Bijna de helft van de jonge vrouwen vermijdt plekken waar ze zich onveilig voelen. Dat blijkt uit recent onderzoek van het CBS. Het cijfer verbaast Krista Schram, associate lector Publiek vertrouwen in veiligheid bij Hogeschool Inholland, niet: “Jonge vrouwen voelen zich fysiek kwetsbaar, zijn vaker bang slachtoffer te worden van seksueel geweld. Dat voedt de angst dat hun op straat iets kan overkomen.”

Naar aanleiding van het CBS-rapport op basis van de Emancipatiemonitor en de Veiligheidsmonitor was Krista afgelopen week veelvuldig in de media te zien en horen om de inzichten vanuit haar onderzoeken te delen.

Volgens Krista is een cultuurverandering hard nodig: “Seksuele straatintimidatie is een maatschappelijk probleem. Plegers denken dat het normaal is om vrouwen na te roepen en komen ermee weg. Belangrijk is dat we de norm veranderen en dat gedrag niet accepteren. Dat begint al bij hoe we jongens opvoeden.”

Naast opvoeding kunnen ook omstanders veel betekenen. “Als je ziet dat een meisje zich ongemakkelijk voelt, loop dan niet weg. Vraag: ‘Ben je oké?’, of roep er iemand bij. Dat kan al een groot verschil maken”, aldus Krista. “Vrouwen hebben behoefte aan informeel toezicht van andere mensen. Parkbeheerders of servicemedewerkers. Sterker nog: als zij veel politie en camera’s zien, kan dat het gevoel van onveiligheid versterken.”

Ook inrichting van de openbare ruimte speelt mee: goed zicht, verlichting en een gevarieerd publiek helpen om vrouwen zich veiliger te laten voelen.

Tot slot heeft Krista tips voor vrouwen én mannen. Voor vrouwen adviseert ze om logisch over veiligheid na te blijven denken. Nodeloze risico’s moet je niet aangaan, maar te bang zijn kan je ook belemmeren in de dingen die je wilt doen. “Zelfverdediging kan daarin helpen. De dreiging vermindert daarmee niet, maar je weet wel beter wat je kunt doen in vervelende situaties.” En voor mannen geeft ze de tip: “Blijf ’s avonds op de fiets niet achter een vrouw hangen. Haal liever snel in. Dat voorkomt dat zij zich achternagezeten voelt.”

Meer bekijken of luisteren? Krista gaf onder andere interviews aan het NOS Journaal (minuut 2:10), RTL Ontbijtnieuws en het Radiojournaal op NPO Radio 1.

Hoe laten we als praktijkgerichte onderzoekers onze stem horen in het publieke debat? In dit opiniestuk – ook verschenen op Scienceguide – pleiten associate lector Krista Schram (Publiek Vertrouwen in Veiligheid) en communicatieadviseur Esmeralda van Heijningen van Hogeschool Inholland voor zichtbaarheid en samenwerking. 

‘Laat praktijkonderzoekers het gat tussen wetenschap en samenleving dichten’

Waar het voor universiteiten moeilijker wordt om de verbinding met de samenleving te behouden, is het tijd voor praktijkgericht onderzoekers om te laten horen dat zij altíjd op de samenleving betrokken zijn. Praktijkgericht onderzoekers moeten de schroom van zich afwerpen en de aandacht zoeken, betogen Krista Schram en Esmeralda van Heijningen. 

De miljardenbezuinigingen op het hoger onderwijs dreigen de band tussen kennis en samenleving te verzwakken. Als een volgend kabinet deze doorzet, zullen universiteiten zich noodgedwongen meer richten op hun kerntaken: onderzoek en onderwijs. De tijd en ruimte om in gesprek te gaan met burgers en beleidsmakers komt daarmee onder druk te staan. Juist die verbinding is echter essentieel voor een constructief maatschappelijk debat. Recent waarschuwden Nederlandse wetenschappers dat de bezuinigingen ten koste zullen gaan van hun maatschappelijke betrokkenheid. 

