achter. Als je je onderzoek helder moet uitleggen in een artikel, snap je het zelf ook beter. Haokun is een slimme tante en ging er voortvarend mee aan de slag.” Met succes, want het artikel kreeg een plek in de Journal of Agriculture and Environmental Sciences.

Wageningen University
Inmiddels volgt Haokun een master aan de Wageningen University. “Ik ben heel trots op de publicatie en mijn familie ook. Maar ik ben niet echt een onderzoeker. Ik voel me meer thuis in het bedrijfsleven. Of ik nog eens zo’n artikel schrijf? Wie weet. Misschien dat ik nog eens aan een onderzoeksprogramma mee doe en dan zal ik mijn best doen om daarover te publiceren.”

Een verbetering in de warmtebenutting van orchideeënkwekerij Opti-Flor, gelegen in Monster. Met deze opdracht gingen Tuinbouw & Agribusiness-studenten Pim van Vliet en Jimco van Dijk van Inholland Delft aan de slag. Om te kijken naar diverse vraagstukken op het gebied van duurzame teelt. Pim: “Juist in de teeltbusiness is het belangrijk dat bedrijven duurzaam omgaan met hun grondstoffen.”

Consumenten vragen om steeds duurzamere geproduceerde producten. Om hierop in te spelen haalt Opti-flor zijn warmte grotendeels uit aardwarmte. Binnen Opti-Flor lag er de vraag hoe zij een efficiëntere energiebenutting konden toepassen door de opslag van warmte. De studenten zijn direct van start gegaan met een duurzaamheidsanalyse vanuit de drie P’s (People, Planet, en Profit), om zo te kijken of er sprake is van een goede balans.“Voor ons was het direct duidelijk dat de voornaamste oorzaak van energieverspilling lag binnen de duurzame energiebehoefte”, vertelt Pim. Opti-Flor maakt al gebruik van aardwarmte als duurzame energiebron. Echter verliezen ze veel van deze warmte in de zomer tijdens de warme dagen. Er ontstaat een overschot. Zonde, vonden de studenten. Vervolgens hebben ze bedacht hoe Opti-Flor op een duurzame manier de aardwarmte kan opslaan om deze opnieuw te gebruiken bij het verwarmen van de kassen.

Aardwarmtebenutting
Om de warmte beter te gebruiken moet deze dus eerst beter worden opgeslagen. “We zijn op buffers uitgekomen, deze heb je in verschillende gradaties. Van groot tot klein en van bovengronds tot ondergronds", vertelt Pim. "Hiervoor kunnen drie oplossingen vanuit de praktijk worden gebruikt. De eerst aangedragen oplossing is door gebruik te maken van een bovengrondse tank, daar kan de warmte goed in worden bewaard. Alleen wordt de tank blootgesteld aan de buitenlucht en hierdoor kan de warmte ook verloren gaan. De tweede oplossing is een laag liggende buffer, ook wel een klimrekbuffer genoemd. Volgens Pim en Jimco is dit de beste oplossing. Pim: “De buffer ligt net onder de grond, waardoor de warmte die verloren gaat direct de kas weer inkomt. Het is daarnaast een goedkope oplossing om dit aan te leggen.” De derde buffer, Aquifer, is een buffer waarbij de aardwarmte heel diep in de grond is opgeslagen. Helaas is het vanwege wetgeving en milieuproblemen lastig om dit voor elkaar te krijgen. De warmte kan immers het bodemleven aantasten.

Nieuw kasontwerp
De opdrachtgever was erg blij met de drie aangedragen oplossingen. Pim: “De opdrachtgever gaf tijdens de presentatie aan dat hij wel van de oplossingen had gehoord maar deze in eerste instantie niet direct had overwogen. Helaas is de huidige kas vrij nieuw, waardoor het omslachtig is om een buffer direct toe te passen. Wel is hij zeker van plan om het mee te nemen in een nieuw kasontwerp!”

Het is binnen de tuinbouw heel belangrijk dat er goed wordt ingespeeld op duurzaamheid en dat veel andere bedrijven optimaal gebruik zullen maken van aardwarmte. De tuinbouwsector is hard bezig met het bijdragen aan duurzaamheid en werkt daarom met studenten om dit soort vraagstukken te onderzoeken.

Vierdejaarsstudenten Tuinbouw & Agribusiness organiseren op donderdag 21 januari een online symposium Duurzame bedrijfsvoering: People, Planet, Profit & Prosperity.

