Met ‘The Garden of Eternity' heeft een studententeam van Hogeschool Inholland en de Haagse Hogeschool afgelopen vrijdag de juryprijs van de Nationale Hackathon Circulaire Economie gewonnen. Het gaat om een idee voor een voedselsysteem waarmee de megasteden van de toekomst op een circulaire en lokale manier zelfvoorzienend kunnen zijn. Tijdens de Nationale Hackathon werkten 10 studententeams een week lang aan hun ultieme oplossingen voor een aantal circulaire vraagstukken.

Het winnende team werkte samen met de Greenport West-Holland om een plan te bedenken om van West-Holland de meest circulaire regio van Nederland te maken. “De vraag die we kregen voorgelegd was: hoe kunnen we circulair en lokaal de megacities van de toekomst voeden,” zegt Floris Dekker, vierdejaarsstudent Business Studies aan Inholland Haarlem en onderdeel van het team dat bestond uit studenten van allerlei verschillende opleidingen die ieder hun eigen expertise meebrachten “Zuid-Holland bijvoorbeeld exporteert veel producten die we lokaal maken, en importeert vervolgens weer veel producten uit Europa die we lokaal kúnnen maken.” De Garden of Eternity verandert dat.

“We hebben een stadstuin bedacht die is ontworpen volgens het permaculture design. Deze tuin kan het hele jaar door alles produceren dat de inwoners van de metropoolregio Den Haag-Rotterdam nodig hebben voor een gezond dieet. Lokale voedselproductie dus, gebaseerd op een ecosysteem waarin planten en dieren in harmonie met elkaar leven, zonder pesticiden.” Ook Fien de Kort, vierdejaars Business Studies in Alkmaar, was onderdeel van het team, net als drie studenten van de Haagse Hogeschool.

Een idee met ‘ontzettend veel potentie’
“Dit idee heeft ontzettend veel potentie en kan op verschillende plekken in de metropoolregio Zuid-Holland uitgevoerd worden,” zegt Inholland-lector Patrick Huntjens (Sociale Innovaties in het Groene Domein), die deze hackathon organiseerde. De hackathon krijgt dan ook zeker nog een vervolg samen met de betrokken onderwijsinstellingen, aldus de organisatie van de Nationale Hackathon Circulaire Economie, die bestond uit  het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Kenniscentrum Mission Zero en Het Groene Brein. 

Ook Greenport West-Holland, met wie de studenten samenwerkten, ziet de hackathon als een belangrijk inspiratiebron. “We hadden nauw contact met Greenport tijdens de hackathon,” zegt student Floris. “We kregen iedere dag feedback en aanvullingen op ons plan. Ze waren erg positief over het idee. Het was echt een mooie ervaring. Ik deed vooraf nog niet heel veel met circulariteit, maar dat is met dit project wel veranderd. Het is niet alleen belangrijk, maar ook ontzettend interessant.”

De eerste ‘Donut-wijk’ van Nederland
Naast het team van Floris deden nog twee Inholland-teams mee. Zo bedacht een multidisciplinair team vanuit de domeinen Agri,Food & Life Sciences en Creative Business een plan om van de Sluisbuurt in Amsterdam de eerste ‘Donutwijk’ van Nederland te maken, gebaseerd op het 'Donut-model' van econoom Kate Raworth. “Dit is hoe een inspirerend co-creatietraject eruit kan zien,” zegt organiserend lector Patrick Huntjens. “De eerste Donut-wijk van Nederland is een mooi staaltje integrale gebiedsontwikkeling dat vanuit systeemperspectief een aantal mooie oplossingen aan elkaar verbindt; circulair, natuur- en sociaal-inclusief, alles ineen. Met de nieuwbouw van Inholland in de Sluisbuurt, en de studenten en werknemers, als spin in het sociale en circulaire web.” Hogeschool Inholland en de Gemeente Amsterdam zijn al aan de slag om een aantal ideeën uit deze Hackathon verder op te pakken. 

Het derde team van Inholland boog zich over de vraag hoe de oude, leegstaande gebouwen van Inholland Alkmaar circulair kunnen worden herontwikkeld. De traditionele oplossing is slopen, maar in deze hackathon verkenden de studenten in plaats daarvan alternatieve toekomsten met toegevoegde waarde voor de stad Alkmaar en de regio. De opdracht voor deze hackathon is bedacht door Robert Chamski. Hij heeft deze daarna met Han van Kleef multidisciplinair georganiseerd, met studenten, docenten en onderzoekers van de domeinen TOI, BFL en AFL.

Dit artikel is op 25 januari 2021 verschenen op duurzaam-ondernemen.nl.

Maar veel “nieuwe economen” wijten het uitwonen van de aarde in dat lineaire model eraan dat volgens de markteconomie winst maken een goede zaak is. Volgens hen is winst niet het belangrijkste, maar gaat het vooral om meervoudige waardecreatie voor de samenleving. De zogenaamde donuteconomie van Kate Raworth past hier ook in. In die redenering is winst maken eigenlijk vies en deugt de markteconomie fundamenteel niet. Nu tijdens de coronacrisis heeft deze gedachte de wind mee met de brede oproep voor een duurzame doorstart en een sterke overheid. En inderdaad: er zijn voorbeelden van partijen die zich rücksichtslos verrijken ten koste van anderen en de samenleving. En er zijn succesvolle duurzame ondernemers.

