Een zomerse wandeling onder het bladerdak lijkt idyllisch, maar schijn bedriegt. Door droogte en extreme hitte kunnen zware takken onverwacht afbreken – ook als de boom er kerngezond uitziet. Deze zogenaamde ‘summer branch drop’ is een serieus risico, met name in het buitengebied waar helder boombeheer vaak ontbreekt.

Marinus van Haaften, docent-onderzoeker bij Hogeschool Inholland bij de opleiding Tuinbouw en Agribusiness en verbonden aan het lectoraat Integrale Voedsel- en Productieketens en tevens onderzoeker aan de Wageningen Universiteit, waarschuwt in een interview met Omroep Gelderland voor de gevaren. “Door droogte verliezen bomen hun interne spanning, waardoor takken verzwakken en spontaan kunnen breken”, legt hij uit. Daardoor kunnen gevaarlijke situaties ontstaan. Zoals in Gelderland waar van alle provincies de meeste slachtoffers zijn ontstaan door vallende takken en bomen in de afgelopen 24 jaar.

Hoewel in stedelijke gebieden boombeheer goed geregeld is, blijft het in landelijke gebieden achter. Eigenaren, versnipperd van particulieren, provincies tot uiteenlopende natuurbeheerders, hebben ieder hun eigen aanpak. En structureel toezicht op dat onderhoud ontbreekt. Vaak zijn particulieren zich onvoldoende bewust van de verantwoordelijk om bomen op hun grond goed te verzorgen. “De zorgplicht is wettelijk vastgelegd, maar veel mensen weten simpelweg niet dat die ook voor bomen geldt”, aldus Marinus.

Volgens hem vraagt dit urgente probleem om structurele oplossingen: regionale afspraken, meer bewustwording onder eigenaren en periodieke controles.

 Wil je hier meer over weten?
Bekijk (begin tot 2.35 min) en/of lees het interview met Marinus terug via Omroep Gelderland en denk mee over oplossingen voor een veilige zomerse leefomgeving.

Of meer weten over dit onderzoek? 
Check het onderzoeksproject op onze website: Vallende takken of bomen | Onderzoeksproject bij Hogeschool Inholland

De impact van storm Conall afgelopen woensdag heeft opnieuw het risico van vallende bomen in Nederland onderstreept. Marinus van Haaften, docent-onderzoeker bij het Kenniscentrum Agri, Food & Life Sciences (en de opleiding Tuinbouw & Agribusiness) van Hogeschool Inholland en onderzoeker bij de Wageningen Universiteit, werd hierover geïnterviewd door Editie NL en sprak bij Radio 1-programma Nieuws & Co over de resultaten van zijn onderzoek.

Steeds meer ongelukken door vallende bomen
Uit het onderzoek blijkt dat het aantal verwondingen door vallende bomen buiten de bebouwde kom de afgelopen decennia is gestegen met een gemiddelde toename van 13,2 procent per jaar tussen 1998 en 2021. “Het gebied buiten de bebouwde kom wordt steeds intensiever gebruikt, maar boombeheer is daar nog sterk versnipperd,” legt Marinus uit.

Het risico op verwondingen is in diezelfde periode aanzienlijk gestegen: van 1 op 7 miljoen in 1998 naar 1 op 1 miljoen in 2021, zeven keer zo groot. Zonder ingrijpen kan dit in 2044 oplopen tot 1 op 170.000.

Klimaatverandering en boomveiligheid
Hoewel veel mensen geneigd zijn de toename van ongelukken te koppelen aan klimaatverandering, is dit volgens Marinus geen directe factor. “In de onderzoeksperiode zien we geen toename in het aantal stormen of hun kracht,” legt hij uit, “maar veranderingen in het klimaat, zoals langere droogteperiodes of meer intense regenval, kunnen boomwortels aantasten. Dit heeft gevolgen voor de stabiliteit van de boom en de stevigheid van boomtakken.”

Op dit moment doet Marinus onderzoek naar oorzaken en bij welke boomsoorten dit vaker voorkomt. Deze boomsoorten zijn mogelijk niet goed bestand tegen klimaatverandering. “Door meer klimaatbestendige bomen te kiezen en beter na te denken over waar we ze planten, kunnen we risico’s aanzienlijk verminderen,” zegt hij.

Groen belangrijk voor de volksgezondheid
Bomen zijn belangrijk voor onze gezondheid. Extra schaduw verlaagt de temperatuur in steden en kan leiden tot een lager sterftecijfer. Minder bomen zorgen juist voor een toename van mensen die overlijden door hart-, vaat- en longziekten. "Om de positieve effecten maximaal te benutten, is het belangrijk om de negatieve effecten goed te beheren." 

Oplossingen voor de toekomst
Volgens Marinus ligt de sleutel tot meer veiligheid in betere samenwerking en uniforme naleving van richtlijnen tussen beheerders of eigenaren zoals provincies, waterschappen, Rijkswaterstaat en andere organisaties en particulieren. Gemeenten zijn de afgelopen tien jaar vooruitgegaan in boomveiligheidscontroles, maar buiten de bebouwde kom blijft dit achter. “Met het juiste beheer en het kiezen van de juiste boomsoorten kunnen ongelukken worden voorkomen,” aldus Marinus.

Een andere oplossing ligt in kennisdeling. Studenten kunnen een belangrijke rol spelen in het delen van die kennis, ze nemen het mee het werkveld in bij toekomstige functies bij natuurbeherende instanties, adviesbureaus, milieudiensten en gemeenten.

Wil je meer weten? 
Kijk dan de aflevering van Editie NL terug (item start op 45 seconden) en luister naar het Radio 1-programma  Nieuws & Co waarin Marinus zijn inzichten deelt. Of lees meer over zijn onderzoek op onze website of in Nature Springer.