Amarins Brandsma, vierdejaars tuinbouwstudent, vertelt: “Duurzame bedrijfsvoering is de rode draad binnen de opleiding Tuinbouw & Agribusiness en een van de speerpunten van de hedendaagse tuinbouwsector. Tijdens de studie wordt veel aandacht besteed aan dit thema en in alle projecten, de stage en het afstuderen komt dit onderwerp steeds terug."

"Onze projectgroep was het dus snel eens dat Duurzame Bedrijfsvoering het thema van het, door ons te organiseren, Tuinbouwsymposium 2021 moest zijn. Voor de volledigheid hebben we de subtitel People, Planet, Profit & Prosperity toegevoegd, want deze onderwerpen zijn nauw verbonden aan het thema.

Voor de invulling van het programma hebben de studenten contact opgenomen met verschillende toonaangevende, internationaal opererende tuinbouwbedrijven. Amarins: "Het is ons gelukt om prominente gastsprekers te vinden die vanuit eigen bedrijfsperspectief en opgedane ervaringen het thema zullen toelichten." 

Dit zijn:

• Thomas Bunnik, Bunnik Plants;
• Rudolf de Vetten, Blue Radex;
• Michiel de Haan, Royal Lemkes;
• Ted Duijvestijn, Duijvestijn Tomaten.

Het symposium wordt afgesloten met een vragenronde. Om met elkaar in contact te komen is er een digitale netwerkborrel.

In het kort
Wat: Tuinbouwsymposium 2021: Duurzame bedrijfsvoering.
Wanneer: Donderdag 21 januari van 19.00 -21.00 uur.
Meer informatie en aanmelden: www.tuinbouwsymposium2021.nl.  Na je aanmelding ontvang je via de mail een link voor deelname aan de MS Teams-bijeenkomst.

Contact: tuinbouwsymposium@gmail.com

Telefoon: 06 36 095 042.

Innovatieve en duurzame ontwikkelingen in de tuinbouwsector staan donderdag 23 januari centraal tijdens het symposium Hightech in de tuinbouw bij Inholland Delft. De organisatie is in handen van vierdejaarsstudenten Tuinbouw & Agribusiness. Zij hebben vijf gastsprekers uitgenodigd die vertellen over technologische ontwikkelingen in de sector en ingaan op vragen van het publiek.

De tuinbouwsector bevindt zich momenteel in een interessant tijdperk waar innovatie en duurzame ontwikkelingen een belangrijke rol in spelen. Tuinbouwondernemers hebben de opdracht om energie-efficiënter te werken en moeten minder CO2-uitstoot realiseren. Ook worden zij in toenemende mate afhankelijk van een soepele en foutloze werking van ICT en techniek. Deze ontwikkelingen gaan razend snel.

Tijdens het symposium gaan de volgende gastsprekers in op de ontwikkelingen:

• Woody Maijers is lector Integrale Voedsel- en Productieketens en projectleider Innovatiepact voor de Greenport West-Holland. Tijdens deze bijeenkomst geeft hij een overzicht over de meest spraakmakende innovatieprojecten in de Greenport West-Holland.
• Sadiq van Overbeek werkt voor PHYSEE, waar hij heeft in samenwerking met TU Delft heeft gewerkt aan de ontwikkeling van een coating voor glas, waarmee tot 7.5% meer PAR-licht gegenereerd kan worden.
• Liesanne Wieleman werkt voor Thermeleon, een TU start-up, waar zij werkt aan de ontwikkeling van een PCM-toepassing (Phase Change Materials) geschikt voor kassen. Overdag wordt het overschot aan warmte opgeslagen, welke bij een lagere temperatuur weer automatisch afgegeven wordt, waardoor de warmtevraag wordt gereduceerd.
• Maartje Bakker werkt voor ADInnovation, een start-up vanuit YES Delft, waar zij mede werkt aan de ontwikkeling van software en de toepassing voor automatische plantenziekte-detectie (met name voor fusarium) met behulp van camera’s. Deze software zet de data om in managementinformatie voor de ondernemer.
• Hans Belt werkt voor 30MHz BV, specialisten op het gebied van de toepassing van sensoren met een gekoppeld dataplatform met vestigingen in Nederland en het Verenigd Koninkrijk.