Maar dat maakt winst nog niet per se slecht en evenmin de markt een bron van kwaad. Er is niets mis met geld verdienen in de duurzame economie. Zo heet de kenniswerkplaats van het lectoraat Finance & Accountancy van Hogeschool Inholland dan ook. Met studenten helpen wij daar ondernemers om hun duurzame innovatie van idee naar de commerciële praktijk te brengen. Ondernemers zijn bevlogen mensen, die we hard nodig hebben om onze samenleving te verduurzamen. Een echt ondernemer heeft een doel voor zijn omgeving, voor zijn markt en ook voor zichzelf. En uit allerlei voorbeelden blijkt dat streven naar winst daarbij een goede en nuttige richtinggever is. Een bedrijf dat naar winstvermeerdering streeft, kiest voor de efficiëntste oplossing, ook qua energieverbruik; overtuigt klanten van de waarde van duurzaamheid; zoekt duurzame partners om die klanten te bedienen, enzovoort.

Dat vraagt om nieuwe verdienmodellen. Een auteur als Jan Jonker spreekt van nieuwe businessmodellen, waarin bedrijven vooral bezig zijn met het oplossen van maatschappelijke vragen en winst op de achtergrond staat. Ik geef de voorkeur aan het woord verdienmodellen, want een failliet bedrijf lost geen problemen op maar is zelf een maatschappelijk probleem. Die nieuwe verdienmodellen vragen om meer zakelijk inzicht. Nieuw is immers altijd al lastig, maar hier moet de ondernemer zaken doen met meer verschillende partijen en kritische financiers. De ondernemer moet in vroeg stadium niet alleen nadenken over de techniek van zijn innovatie maar ook over zijn netwerk om die innovatie te vermarkten. Het is goed hem daarmee te helpen. Financiële doorrekeningen leiden vaak tot verrassende conclusies en tot duurzamer oplossingen. En of het nu gaat over kledinghergebruik, gifvrije landbouw, de energietransitie of stikstofuitstoot; elke technische oplossing helpt pas in de praktijk als een bedrijf er brood in ziet.

En meteen ook een raad voor de politiek. Verduurzaming vraagt om een sterke overheid, dat vinden alle partijen van links tot rechts sinds de corona-uitbraak. Om richting te geven aan de markt, maar – weten economen al tijden – niet om de markt uit te schakelen. Dus als je naar emissievrije binnensteden wilt, kies dan liever voor een kilometerheffing gedifferentieerd naar type voertuig en traject dan voor milieuzones. Als je minder stikstofuitstoot wilt, verplicht dan boeren niet om een dure maar nutteloze luchtwasser aan te schaffen, maar belast die uitstoot. Als je minder CO2 in de lucht wilt, verhoog dan liever flink de internationale heffing op fossiele brandstoffen. Op die manier stuurt de overheid kleine bedrijven, die terecht niet zijn ingericht op allerlei formaliteiten, de duurzame kant op. En die marktsturing werkt meteen ook voor grote bedrijven, de consumenten en de overheid zelf. Ook voor de overheid geldt de oeroude spreuk, dat wie zichzelf overwint sterker is dan wie een stad inneemt. Dus, politiek, marktwerking is prima, maar dan wel graag met de juiste richtingaanwijzers.

Van een circulaire, meer duurzame economie worden wij als samenleving beter, en zeker de jongeren. De weg ernaartoe is lastig, zeker als we die presenteren als het opgeven van leuke dingen. Winst is leuk voor ondernemers, en winst is in principe schoon. Zo´n duurzame samenleving komt er alleen als iedereen zijn enthousiasme en zijn creativiteit inzet. En dan kan het ook snel gaan.

Geïnteresseerd in vertical farming, de verbetering van de leefomgeving van bijen, het Innovatiepact Greenport West-Holland of andere maatschappelijke vraagstukken en uitdagingen uit de Nederlandse tuinbouw- en agri & foodsector? Pak de bundel ‘Goud zichtbaar maken’ erbij van het Research & Innovation Centre Agri, Food & Life Sciences (RIC AFL) van Hogeschool Inholland. Een uitgave bol van voorbeelden van projecten waarin studenten, docent-onderzoekers en lectoren en het werkveld werken aan praktijkgericht onderzoek.

“We hebben een ijzersterk verhaal te vertellen en een schat aan relevante onderzoeksresultaten om te laten zien. En hoe maak je goud zichtbaar? Durf te onderzoeken en durf te leren!”, zegt Gerry Kouwenhoven, onderzoeker en coördinator van het RIC AFL in het voorwoord. Zij stelde de bundel samen met lectoren, business-developers en docentonderzoekers.