Onlangs betoogde Steven Pinker, hoogleraar aan Harvard, dat universiteiten zich weer primair moeten richten op hun kerntaak: het ontwikkelen van kennis, niet het najagen van sociale rechtvaardigheid. Daar sluiten wij ons bij aan. Maar wie zorgt er dan voor dat de verbinding met de samenleving behouden blijft, en dat sociale rechtvaardigheid – in de zin van representatie en inclusie – tóch een plek krijgt in het publieke debat? 

Brug tussen academie en samenleving 
Dit is het moment voor praktijkgerichte onderzoekers om op te staan en hun stem te laten horen. Deze onderzoekers verbinden kennisontwikkeling met maatschappelijke realiteit. Door structureel samen te werken met verschillende groepen in de samenleving, brengen wij niet alleen inzichten voort, maar geven we ook ondervertegenwoordigde stemmen een plek in het publieke debat. Daarmee slaan we een brug tussen academische kennis en maatschappelijke urgenties – zonder de wetenschappelijke integriteit uit het oog te verliezen. 

Waar fundamenteel onderzoek zich vaak richt op de lange termijn en wetenschappelijke vooruitgang, ligt de kracht van praktijkgericht onderzoek in het hier en nu. Wij, praktijkgerichte onderzoekers, staan met onze voeten in de klei. We werken zij aan zij met burgers, professionals en beleidsmakers, wat ons niet alleen een uniek perspectief geeft, maar ook een verantwoordelijkheid om onze inzichten actief te delen en het publieke debat te voeden. 

Juist in een tijd waarin de publieke discussie verhardt en misinformatie terrein wint, is onze stem onmisbaar. Wij zijn getraind om complexe vraagstukken te vertalen naar begrijpelijke inzichten en concrete handelingsperspectieven. Dat is geen bijzaak, maar de kern van onze maatschappelijke opdracht. Omdat we dagelijks werken met burgers en professionals, kennen we de uitdagingen van binnenuit. Dat stelt ons in staat om abstracte kennis een gezicht te geven, kwetsbare groepen een stem te bieden en bij te dragen aan oplossingen die ertoe doen. Daarvoor moeten we onze inzichten echter breder delen dan alleen in onderzoeksrapportages en wetenschappelijke publicaties. 

Impact van praktijkgericht onderzoek 
Neem mijn eigen onderzoek naar onveiligheid van meiden in de buitenruimte. Door actief de media op te zoeken en onze bevindingen te delen, bereikten we gemeenteraadsleden in zowel Rotterdam als Amsterdam. Dat leidde tot politieke aandacht en droeg bij aan beleidsaanpassingen: van expertsessies tot toezeggingen over het anders inrichten van de openbare ruimte, met jonge vrouwen als uitgangspunt. 

De impact reikte zelfs verder: een uitnodiging voor een regiocongres van D66 en een verwijzing door staatssecretaris Coenradie in een uitzending van Renze om te benadrukken dat er vanuit de politiek aandacht moeten komen voor dit onderwerp. Zulke doorwerking is alleen mogelijk als we onze kennis actief via media delen – buiten de muren van onze instellingen. 

Praktijkgericht onderzoekers, treed naar buiten 
Toch zijn veel praktijkgerichte onderzoekers terughoudend in het delen over hun onderzoeksresultaten. Ook ik ben lang voorzichtig geweest in het breed delen van mijn inzichten. Tijdsdruk, onbekendheid met media en de angst om de nuance te verliezen spelen een rol. Die terughoudendheid is begrijpelijk, maar niet houdbaar. De samenleving heeft behoefte aan gefundeerde inzichten die verder reiken dan de waan van de dag, en wij hebben de kennis én de positie om die te bieden. 

Mijn oproep is dan ook drieledig. Collega-onderzoekers, werk samen met communicatiespecialisten binnen je instelling, zoek proactief de media op en reageer op de actualiteit. Vraag je altijd af: kan ik hier een boodschap kwijt die perspectief biedt en de samenleving vooruithelpt? Durf ‘nee’ te zeggen als het niet past, maar durf vooral ‘ja’ te zeggen als het wel kan. 