Programma:

• 17.00 - 18.00 uur: inloop met soep en broodjes;
• 18.00 - 20.00 uur: lezingen en vragenronde;
• 20.00 - 21.00 uur: afsluiting en netwerkborrel.

Geïnteresseerd? Meld je aan!

De wereldbevolking groeit gestaag door; in 2050 telt de aarde ruim 10 miljard bewoners. Tegelijkertijd neemt de trek van het platteland naar de grote steden toe. In krap 30 jaar neemt de wereldbevolking toe met 2 miljard mensen. Hoe gaan we het voor elkaar krijgen om iedereen te voorzien van voldoende gezond, vers en duurzaam voedsel. Is urban farming een mogelijke oplossing?

Woensdag 4 december organiseert de opleiding Tuinbouw & Agribusiness voor de tweede keer een mini-college voor vroege vogels in het World Horti Center. Van 08.30 tot 09.30 uur vertellen Jelmer Huizinga, export manager bij Codema, en Roel Chin-Kon-Sung, docent Tuinbouw & Agribusiness, over de mogelijkheden van urban farming. Zij gaan graag met de deelnemers hierover in gesprek hierover.

Wat zijn over de (on)mogelijkheden van urban farming? Welke nieuwe technologieën en systemen zijn hiervoor geschikt ? Kan urban farming voor landen als Singapore écht de oplossing zijn?

Geïnteresseerd? Meld je aan via robin.snoek@inholland.nl.

Over Codema
Door het bieden van wereldwijde professionele ondersteuning, continue innovatie en kennisuitwisseling wil Codema duurzame (voedsel-)productie toegankelijk maken. Met behulp van technologie en kennis creëert het bedrijf systemen en diensten voor tuinbouw activiteiten voor haar klanten, met als doel de best mogelijke return of investment in hoogwaardige voedselproductie met minimaal gebruik van natuurlijke hulpbronnen.

Praktische informatie mini-college

Wanneer:   Woensdag 4 december 2019
Tijd:            08.30 - 09.30 uur
Waar:          World Horti Center (Europa 1, Naaldwijk), bij Codema
Catering:     Koffie, thee en een broodje
Kosten:       Gratis
N.B.             Er is plek voor maximaal 25 personen. Aanmelden kan tot maandag 2 december!

In de biobased economy nemen groene grondstoffen de rol over van fossiele. Deze 'nieuwe' grondstoffen worden toegepast als materialen, chemicaliën en energie. Dat zorgt voor nieuwe ontwikkelingen in sectoren als agro-food, bouw, chemie, textiel en maritiem. Bovendien zorgt de biobased economy voor duurzame ontwikkeling door de inzet van herbruikbare grondstoffen.

Hoe krijg je de biobased economy van de grond?
De belangrijkste uitdagingen om de biobased economy in de grensregio daadwerkelijk van de grond te krijgen zijn:

• Bedrijven bewust maken van de kansen die er op dit terrein liggen en daaraan gekoppeld het creëren van vraag naar onderzoek en faciliteiten.
• Helder krijgen welke kennis en vaardigheden de nieuwe generatie professionals nodig heeft om aan de slag te kunnen in de biobased industry. En hoe zorg je dat onderwijs en arbeidsmarkt goed op elkaar aansluiten?

Om deze uitdagingen aan te gaan en het onderwijs beter aan te sluiten op toekomstige ontwikkelingen op dit gebied en specifieke vragen vanuit het bedrijfsleven startte het driejarige GBO-project in november 2016. Dit met onder andere financiële ondersteuning van het Europese fonds Interreg Vlaanderen-Nederland.

Ontwikkeling vraaggericht onderwijs
De afgelopen jaren hebben 14 Nederlandse en Vlaamse partners, waaronder Hogeschool Inholland, gewerkt aan de ontwikkeling van vraaggerichte onderwijs- en nascholingsprogramma's op mbo, hbo én universitair niveau. Daarnaast is er geïnvesteerd in betere trainings- en researchfaciliteiten voor onderwijs en bedrijfsleven.

De lesmodules kunnen over heel Vlaanderen en Nederland ingezet worden. Niet alleen de kennis en de ervaring, maar ook faciliteiten en leerkrachten of docenten worden over de Vlaams-Nederlandse grens heen gedeeld. Elke hogeschool, elke universiteit of onderzoeksinstelling heeft immers zijn eigen specialisatie en expertise.