Mooie voorbeelden in de Week van de Circulaire Economie
Juist tijdens de Week van de Circulaire Economie 2021 biedt de uitgave een mooi overzicht met een twintigtal concrete voorbeelden die de link leggen met het weekthema. Zoals het driejarige programma ‘Transitie naar een duurzaam voedselsysteem’ van lector Patrick Huntjens. Daarin werken onder de vlag van de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) wetenschappers uit het wo en hbo samen met een groot aantal bedrijven, NGO’s en innovatieve platforms. Het overkoepelende doel van dit project is om te komen tot een beter begrip van het Nederlandse voedselsysteem, een nieuw ontwerp voor een duurzaam toekomstig voedselsysteem en het identificeren en valideren van sturingsmechanismen om de transitie naar zo’n voedselsysteem te realiseren.

Samenwerken aan een toekomstige stad
Ander voorbeeld is de ontwikkeling van de nieuwe minor ‘Samen Werken aan een toekomstige stad’ waar Inholland-studenten zich per september 2021 voor kunnen inschrijven. Tijdens deze transdisciplinaire minor kunnen Inholland-studenten van verschillende opleidingen aan de slag met grote maatschappelijke vraagstukken om zich goed voor te bereiden op hun toekomstige rol als professional. De brede insteek is gekozen omdat actuele complexe vraagstukken in de stad om een brede aanpak vragen. Complexe vraagstukken houden zich immers niet aan ‘domeingrenzen’.

Verminderen van reststromen
Of neem het project dat zich richt op het verminderen van reststromen. Onderzoekers, studenten en werkveld nemen het voedselsysteem onder de loep om te kijken in welke keten de voedselverspilling het grootst is. In samenwerking met bedrijven wordt vervolgens gezocht naar kansrijke oplossingen en manieren om die oplossingen te implementeren.

De onderzoeksbundel Goud zichtbaar maken is bedoeld als inspiratiebron, naslagwerk en als relatiegeschenk. Geïnteresseerden kunnen zich melden bij Gerry Kouwenhoven.

Word jouw hart warm van duurzaamheid en wil jij bijdragen aan een circulaire samenleving? Dan kun je van 1 tot en met 5 februari, tijdens de Week van de Circulaire Economie, kiezen uit drie hackathons om samen met andere studenten te werken aan regionale circulaire vraagstukken. Dit is jouw kans om jezelf te ontwikkelen en bij te dragen aan een betere toekomst. De hackathons zijn onderdeel van de Nationale Conferentie Circulaire Economie van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Studenten van alle locaties en alle opleidingen kunnen meedoen, en er zijn studiepunten mee te verdienen.

• Circulaire Gebiedsontwikkeling in de Sluisbuurt
  De Amsterdamse Sluisbuurt ligt nu nog braak, en is de plek waar in de toekomst ons nieuwe hogeschoolgebouw van de locatie Amsterdam kom te staan. Deze hackathon gaat over de gebiedsontwikkeling met Inholland’s SLUISlab als broedplaats. De uitdaging is om plannen te verzinnen om van de Sluisbuurt de meest duurzame, circulaire en inclusieve stadswijk van Nederland te maken.
  
  Zin om deze stip op de horizon te zetten? Neem voor meer informatie en aanmelden contact op met lector Patrick Huntjens (patrick.huntjens@inholland.nl).
   
• Circulaire Greenport W-Holland
  Deze hackathon gaat over de Circulaire Greenport in de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag. In deze regio speelt de tuinbouwsector een cruciale rol om van deze regio een gebied te maken waar het goed, gezond en gelukkig wonen, werken en recreëren is. En waar economie en samenleving in de toekomst volledig circulair zullen zijn. In de hackathon ga jij met je medestudenten aan de slag met maatsschappelijke en economische uitdagingen om dit mogelijk te maken. Hoe maak je van de Greenport West-Holland de meest circulare regio van Nederland?
  
  Interesse? Neem voor meer informatie en aanmelden contact op met lector Patrick Huntjens (patrick.huntjens@inholland.nl).
   
• Alternatieve toekomsten voor Inholland Alkmaar
  Hogeschool Inholland in Alkmaar is afgelopen jaren gerenoveerd. Daarbij is een deel van de gebouwen overbodig geworden. De traditionele oplossing is slopen, maar in deze hackathon verkennen we in plaats daarvan alternatieve toekomsten met toegevoegde waarde voor de stad Alkmaar en de regio.
  
  Hoe kunnen we de leegstaande gebouwen transformeren tot een plek waar wonen, werken en innoveren worden gecombineerd in een leergemeenschap? Hoe kunnen we de circulariteit van zo'n bestaand gebouwencomplex vormgeven? Wat is nodig om de gebouwen met hun eigenaren en gebruikers te transformeren tot een leergemeenschap met regionale impact? Hoe zorgen we ervoor dat circulariteit in besluitvorming rond bestaand vastgoed wordt geïntegreerd? Op die vragen gaan we in tijdens deze hackathon.
  
  Meer weten en meedoen? Stuur een mail met korte motivatie naar associate lector Han van Kleef (han.vankleef@inholland.nl).