Beleidsmakers en instellingen: faciliteer dit. Creëer de ruimte en de middelen zodat onderzoekers zich kunnen focussen op deze cruciale taak. En media, geef praktijkgerichte onderzoekers de ruimte om hun stem te laten horen in het publieke debat. Juist hun perspectief – geworteld in samenwerking met de samenleving – verdient structurele zichtbaarheid. 

Verbinding wetenschap en samenleving is geen luxe 
De verbinding tussen wetenschap en samenleving is geen luxe. Het is een voorwaarde voor vertrouwen, draagvlak en vooruitgang van de wetenschap. We moeten vanuit onze bevoorrechte positie onze stem laten horen en voorkomen dat we het publieke debat over laten aan de luidste stemmen. Het is tijd dat wetenschap en samenleving elkaar weer vinden, en dat begint met ons.

Wil je ook de impact van je onderzoek vergroten?
Bij Hogeschool Inholland doen we er alles aan om onderzoekers te ondersteunen in het delen van hun inzichten. Wil je ook impact van je onderzoek vergroten? Betrek dan vanaf het begin een communicatiespecialist. De samenwerking tussen onderzoek en communicatie is geen bijzaak, maar een sleutel tot succes.

Donkere steegjes en verlaten busstations: voor meiden en vrouwen is de openbare ruimte lang niet altijd een plek waar zij zich veilig voelen. Dat blijkt bijvoorbeeld uit interviews onder studenten van Inholland. Volgens Krista Schram, associate lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid, zijn vooral anderen aan zet om voor sociale veiligheid te zorgen. Te beginnen bij de omstanders. 

Een artikel met Krista Schram over dit onderwerp verscheen 12 maart ook in dagblad Trouw.

Hoe voelen studenten zich in de openbare ruimte, zoals in parken, op pleinen en in steegjes? Vooral de vrouwelijke studenten voelen zich niet altijd veilig, zo laten zij in onderstaande video weten. ’s Avonds mijden ze liever sommige stations.

Een van de mannelijke studenten is bewust van zijn rol in de veiligheidsbeleving van vrouwen. “Mocht je achter een vrouw fietsen, blijf er als man niet te lang achter, want dat kan bedreigend overkomen.” Krista is blij met deze opmerking. “Als vrouwen en meiden zich onveilig voelen is het niet zo dat zij zich maar moeten aanpassen aan de situatie. We moeten allemaal alert zijn.”  

Rol van omstanders 
Om te beginnen heb je als omstander de verantwoordelijkheid om seksuele straatintimidatie en seksueel geweld te voorkomen, stelt Krista. “Fairspace, een non-profit organisatie die zich inzet voor een veilige openbare ruimte, heeft een zeer praktische 5D-methode om in te grijpen bij straatintimidatie, bijvoorbeeld door de situatie te verstoren of hulp in te roepen.” 

Opvoeding en media 
Volgens Krista moet er meer gebeuren aan de veiligheidsbeleving van meiden en vrouwen. “Het gaat over onze percepties en opvoeding. Als we dochters vertellen dat ze ’s avonds laat de straat niet op mogen vertellen we eigenlijk dat het buiten gevaarlijk is voor meiden en bevestigen we de status quo. Dat beeld wordt vaak nog versterkt door verhalen over seksueel geweld in de media.” 

Onderzoek naar ontwerpoplossingen 
Met haar lectoraat richt Krista zicht op ontwerpoplossingen voor de openbare ruimte. Want veiligheid en veiligheidsgevoel hangt nauw samen met de manier waarop we de leefomgeving inrichten. “De sleutel voor veiligheid is ogen op straat. Wat vrouwen nodig hebben is de aanwezigheid van andere mensen, een gevarieerd publiek waar informeel toezicht vanuit gaat. Je kunt dit heel goed faciliteren door te zorgen voor goede verlichting en goede zichtlijnen, dus geen hoge beplanting of hekken die het zicht belemmeren. Voorkom ook dat busstations ’s avonds verlaten zijn en zorg er voor voorzieningen waar mensen aanwezig zijn en vrouwen terecht kunnen als zij zich ongemakkelijk of onveilig voelen.” 