Alle lesmodules en MOOC’s die de GBO-partners hebben ontwikkeld zijn te vinden op biobasedonderwijs.eu/resultaat. Op dit digitale platform zijn ook stageopdrachten, filmpjes en overzichten van onderzoeksfaciliteiten en biobased experts te vinden.

Meer informatie en aanmelden slotconferentie
Wil je meer weten over de resultaten of de toekomst van de biobased economie in de grensregio? Bezoek de slotconferentie, bekijk het programma en meld je aan. Wil je meer informatie over het project en de invulling van Hogeschool Inholland hieraan? Neem dan contact op met alex.vanderzwart @inholland.nl.

Klaas van Egmond, teeltengineer bij Delphy, vertelde over de opgedane kennis en ervaring tijdens door de Wageningen Universiteit (WUR) georganiseerde Worldwide Autonomous Greenhouse Challenge van vorig jaar. Vanuit verschillende gebieden in de wereld is geëxperimenteerd met komkommerteelt op afstand, namelijk een proefkas van de WUR in Bleiswijk. Het hele teeltproces gebeurde met behulp van door de deelnemende teams zelf ontwikkelde kunstmatige intelligentie, sensoren en camera's.

Tijdens de challenge was Klaas captain van The Croperators, een team bestaande uit medewerkers van Delphy, Agro Energy, Inholland en TU Delft studenten. Volgens hem is het goed mogelijk om een teelt autonoom te sturen en zegt: “Bij het autonoom telen wordt er gewerkt met een zelflerend computerprogramma. Dit werkt prima, al heeft de computer soms moeite met het maken van de juiste keuze in nieuwe situaties. Hierdoor blijft – zeker in het begin – de aanwezigheid van mensen nodig, zodat tijdig bijgestuurd kan worden als de computer verkeerde keuzes maakt bij het instellen van het kasklimaat.”

Van Egmond ziet het autonoom telen vooralsnog als extra ondersteuning voor de teler, die handvatten aanreikt bij het kiezen van de juiste klimaatinstellingen. Voor bedrijven in het buitenland, die moeite hebben met het vinden van een goede teeltengineer, biedt het autonoom telen vooral kansen omdat een groot deel van de klimaatregeling kan op afstand gebeuren.

E-commerce
Rob Helderman en Suzanne Moor van Royal Brinkman namen de aanwezigen mee in de ontwikkelingen van de e-commerce. Waar  e-commerce enkele jaren geleden nog een ondergeschoven kindje was, is het nu een volwaardige afdeling met een toenemend aantal werknemers. Het wordt steeds belangrijker om maatwerk in de vorm van kennis en advies te leveren aan de klanten. Verder wordt gewerkt aan innovaties om producten sneller en makkelijker te bestellen en af te leveren. Denk hierbij aan ‘voice search’ waarbij een stemcommando gegeven wordt om dingen te bestellen, of het bezorgen van kleine bestellingen met drones. Ook zal Royal Brinkman in de toekomst steeds minder fysieke voorraad aanhouden en meer focussen op virtuele voorraad. Hierbij worden producten van partners via de website aangeboden. De partners zijn verspreid door het hele land en kunnen de bestelling vervolgens snel bij de klanten afleveren. Een soort Bol.com of Amazon.com voor de tuinbouwsector.

Drones in de kas
Lucien Fesselet en Tom Kearney-Mitchell, van Applied Drone Innovations en onderzoekers van het HiPerGreen project bij de Inholland-onderzoekslijn Robotica, vertelden over 'scouten met drones'. Tijdens het scouten vliegt de drone over de planten heen, waarbij camera’s de planten fotograferen. De foto’s worden verwerkt in een interactieve kasplattegrond waarmee de teler precies kan zien welke planten besmet zijn. Met drones kunnen dan direct de juiste bestrijdingsmiddelen worden toegediend. Ook kunnen drones de ontwikkeling van de planten volgen zonder dat telers telkens de kas in hoeven te lopen.

Maar nog niet alle uitdagingen zijn overwonnen. Lucien en Tom geven toe dat er nog veel onderzoek gedaan moet worden aan de specificaties van de drones. De ene teelt is de andere niet. Bij kwetsbare bloemen en planten heb je, vanwege de luchtwervelingen van de propellers, een ander soort drone nodig dan bij stevige planten. Tijdens de afsluitende borrel werd een demonstratie gegeven met de drone en konden bezoekers zelf de luchtverplaatsing ervaren.