Kom ook in actie!
Veiligheid van vrouwen is iets van ons allemaal. Omstanders maken het verschil. Jij dus ook! Kijk om je heen en kom in actie bij grensoverschrijdend gedrag! Ga voor meer info naar inholland.nl/ogenopstraat.

Het is lente. De tijd om lekker tot laat in de avond naar buiten te gaan. Althans, dat is wat mannen denken. Voor vrouwen is die buitenruimte lang niet altijd zo uitnodigend en soms zelfs ronduit bedreigend, zo blijkt uit onderzoek van Hogeschool Inholland, de Erasmus Universiteit Rotterdam en de TU Delft. De onderzoekers geven daarbij aan hoe straten en pleinen wat vrouwvriendelijker kunnen worden ingericht. Eén principe mag daar volgens Krista Schram, associate lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid, niet ontbreken: “Betrek jonge meiden bij het ontwerp van de buitenruimte.”

Als man ga je er vaak schouderophalend aan voorbij: de wat ongure pleinen, donkere stegen en verlaten parken. Maar voor veel jonge meiden zijn dit plekken waar ze liever met een grote boog omheen lopen. Vreemd eigenlijk, want de openbare ruimte zou toch toegankelijk moeten zijn voor iedereen. “Uit eerder onderzoek blijkt al dat meisjes en jonge vrouwen zich op veel plekken in Rotterdam onveilig voelen”, zegt Krista.

Onderzoek door de meiden zelf
De Kenniswerkplaats Leefbare Wijken, een samenwerking tussen de gemeente Rotterdam en de Erasmus Universiteit Rotterdam, gaf opdracht te onderzoeken hoe meiden de publieke ruimte gebruiken en beleven en welke factoren van invloed zijn op hun veiligheidsbeleving. Krista’s lectoraat pakte de opdracht op, samen met de Erasmus Universiteit Rotterdam en de TU Delft. “Een belangrijke partner in het onderzoek was Chicks in the City, een stichting die meiden zelf media laat maken rond thema’s die zij belangrijk vinden. Zo betrokken we de doelgroep bij het onderzoek.

Podcast met interviews
“Na een uitgebreide internationale literatuurstudie hebben we de bevindingen daaruit door Chicks in the City laten testen in de omgeving van Rotterdam Zuid”, vertelt Krista verder. “De meiden gingen als verslaggevers de straat op om andere meiden te interviewen over hun veiligheidsbeleving. Dat leverde onder meer een podcast op, die we meteen konden delen met de betrokken medewerkers van de gemeente. Zo kregen zij uit de eerste hand inzicht.”
 
Mannen domineren
Wat de meiden vertellen, zien en beleven is voor velen een eyeopener. “Conclusie is dat de openbare ruimte ingericht is voor mannen, niet voor vrouwen. Neem het Zuiderpark. Het is een plek om te voetballen, skaten en basketballen. Maar zoiets als een picknickveldje ligt onder de ganzenpoep. Ook de routing is onduidelijk; je ziet niet waar de uitgang is, waardoor je je onveilig kunt gaan voelen.” Dit alles heeft volgens Krista een versterkend effect. “Want door deze inrichting trekt het park voornamelijk jongens en mannen aan, waardoor je je als vrouw nog minder welkom voelt. En doordat mannen er domineren, is het een plek waar ruzies worden uitgevochten, wat maakt dat de objectieve veiligheid ook vermindert.”

Onveilig winkelcentrum
Uit het onderzoek kwam het winkelcentrum Zuidplein als belangrijke plek naar voren. “Meiden op Zuid komen daar vanwege de winkels en het ov-knooppunt. Het voelt daar voor hen onveilig, zeker in het schemerdonker als ze op de bus moeten wachten. Punt is ook dat er een ggz-instelling in de buurt is en er geregeld verwarde mannen rondlopen door wie ze worden lastig gevallen. Wat de meiden dan doen, is zich onzichtbaar en klein maken: ogen op de grond, oordopjes in.”

Concrete ontwerpprincipes
Mooi van het onderzoek is, dat het een vijftal concrete ontwerpprincipes oplevert op basis van de inzichten uit het literatuuronderzoek en de inzichten van de Rotterdamse meiden. “Wat zij willen zijn ‘ogen op straat’: een gevarieerde groep mensen die een oogje in het zeil houdt. Zo’n vanzelfsprekend toezicht krijg je bijvoorbeeld door een snackbar vlakbij het busstation te zetten. Belangrijk is verder dat de ruimte betekenisvol is en multifunctioneel gebruikt kan worden. Denk aan een plek voor én ov én winkels én iets voor kinderen, zoals een speeltuin. Ook dragen duidelijke zichtlijnen, prettige verlichting en goede toegankelijkheid bij aan het veiligheidsgevoel.” De allerbelangrijkste aanbeveling van de onderzoekers is misschien wel om meisjes en jonge vrouwen te betrekken bij de inrichting van de openbare ruimte. “Zij geven net een andere twist aan ontwerpprincipes waar je anders niet op zou komen.”

Meer vrouwelijke professionals
“Je veilig voelen begint bij je welkom voelen; dat je op een plek mag zijn”, zegt Krista. “Door met andere ogen naar de openbare ruimte te kijken en die anders in te richten dragen we daaraan bij. Met ons onderzoek bieden we echt een handelingsperspectief en het mooie is, dat het geen ingewikkelde ingrepen hoeven te zijn. Sterker nog: in de jaren zeventig zijn daar al mooie handboeken over verschenen, maar die zijn om een of andere reden van tafel gevallen. Het is aan de huidige en nieuwe generatie professionals om de interventies wél toe te passen. Bijvoorbeeld van de opleiding Integrale Veiligheidskunde. Waarbij het van belang is dat het vrouwelijke perspectief op het ontwerpen van de openbare ruimte moet worden meegenomen. En dat is een oproep voor meer vrouwelijke professionals aan de tekentafel.”

Lees het rapport
Op dinsdag 9 april presenteerden de onderzoekers hun conclusies in Theater Zuidplein. Benieuwd? Download het onderzoeksrapport Ruimte voor meiden op Zuid.

Luister naar de reportage  die Nieuws en Co 9 april  (vanaf 22.44 minuten) uitzond op radio 1 n.a.v. het onderzoek en de bijeenkomst.  

Een artikel over het onderzoek verscheen ook in het Algemeen Dagblad (alleen toegankelijk voor abonnees).

Uit onderzoek blijkt dat jonge meiden zich vaak minder welkom en minder veilig voelen op straat in Rotterdam-Zuid. Hoe komt dat? En wat is er nodig om van die buitenruimte een fijne plek te maken voor jonge meiden? In de podcast Chicks and the City gaat associate lector Krista Schram (Publiek Vertrouwen in Veiligheid) van Hogeschool Inholland, in gesprek met Ashanti Dunand en Natasja Morales, de makers van de podcast, over straatinterviews die gehouden zijn voor dit onderzoek en wat hen opvalt.

 “Er zijn verschillende factoren die ervoor kunnen zorgen dat je je onveilig voelt op straat”, zegt Krista Schram, vorig jaar verkozen tot Inholland-Onderzoeker van het jaar 2022-2023. “Dat kunnen persoonlijke factoren zijn of factoren die met de omgeving te maken hebben, maar ook mediaberichtgeving kan eraan bijdragen dat je je ergens niet veilig voelt. Daarnaast zien we dat jonge mannen de buitenruimte anders ervaren dan jonge meiden.”

 
Krista doet samen met Chicks and the City, de Erasmus Universiteit, TU Delft en stadssociologen Wenda Doff en Linda Zuijderwijk onderzoek naar de veiligheidsbeleving van jonge vrouwen in Rotterdam-Zuid. “We gaan samen met jonge meiden een park en een plein herontwerpen en dat plan delen met de Gemeente Rotterdam, zodat ze letterlijk een beeld krijgen van wat er nodig is om meiden zich veilig te laten voelen.”

Meer weten? Luister de podcast: S05E11 Voel jij je veilig in Rotterdam-Zuid? - Chicks and the City podcasts | Podcast on Spotify of lees hier meer over het onderzoek: Veiligheidsbeleving van jonge meiden in de Rotterdamse buitenruimte | Hogeschool Inholland